Skip to main content

Full text of "L. Annaei Senecae Tragoediae"

See other formats


L. Annaei 
Senecae 
Tragoediae 




Lucius Annaeus 
Seneca 



T 



REESE LIBRARY: 



hK TIIK 



UNIVERSITY OF CALIFORNIA 





t 



Digitized by Google 



L MMEI Sra£C!A£ 

TRAGOEDIAE 

REGENSVrr ET EMENBAW 
FRIDEmCVS LEO 



YOLWEB PBIT8 

OBSERVATiO.NES CRITICAS CONTINENS 



BEROLINI 

APVD WEIDMANNOS 

A. MDCCCLXXYIII. 



uiyili^OLj by Google j 



DE SEMCAE TfiAGOEDUS 



OBSERVATIONES CRITIC AE 



SGRIPSIT 



FRIDEHICVS LEO 



BEROLINI 

APVDWEIDMANNOS 

A. KDCCGLZZYnL 



Digiti^co by Google 



OEOBOIO KAIBEL 

CAKOLO ROBERT 
VDALBICO D£ WILAMOWITZ-MOELLEIliDOJiFF 

ABUGIS 
D. D. 



ADDENDA ET CORRIGENDA 

(pensabo his notulis socordiam nieam qua in prioribus capitibus corri- 
geodis locorum quos attuli numeros cum poetarum exemplaribus iterum 

cooferre neglexi). 

p. 1 aia. 2. non satis certum videtur num Lactantios scripserit qaod 

ia editionibus (Stat. Theb. IV, 530) circumfertor. fragmenta Ambrosiana 
comitcr Studemundus niecuni communicavit se excussisse et mox publlci 
ioris facturum; quare de iliis nihil dicere praestabat. p. 8 t. 1 reso- 
narei] resonare. p. 11 Y. 7 sic: vultus — oblulii M vullu - otiulus 
EAIfd. p. 27. p. 12 adn. 10 non Sil. XV, 157 sed 187. ». 21 v. 5 
non 1815. 16 sed 815. 16. p.24 non 372 sed 362. p.2f v.9 non 
Med. sed Phaed. Ib. t. 6 sq. d*. p. 108 adn. 10 ubi ante dicla fere re- 
petii in plagulis corrigendis immemor prioris ioci. magis podet quod 
ne ibi quidem intellexi nocle reUcta necessarium esse propter nitidum 
diem. recte p. 108 Aen. IX, 340 non 348. Ibid. adn. 9 v. .3 non Med. 
m sed 941. ip. 27 adn. 12 non 1079 sed 1179. p. 32 ad Tro. 942: 
tdqirieacendum in GronoTii emendatione: Styioy Quint. Smyrn. VII, 562. 
nv, 649. p. 35 ad Tro. 889: et necessaria est Thetidis mentto et con- 
snlto componuntur Peleus etNereds cumThetide et Telhye. p. 38 v. 10 
non 73?, (qui est vulgaris numerus), sed 770. p. 39 adde luv. 8, 72 
{'uvenem) inflaium plenumque .Xerone propinquo. p. 30 iiied. Acliill. 
11, 183 non 182. Sil. XII, 81 non X, 81. p. 40 v. 0 non 430 sed 420. 

43 lued. Oct. 174 se manu] iegend. ne manu. p. 45 adii. 3 de Ni- 
colao Trevetho praeterea cf. Peiper. praef. ad Boeth. consol. p. 44. p. 50 
adn. l omisi locom qoi et Senecae et Locano et Statio exemplom prae* 
boit Verg. Aen. VI, 412 simul aceipit nlveo ingmtem Jenean; gtmuii 
iub pondere cumba sutHis e. q. s. p. 51 uifd. Hf. 1080 nee forva prius 
peclora Unguas lege liiiquas. p. 54 adn. 4 non I, 03 sed 91, p. 55 
idn. 5 adferre poteram Thy. 681 laxantur adijto fala et inmugit specus 
vocem deo solvente. p. 56 adu. 6 Sil. 11, 367, non 366. p. 59 ad 110 
907 {sihi, non furori) cf. e. g. Med. 425 rec^e iurbatum malit^ \ era^ 
weUUf animum miifga, Ik eit nollo modo excosari potest qood versom 
HM162 a Schmidtio I. s. adlatum hoc loco neglexi: explicator eo qood 
versum post v, 1161 non tolerabiiem dudum obelo notaram: quis Lycus 
rfgnum oblinel quis tanta Thebis scelera moliri ausus est Hercule re- 
verso? p. 60 ad solviie superi^ fingite superi cf. Buecheler. Mus. Rlien. 
ffltlll p. 36. p. 62 ad v. 1245 adferre debui Piioeu. 140 quid perdis 
^a verbaf Hf. 380 quid ulira esil p. 6S niei. fast II, 97 non 93. 
ik. e\t. Stat. Theb. I, 557 non 554. p. 64 med. Theb.IV, 207 non 204. 
ifc.adn.Aen. IX, 229 non 231. p. 66 e/ieu: Cat. 30, 4 non 30, 6. adn. 14 
jego: Acc. Eurys. p. 67 v. 1 adde: heu heu Ciris 264 et eheu ibid. 469. 
i^- V. 14 art. am.I, 170 non 166. adii, 15 ext. lege: Acc. Eurys. p. 68 

10 adde: Ciris 237 {ei mihi) ib. v. 25 sq. non quadrat compulatio; 
^ddcre scilicet omisi: sedecim in epistulis. quam culpam ut redimam, 
adscriban locos: her. 2, 106; 3, 14; 5, 60; 9, 145; 11, 112; 12, 7; 
13» 48; 15, 233; 16, 90.246; 17, 125; 19, 107; 21,45.108.203; am.l, 



vm 

6, 52; 14, 54; II, 3, 1; 5, 4; 18, 20; t9, 34. art I, 672. 741; II, 274; 

III, 737. met. I, 523; VI, 227; Vlf, 842; VIII, 491; IX, 520. fast. UI, 
506. 618. trist. I, 1, 2 ; 2, 45; 6, 29; 9, 36; II, 243; III, 2, 23; 8, 24; 
12, 51; IV, 3, 11; V, 1, 20. ex Pont. II, 2, 5. IV, 6, 4; 8, 13. cf. epic. 
Drus. 9. 88. 176. p. 78 8 dele 66, 29. p. 79 t. 17 lege: v. 347— 49 
Don 247. p. 81 T. 3 serm. II, 3, 303. ada. 5 eit. 423 Diodorfii numerus 
est, Navckii 432. i. 88 in OninUIiani loeo an *gradui pro 'an gradu»» 
p.M T.ll XIV, 561 non 461. p.9l t.21 non 55 sed 555. ^«3 
met. X, 637 non 673. Ib. r. 21 Tib. II, 1, 25 non II, 125. |k t7 .T.3S 
non 784 sed 794. p. 100 Phaed. 79sq.: v. 81 fave codd. omnes {s eras. 
post e quae in ras. 2 m. scripta est N). p. 104 v. 8 Aen. IX, 587 non 
590. ib. V. 21 Acti. II, 407 non 406. v. 22 Ossaea non Onaea. p. 107 
r. 13 Richtero subslitue Peiperum: quamquam cooiecisse talia et rece- 
pisse perinde est. II. ain. 4 t. 3 II, 546 non 544. p. 1€8 a4n. 10 r. s. 
ad p. 26 V. 3. p. 113 adn. r. 7 inlrormt (non introrsum) legitur Phoen. 
173. Thy. 108. HO 1671. ib. v. 15 met. 10, 387 non 383. p. 123 adn. 25 
V. 3 I, 276 non 283. p. 141 adn. 11 ext. ad Phaed. 799 cf. Copae v. 34 
a pereat cui sunl prisca supercHia. deinde Hor. I, 19,6 (non 5). p. 145 
adln. 13 nunc in Anaiectis Plautinis indicem scholarum Grypbiswaldeasem 
aospieantibiis AdoUua Kiesslingr eomprobare aladidt iam Plaotnm dlmettoa 
iambicos praeter Graeeorum consuetudinem conaeroiase. p. 153 ada. 3 
fast. III, 638 non 637. p. 154 a(la*3 addendum erat Troad. 353 tu qui 
Pelasgae vincla soivisti rati morasque bellis ut v. 813 classis ylrgolicae 
moram. 1126 classis moram hac morte solvi rentur, cf. Ag. 160. 

B155 ext. addere potui Med. 630 Thracios sparsus iacuit per agros, 
0 979 alias in urbet sparge. p. 156 med. non Luc. IV, 454 sed VII, 
454 {mortaUa nuiU nnU euraia d€0), p. 157 t. 14 eontr. IX, 5, 17 non 
IX, 6, 17. IbM. a^. accuratius Ovidius adolescens art. I, 337 flevit Amyn- 
torides per inania lumina Phoenix. ib. sq. Hf. 547 non 552. p. 165 
adn. 7 addere polui Culic. 246 ite quibus taedas accendens tristis Erinys 
sicut Hymen — pro fata — dedit conubia morlis. et p. 166 ad v. 38 
Med. 970 viciima manes iuos placamus isla. denique ibid. pro Megae- 
ram scrlbe Megaram» p. 137 aln. locntionem in intarpretis ministerium 
ptacuU sl exemplo comprobare opus est vide Ag. 99 placet in vuinus 
moitima cervix, Ibld. v. 10 ext. X, 676 non XI, 676. p. 168 adn. 9 
legendum aures pepulit. p. 171 v. 15 967. 68. non 567. 68. p. 181 v. 6 
functas prout libet corrige. p. 192 adn. 22 499 Kichteri aumeras est. 
scrtbe 487. p. 198 adn. 9 adde hamulum: '^aut. 



Digitized by Google 




Novem Senecae tragoedias ante extinctas RQmanoriim 
litteras^) data ppera homo aliquis non indoctus interpolant. 
idem OctaTiam praetextatam, primis FlaTiornm temporibus scrip- 
tam, noTem tragoediarum corpori iniunzit mutatique ordinis 
locum tenere iussit nonum qui cum ita opera sua functus 
esset, ut sanis ad arbitHum commutatis, corruptelis temeraria 
manu oblitteratis limate tandem et polite decurrentem versuum 
contextum lectoribus proponeret, factum est ut, quod fatuni inter 
scriptores veteres nou Seneca tulit unus, interpolala editio obti- 
neret, genuina tantum non periret. quare grates de servata 
poetae manu habendae sunt viro erudito, quisquis fuit, qui unum 
saltem novem tragoediarum exemplar genuinum a communi exitio 
vindicavit. e quo codex Laurentianus 37, 13, quem Etruscum 
appellare post Gronovium consuemus librique pendent duo 
quos ipse repperi et excussi Ambrosianus D 276 inf. (M) et 
Vaticanus lat. 1769 (N), reliqui tragoediarum codices cuncti 
interpolatae editionis {A) exemplaria sunt. 

Atque u^ primum Tulgarium librorum fldem stricUm — nam 
vix eget causa verbis — ad Etrusci fidem exigamus, non ubique 
in librorum turba yeteris interpdatoris lectionem integram ap- 
parere consentaneum est; iUonun enim magna pars aut noricias 
passim Italorum correcturas aut singulas Etrusci scripturas qua- 
cumque ria derivatas in se receperunt, cum interea ▼etusta inter- 
polatio subinde temporum iniuria in peius abiret at perraro 
accidit ut diffidle sit Teteris interpolatoris a recentlbus discer- 
nendi negotium. ille igitur plerumque artis leges Senecaeque 
morem tam perite secutus est, ut, nisi fons purus pateret, nobis 
non minus quam Lipsiis et Scaligeris versus solidi dimidiive ab 

1) de recensendis Senecae Iragoediis disserui in Hermae toL X 
423 sq. ubi qaae recte disputata sunt ea praeter nunutiofa quaedam hw 

rcpetere visum est. 

2) cf. Richteri et Peiperi praef. p. IV. Usener. in Mus. Rhen. XXVllI 
p. 391. Habrucker. quaest. Annaean. p. 7. 

') eandem qui noTem tragoedias laterpolaTitOctaTiam fllia inaeraiaae 

Srobabiliter coniecisse mihl videor. nec minus Terisiniile est ut reliquas 
«ctaviam qnoque ab illo pertractatam et politam esse (cf. Herm. I. s. p. 439); 
quamqaam argomenta qoae ad persuaaionem aulfiGiant non attuli. 

L«o cto 8«iiMM tngoediis. 1 



Digitized by Google 



2 



DB BBCBIISBlfDIS TBAGOBDIB. 



illo confecti probati plerique forenl; nec refutare, quod exemplo 
sit, valeremus eamdum gregm Nmtidum quem ille pervio regi 
Nereidum, per?io sciUcet imis in undis Amoris spiculis» substi- 
tttit (Phaed. 336^)). sed iam in talibus una Talet Etrusci auc- 
toritas nec immorari attinet in eis quibus nemo se decipi patitur. 
saepius firaudem adhuc ille criticorum industriae facit ubi locos 
re Tera corruptos inventis suis oblimavit. qualia aut neglexerunt 
viri docti, ul Etrusci scripturas, quas pravas esse recte ille in- 
tellexissct, reciperent; aul prae apertis Etrusci vitiis in interpo- 
latoris correcturis adquieverunt. rei gravissimae exempla dabo 
pauca sed ad persuadendum ut puto apposita. Phoen. v. 106 
Oedipus mori cupiens ensem postulat filiam : 

ensem parenti trade, sed notum nece 

ensem paterna. tradis? an nati tenent 

cum regno et illum ? faciet, nhicnmque est, opu8, 

ibi sit, reUnquo. natue hunc habeai meuip 

$ed uierque. 

in hac Etrusci scriptura opus faeere (v. 108) idem significare posse 
' quod suum apue faeere non probavit Gronovi us ; quod cum latinum 
non esse interpobtor sensisset, male corrigebat : famat uhieumqua 
eet eedue, intactum reliquit t6t eit, quod sic stare non posse 
vidit Peiperus, sed infdiciter tentavit iUie relinquo. in propa- 
tulo sita erit emendatio cum intellezeris ibi arte coniungen- 
dum esse cum eo quod praecedit ubieumque eei apue, scriben- 
dum erat nu&urum: 

faeinore ubicumque eet opus, 

ibi sit : relinquo^). 
Troad. 503 quod antiquitus inepte traditum esl: 

succede tumulo, nate, quid retro fugis 

tunisque latebras spernis? 
inQmtavit interpolator scribendo : turpesque latebras. quod noa 
minus inepte Andromaclia dicit antequam cognovit cur fugiat 
iiliolus latebras. veram poetae manum Ambrosianus praebet: 
lu^oague latebras ^pemia ? 

*) versus numeris notamus ante Peiperum et Uicliterum usitatis. 

*) cf. Petron. p. 94, 12 B. (c. 80) inter hanc iniserorum demen- 
iiam infelicissimus puer langebat utriusque genua cum /lelu petebatque 
suppUeittr^ n9 Th$banum par hwiUlii tabema speetaret nmfe sanguina 
muttta pettueremus fkmiliariiatis elarieeimae eaera» quod si uti" 
que, exelamabat, faeinere eput eet, nudo eeee iugulum, eon- 
vertiie huc manus^ imprimiie mucrones. 

cf. Lucan. V, 743 quorum tibi tuta latebra Lesbos erit. VIII, 13 
tutis faium celare latebris. Sil. IV, 332 iutas petit — latebras, XVII, 
617 inde peiit retro montes iutatque latebrae. 



Digitized by Google 



D£ R£C£i\S£IS])IS TaAGO£DUS. 



Herc. Oet. 318 liaec in interpolalis libris leguutur oulricis 
verba Deianiram a scelere deterrentis: 

• rogos in tstos terra consurget parens, 
donmsque soceri prima et Aetolum gemis 
stemetur omne; scuca tam dudum et faces 
in te ferentur. vttidicem teUus suim 
defendet omnis e. q. s. 
oescio qukl Uc sibi velit teme parentis consurrectio; sed ecio 
illam, si quaiido consurrexerir, dod slnpilas gentes domus mu- 
liereulas aggressurani, sed omnia susque deque habituram esse. 
iam Tide unde pareutem sibi suam iuterpolator edolayerit: 

Angor, in tst$8 terra eMmrget Utree 
sic Etruscus. quae verba adhuc sensu cassa ita emendanda esse 
patet ut oomperiamus qualis terra fnerit quam t'ti ietos lares in** 
cessuram esse nutrix nuntiat. quae cum statim adiciat: vtit- 
dicem tellus suum defendet omnis, priore loco tantum Uerculis 
pati^iam nominare potuit. scribendum igitur: 

Graiorum in istos terra consurget lares. 
in eodem conloquio nulrix Deianiram consolatur praedicando 
in omnes puellas praeter ipsam brevi amore Herculem caiuisse. 
?. 366: 

Arcadia nempe virgo PaUadios ckoros 
dum nectit, Auge, vim stupri passa excidit 
nuUamg^ amwris retinet Herculei notam, 
at Telephi malrem nuUam amoris Herculei notam retinuisse au- 
dacter dictum est; nec sane ad rem: agitur enim deHerculis 
animo amicarum immemore. ad quam sententiam propius acce- 
dit Etrusci scriptura : relin^ HsratUs notmn. quam ritio metrico 
purgaturus sensumi ut solebat, pessumdedit interpolator et in- 
Tertit; reddere autem poetae ddiuit: 

miAiflieiia amoris Hereuks retinst natam. 
atque his quidem locis satis modeste officio suo corrector fnnc- 
ttts est ; prolerriorem eiusdem manum et saepe deprehendas et 
e. g. Pbaed. 641 ; ubi cum scripserit Seneca, quod vidit Gro- 
Qovius : 

iyitimis saevit ferus 
viscerihus ignis mersus, 
in Etrusco legitur: intimis ferit ferus, quod ulcus ut sanaret 
ille versum Phaedrae orationi solidum ex eiusdem tragoediae 
T. 279 sq. Gonfictum intrusit scripsit({ue: 

intimas saevus vorat 
penitus medullas atque per venas meat 
msceribus ignis msrsrn. 

X* 



Digitized by Google 



4 



DB BEGBN8BNDIS TRAGOBDnS. 



haec ostendunt, ne in eis quidem quae oomipte Etniscus 
praebet uUam esse Tulgaris lectionis auctontatem; Etrusci igitur 
comiptelas utique emendandas, nusquam recipiendas esse inter- 
polatoris eoniecturas , nisi aut Terum ab illo inTentum esse — 
id quod et perraro accidit nec saepe contiDgere potuit ei qui 
veritatis simulacrum qiiocldam , non veritatem sectaretur — aut 
Etrusci scripturam post interpolatoris operam vitium traxisse 
certa ratione constiterit. atque in universum quidem novem tra- 
goediarum corpus, quale interpolatae editionis anctori ad manus 
fuit, non magis purum et integrum fuisse quam quale nostrae aetati 
servatum est, cxemplis modo adlatis comperimus. easdem enim 
ille corruptelas tollere studebat quibus Etruscum inquinatum • 
esse videmus. confirmatur illud vetustis codicis Parisini 8071 
fragmentis (v. Richteri et Peiperi praef. p. xxiv sq.) in quibns 
vix quicquam rectius quam in Etrusco traditum est. at fieri non 
potuit quln per multas librariorum manus propagatus yerborum 
contextus passim depravaretur; sic e. g. in nominibus propriis 
exarandis vel Etrusci librarium vel eius praecessores neglegen- 
tiores fuisse observamus. legimus enim in Etnisco, ut pauca 
adferam, Thy. 115 terra (Lm^). Oed. 1 12 phoiibe {ThOe) 233 
phoeM$ (ThMs), Troad. 247 piaHamque {Priamique). 923 mUe 
navium (Mendamn), Ag. 173 aiio (Aulis), praecipue et hoc et 
omne depravationis genus in Hercule Oetaeo grassatum est, quam 
in Etrusco non modo multo magis quam ceteras corruptam, sed 
etiam singulis versibus non paucis et duobus maioris ambitus 
locis mancam legimus. ac propriam quandam in hac tragoedia 
Iranscribenda oscitantiae et socordiae methodum librarius se- 
cutus est. nempe persaepe genuinas voces eliminavit aliis ex 
eodem versu sive ex antecedentibus sequentibusve in illarum 
locum inductis. sic 1174 superiqne quondam dextm^ae testes 
meae A dexterae quondam meae £, 1228 nec ossa durant ipsa A 
durant os$a E, 1473 Inx ista summa est: quercus hane sortem 
mihi e. q. s. A hanc summam mihi E. 1776 quem parere rursns 
HercuUm possum lovi A quem parere possum E. 1148 spolium 
tihi pro tm ok 1147, deinde 1149 fadai pro fiai ez 1148 et 
multa eius generis. 

praeterea autem in hac ceterisque tragoediis quaedam ad 
arbitrium immutata videntur. ut Herc. fur. 1238 (saipe error 
ingens seeleris ohtinuit loeum) in B legimns semper furor mgens: 
qualia yidelieet librario aliud agenti exciderunt. item cum in vetu- 
stiore quodam libro singulis vocibus hic illic ahae superscriptae 
essent idem vei simile quid significantes, postea illae sive cum 
genuinis coniunctae sive iUarum loco verborum coutextum inva- 



Digitized by Google 



DE RRGEN8BNDI8 TRAG0EDII8, 



5 



seniDt; ut Phoen. 47 mortemque iotam rectpe admttte. Hf. 684 
Maeander nndis errat ludit. Tro. 1 1 66 maria — repetat secnra 
classis pro secet conlra numeros. accidil etiam ut alius generis 
interpretamenta vcrsibus adscriberentur, ut Ag. 932 etsi timen- 
dum caesus Agamemnon docet A timendiim quid sit Ag. docet E 
970 instae parenti satis A dixi p. s, E Thy. 907 misernm ivirum) 
videre nolo. Tro. 1 35 his pulsari {vidit) Dardana Graio moenia 
feno. qualia cum in interpolationum numero vix habenda vi- 
deantUTy quaedam tamen inveniuntur quae releganda sunt unde 
noalam pedem intulerunt. sic Phaed. 264 haud quisquam ad 
p&mn facile revoompotest veraus interpolatus exulatio plerisiiue 
interpolati generis codicibua; nec Thy. 389 (rea» ei^ ^t' euipiet 
MtfttO ab A alienus video qua ratione cum antecedente (rex eU 
^ meiuU fUkU) conciliari poaait. denique uno saltem loco 
accidity varia lectio ex interpohta editione sumpta et in Etrusci 
archetypo adnotata genuinae vocia locum insederit Agam. 741 
haec sunt fonmtis Cassandrae yerba ut in editionibus circum- 
fenintur: 

quid me vocatis sospitem solam e meis, 
umbrae meorum? te sequor, tota pater 
Troia sepulta. frater auxilium Phrygum e. q. s. 
sic codices vulgares, praeterquam quod nonnulli cum Etrusco 
Troia sepulte leguut. ueque esset cur scripturam istam repre- 
henderemuSy nisi ita haec in E scripta essent : 

— umhrae meorum» teslis vel totap<Uer 
Troia sepulte. 

statim apparet vel tota variam lectionem esse ad testis adscriptam 
et io verborum contextum £Bdso inlatam^ unde expulit, quod ge- 
nuinum est, te sequor. interpoiator cum haecYerlNi: teeequer 
teOis pater Troia sepulte corrupta esse viderety suam versui me- 
ddam adhibuit. at debuit hoc poetae restituere: 

te eeqwnr teetie, pater, 
Troiae eepiUtae* 
Haec fere sunt in quibus Etruscum ab iUo noyem tragoedia- 
ruin ezemplan quale interpolatae editionis auctori ante oculos 
fuit degenerasse cognoscimus; in quibus cum inteipolatorum co- 
dicum ope non possit careri, utique sequitur interpolatam lectio- 
nem cum Etrusco conferendam , nusquam vero ab Etrusci cor- 
rupteiis ad scripturas vulgares confugiendum esse, nisi veram in 
eis poetae manum certa ratione agnoveris. itaque in reciperanda 
ea novem tragoediarum forma, quae interpolatori veteri praesto 
erat, barum tragoediarum recensio absoivitur; ulterius pro- 
gressuro em.eodatoris opera suscipienda est. 



Digitized by Google 



6 



DS RSCBNSBIflMS TRAG0SDIB 



Id hoc recensoris olBcio profecisse aliqoid mihi Tidebar, 

cum duorum codicum genuinam lectionem prae se ferentJum 
auxilio fidem eius librarii qui Etruscum codicem exaravit aesti- 
mari posse mihi persuasissem. Ambrosianum cuim et Vaticanum 
ex Etrusci gemello pendere, illorum igitur et Etrusci lectione 
inter se comparata communem archetypum restitui pro certo 
habui et explorato. qua de re quamquam aiiter statuendum video 
postquam ipse Etruscum codicem excussi, tamen libris iilis accu- 
rate describeudis et cum Etrusco conferendis supersedere nec 
volo nec debeo. 

Mediolani in bibliotheca Ambrosiana tragoediarum codex 
asserratur saeculi XIV membranaceus oblongae formae duode- 
quinquaginta foliorum (quiDionum qnattnory octo uniiis seiiionis 
fdiorum) binarum coiumnarum sezagenorum qoatemcHrum ver- 
flttum, manihus tribus aetate aequalibus exaratus (1. quin. I ad 
IV med« [HO. 38]; 2. ad sen. fol. 4 [Oct 431; 3* finem), 
qnem recentis aeyi neminem legisse foliorum margiDes do6d>ant 
partim situ pridem cohaerentes. mihi M audit, catalogo bibMo- 
thecae D 276 inf. eontiDet Etnisci ordine et nominibns novem 
tragoedias, OctSTia in fine adiecta, cuius nomen Ottavid scriptum 
codicem iu Italia compositum esse docet. septem tragoediarum 
yersus verbaque cum genuina editione consentiunt: cum inter- 
polata Phoenissae et Medeae prior pars. 

et hunc codicem ipse excussi et tertium genuinae editionis 
exemplar (iVj, quod continetur foliis 197'' ad tinem codicis Vati- 
cani 1769; leguntur in eo una mauu scripta Quintiliani decla- 
mationes (f. 1 — 48'), Senecae opera philosophica, insertis inter 
libros de providentia et de ira Senecae *de civilibus causis ad 
Novatum' libris X (f. 66'' — 80'), sententiae metricae et pedestres 
(f. 192' — 195'), minora quaedam* tragoediae. membranao^us est 
saecuii XIV formae obiongae foliorum 246 binarum columnarum 
seiagenorum binorum versuum, in tragoediarum ordine nomini- 
bus specie cum Ambrosiano conspirat, praeterquam quod Phoe- 
nissas et Oed^ nomine inscrlbit et post Oedipnm eoUocat 
interpolatae iectionis Phoenissas et Medeam, in fine adliaerentem 
labei Octayiam. sed dubitandi spatium. non eoncedit tragoe- 
-diaram titulns: 

Marcj lutii annei fenece tragedie navem, hercules. 

troades. phenissa medea. phaedra. oedipns. agamenon 

thieftes. hercuks, octavia, feliciter incipiunt, 

luno. 

non computavit librarius nomina: nam decem sunt. genuinus 
igitur numerus est, non mutatus adiecta Octavia. adscribam 



Digitized by Google 



DE BECBMSEMDIS TEAGOEDUS 



7 



item quod in tragoediarum calce legitur praemissis Senecae Tito 
metrorumque conspectu, noo tam belli Utuli^) quam notae tem- 
poris gnitia; quamquam haec ex atio codice tranBcripCa esee 
▼erisuiiile est. 

M, codiu meitse Imfiario Ego rolandu» d$ plaxota (r. d. p. 
L ras. 2 m;) iim Rmnae mem legatu» einitaH$ Paduae 
(P. i. ras. 2 m.) aptni $ede»km S. Pauii forte inveni et 
vidi marmoreum saxum cum his litteris: 
M. A. 
LVCANO • CORDVBENSI 

POETE • BENEFICIO 
NERONIS CAESARIS 
FAMA SERVATA. 

Atque oranium primura constat, M et N comniunis arche- 
typi (J) apograpba esse; hoc et vitiorum consensu efticitur (cf. 
Hf. 688 stigis (strigis); 1277 t^tirfti^e t^i agendum (virtute agen- 
dum); 1312 letede (letak) — nam cumulare talia nooattinet) et 
magis etiam scripturis diversis quidem sed ia uoum coeuDtibus. 
cuiua generis sume Hf. 1303 sq,: 

natum potes eervare tu soIub mihi, 
eriperenectu: maatimum eoaei nMm* 
1304 sic Tulgo interpolatus legitur: 

Theseu ipee necdum maximum evaei «te^m. 
in Myeto hoc scriptom est post v. 1303: 

THmu ^ee needum maximum evaei metum* 
eripere nec tu maximum evasi metum. 

in N hoc : 

Theseu ipse necdum maximum, 
eripere nec tu maximum evasi metum. 
in 2 igitur genuino vei sui interpolatus adscriptus erat. 

et hoc et innumeris eiusdem generis exemplis edocemur, 
2 exemplar fuisse genuinae editionis collatuui cum interpolatae 
exemplari e quo variam leclionem corrector adnotavit. quam vel 
alter vel uterque in verborum contextum recepit marginive variae 
lectionis loco adpinxit, vel deoique utramque scripturam con- 
iunxere variaeve partem tantum recepere. cuius generis unum 
exemplum proposui. pauca addam. 
Troad. 1009 dulce maerenH popuiku dt^enium 
duke lamenHs resonare gentes. 



De Utulo oliai famoflissimo cf. 0. Jahn. in prolegomenis Persii 

p. xniu. 



Digitized by 



8 



DENR£CEPiSE?iDIS TRAGOEDIIS. 



sic libri vulgares recte cum M; dnlce maerentes resonares gmies 
E duke lamentis et maerentes resonare gentes N. 

Agam. 173 itO» AM aiio EMv. 1. AuUs alio N. 

507 ars eessU malis EM in magniie maUs AM v. L 

ars ln magnis mali» N. 
551 pepuikrmi gradu B (ex 549) mitti dextera A 

mUti dexira gradu MN. 

HO 636 dmet A ponit EM podonet N. 
his exemplis salis coustare credo, comparanda duorum apogra- 
phorum lcctione codicem archetypum ita restitui, iit ne intri- 
catioribus quidem locis dubitari possit, quid in communi foute 
extiterit. codicem 2 autem olim comprobare studui ex Etrusci 
archetypo et ipsum pendere. qua de re primam mihi dubitatio- 
nem iniecit Etrusci cum iUo in minutissimis quoque rebus con- 
sensus multo frequentior quam ex Peiperi et Richteri editione 
cognosci poterat ac fere constans. quem tamen ad communem 
quoque originem plerumque referri posse patet, quamquam re* 
stituendo exemplari eisdem quibus Etruscus vitiis scatente nihil 
iuTamur. omnino autem de tam subtilibus nec raro ambiguis in 
hac quaestione momentis agitur, ut ezplicatius exponendum vi- 
deatur qua ratione Etrusci gemellus ab eiusdem progenie dis- 
cerni queat. 

atque universas codicis 2, sive mavis codicom M ei N inter 
se comparatorum scripturas, veras falsasque, ita disponere possu- 
mus, ut primum de codicis 2 cum E contra ^l, deinde de eius- 
dem cum A contra E consensu, denique de propriis codicis 2 
scripturis agamus. primum igitur quae cum E communia habet 
fere omnia ad communem fontem referri posse diximus, etiam 
minutissima quaeque, ut Med. 853 caecatns pro citatns, 865 gan- 
ticicum pro gangeticnm, 969 relinquere pro relinqne et, vel quain 
maxime propria, ut in versibus distribuendis errores Oed. 474 sq. 
Tro. 492 et similia. idem de eis quoque contendi potest quae 
ex corruptelis in Etrusco comparentibus magis depravata esse 
constat; ut Tro. 167 edoce E et doce M (reduees). 1011 lenius 
E levius 2 (lentius). 1121 tumultum E tumutum N (tumuhm). 
Phaed. 28 yHus E fluU N fiUus M (Phl^). Oed. 829 petituro 

i 

E perituro M (petitnr). Med. 913 exitum E exitum N (exitinm). 
HO 1098 parcat E pareat 2 (Parcas). 1443 afflauat E afflauit 
N affluit M (afflahat). 1448 ille E illa 2 (Hylle). 1975 discet 
,EN discedet M (decet). alia vero eundem explicatum doq ad- 
mittunt. nam certo quodam corruptebrum genere Etrusci arche- 
typum discimus et maiusculis litteris et verbis inter se nondum 



Digitized by Google 



DB IIBGBN8B1IDI8 TBAGOBDnS. 



9 



segregBtis eBantum fuisee. ahemm comptdae docent qualee 
8ont Tro. 1160 egeiu (coehu). Oed. 1038 fligere (eligere). 
Thy. 810 feruiiur (eirwiur). Agam. 538 magis (Atacii). Med. 
055 iRorMf9 (Mopsus); alteitim innomeri errorea Terfoia male di- 

iunctis orti, ut Phoen. 341 frigiamque flammam et eterias tali 
soli (frugemque flamma metite natalis soli). Hf. 18 mundtis 
yuellas fert. anobis lac egent (mundus yuellae serta gnosiacae 
gerit ). iam si librarii maiusculas litteras non recte transferentis 
errores Etrusco cum ^ communes esse videas, ut HO 379 gala^ 
tam EM (gnatam). Med. 977 perpe^ida EN (perdenda), Tro. 533 
caecas E2 (Calchas, Calcas). Hf. 1123 vili E2 (ulti). Agam. 81 - 
faciunt EM v. l. ffugiunt), hunc consensum e communi foute 
repetere dubitabis; magis etiam cum eius generis menda in peius 
abiisse cognoveris, ut Phaed. 505 ex Alphei (ALFEI) in £ factum 
e&i ale et^), m N post Alphei erasum est et. eodem refero 
Tro. 607 Danai die £M Danagiie N (Danaidae) et 633 sicre 
E teire NMv.L (sero i, aed scribendum saepe^)). item si in 
2 non aliter quam in fitruaco coninngenda male diremta esae^ 
lecernenda mate cobaerere animadvertaa, haec uni Etrusci libra- 
rio impntanda esae iudicabia. cf. Hf. 916 nohiUs direenaq; SN 
(JHrom aqaae). 963 redpi sed B2 (recipis et). Agam. 298 mb 
rupe reduetus BM (wHnipere diMm). Phaed. 148 pe:ipeliia in 
Bl (perpetuam). Oed. 433 eden ope depulsavit BS (Edonipede 
pukavit). Med. 899 haustu citalum EN (haud usitatum). HO 
1180 turpe scelus EM ( turpes colus ). 1866 quid amplius E^ ( quid- 
dam plus ). 1954 Pluto nigevEM ( Pluton iter ). addam alias Etrus- 
ci scripturas in 2 magis etiam a pristina specie deflexas. Phaed. 
1068 freni sequi E frenis sequi N (frenis equi). Oed. 351 terrore 
scienl E terrores scient N (terrores cient). 773 explicer rores 
B explicet rores N {explica errores). 1034 socer e stuprum E 
socer est stuprum 2 {socej^ est titrum). HO 1230 pestis at est 
Epestis adest 2 (pesti sat est), 589 recte in archetypo scrip- 
tum erat gracilieque gradu eerperet aequo; in Etruaco legitur 
Sraduei^ et aequo compendio litterae r aliaa non uaitato; 
Njeto praebet graciVeque gradus semper e$ aequo; M: g* gradu 
eeqxo emjfer et in margine: gratilique gradu serperet aequo^ 
qaod correctori deberi apertnm est, niai quis cum Peipero mare 
flnere opinMur. 

*) sic Tro. 817 ex Phihie (FTHUB) factoin est et hte. 

uthiaTJi timerem; solitus ex longo est metus, dediscit animiis 
saepe quod didicil diu i. e. ita saepe ad aliquam rem animu8 insuescit, 
Qt eiusdem cooscius sibi esse desinat: tam diu timere didici, ut dedi- 
Acerim. 



Digitizedt)y Google 



10 



BB BBCBNSEHOiS TBAGOBDU&i 



deinceps qnae 2 cum A eoimnunia habet ab Etraseo divena, 
ea omnia cMrectofi tribui possunt, dummodo illum non temere 
offido functum esae sumas. haud raro enim in eisdem versibus 
Etnuci corruptelaa elimina?it in quibus quae ab iUo recte contra 
A tradita essent reliqait. pertinent autem huc lacunae quoque, 
qaas in Hercuk Oetaeo potissimum Etraaous paeBua eet, onmes 
praeteryersum 1750 merito onissum in 2 expletae, in ete qua« 
draginta duorum versuum locus alterque triginta trium; quo 
certissime cornprobari videbatur codicem JS non ex Etrusco pen- 
dere. at in versibus amplius centum ex arclietypo nondum de- 
curtato Iranscriptis in corruptissima et istis quoque in versibus 
satis corrupta fabuh muUa deberent rectius vel saltem aliter tra- 
dita esse quam in vulgaribus libris circumferuntur. sed tantum 
abest ut interpolatorum codicum corruptelae tollantur, ut cum 
deterioribus libris loci isti plerumque consentiant , cum talibus 
scilicet quale in Phoenissis Medeaeque parte priori codicis ^ 
«zempiar est. v. 407 — 439 omnino cum interpoiatis facit 
praeter v. 431: st eoniuges expellit {sic conmge» A); sed t. 411 
mva 415 concepto 422 6(fto/ia. in altero nudoris aadl»itiis 
loco 1564 — 1606 (nam in tv. 182 — 224, quos primo omis- 
sos proprio folio postea scriptos Etrusci iibrarius serva?it 
omnino 2 oum B eonsentit) cum nonnoUa ab Italis correcta 
sint» nilul proprium S habet praeter omissos tv. 1578. 79, 
iure quidem omissos illos sed non ex anctoritate yetustaf cuiuB 
praeterea nulbi eztant yestigia: 1570 fte^ti cum Gothano et 
Moguntiaco (recepto); 1572 tamen M cum Rehdigerano (faiMm); 
1576 vemunt cum Gotbano {lement); 1584 discedet (descendet); 
1590 habeatne ulla (habeat nec ulla A habeat nulla Mogunt. ; hor- 
reat nulla recte Lipsius) ; 1591 potest {putet Mogunt. recte) ; 1595 
heu cum Melisseo omisso in tine verbo (ut Rehdig. etGolh.); 
1604 humilisque cum Gothano ihumerisque). praeterea v. 1438 
{video nitefitem regiam) cum Gothano 2 intentam praebet (m/ew- 
sam Melisseus); 1469 cum aiiis (e. g. Laurent. 37, 6) extulit, 
ubi ceteri expulit legunt et expuit recte a Delrio emendatum est. 
haec satis mihi comprobare videntur versus istos non ex optimo 
fonte ilttxisse sed ex interpolato codice a correctore sap^letos 
esse; nec impedit quod versum 1755 ab fitmsoo iure omisson 
et ipse omittit, cum v. 1753 iniuria omissum. redoxerit; nec 
denique quod v. 1809 fortasse recte praebet {mIi memor tM 
tui (vivet A) et 1810 reetissime omtte um tngrMm tst gmmti 
(nam A) : nam talia ipsi correctoris ingenio tnbui posse statim 
intellegemus. 

postremo enim de scripturis codici 2 propriis disserendum 



Digitized by Google 



DI KBCEIISBRMB TRiGOlDIIS. 11 

est; quae si comiptehe ibene sant, yerfoo non egent at non 
panea soins ille reete tradidit: Tby. 100 aagiior. For. hMH^ fimh- 
rm , ut iam in Aldina correctuoi est Phaed. 560 huha incM» 

ttupris {cuius incestae A huius incesti E). Tro. 394 ut nubes gror 
vidas — Arcioi Boreae dissicit impetus (dissicat E dissipat A cf. 
Ovid. met. 1 328 nubila disiecit), Oed. 1007 sensitque raptum 
{censitque E sensimve A)jj Agam. 238 iacensque vultus languido 
' ohtutu stupet ^btutus EAy\6em quod 2' ex Melisseo dedisse videtur 
Lipsius, non ipse invenisse). HO 546 graviore prome M i. nig. 
{gravi deprome E graviore profer A), 568 ne pateant doli {pateat 
E ne pateant mala A), 1223 sanguinem vexat vapor (sanguine £ 
itmguinem avexit A). 1738 nunc es N (est). 1749 nUnma M 
(iidiitd). 1751 repetit (repedit Eredpit A), plurima sic Tides com- 
parata esse nt tribui alicui possint qui £trusci scripturas cum 
mlgaribns contnierit. minus faciiis est correctio qnam HO 1738 
infenimus, ubi 65 quidem in N recte scriptnm esse monuimns 
fmmc st parens Hercuha^ si*c itare ad rogum tB, matir^ inquU; tk 
iecet fleri jEEnnifeiii); sed in eodem versu cum HereiUem pro 
^reuka in S legatur, N hoc praebet : nune ee pareney stc HermUe 
stare ad rogum e. q. s., M: eit HereuUm si. a, r. ; atque iHud cum 
primo saltem obtoto adrideat itemque v. 1739 quod inB ei S 
legiiDus stare, ut iegendum cuipiam videri possit: 

nunc es parens: sic Herculis stare ad royum 
te, mater,, inquit; sic decet stare Herculem, 
tamen in utroque versu Etruscum corruptum — in altero autem 
solito more quem supra tetigimus (p. 4j — in J2"vero corruptam 
Etrusci scripturam interpolatam esse intelleget qui acrius ocuios 
intenderit. non aliter iudicari potest de Agamemnonis versu 746 
Bondum emeudato; qui cum sic vulgo legatur: sed lacera membra 
et taudoe vindo gravi fartee iaeertes, in Jliaec extant numeris sen- 
suque cassa: eed lacera menhra connectens vinculo gravi illos lacerto, 
ia 2 vero: e,l.m. vinmlo nectens gravi ilhs lacertOf ut facile in 
suspicionem adducaris scribendum esse et vineuh nexos gravi. 
ut ut est quod in 2 legitur interpoiationem sapit sarciendorum 
numerbmm causa factam. dubitationem eximit Thyestis v. 488 
fniiiifli genitar hoc teeter tamen BM «• jr. h, hortamen est A)mia 
N scripttts: unum genitor hoc ortamen est et male. aenigma sol- 
ritur codids M nargine, in quo plane idem legitur praemissa 
wiae lectionis nota. et male patet pro sed male positum esse, 
correctorem codicis 2 igitur suum iudicium enotatae variae lec- 
lioni adiecisse: quod qui fecit, ei omnis generis interpolationes 
imputari posse sciunt qui veterum scriptorum codices in manibus 
habuer e. idem apertius etiam nota ad Tby . 778 (landnat natos pater) 



Digitized by Google 



12 



D£ BKCBNSENDfS TRAGOEDUS 



iD M adscripta prae se fert: aV lantat, sed pntatur quod male quia 
versus tion staret. Agam. 1 33 Statii versus (Theb. 1, 379 dat stimtilos 
animo vis maesta timoris) in 2 margini inlatus in iVamissi versus 
locum occupavit; item Tro. 492 in iVStatii versus (Theb.VIIl, 283) 
in margine legitur. iam vero magnum numerum variarum lectio- 
num margiDem potissimum in Jf obtinentium ad correctoris eius- 
dem coniecturas referemus; ut Hf. 1157 aV victor (ad exurge 
virttis). Thy. 676 af tertio (ad trino; debuit at temo ^^)); 1004 
of obsiqumtur (ad obloeutUur). Pliaed. 174 ai furiis (ad fotris) 
et multa eius generis. itaque quaecumque codicis 2 propria 
8unt non ut genuinae lectionis reliquiaa auspiciemua sed aut 
in mendorum aut in emendationum numero reeenaebimus. 

oonfirmabit torminabitque hanc disputationemTroadum locus 
quo uno omnem quaestionem profligare poteram; at explicatius 
baec «ponendi officium mihi iniunctum putabam. Troad. 635 
(snmm mUmmUnec potosi uafm sequi) Petenis adnota?it usaem 
in B \ep. nempe librarius cum primum yerbis male discerptis 
scripsisset nec potes tua tem sequi, deiu ipse coniungenda con- 
iunxit, dirimenda diremit in hunc modum: nec potes t udr tem 
sequi. iam lineola inter a et t ducta deceptus Peterus j(t legere 
sibi visus est; quae est in Etrusco litterae x forma. nec Petero 
soli correctio ista fraudi fuit; nam cum in M versus recte scrip- 
tus sit, in N hoc legimus: nec potest uatem fuxtem sequt. 
vides Etrusci scripturae in 2" fidehter depictae correctorem 
uateni superscripsisse, Vaticani Hbrarium correcturam inter 
ttst et usrtem, quod et ipse uxtetn esse putavit, inseruisset in- 
super autem litteram t* ante tia^eot retinuisse. 

itaque prorsus abicienda esseni ista £trusci germina — nam 



saspe iatraiu nemus tHno rmnugit; probe callebat poetaram usum 
qnl iemo yemii infene yolait. Hf. 62 tema monttri eoUa, 184 trina 

vasto capita eoneutieni $ono E {lerna j4). 796 per ora missus tema. Phaed. 
943 ut vota prono terna concipiam deo {trina A). cf. d. benef. VII, 
9, 4 bina ac terna legitime in distributione. Vergilius et Horatius trina 
ignorare videntur {lerna aen. I. 266. V, 120. 247. 560. 580. ecl. VITT, 
73. 77. Hor. 111, 19, 14; serm. II, 4, 76); Ovidius ubique terna (met. 
Vir, 190 iemiimia uluiatibui oro $oivii$ 414 iamit iairatihu. X» 22* 
her. IX, 38 el haemrot terna per ora canot. fasi VI, 216. irist. 0, 
481. III, 12, 24); sed fast. IV, 480 eornua trina lanns Dlitius {pr^a 
codd.); V, 146 numina trina {tema codd. aliquot Burmanni). Manilius 
ubique terna (H, 295. 313. III, 368. 457. IV, 302. 484) praeter II, 334 
(trinisj. Prop. V, 10, 2 trtTia Tib.I, 3, 12 trinis, sed lY, 1, 50 et 112 
tama. Stat. «ily. IV, 9, 15 irino. Y, 3, 253 irinit {tema Theb. V, 
509). Silias trinU XV, IST. XVI, 628. XVH, 332. toma I, 279. X, 
93. 122. XIV, 574. pedestrium scriptorum loeos et grammaticorQm testi- 
moDia eonleQ^t Mene D, p. 165 sq. (ed« U.). 



Digitized by Google 



DB BEGBnSBKDIS TBAGOBDIIS. 



corrigendis quae in illis coirecU ▼idioras et ipsi sufficimus — ^ 
am Etniscus quoque , et ille quidem postquam apographum 2 
caofectum est, correctorem passus esset, qui volgares scripturas 
bicillic margini intulit, genuiDas iiou nullas erasit. ubicumque 
igitur prima Etrusci manus deleta est, codices M ei N certos 
habemus pristinae lectionis testes. quod ut exemplo comprobem, 
ex Herculis prioris initio, in quo impudenter versati sunt cor- • 
rectores duo, eliminatas ab illis Etrusci scripturas secundum 2 
ante oculos ponam: v. 8 recmti. 12 ferro minax. 21 escendat. 
34 fruimur. 36 patrem probavi gloriae feci locum. 38 Aethiopas, 
43 iura. 56 durae. 62 et terna monstri colla devicta tntmns, 
63 minimum, 90 feros, 110 delecta(t), 183 flatur. 184 suis, 
l^Stmpare. 213 apnmo. 219 lumine. 236 qua. 2bl captti. 
259 tremet. 302 Skusin. 316 timoris. 321 adii. 324 mper 
habuit, 368 redacere e. q. s. hac igitur in re de qua in sequenti 
capite copiosius dicendum erit, Vaticani et Ambrosiani auxilio 
uti non dedignabimur. 

quae de Etrusci apograpbo disputavi non pertinent ad 
Pboeniasas Medeaeque iUam excipientia partem priorem; quae 
ex 2 nescio quo caan ablataCy eum Medeae posterior pars fere 
inde a t. 700 ex Etrusco pendeat, alio de codice ab eodem puto 
quem in reliquis tragoediis corrigendis occupatum deprehendi- 
mus, suppletae sunt; deinde in M suis locis transcriptae in N 
immutato ordine leguntur, ul recto loco Medea, post Oedipum 
Phoenissae extet et ipsa Oedipi nomine inscripta. codicem illum 
interpolatae sectae fuisse consentaneum est. quare harum tra- 
goediarum in apographis duobus lectio vix cognitu digna foret, 
nisi in eo certe momenti aliquid inesset, quod cadem fere erat 
Melissei libri lectio, amissi post Lipsii operara, sed laudato mul- 
tum et desiderato. qui cuius generis fuerit iam iuteilegi poterit. 

de Melisseo quae sciri possunt e Lipsii commentariis repe- 
tenda sunt, qui quae ad emendationem aliquid conferre possent 
enotavit ea igitur quae sine codiois ope emendare studet, in 
codiee non mdius tradita fuisse certum est. sed ne forte falla* 
mur^ nunc ea tantum respidemus quae in Melisseo extitisse di- 
sertis yerbis testatur. ea yero, ut de Pboeniasis primum agamus, 
eum JlfiV omnia consentiunt praeter bos locos: 4 t*n reda 
MN (in reehm Mel. a)ii). 64 utere (vertere, quod idem est). 
181 coepit (coepi). 182 magnanime miseranda (mis, magn.). 
257 tractas (tinctas). 320 om. exemplum ingene^ sed legitur in 
niargine M. quibus de locis iudicium certum erit, ubi communia 
quaedam composuerimus: 178 andies rernm Oedipe (OedipumAE). 
328 sceptra (scelera AE). 331 exempla fadnorum (fac. ex. A)* 



A 

Digitized by Google 



14 



DE R£CETS'SE?«DIS TRAGOEDIIS. 



463 ntme alter aberit ergo iam numquam duos AE 

ergo numquam duos Mel. N M 
quiTersus praecipue iiativum arguit consensum. magis etiamv. 52 
regam abmeiuem, dirigam invitum.gr adum A 

inviti gradum E 
invitum patrem Mel. 
invitum patrem vel gradum MN 
quam scripturam 8ic natam esse patet, ut in 2 gradum ddam^ 
tmn esset ad id qaod in yerborum contextu extabat patrem. 

ad lledeam accedamus. in qua disaentiunt a Melisseo v. 92 
vir Imge tuperet niros {v. l ut superat Mel.). 669 iuuo N 
(pivo MeL sed divo^ quod Lipsius conieceratt M habet i, ras.)» 
quibus vitia quaedam conmiunia opposuisae satis erit: t. 30 ewvi 
Ud.Mi.m.N(puri)^^). 196 vox JAel M. ^4 eaput (putet). 
214 exereet Mel. Mi. rae. 236 flamina (flagitia). 345 per- 
geret (spargeret). 393 induit scelus (medium sc.), eius generis 
corruptelis, quas nemo umquam corrector in codicem intulit, 
communis origo extra dubitationem ponitur. cf. praeterea Med. 55 
qu^e scelere parta est scelere linquemla est domus E linquatur do^ 
mus AN rumpatur fides Mel. rumpatur domus M [quae scelere 
pacta est Mel. M 1. m.): correctionem recepit totam Ny partem 
tantum M. discrepantiis igitur quas attulimus id unum efficitur, 
non ex Melisseo ipso has tragoedias pendere, sed ex codice eiiis 
gemello qui aut correctoris manum aliqua ex parte passus erat 
aut archetypi correcturas non omnes adsumpserat. Melisseum 
vero cum praeter scripturas cum Etrusco communes proprii 
nihil babere Tideris nisi vitiosa et interpolata, ceterum pessimis 
non meliorem esse, certe et gaudebis testibus, quibus istius 
libri fides aestimari possit et mecum nuUam in posterum eius 
mentionem fadendam esse censebis ^^). ortns enim est MeKsseus 
ez libro' interpolatae sectae, quem nescio quis exEtrusco aut 
eius cogoato ita passim correxit, ut quae adscriberet ad lilndinem 
conformaret. illius libri duo saltem apographa iam novimus: 
Melisseum alterum, alterum codicum ilf et iVin PhoeoissisMedeae 
V. 1 — 700 et Octavia archetypum. nam ad Octaviam quoque 

' V. 171 ipsam (Mel.) qaod non extat in JfiV, inMelissei 
archetypo ad Medea 171) sive ad cui sim vides io eodeui versu ad- 

scriptum erat a lectorc quodam. v. 388 oculos vberi fletu rigat E Mel. 
o iuperi oculos f. r.A^ o superi om.NM. fortasse uberi in archetypo 
erasum erat et vulgatum in margine adscriptum. quod accidit certe 
Phoen. 393 hinc atque hinc ruit E Mel. hine alque iltine ruit M{illino 
ez interpolatis). ensum erat altemm Ame. itaqae N: k&te atque ruii. 

iam conferas qoaeso Phoen. 193—198 qnales com libro siio con- 
latos tiaascripBit Lipsias. 



Digitized by Google 



DE RECENSEnDIS TRAG0£D1IS. 



15 



quae ex Melisseo Lipsius enotavit, ea oninia in MN leguntur 
praeter v. 249 {nisi duo Mel. insidioso N 31 v. 1. insidivo M) et 
269 (perdidit — prodidit). praeterea v. 853 (ahstrahere noslris 
coniugem caram toris) coningem tantam in Mclisst o et J/, c. fata 
in N legitur. inlerpolata suut v. 37 nno latentis MN (om. <m6}, 
?. 376 animam — fudit (reddit) et rortasse alia. 

itaque in futurum quoque unicuiD receusionis fundamen- 
tum Etruscus babebitur, cui ubique interpdatae ediUonis lectio 
adhibenda est et, si quando prima Etrnsci manna periit, eiua 
apographnm Ambroaiano eodice et Vaticano inter se comparatis 
reatitntum. reliqua emendatoris aunt 



Digitized by Google 



• 

Ne cui de ratione inter Etruscum meorumque librorum 
bigam intercedente turpiter errasse Tidear — quamquam ne 
turpiter quidem errasse tam aegre lunquam iatunu» quam in- 
tellecto errore ga?i8U8 sum — m effectum iri spero quae 
de Etrusco codice nova docere possum. quem totum ita 
excusai ut s\ quia eundem rursua adire volet non multa quae 
neglexerim inventurus sit. . hoc ut apondere possim certe eo 
potissimum effeclum est quod lectionem a Gronovio Petero 
aliisque ex eodem codice enotatam operae meae adhibere potui. 
at 81 mireria me affirmantem post tot yirorum doctorum caras 
nunc demum certa me de optimo libro prolaturum, Grono- 
yium credas cum levitate incredibili in promulgandis Etrusci 
scripturis versatum esse; Pelerus autem nec ipse satis diligentem 
liuic libro operam navavit et schedis eius editores perquam 
iucuriose usi sunt. 

atque non una quam primo loco posui ratione inducor ut 
quae ad corrigendas de Etrusco falsas opiniones in primis ne- 
cessaria videantur non reservem ipsi tragoediarum editioni; ab 
illa nempe superQuam qualcmcumque et inertem molem arcere 
certum est. scio autem, nisi de gravioribus saltem viros doctos 
certiores fecerim, sescentiens eventurum ut diserte fidem pro- 
fiteri, testium dissensum diiudicare, constantem denique et inu- 
tilem Teubneriani exemplaris rationem habere cogar. itaque non 
plura de codice optimo monebo quam ut in editione quaecum- 
que nude posuero non dubitaturus sis quin re vera in Etrusco 
legantur, nec magis quin a prioribus oculorom iudidive culpa 
illi iniuria tributa sint quae omisero. 

primum igitur quod ad fata codids post renata litteramm 
studia attinet, eum in eorom numero fuisse qui ex testamento 
Nicolai Niccoli in monasterium S. Marci inlati inde per multas 
vicissitudines tandem in publicam S. Laurentii bibliothecam per- 
venerunt, in primae paginae summo margine scriptum nunc 



in hoc capite cedendoin est neceBsitati utendumquc Riehteri et 
Peiperi numeris, quandoquidem ad editionem eoram spectabunt qaaeeam- 
que de Etrusci Bcripturis referam. 



Digitized by Google 



DE GOMGB BTRVSGO^ 



17 



aegre lq|kar. tam dilige&ter eDim verba ista mta auBt, ut ex 
depictis eorum vestigiis non poaseasoris tautum alieuius uomen, 
aed et ^diras in libri raptorem' editores enudeaverint ^). nempe 
si ocuios attenderis appareot haece: 

iste liber est conventns S, Marcj de Florentia 
ordinis praedicatorum, habitus de hereditate 
Nicolai [Niccoli 

civis doctissimi et florent [issimi 
quibus superscriptuxD fuit: 

iste liber de (xviuif) bancho ex farte occide[ntali 

ac si Bandinium evolvas, ab illo ut saepe disci potuisse iutel- 
leges quod de codice a viris doctis bis terve pervolutato et 
descripto in editionibus nusquam narratur. 

eoAeL igitur Mardanus — nolvg yoQ iv fiqotoiai xovx 
avcovvfjiog — totus una manu exaratus est, mutatis tantum 
subinde et calamo et atramento. correctorum opera nec continua 
fuit et pkrumque modesta, vel potius correctoris; nam praeter 
secundian roanum quamquam tres diversae deprehenduntur, eae 
pardssima reliquere industriae vestigia. secunda autem manus 
atramento usa nigriore quam prima hic illic litteras mutavit, 
Iineolas addidit, hand frequenter verba integra versusve adiedt, 
pauca ita erasit at quid sabfuerit dispici nequeat. ab hac manu 
diversa est alia quae e. vulgatam lectionem Hf. 37 reslituit 
et praeterea nou multis locis occurrit, Herculem priorem vix 
excedit. diversa rursum manus scholiis margines complevit, in 
scaenarum plerumque initiis; quae postea omnia spongiis de- 
tersa sunt, non ita tameu ut nihil erui possit: satis cerle super- 
que ut de pretio eorum securus degas. eadem vero manus in 
singularum paginarum summis marginibus fabulae nomen pinxit 
et non nusquam versibus quaedam ipsis adscripsit. a quihus 
omnibus diversa est manus quae in Phaedrae loco 634 sq. et 
aliis paudssimis glossas inter lineas addidit. denique manus 
recentis aevi pauca correxit. huc cum accedat ut prima ma- 
nus post scriptum Ubrum ipsa non nuUa antea omissa sup- 
pleverit, vides discemendis manibus quantumvis magnam diU- 
gentiam impendendam esse. id qnod nec in hoc libro ante 
Bos bctom est sec in aHis vulgo fieri solet. idem valet de Utteris 
vodbusqne erasis scriptisve in rasora, de quibus ut recte in- 
dieetnr operae pars longe difllcillima est Decdnm sane in Etrusco 
dextere administrata. itaque primum locos de quorum corre- 
cturis liturisque parum recte a prioribus relatum est paucos 



*) praef. p. XXVIII. 
Leo de Senecae tregoediis. 2 



Digitized by Google 



18 



DE CODiC£ BTBT8C0. 



quidem componam, sed e quibus poetae verbis emolumenti ali- 
quid eveuiat. 

Hf. 8 hinc qua tepenti vere hxatur dies 
tepenti interpolatum epitheton scriptum quidem est secunda 
manu, sed correctum, ut certe dignoscitur, ex recenti. et sic 2 
(cf. p. 13 ubi quaedam tetigi bic explicatius tractaQda). 

V. 12 fera coma hinc exterret Orion deoe 
sic A ei E secunda manu; sed noii ez ferro mtitoet prima 
Tcrba GorFecta sunt, aed pristiDum erat 

ferro minax hine terret Orian deoe^) 
id quod totidem literis in 2 legitur. accedit ut eorrectnr ipse 
in margine adscripserit ferro minax^ ne ignoraretnr qualem 
scripturam lima eua oblitterasaet 

in transcurau moneo, quod ad t. 89 adecriptnm r^erunt 
eat Tel cat (t. Addenda), id Tocis vacat alteram syllabam eaae, 
priorem autem ad v. 83 margini sinistro adpictam esse, tertia 
mann, noD secunda utramque: scimus enim, esse libros quos- 
dam uno scilicet exemplari oriundos, ia quibus vv. 83 — 89 
omittuntur. 

V. 185 fertur in foeda rasura 6 litterarum scriptum est 
tertia, non secunda manu, item ordine v. 190 in rasura 7 
litterarum 3. manu. itaque in £ scriptum erat, id quod in 
2 legitur: 

ISb at gens hommum flatur rapidis (fertur A) 
ohvia fatie incerta ems {sui A) 
et 190 certo veniunt tempore Fareae {ordine A\ 
T. 223 nunc quidem legitur 

deufo^ remiieo wiUu ac pladdo ininens 
eed tmbtt tertia manu (non 2 m.) in rasura Tods quam di- 
spicitur fuisse lumine. sic et pectore A. 
T. 323 gnam tunc hab^bat^ eum per arentem plagam 
et fluctuantes more twhati marie 
abiit harenas bieque discedent freium 
et bis recutrens, 
V. 325 ahiit 2. m. correctum est ex adit , cum 2 adiit 
habeat, quod rectum esl: formam contractam hoc loco non ad- 
mitti Lachmannus docebit Lucr. p. 208. reponendum autem 
esse adiit iude patet quod primum ad mare viam sibi aperuisse 
praedicatur, per ipsum mare pedes migrasse sequenti versu 



Stat silv. f, 1, 44 magntu quanto muerone minetur noetihit 
hibernis et sidera terrel Orion. cetenim mirDiii e8t quod lanoois que- 
relis Orionem intulit in quo de paelice certe querendi ioeus non ent 



Digitized by Google 



4': 'h} 



BE COUGE ETRVSCO. 

traditar.4) hacc igitnr inngeDda suiit: aHiit hhfit l^Hsceaent 
fritum et bis reeurrens, verborum structura poetis non inusi- 
tata; de Seneca vide Oed. 268 per regna iuro qmeque nunc 
hospes gero et quae reliqui et Phaed. 553 saxaqtie et ramos mdes 
vtrtere in arma, 

Hf. 715 a fonte discors manat hinc uno latex, 
nihil hic correctum est, sed errore in c littera lineola addiUt qua 
similis facta estliiterae error Gronovii est; moDeo ideo quia et 
hic haesitare quispiam posnt eialiis locis Bolemnis fere esi vocum 
quae sunt discore ei dimrs inter se permutatio. uec recte hoc 
loco epitheton interpretati sunt viri docii de diversa rivulorum 
Batura, quieti scilicet alierius, alteriua impetuoai; immo nihil 
significal nisi ex uno fonte duplicem manare rivum, ut de flam- 
ma duplici Oed. 325 

eed eeee pugnax ignis tn pmies duas 

diseedit et se scindit unius sacri 

discors favilla^). 
de Typhoeo ex hominc anguique mixto Med. 776 Typhoetts 
membra quae discors lulit. et plane eodem sensu Horatius (Ul 
29, 28) Tanain discordem appellavit, quippe qui duobus osliis 
in mare ingeralur^); ubi Beutleius dissors scribere voluit, 
'quia Tanais nec ad Europam nec ad Asiam pertineat'. idem 
vero serm. H, 3, 174 vesaniam discordem defendit contra 
Heinsium, qui illam quoque dissortem praeferehat. 

V. 804 obiter moneo nihil post viettiee erasum esse nisi 
distinctioDig sigDum; nam cum accuratissine in hoc iibro sen* 
tentiae distiDguaniur, superflua signa permttltis locis receniiore 
mann erasa sunt: quod saepe Peiero fraudi fuit, e. g. HO 127. 

Tro. 25 victamque quamvis videat haut credit sibi 
potuisse vinci 

'oMl B {ne 2 mf Peiperus. ac verum est secundam manum 
aliquid particulae negaiivae sttperscripsisse; quod non esae ntiMc 
sed non (nb) vel coniectura assecutua eris. v. 395 auiem (qua 



*) quae quantom sciam singnlaris est huins reimomoria: cj/mque 
deierta raie deprentus haesit Syrthtm brevibus vadis et puppe fixa 
maria svperavil pedes. item nescio num alibi inveniatur quod HO 911 
de Hercuie narratur: fonle Cinyphio scelus sub axe Libycu lersil et 
dtxtram abbtU. mxod ad lovia Ammoiiis fontem refefendam est. 

ef. Lacan. I, 551 »eindUur in parles geminoque cacumine surgif, 
Thebanos imitata rogos. idem Stet Theb. X, 590. Xll, 4S1. Sil. li. 
XYI, 546 sq. 

') Senecae vero septem: Tro. 9 seplena Tanain ora pandeniem bibit, 

2* 



Digitized by Google 



20 



DE CODICE ETaTSGO* 



his sena mlan$ sidera turhine) non tertia manus est quae cor- 
rczisse pnorein scrjpturam (bis quos sena vocant s. t.) dicitur, 

sed receus; nec correxil, sed ex coDiectura hoc substituil: bis 
quo sena rotant sidera turhine. adde Med. 255 afflictum et 

gravi: ^afflicta conrectum ex afflictet* Peiperus. error pro- 
cli?is erat sed non afflictet scripserat librarius, sed afftieie^ 
ex e fecerat u, deinde iineolam tam iufabre addidit, ut sum- 
mam litteram tangeret; quod cum nou satis clarum videretur, 
T supra yersum repetiit. atque haec pro multia eius geoeris 
ezemplis sufficiaot 

Tro. 603 invita, Ulixe, gaudnm Dafiats dabo 
^UUxe erasa sP' Peiperus. oihil erasum est. 

Phoen. 123 obscura nostrae verba fortunae loquar. 
sic A2; idem dicunt*jB'^ in rasura^ legi, quod nec omni ex parte 
verum est et plus dignoscitur; scriptum enim est verba prima 
manu et in rasura quidem 4 — 5 litterarum, quarum prima ferai. 
opineris igitur egregie contirmari Richteri malam coniecturam 
qua scripsit fata, at acrius oculos intendeoti apparet scripsisee 
Ubrarium sequentis Yocabuli (fortmae) priores litteraa, d^o 
errorem vidisse et correxisee. 

435 iamqae correctum esse^S m. en mniUaqui falsum 
est; correctura eoim facta est prima maoo, correctnm autem 
ia ex n: nempe scripturus namqrn errorem ipse correzit. simiie 
accidit t. 507; transcribam locastae Terba 505 sq.: 

ftoii te duxit in thaHamos parens 
eemiiata primos nee sua festas mamu 
507 omavit aedes nec sacra laetas faces 
vitia revinxit, dona non auro graves 
galeas socer, non arva non urbes dedit: 
dotale beUum est. 
506 festa E. 507 nec stia codices, quod correxisse mihi 
videor. deinde laetas faces non 'i^^ ras/, sed prima manu 
in rasura correctum ex festas manus: quo constat haec non 
tentanda esse. 509 gazas A arma E. cf. Eur. Phoen. 336 sq. 
Phaed. 673 dtMS non ex rivas correctum est sed ex imas. 
V. 846 JEkusin: in non 2«, sed 1« m. io rasura; scrip- 
serat Eleusis. 

1064 centiuet: non U i. ras. a 2 m.*; rasura nulla est, 
sed membrana pridem laesa erat. omnia prima manu, nisi 
quod t secunda manu renovatum ridetur. 

Ag. 817 obvios: ^obvias ut videtur E\ obvios correctum est 
1. m. ex obvius. 



Digitized by Google 



DE CODICE ETBVSCO. 21 



Thy. 597 et 865 non secunda manus in raargine adscripsit, 
sed prima, id quod non nullius est monienti. scripsit aulepi 
atramento nigriore, additis litteris initialibus, post scriptum vide- 
licet librum. ideni Peleri error Phaed. 1090; 1123. flO 919. 
20; 1795 ;^15. 16 (recte HO 1729). 

HO 160 vieino Nubatae vulnera dirigit 
. 'iiitiina Yocis littera quae videtur o fuisse iineolis deleta supra 
scriptQm 0 m. tertia E\ etenim ex vie^ (quod certum est) 
secunda ut yidetur manus fecit vicinus, adiecto compendiolo 
J_8upni inductam litteram, quod putavit o eaae qui codicem 
contulit. 

T. 639 vel miUe men$ arva eoloni 
'se eentaraia^ sed statim correxit B^*, librarius aliud ageQs 
^ qnod iDDOcens interpolandi genus (cf. p. 5) deprehenditur 
etiam v. 895, ubi scripsit thiestem titan fugit pro ipse me titan 
fugit; contra v. 907 non scripsit vphiniam sed conphiniam 
[confixam): ex prima s\ilal)a per coiupendium scripta 2. manus 
fecit 0 — pro ///. secent arva coloni scripsit m. se centauraia 

Cemauris scilicet somniaos ; nec correxit erroreu), sed super 
I posuit M. 

atque haec satis erunt superque; in editione vero ador- 
nanda ea tantum adferentur quae ad constituendam primae 
maQus lectiouein necessaria erunt: pleraque ac praecipuc quae- 
cumque secunda aliisve manibus ex diversis interpolati generis 
exemplaribus adscripta suiit omnino abicientur. 

lam ad graviora nos vertamus. magna enim scripturariim 
moles vel inde a Gronovio vel in novissima demum editione 
touftco tribuitur, quahim in ipso libro nec vola nec Testigium 
a|»^t. cuius rei causa in eo potissimum sita est quod Gro- 
aoyius, bomo omnium optime de hoc poeta meritus, ita in 
horos codicis lectione enotanda et promulganda versatus esty 
vt tantum' non malae fraudis, pessimae utique socordiae in- 
Ottandus sit. explicari autem plurimi eius errores poterunt 
W in excerpendo codice coniecturas quoque quae sibi sub- 
venerinl margini eum intulisse, postea vero dum editionem 
parat, eas in scripturarum numero habuisse sumimus; at ne 
sic quidem omnia satis explicantur. deinde uovissimi editores 
quam nacli sunt conlationem ita ad Gronovianam redegerunt, 
quidquid ab illo relatum, a Petero non relatum esset, 
Peteri npglegentiae imputarent: id quod certe non nimis re- 
prehendendum est iu eis qui diversorum testium fide niti de- 
^uerint; quamquam Peteri siientium, ut factum estubicumque 
Gronovii qaoque teatimonium defidebat (e), utique enotandum 



Digitized by Google 



22 



DK CODICB ETRV8C0. 



erat. at quamvis crebro ambiguum esse de Etrusci scripturis 

in Dovissinfa edilioDe iudicium memineriut qui his tragoediis 
operam impeoderiut, mirabuotur tameD quam iustabiii adhuc 
artis fuudamento staDdum fuerit. 

haec idoueis exemplis comprobaturi dod graviora primo 
loco largiemur, sed e siugulis tragoediis quaedam suo ordine 
compouemus. itaque ut supra ab Hercule initium capiemus 
quam cum iiiterpoiatore ini diwnqiau 'd^atiqov lurentem 
cogQomioamus. 

Hf. 52 viiMhm S cuni A (viehim €*). 

277 fertque qnae fieri vetat') E cum A (ferri e^). 

288 fidmini quaerens iter E; flumini A recte: Petero, qui 
qiUerem euotat, a iitterae t simihs fraudi fuit. sic Oed, 177 
maiora^ non maiini E; Phoen. 276 {armavit alias) arma vi- 
tdbas Bj DOD armavit aUis, ut rettulit L Gronovius. 

731 quicquid^ non quicqui. 

1083 dm>ietum, non devinetum quod testatur Gronovius. 

1204 quis potuit areum fUetere aut quae dextera 
sinuare nervum vix reeedentem mihi? 
sic ii. nervos B quod recte rdatum est. praeterea apud Pei* 
peruoi legitur: ^ui eedente miM J7\ hoc non potest Peteri 
testimonium esse^ est Gronovii qui ita ioquitur: 'sed deio liber 
optimus aut quae dextera sinuare nervos vi cedente mihi, hinc 
illae varietates apud Delrium: ut euim quisque novus accessit 
librarius, voluit complere versum^; sequitur inlerpolatarum qua- 
rundam scripturarum recensus. deiu: Six tameu videtur aliud 
restitui posse quam quod receptum est*. at coniecerunt inde 
Bolhius iusta cedentem , Withofius paene luctantem , Peiperus 
invita cedentem, denique nuper Madvicus nervos rite cedentes. 
tot vero tantorumque moliminum £truscus uihil in se culpae 
redpit. qui totidem litteris exaratum refert vix recedentem. 
ergo quod sincerum est ac vero proximum — nam scribendum 
videtur nervos vix reeedentes mthi — coniecturarum nube of- 
fuscatum est propter GronoTii commentum, cuins originem 
equidem hoc loco exputare non possum. 

1220 expriment B'tnia i* exprimunt Tidetur Scriverii 
operarum errori deberi. 

1306 eeee quam miserum nMlti 

cor palpitat pectusque sollicitum ferit 
sic rectissime Grooovius emendavit; uollem tamen codici cou- 



^> Ovid. fast. Vly 762 profiier te fieri quod.petat ipse faeU* 

I 



Digitized by Google 



DE CODICB STAT8C0. 



iedaram tribinssel, qui boii aHter quam rdiqoi omnes cofym- 
fii exhibet. 

Tro. 20 eeu cum i. nescio node sev soom swnpserit 

Peiperus. 

101 coma demissa est lihera nodo: 
imissa Scaligeri emendatio est. E ut reliqui dimissa. 

V. 418 quid maesta Phrygiae turha faceratis comas 
sic A nec aliter E quamvis ex eo laceratae lestenlur. 

V. 483 sed mei fati memor | tam magna timeo vota 
sic cum reliquis E quoque; et videtur Gronovius, qui ex £ 
fati mei adfert, calamo errasse. 

Y. 1146 Uelena £ cum reiiquis, nou Helene. 

Phoeo. 331 mearum fadnomm exempla appetunt 
sic A; mearum exempta fadnerum e Melieseo Lipsius protulit; 
nec potest negari numeroeiorem sic Tersum evadere. tamen 
Etmscus cui idem trilnierunt editores (e) fae. exempla praebet 

T. 402 et iffipia aniia mairis oppositu imipedi 
sici; interpolati aliquot libri, in quibus etiam 2*, mater oppih 
sita praebent. quod ab ipso auctore esse Gronovio teste *fidem 
faciunt Florentinae et Vossianae membranae'. inde in editiones 
receptum est. sed sine litura in Etrusco matris oppositu scrip- 
tum est, genere loquendi minime a Seneca alieno; cf. de benef. 
V, 6, 4 (Iwia solem) ohiectu sui ahscondit. consol. ad Polyb. 
5, 2 ut cruciatu tui noceat tihi. cf. Sil. X, 210 dum conster- 
nata moratur agmina et oppositu memhrorum sistere certat. Pacuv. 
Atal. frg. X V. 57 regnum potitur trammissu patris, similiter 
Ovid. met III, 61 illius impulsu cum turrihus ardua celsis 
mdenia mota forent. IV, 707 dimotie impulsu peetoris undis^ 
111, 49 hos necat afflatu funesti tahe veneni in Bemensi iegitur, 
varie in reliquis {afflati Laur. funesta Marc). 

y. 473 guo vuUus refers E cum non miku: compen- 
diQm neglexit Peterus. cf. infka ad Med. 173. 372. 

V. 481 minime omittitur locastae nomen. 

638 frangenda pcHma est: sic B cum i. falsus est 
Jacobus Gronorius (plangenda). 

Med. 173 forsan inveniam moras: sic E cum A; compea- 
dium aon intelleiit PeLerus (mora\ uon mora). 



^ sic Med. 537 scriteBdmn esse nec deligenti tela librentur manu 

vel me vel istum {diligenti codd.) vidit Bothlus et frustra obloquitur 
Hennebergerus adnot. ad Sen. Med. et Troad. p. 12. item Phaed. 459 
propria descripsit deus officia et aevum per suos duxil gradus scri- 
beadiun est itieripsit. 



4^ 

Digitized by Google 



24 



DE CODICE ETRVSCO 



Med. 178 in scaeoae titulo IDEAl scriptum esse Peterus 
refert; sine difficultate IDEM legi ne memorarem quidem, nisi 
Peiperus suppl. praef. p. 34 sic ariolarelur: "^praestabit ex Me- 
dicei vestigiis IDEAl repetere MEDEA*. 

277 fugam^ rapinas adice, desertum patrem 
8ic A, non aiiler £, rapinasque non videtur in oodicibus esse. 

3/2 quod fuU huiu» pretium eursus? 
^hui Richteriu. sed qui codicem contulit coiopendiuiii doh 
vidit {huiy 

Y. 441 q^nfjft MgtMrefiir necem \ prolu parentum. 
sic A; iteet' testatus est ex S GronoTius et coDiecit: nece — 
parentem. sed scriptum in illo est neeej noviMima e aliquan- 
tulum laesa schoiionim litura. yidetur autem lineola quoque 
super e eYanuisse, ut necem — parentum, quod opUmum est^ 
in Etrusco quoque extiterit. 

584 taedis (taetlis^ Peterus). 

819 causa vocandi — una atque eadem est semper Jason 
sic cum reliquis E (est om. 

655 Idmonem, quamvis hene fata nosset^ 

condidit serpens Libycis harenis. 

omnibus verax^ sibi falsus uni 

concidit Mopsus caruitque Thebis. 
sic A, ^sepi' E v. 656 pro serpens. multa de his versibus ario- 
latus est D. Heinsius, qui eos cum aliis multis Senecae omnino 
abiudicavit. nam illius aevi homines res fabulosas neglegentius, 
ut et hic et alias Senecae placuit, tractatas minime concoquere 
potuerunt. confudit scilicet hoc loco Seneca et lAopsi Idmonis- 
que moriendi genus et Hopsum argonautam cum Mantus fiUo 
Thebano : id quod vidit Gronovius. idem vero alias dubitationes 
movit ad v. 652 suae editionis his verbis: 'neque hic Untum 
peccasse auctorem quantum librarios censeo, post tot prodigiosas 
corruptelas ex optimo libro detectas. qui tamen utinam sibi 
par essetl vestigium certe labis ostendit satis pro eerpens ex- 
hibendo se^t; quis hoc ostentum procurabit?' dein Uimide se 
coniecisse ait condidit Saspir. denique: *sed repente, dum 
poscunt hanc chartam operae, venit in mentem, totum quod 
est in scripto servari posse : Idmonem^ quamvis bene fata nosset, 
condidit; sepi Libycis harenis e. q. s. concidit Mopsus. Mopsus, 
inquit, condidit Idmonem; ipse tabifici sepis venenato ictu in 
Libya concidit et pro deo habitus'. atque hoc inde Bothii Ba- 
deni aliorum editiones insedit. ducentis annis post Henne- 
bergerus (p. 13) omnem difficultatem sustuhsse sibi visus est 
Uevi quadam emendatione sic scribens': idmo.tam» ^mois^ bene 



Digitized by Google 



GODICB BTIIV8C0. 



/te nmet, caneiiity sepi e. f t • Mpeireiiit Peiperus locum- 
qiie corrigit scribendo eondmt pestis L^yde harenis* ac ne 
«tis mieeri^ ▼erstoiilis ittlasum potes, ouper Brauniue cumulum 
fKeliis addit hae coniectura: eandidit sedi, quia condiderit ae- 
coms (Mus. Rhen. XXXII, p. 79 adn* 1). ego m confisus 
8am oculis meis, cum in Etrusco totidem litteris scriptum 
inTeDi condidit serpens Libycis harenis, quod et verissimum 
est nec iam ab ullo libro lacessitum. at quid de Gronovio 
cogites coniecluram suam tantis verborum ambagibus pro codi- 
cis scriptura venditante? equidem errasse iilum libeuter credo, 
ita nimirum ut, cum Florentiae Lucaneum "^ossaque dissolvens 
cum corpore tabificus seps' in mentem venerit, coniecturam 
margini intulerit, Lugduni poslea eandem e codice enotatam 
esse bona fide opinatus sit. sed tot pravarum coniectmrarum 
quarum et ipse sibi et posteris auctor extitit, poenaa lUum 
apud inferos soivere eKistimamus, sive Sisyphi saxum volvendo 
siTe potius Danaidis quae sororum nomero deest vioes eiplendo. 

Med. 958 flente» gementee oscuhs ut Melisseus, non oeuA!» 
quod Gronoviiis testalus est male J. Gronovlus oems. locum 
eoounendamus ^s qui emendare yel, quod magis optamuSf de- 
fettdcfe eum yaleant 

T. 996 sic M: qnid nwne mermi$ anime ? quid dnbitesf patens, 
Bon potensT Itneola entm ad inlerrogandi signum quod prae- 
eedit pertinet. scribendum: qnid dnbitas potens? 

Phaed. 127 conclnsit, nou condmit. idem Peteri error 
Phaed. 417. Ag. 976. HO 1204. 1519. 

V. 518 iuvat aut amnis vagi pressisse ripas: sic E cum 
reliquis, non iuvit; quamquam nescio aliud loco remedium. 

V. 627 re^a tuiari urbium recte jS, non tutare\ (tutari 
jMUns A), 

V. 687 non legitur in £, quod Gronovius testatur, specu^ 
fere, sed speculare cum A, 

V. 776 languescunt folio ta Ulia palHda 
sic A (om. ut); nec aliter E: nam qood candido in E schptum 
testatur Ricbterus, id et a Gronovio repetitum et falsum est 
Md Gronovius hic saltem calami errore lapsus est. dicit enim 
Florentinum iliud praebere 'ut Lipsianum'. Lipsius autem 
taotum iU e Melisseo suo testaiUis est. 

V. 898 eas enius artn nastra dependsi dammM 
noii nasti^a (i. e. nastram) quod Peterus enotavit, sed solito 
^oinpendio S praebet nfa (i. e. fiosfm). in eodem vocabulo 
itttu lapsus est Peterus Phaed. 935. Ag. 732. HQ 1503. 1885. 

T. 917 est prorsus iste E cum omnibus scriptis et im* 



Digitized by Google 



26 



DB CODIGB 



presflis ante Bothittin, qui itte prvrsus propter numeros in- 
vexit »1 

(OLvc^ lled: 955 irttt^spairi^ et sic testator Gronoyios (pon patris). 

V. 1004 luctifica^ non luclificam, scribendum luctifico ut 
edidit Scriverius. 

^ V. 1154 morte relicta ^ cum reliquis, non noc/e. cf. 1229 
'r* * mortem relictam. Hf. 616 morte contempta redi. HO 1165 ego 

qui rdicta morte contempta Styge — redi. cf. Serv. ad Verg. Aen. 

IX, 348. 

V. 1238 cedite, non cedire {cedat A). 
Oed. 91 obvias ferrem manus £ cum reliquis, noD obviam, 
V. 472 te sequitur, non et, 

V. 630 eequitur et Bacchae lacer PmUhem^ non Baeekii 
quod Gronovitts testatur. 

t! 858 nee poei^itei^ eangumu qwuram fidem^ 
eed nosse certum est, 
sic A; vd poenitendi B; 859 haec Grouovius: Uege igitur cum 
optimo — $i none Ubeai. aic — , uon eed noeee eertvm eef. 
inde Bothios coniecit it mste lieeat quod Peiperus recepit. 
Etrusco autem verhum illud plane ignotum est, qui exhibet 
ei noeee certum est, ei recte quidem: dicit enim vel inhonestam 
se originem quaesiturum, quandoquidem inquirere in genus j 
suum decreverit. cf. Soph. OR 1058 ovx, av yivoiTO tov^* 
OTTwg eyco Xa^wv arjineia TOiavT ov (pavo) Tovfidv yivog. 
1076 Tovfibv 6' iyw xet ofiiKQOv iaTi, aniqfi' idelv fiovh^' 

€0(401. 

V. 991 plusque quam satis est furit cum reliquis, non 
eat est, ; 

V, 1069 pavitante gressti sequere fallaces vias A falletites \ 
viat ex E Gronovius tradidit, pallantes Peterus, inde Peiperus 
coniecit paUentes quod ipsum in B scriptum eat. 

Ag. 5^<)) en horret aittmt» B cum reliquia, non inhmtt quod 
est Gronovii commentum. 
126 non omittit er. 



®) haud raro edi^ores vel ut isto loco vel scribendi erroribus lec- 
torem fallunt. sic Tro. 502 si quaeret hosHs 634 quaerenda est mihi in 
libris scriplis et impressis legitnr. sic Med. 9^1 et maiiis scehis (est ed.) ^ 
Thy. 975 celebremm {celebramus ed.) HO v. 1161 in E ut omnibus 
libns post 1164 posHos ett, reeto loco, non inter 1160 et 1162. Pei* 
peri error inde natiis est quod in BotbU exemplari versiM iste mnneio 
1161 sigoatur. 

AGAMENNON in titulo (non AGAMEMNO) et item ia catologo 
tragoediis praefixo (praef. p. XXVUl), non AGAM£MNON. 



Digitized by Google 



D£ GOOICE STBVSGO. 



27 



Ag. 163 pudet pigetque A et, si credimus editoribus, piget 
dolet^e E, sed illi Gronovio crediderunt qui et illos et seonet 
ipse fefellit. nain in Etrusco legitur pudet doktqu/e.^^) 

V. 239 iaiuiiwpi/t pultu languido obtutus stupet 
m (non vuUus) B cum reliquis praeter Jli (non 2) praebere 
p. 11 adnotare. negleii. 

T. 261 CLytaenuiestrae notani, ut refert PeiperttSi 'om B\ 
sed C£. addit B^^; parum reete: nam nomen prima manu 
minio pictum aed erasum cum scholiia est; dein secuncb manns 
ut videtur CIL atramento repettit. oMHra 1055 non additur 
Qytaemnestrae nomen sed omittitur. 

V. 464 credita est vento rates Peiperus ex Etrusco scripsit nec 
mirarer si hoc sequions originis inilicium putaret. sed non favet 
Etruscus, ut 789; qui hic saltem ratis praebet cum reliquis. 

V. 622 pulvereamve, non pulveramve, 

V. 655 guiiiis his^ non bis quinis quod Ribbeckius testatus est. 

V. 774 alta, non alia quae Italorum correclio est. 

V. 1069 iam iam iuvat vixisse post Troiam^ iuvat. 
sic ante Gronovium legebatur; ilie: ^Floreutinus tantum iuvat 
v.p. T. t. Id est httcusque'. quod cum iittsquam gentium tra- 
ditum sit, videtur coniecturae deberi. 
Thy. 116 latuere venae nee mu profwi MUtras 
Alpheos undas. 

sic cum reliquis omnibus etiam Etruscus, quamvis Gronoyius 
edieat^scribe cum Florentino sacar A. quod cum post iUum 
optimo iure editiones obtinuisse videatur, emendatio est Gro« 
noviif non codicis. 

230 possessor huius regtiat^ kunc tantae domus 
fortuna sequitur 
Gronovius : ' lege ciini Fiorentino et Vossiano hunc cunctae domus 
f.s' paruerunt omnes; sed Vossiani interpolationem minime 
agQOscit Florentinus.i2) 

V. 509 quidquid irarum fuit, non iratum. 

v. 541 meam relinquam, nisi tuam partem accipis 
GroDOvius: 'Flor. ni tuam\ nisi E, 

T. 650 rtgio secessu, non regia. 



") ef. Ace. Neopt. ftf. Vll, t. 471 doUi pud^tqw Graivm m st 
Mro pig9L iDc. inc. frg. IX» 21 Hecuba Aoe doht pudet piget. 

cunctus singulari numero HO 1079 pro cuneia tellus; quod 
alias non memini in his tragoediis legi. non inusitatum in collectivis vel 
ut iosit notio collectiva : Hor. IV, 11, 9 cuncta festinat manus. Stat. 
Theb. X, 66S cuncto — pro sanguine. silv. II, 6, 11 maior Mtgmmate 
eniiefe. at ideni andadiis Theb. V, 202 ewwlo, ma regnat Brinys paeiore. 



Digitized by 



28 DB CODICB BTRV8G0. 



Thy. 831 pereussa meiu cum reliquis, non pmuba, 

V. 895 non recte de Gronovii adnotatione Richterus ret- 
tulit; ille enim vacat in j& scriptum esse recte dicit, non vocat, 

T. 919 hoc hoe mema dudatur s^fpko^ dod hoe haec. 

HO 70 illeEcnm reliquis, non ip$e quod Gronovio debetur. 

V. 140 qua fluit, non qim fugit (v. ad 989). 

V. 165 pro fato potuit, non patuit. 

V. 277 peperi, non reperi quod tamen rectum est. 

V. 283 non flamma, miuime nww. 

V. 287 est aliqnid hydra peius: sic non potius. 

V. 393 nimiuni diligentiae phmae voci impeudit qui Metas 
legit: est enim Aetas. 

V. 562 tu fulva nigri eceptra geHantem poU, non furva 
quae Italorum correctio e&t. 

V. 750 DOD regna triumpha, sed regna trhm^* expectat 
locus a peritiore medelam. ceterum Etru8cu6 huDC versum 
Hyllo trihuit, id quod Lipeius iam e cooiedura fecerat velpotius 
e Melisfleo. 

T. 785 dum buea mron mergat Oeeam iuga 
eic B cum reliquie. falsum eat quod GroDavius ^Bcit et editio- 
Dibus obtrusit FioreDtiDUS — miergii (keaiM iubar*, 

v. 817 feram Peteri est; nam quod Gronovius dicit ferar 
in E legi verum est. 

V. 989 trepida quid tremnit manus? 
non dixerunt Gronovio deberi quod post illum, qui Etrusco 
imputavit, omnes receperunt: trepida quid renuit manus? quae 
est proba ipsius eraendatio. nam tradita scriptura, quam Etrus- 
cus quoque retinet, non defenditur iocis in quibus verbum 
DODiiDis ab eodem verbo derivati casu iDStrumeDtali determi- 
natiir, ut Thy. 1005 meumq^e gemitu nm meo pectus gemit. 
Hf. 802 et Cleonaeum eaput opponit ac se tegmine ingenti tegU 
(iibi iuterpolavit A ctepit esL Med. 156). HO 130 cantunoetra 
camet tempcfa fUML 140 gua fktiit lemenee teniui /hemine Aui- 
guidue {fugit i). eiegaDtia simflis est Tib. I, 10, 43 ItV^^ice 
CKXput candmere canie. Prop. 111, 18, 5 fuid ei iam canie aetae 
mea eandeat annie? 

y. 999 et 1000 id B desiderari ▼eram dod est, siquidem 
V. 1000 nec deficit et sic legitur: sed mente nostra. natus 
AJtcidae tibi. 1001 perages E^ non peragas. 

V. 1036 Thressae sub rodope (i. e. Rhodopae) iugis^ non 
^Rodopes*. 

V. 1117 ortus, non ortos {certos A), 



Digitized by Google 



DB CODIGE BTRVSCO. 



29 



HO. 1172 non truci rictu gigans E: falso mc Gronovius 
refert. 

T. 1200 victus non vinctus quae est Italorum correctio. 

V. 1402 cruentis, non cnienlos: correxit Gronovius. 

V. 1440 quis sonus, non qui. cf. Phaed. 1178 membra 
qui saevus Sinis aut quis Prociustes sparsit? (quis A), Hf. 262 
qui satis Thebas fleat? (quis A). HO 405 qui sub hoc mnndo 
mihi dabitur maritus? (quis A), 1369 qui sat est Ister mihi? 
(quis A). cf. HO 167 quis vastus Briareus quis tumidus Gyges 
(qui — qui A). Oed. 322 quis desit illi quive sit dubites colar 
{qMisve A). Tro. 485 ^Ht locus^i (quis A). 1057 quii staiut 
mmiiii miseris? all. 

V. 1685 eontmto redit^ non eoniemtor (coniuncte scriptum: 
€muemtore&). 

1762 GronoTius 'praedare veterem' praebere dicit eho- 
remque taetOM sgudftVlum Atcmene gemit; atquc gemuit in iUo 
esse recte Peterua rettulit; cineris nec ?ol»m nec vestigium 
esse tacuisse ridetur. ut ut est, E cum A quod verum est 
praebet: crinemque iactans squalidum. 

V. 1994 E cum A «ec Lethaeos^ non vos L., et 1995 vos 
fata trahent, non nec f. t. aliud ef?isse videtur qui librum con- 
tulit. nam et 2003 quatiens oculos scriptum est, ubi forsan 
aliud lateat quam qnatiet populos (A). 

in omnibus quae hucusque composuimus Etruscum a vul- 
gata lectione recedere falso ^latum erat iam paucos adicie- 
mus locos in quibus corrupta quidem est Etrusci scriptura, 
sed aliter corrupta quam in novissima editione narratur. qubd 
primo loco pono vulgatum et rectum est 

Tro. 776 o decus] o deeus o, non o dietm. 
V. 858 hfion an senUem] phylonan* sel^en, non sebfMm» 

V. 1170 coetus] egeus^ non egetus, 

Phoen. 96 aliquando] alinquando^ non aliprquando, 

V. 340 penetrales] penetrieSj non penetriles. 
Med. 873 gangetiwmj gmUicioum^ non gantici cum^ nec ganii* 
ticum (v. Addenda). 
Phaed. 30 Phlyeus] flius, non fluis (Gronovius). 
V. 966 fluctusqM db ipso tumidus Ocetmo voeaj f. a. tjpsos 
tmidios 0. 9.» non oA ^sos tumido. 

V. 1127 quisque (wis^)^ non fuisquam {(pnsq): ut haec 
degantia male cesserit Richtero. 
Oed. 693 in utrumque quis est Uber etiamnum status] t. u. 

qui H subter e, stamus sic 1 m (non qui se liber e. stantus). 



Digitized by 



30 



DE CODlCfi ETRVSCO. 



Oed. 1029 sensitque] censitque, qoq unsitve. recte 2 (sen- 
simve A seiisitve Melisseus). 

Ag. 782 ratibus exustisj ruptas bustis, non rupta; 784 lacerto, 
Qon lacertos, 

HO 31 noverca] coereimj non eoerca; addidit corrupteIa& 
signum, quo ter in hac tragoedia yoces corroptas notaWt: 540 

mis (recte GronoYius iiuimae) et 608 ayid (oti/a). ceterom 31 

corruptus est necdum sanatus. 

V. 80 nondum astra merui] ^haud (om. dum) habet haud 
dum o. m. (a, 1 m. ex u) recte. 

V. 1S5 Sipyhim] si si/phum, nec si siphum nec sipylum 
quod Gronovius cum ipse emendarit codici tribuit. 

V. 217 ToxeuJ textum, non toxtum. 

V. 382 famulamne et hostis praeferet natam tibi?] famulam 
mc hostis p. galatam t.^ non ne et h» 

V. .566 colu] colis. 

V. 588 veneranda] venerande; idem accidit quod 185. 
v« 1265 non Hmeris sed timeri. 

y. 1562 Aeacumque inter geminosque Cretas. sic A. Aea- 
cosque ex £ Gronovius protulit et scribendum coniecit Aeacon-^ 
que. sed B habet Aeacos inter; satis mirum vero quod Aea~ 
cosque iA 2 legitur. de hac fabula finem faciam in loco concla- 
mato quem certa ratione emendasse mihi Tideor. v. 1463 ita At 

eaeci dolores. manihus irati HereuKs 

oeeidere meruit: perdidit comitem Lichas, 
ex Etrusco testantur recti dolor es; varia viri docti conieceruntr. 
cassi dolores Grotius el N. Heinsius, recte dolori est Bolhius, 
aucti dolores Muellerus, rati dolores Peiperus. Ilercules dirum 
se de Deianira supplicium sumplurum pronuntiaverat; quem 
monet Hyllus iram comprimat: graves illam sceleris poenas 
dedisse utpote propria manu peremptam. iam Ilercules re- 
spondere debet id quod viri docti partim tantum et procul atti- 
gere: hoc non satiat iram meam, quae meae ipsius illam dex- 
terae deposcit. itaque, cum in £trusco non recti legatur, sed 
reete dolor es, scribendum duco: 

relicte dohr e$: mamkus irati HereuUs 

oeeidere meruit 

loquendi usu neque aliis poetis nec Senecae ignoto, cf. Med. 
608 mmfe nec eaero vioJente saneta foedera mundi* HO 3 
seeure regna. Oed. 1033 invUe hquere nate. cf. Oct. 31 con- 
1«^ heu me, pater, insidiiie oppresse iaees. quod dolorem suum 
Hercules adloquitur optime huic stilo convenit. cf. Hed. 139» 
melto a melnia dolor fwriose hquere. 



Digitized by Google 



BE COBIGB BTRT8C0. 



31 



denique quem supra omisi locum inspiee qui est Phoen. 
550. ibi takie GronoYium legebatur: 

tatus hoc 0xmituB 

et popuhs anmis $t ntraque hoe vMU sarar. 
mhm Tersum non Senecam procudisse GronoTius docuit cum 
hane Etruaei acriptunm protulit: 

hoe utrimque populus omnis, hoc vidit soror, 
qui tamen non melior versus est. atque aliud quiddam iu 
Etrusco legi fidem fecit N. Heinsius (Adv. p. 58), nimirum: 

hoc populus 07nnis ntrimque, hoc vidit soror. 
qnorum utrumque errasse ex Richteri editioiie didicimus. quippe 
tertiam scripturam testatus est qui eius ia usum codicem ex- 
cussit: 

et populus omnis %itramque hoc vidit soror, 
schpait autem Ricbterus ex Muelieri coDiectura: 

hoe populm utrimque omnta» hae vidit eorar. 
im quid tribus testibus faciaa quorum nuUua cum reliquorum 
alterutro consenlit et unus qnisque iectorem proprio marte 
fallit? nimirum quartum aliquid re vera in £tru8C0 legitur 
quod est: 

hae poptdvt emnie. utramque hoe vidit sarar. 
imde quod ▼erum est statim elucet. nempe Argivi spectatores 
minime tangunt loeaatam; quae dixit: 

hoe popubis amniSj niraque hoe pidit serar. 
quod dum codicem tracto inveni, hanc gloriolam occupatam 
csse tunc ignorans: magnopere utique Iaudan(his est hoc loco 
Peiperus qui verum vidit (suppl. praef. p. 33) antequam de 
vera Etrusci scriptura edoclus esset. 

his locis cum adhuc inscius fallatur criticus, onmium certe 
aegerrime ei feruntur loci, in quibus inter plura de codice 
testimonia optio data est. quales cum frequenter in novissima 
editione inveniantur, non ubique accidit quod in loco quem 
modo tractavimus scilicet ut testes falsi sint omnes; quamquam 
extant aimilia, ut HO 1791 petet N. Heinsius, peti Peterus 
testatur, petit in Etrusco legitur, ut ibid. 1403 aliquid Grono» 
Yim, aUqmi Peterus, aUquod Etruscus praebet. at saepius acci- 
disse consentaneum est ut alteruter testium fidero non fefelieriL 
et, quoniam inter Grono^um plerumque et Peterum res est, 
plura quidem sunt in quibus Gronovius falsum tradidit, haud 
nro. tamen de Petero eiusve silentio superior discedit quare 
primo loco ea poneinus in quibus Gfonoirii fidem Etruscus 
probat. 

Hf. 527 est est sonitus Herculei gradus {id est Pet.) 



Digitized by Google 



32 



DB GOPIGK BTKYSOO. 



Hf« 1182 diffme fletus] defer teUus (deferte fletuB Petenis, 
et sic M), 

Tro. 832 an frequeiis rivis levihus Mothone (nisus Pet.). 

Med. 226 gloriae florem indiium {Graeciae t). 

Pbaed. 213 non tecta sani mo7is aut ullus cibus {ullis Peterus). 

V. 1217 morte facili dignus haud sum (mm Peterus). 
Ag. 449 et clara lentum remigem ^nonuit tuba (movit Peterus). 
ceterum ineptum est hoc versu lentum dici remigem cui ora- 
nem nimium longam properanti moram fuisse modo audiveri- 
mus. scribendum videlicet laetum. 
V. 727 Attin (atm Pet.). 

T. 971 sic A: quis iste c^es eoncitua currus agit. ia* 
iuriam faciunt Grono?io editores. ille enim hoc adnotavit: "^Flor, 
hoipes quis isle concitus. reete, modo iuves legendo concUei, 
quod et relatum fideliter et optlme emendatiuii est pronus 
ignotum Gtnisco quod Peiperus ei imputat qme tste hiepes, 
Thy. 26 ^ringsiur eneis (eses Pet). 

T. 1035 quodeumque (quodfue, a). 
HO 184 fatis (saik Pet). 
524 insertum (insertam «). 

732 N. Heinsius recte tiadit vix quoque est (est om. Pet.). 
subiciam iocos in quibus Gronovius et interdum filius eius 
vel N. Heinsius minus recte quam Peterus codicis scripturas 
enotarunt. 

Tro. 393 bis veniens et fugiens (vel fugiens I. Gron.). 
V. 499. 500 personarum notae non recte a Gronovio, recte 
a Petero indicatae. 

V. 942 sinum (sinus Gronov.) versus nondum sanatus. 
T. 1153 et effert (et fere GronoT. ut 1). scribendum: 
stupet omne vulgus utque fit cuncti magis peritura laudant» 
Phoen. 320 regia stirpe editum (edite GronoT.). 

T. 459 eui nunc soUieita (s, n. c GronoT. s. e. n. 1). 
Hed. 373 miuros terra poeuere nova (novos GronoT.). 
T. 695 iam tempus est (Um t!m t. e. GronoT. tViin fMme 
t. e. A), 

Phaed. 153 ferri (ferre Gr.). 
T. 227 clauserit (duserit Gr.). 

V. 420 aenades i. e. ades (anades N. Heinsius). 
Ag. 242 sed nwnc (vel n. Gr.). 

V. 1028 atiratae [auratae Gr.). 
Thy. 616 nemo desperet meliora lassis ijaesis Gr.) idem accidit 
658 lassis rebus (laesis Gr.). 
T. 1019 valle (vaUes Gr.). 



Digitized by Google 



D£ COmCS STAVSGO. 



33 



Thy. 1109 nec quod (non quod 6r.). 
HO 168 stettt (stitit Gr.). 
v. 622 cl4jtru8 totas ire per urbes (kUas Gr.). 
y, 1350 fmhram et (umbrBt vUe Gr.). 
y. 1396 sohtm quofue ur§eat kh^ et SUne nemus (solum 
f. «M^ urgent h. e. t . n. GroDov. surgat hine ilUne firemem i). 
scribendoiia: 

et quidquid fuit 
«oftcm qxioiiue ingens: surgat hine UUne nmus 
artusque nostros durus inmittat Sinis: 
sparsus silebo. 
V. 1540 vetustas (vetustis Gr.). 

V. 1719 inveniet aut damnabit (an leslaDtur Gronovius et 
N. Heinsius ; Gronovius autem deiude conicit scribendum esse 
aut damnahit). 

V. 1799 expetet {expetat Gr. et N. Heins.). 
cui florilegio cumulum addit quod ex vv. 1442 et 1473 ab 
Etrusci librario omissis siugulas Gronovius scripturas diserto 
testimouio profert 

Taodem e saxis dumetisque in amoeniora loca deferimur. 
nempe quoniam in argnendis virorum doctorom erroribus satis 
temporift spatiique consumpsimuSf iam proponere quaedam in 
aaimo est, quae cum nequaquam sine lectionis emolumento 
pridem nota esse potnerint, adhucin optimia membranis latuere. 
ridebis autem, quamquam ea tantum recensebimus qoibus poetae 
verba emendsuri possint, non corruptelarum adhuc ignotarum 
molem congeremus, messem priores non prorsus exilem reli- 
qoisse. ordinem in his quoque ipsius codicis tenebimus. 
Hf. 852 tanta per campos agitur silentes 

turba; pars tarda graditur senecta, 

jjars adhuc currit melioris aevi^ 

ceteri vadunt per opaca tristes, 
862 fualis est nobis animus, remota 

luce cum maestus sibi quisque sensit 

obrutum tota caput esse terra. 
boc intellexemnt viri docti ut potuenint: nimimm defunctos 
et ad inferorum sedem delatos similiter affectos esse animis 
<tqae noa cum forte in spelitncam subterraneam nos abdide- 
rimos. 'allusit scilicet poeta ad loca subterranea similia cryptae 
Neapolitanae quam ipsemet nobis descripsit epistola 57 — , quae 

Lm d« Bmmm tnfotfilf. S 



Digitized by Google 



34 



DB CODICE ETRVSCO< 



consulatur. ex ea enini lux petenda isti loco, quem nescio an 
aliquis hactenus intellexerit' ut ait Gniterus. atque est haec 
interpolaUo ex earum genere quibus iibrariorum errores in sae- 
cnla sanciri solent et in aetenmm quidem nisi forte lux protinus 
emergat e fumo. qood bk mia httera mutata fieri potuit et si 
EtrQKmn legeris faetum erit: etenim 862 vobis ille praebet et 
hac scriptura versus istos sic distinguendos esse praeeipit: 

eeteri vadunt per opaea tristesm 
dein boto spiritii: 

qwiUe est vobis anium, rmMta 

tuee eum maestus st&t qm'sgue sensH 

ohrutum tota eaput esse terra? 
i. e. quanta vos putandum est affici tristitia, cum primum sen- 
seritis in interna terrae vos reclusos esse? nota f\gura et Se- 
necae usurpata e. g. Tro. 1057 

quis status mentis miseris, nbi omnis 

terra decrescet pelagusque crescet, 

celsa cum longe latitabit Ide? 
ex aliis poetis exempla cuivis in promptu sunt: Verg. Aen. IV, 
408 quis tihi tum Dido cernenti talia sensus? (Ovid.) nuc. 167 
quid mihi tunc animi est ubi sumit tela viator? cf« Stat Tbeb. I, 
165 mUs tum tibi, saeve, guis fuit iUe dies, vama cum solus 
im aiwla reepieeres ius omne tuum e. q.s.? Vlll, 109 quaemiihi 
mins, cum per cava viscera terrae vaio dht pendens et in ture 
velveT eporto ? Manil. V, 589 ali. 

Hf. 924 utinam eruorem eapitis imnsi deis 

W>are possem, 

ubi eruore scribendum ^esse iam Vindobonensis EtmBCo in luie 
fabula cognatus docere potutt. 

V. 1238 tibi tela frangam nostra, tibi nostros, puer, 

rumpemns arcus ac tuis stipes gravis 
ardehit umhris. 

ad diversos ordine pueros se convertit; quod non satis exprimi- 
tur copulatis per ac sententiac membris. rccte Etruscus at tuis* 
Tro. 57 dominum ecce Priami yiurihus et natis legens 
sortitur uma, praeda quem vilis sequar^ 
hic Hectoris coniugia despondet sihi, 
hic optat Helefni coniugem, hic Antenoris, 
nec dest tuos, Cassanira, qui Hudamos petait: 
mea sors timetur, sola sum Ikma^ metus, 
58 praeda quem vUis sequar sententiae progressum turbat. nempe 
non in eo Hecubae oratio versatur ut sciscitetur qualis sibi 
dominus eTentums sit, sed nt queratur qnod sola ut «nus de- 



Digitized by Google 



Dfi CODICE STRVSCO. 



fecta De cui contiDgat a victoribus timeatur: sensu q«c Euripidi 
(Troad. 190 sq.) nec Ovidio (met. XIII, 484) ignoto. venim 
est quod Etruscus praebet: 

daminum ecu Pnumi HurHm et natU kgmtB 

sortitur uma praedaque en viUs sequar. 
Tro. 280 sq. hic esi ia libris interpolatifl ▼enuam ordo: 

ego «M quimmin teeptra nisi mw» jptil«m 

fvlgwt tictnm nmm et fako emam 

vindo dieemUemf can» haac rofiat 

ne» mUla fman raHhua aut atmiiB deeem. 

nan amniAnt farhma tam bnta (mmfinet. 
285 equidm fatdKnr e. q. 
f?. 283 et 284 E inverso ordine praebet; ac videndura est 
annon 284 interpolatori debeatur. certe languet sententiae modo 
succincte et cum colore poetico expressae subdita eiusdem rei 
pedestris eiplanatio. 

v. 749 an has ruifias urbis in cinerem datas 

hic excitabit? 

Im has Etruscum praebere verum est; sed idem corrigit quod 
pridem viris doctis faciendum erat urbis in cinerein datae. 
v. 797 lacrimis, Ulixe, parva quam petimut mara est: 
concede parvos ut mea candam manm 
piventie oculos, 

in locum epitheti quod oihiU esse facile intellegebatur Etmscum 
paatot 8iriMitituere Peterus enotavit. inde apacot Peiperus, ^aiu- 
eof Mad?icu8 (adv. II, 120). at in Etrusco lagitnr: 

eaneede paueat (8c. laarimat) ut mea eandm manu 
tfhmiu eeulat» " 
V. 889 te magna Tethift teque tot pelaffi ieae A:«v , 

plaeidiumpie numen aequerit tfmm Tketit 
suam vocabunt, te datam Pyrrho socer 
Peleus nurum vocabit et Nereus nnrum, 
889 non thetis, sed thethis in E scriptum est, 890 vero nec 
thetis (e) nec Tethys nec quicquam eius generis. nam totum 
versum omittit. quem ab iiiterpolatore profectum esse veri 
quidem simillimum esset, ab eo nimirum qui desiderasset The- 
lidis mentionem : et post tot pelagi deas male claudicat Thetis 
superingesta ; sed uimium quantum versus isti admoueut Oa- 
tulU (64, 28) 

tm netit tenuit puicherrima Nereinel 
tene aum Tethift eoneettit dueere neptem 
Oeeawusque mari tatum qui amplectitur orbm? 
nec uegari potest, ut hi ^dem versua iuter dukiasimos omaium 

S* 



Digitized by Google 



36 



DS CODICB STftVSGO. 



sunt, ita Senecae quoque locum sono non ingrato aures tan- 
gere. hoc igitur quibus cerlius iudicium est diiudicandum in 
se recipiant. interim cf. Stat. Acbill. II, 224 te Peleus nato 
socenim et Thetis hospita mngnnt alleyantque st/os utroque a 
sanguine dwos. I, 655 quid defles magno nnrus addita ponto? 
Claud. IV Hon. 647 quaenam tot divis veniet nurus? 
Med. 127 st quod Pelasgae, si quod urbes harbarae 
novere facinus quod tuae ignarant manuA 
nunc est parandum 
128 ignorent E quod cum non neceBsarium tum rectum est 
V. 170 Nutrix. ffim'ere. Medea. empio. ^.profnge. yLpae- 

nituit fugae. 

Medta fugiam? N. mater es. M. cut etm vid$$. 
fiam quo4 171 ^ro fugiam B praebet reponendam esse Herm. 
X, p. 425 monui; eed cum ibidem locum mala coniectura ten- 
tarim, nunc quod yerum eet Etruscus praebuit in quo haec 
est yersuum i§torum inde a t. 168 imago (initiis Tersuttm 
plerumque minio pictis): 
168 NVT Rex est timendns. 

MED Rex meus fuerat pater, NV non metuis arma? 

MED Sint licet terra edita. NV Morier^e. 

MED Cupio. NV Profuge. 

}AED penituit fugae, NV Medea. 

MED Fiam. NV Mater es. 

MED Cui si7n vides. NVT Profugere dtibitas? 

MED Fugiam sed ulciscar priu». 

NVT Vindex aquMur^ iAED Forsanimmiammaras. 

iam quod verum est cognoscitur, nec mutandum quicquam sed 
▼ersus recte diecribendi sunt hoc modo: 

N. rsa; eir Ummdui. M. rex meut fumU paier. 

N. fum meMii arma? M. sM Iteef terra edita. 
mwiere. M. cupio. N. profuge. M. paenituit fugae, 

N. Medea — M. flam. N. mater ee. H . cmi etm vt^dee. 

N. profugere diA&a$? M. fugiam, a$ ukieear priua. 

N. mndex eeguetur, M. forean inoeittdim morm. 
sic restitutus est Senecae sensus qui nescio an inter probatis- 
simos fuerit et ah istius aevi elegantioribus ingenti clamore 
exceptus. 

V. 190 vade veloci via 

monstrumque saevum horribile iamdudum avehe. 
sic Medeam Cieo adloquitur. quam quod veloci via vadere iubet 
uni Bothio ofTe.»sionem praebuit; sed non ex coniectura scripsit 
vade vehci fuga, ut legitur apud Richterum, sed Etruscum, 



Digitized by Google 



DE CODICE ETRVSCO. 



I. Gronovio videlicet auctore, praetendens; et iure quidem. 
cf. Thy. 1046, ubi E et quaerit fugam, A. e. q. viam, 

denique omisit Peterus quod ia fine Medeae post sub- 
Bcriptionem extat: L£G£ • U^iNOCENTl FfiLiaiER. addo 
qaod Phaed. 3^ margini hoc signum adpktnm est: B^i^). 
Phaed. 440 lt«r6Ml8ift fnmtm grniu 

et moeira vubus. 
qaod etare quidem poteet; eed M maeUa tmliu. 

876 ubi in codicibas reliquis cum Tersus defectn legitur 
hfu per iMt Keptrtm imperi, in Etrusco id ipenm extat quod 
pridon editionee obtinuit donec Bothins repetito heu mntaTit: 
efteu nempe ita Beriptum: PHAEDRAB keu, ut facile praeteriri 
posset. sed de hac ?oce infra fusius agemus. 

V. 1039 fltictus refundens ore physeter capax: fluctum re- 
fundens E. 
Oed. 95 sic in A legitur: 

c%mque e superba rupe iam praedae imminem 
aptaret ales verbera et caudam movens 
saevi leonis more concuteret (sive conciperet) minas 
quae viri docti partim emeodarunt: 95 superna e Melisseo 
Lipsius, quod Ctruscus confirmat. 96 alas verbere et caudam 
mmm Scaliger scripsit; et ahs quidem in Etmsco legitur, non 
(des quod Richtenis testatnr, inepta ipse molitus. iam locns 
Bolla labe adfectos ez Etmseo prodit: 

cumque e eupema rupe iam praedae hnmineM 
apiaret alas verbera et eauiBe mmms 
soim feoiNs mare eometper^ «tchas , 
corote» poposei. 

verhera caudae' solemaiter coninngi vel Dams Horatii docebit 

(serm. II, 7, 49), cf. Lucan. I, 208 

mox ubi se saevae stimulavit verbere eaudae. 
Stal. Theb. V, 538 destrictus verbere caudae, et versum qui 
Senecae loco siniillimus est Silii XIII, 330 de Pane: 

verbera laeta movens festa per compita cauda, 
qui versus multum sollicitatus uescio an emendetur scribendo: 

t^^era laeta movens festaeper campita caudae, ^^) 



^ Tide de hoe signo in Mus. Bhen. t. XXIV, p. S91 Useneri cod- 
iectoram, qui me conferre iussit Hagenum in Flcckeis. ann. 1869, p. 735 
et certum de hoc usu testimoDium codicis S. Galleosifi, in Silzunssbef. 
der Wiener Akad. 1873 t. 74, p. 276. 

'^) Silius poetarum pessimus, cum quo comparatus ma^nus vates Se- 
Mci es^ praeter Vergiliom Slatiani quoque fobinde compilaTil (cH interiNrr. 
ai IVl» 518 sq. el MO sq.) et Lncttinm atltem altlmo eannittis venn (XVD, 



Digitized by doogle 



38 



DE CODICE ETEVSCO 



Ag. 130 proin qnidquid est da tempus ac spatium tibi, 
sic post Lipsium legilur rjui ex Melisseo sumpsisse videlur quo 
expeiieret Avantii remedium morbo gravius proin quid est; codi- 
ces enim (uuuMpromds fiudquid. sed emendBite venus in £triMCO 
legitar, in quo super ultiman litteram ▼oeis pnii^ eadem manup 
quam in Piiaedra et raro alias, ut sequenti Agamemnonis yeraUi 
scholia inter lineas adscTipsisse aupra memoravi (p. 16)^ lineo- 
lam duxit effedtque ut Pelero fr^MB (fro^) a prima manu esae 
fideretur. 

798 «^reiTff ilk nhmnus eoerM doMiim; itgrmiis iH^ A 
Thy. 48 tum sit a vettri$ maUi 

immum utdum. eum miamt aaUae polo 
flammaeque servant de^tum mundo decus, 

nox alta fiat, excidat caelo dies. 
multa hic viri docti moliti sunt; temeraria Gronovii coniectura 
Richtero placuit. ipse cum verum dudum invenissem gavisus 
sum in Etrusco idem deprehendens ; quod nunc video a Grotio 
pridem occupatum esse. nimirum pro cum fitrusco auctore 
ftCiibeudum est cur: 

non sit a vestris malis 
immune caelum; cur micanit iUUae polo 
flammaeque servant debitum mumdo deoue? 
nox aUa fiat, eoscidat caelo dies, 
51 aUa £ quod vix deifeBdi poteeL cf. 120 sq. 
▼• M non drcaise sed accerse B, ut Oed. 844 aeersUe (oe- 
eersite A) et ubique niai fallor in pedeatribua eodices. 

▼. 155 hinc ^ine gramiis fronMus inasbat 
grambus firondibus B. poetam corroxil mlerpolator. 

▼. 219 nefas nocere vd mah fralri puta: 
puto B: idem dixeiim de interpolalar» qiiod ad 155. 



654=»«Luc. VUI, 872); Senecam certo tantum in inferorum descriptiooe, 
XIII, 595, ubi taxum ab illo recepit pro Vergilii ulmo et ibid. 603 loco 
de tyrannorum poena. qnae praeterea afferri possint fallacia sunt; serio 
>n duobns tantum de imitatione cogites: HO 1063 el serpens latebrat 
ftigU I iunc oblita venenis^Mi, 301 ad quorum cantus serpens oblita 
venmi (attod suum in usum Tertit Peiperus) et Phaed. 557 telafiNMat 
dohrmmifl^ 46 tamen eartamine nudo ifwenii Marti ietum doior (nbi 
atriasque idem auctor Vergilius, Aen. mi, 507 quod cuique repertum 
rimantif telum ira facit; et idem Lucano HI , 670 ntidato milite lelis 
invenit arma furor). reliqua nulli imponent, ut Oed. 631 {lenetque 
saevus etiam nunc minas) et V, 673 {fronte minae durant et stant m 
vultibus irae) vel adeo HO 574 {cape hos amietus nostra quos nevit 
wumui) etYlf, 81 {quod noetrae nevere manm venerabik dtmum), al* 
que ia eenua nnmefo baae qaoqae a initiam eeptmae loeam babee. 



Digitized by Google 



Pts; OODiCE KTRVSCO. 



89 



Thy. 241 sic secuin Atreus loquiiur: r^/^^iC 

fuid stupes? tandeni incip€ 
animoque »ume Tant^im ef Pekpm wipiee: 
«d haee mamu exempta pcsmniwr metm. 

quod ul auimo Tanlalum suniat semel exhortatur figura utitur 
poetis latinis frequentata. sic Seneca ipse Thy. 941 veterem 
ex animo mitte Thyestem, Med. 43 et inhospitalem Caucasum 
viente indue (cf. Ciaud. III Hon. 157 indue mente patrem), 
Tro. SIO et plenus mei occurre patri, siniiliter Thy. 53 et 
imple Tantalo totam domum. cf. episl. 64, 10 quid ergo? 
M. Catonem utrumqm et Laelium SapietUeni et Socratem cum 
Platone et Zenonem Cleanthemque in animum meum $ine dignoF' 
tume tumma redpiam? Lucan. VIII, 285 muUueque in pec^ 
tm vamo est Eannihal. Stat. Theb. II , 417 twvus et mm^ 
mente gerens (Tydeus Polyoicen). X, 670 rape mente deoSi rape 
mMe faium. AchilL U, 18^ tatoque in peetere Troia eet. 3 
BMiltiu iD bae j^m SilHie: I, S45 hauttusque meiuHis fiisn- 
nAol II, 352 atque animo patria arma movehai (i e. bella). 
Vn, 495 ^ monita et Fabhm — eanurat mentm. Vm, 33 
smite ioUieito Pabimn. X, 14 phmue GraHoo mmUm (ex 
N. Heinsii emeDdatione). ^ 81 revocate in pectora Cannas (i. e. >< il 
pniebete vos quales tunc). sed de hoc loco plura dicendi infra 
occasio erit; videndum potius au Thyestae versus eundem co- 
lorem patiatur. quod propterea praefracte negandum videtur, 
quia vividissime dictum animo sume Tantalum aut nihil ex- 
cipere potest aut, si quid excipial, id fortius etiam proferri 
necesse est. iam considera quam claudo pede sequatur et 
Pelopem a^ice. omoea scruf^uW £iruacua eximit hoc praehena; 

tandoni indpe 
imtniosfiie aume: TaniaiSium et JMopam aepiee. 

atqae idem Georgius Fabrieiiia pridem, e coniectura Qt videtur, 
etiderat. 

T. 322 quid enim necesse est Uberos sceleri meo 
inserere? 

tttem seeleri meos E. 

469 ame tdo eet domus 

r^usque parvis cdta praestatur quiee 

elta solemne quietis pacisque epithetou ab interpolatore est; 
Seneca vili oratiouemaatitbesi ornaverat: rebmque parvis magna 
praestatur quies, 

V, 52i a genibus mwm \ aufart manum S. 



Digitized by Google 



40 



DE CODICE ETRTSGO. 



Tby. 623 q^iis me per auras turho praecipitem vehet 
atraque nube involvit ut tantum nefas 
eripiat oculis? 

in A etiam volvet scriptum est vel involvet; atque id sane 
reciperes si verura essel v. 623 vehet iu E extare. sed ibi 
vekit legitur. cf. Pboeo. 4^0 qui$ me procellae turbine nuano 
vdtens volucer per auras ventui aetherias aget? 

Thyestes loTem lus ▼erbis imprecatur 1083 sq. 

Mla veniorum undique 
eommitte et onmi parte violenimn inUma 
1085 mamuqne non qua tecta et immer&ae damoi 
telo petis minore, sed qua montium 
tergemina moks cecidit et qni montibus 
stabant pares gigantes, haec arma expedi 
ignesque torque. 

orationem vitiosam esse cum videret Scaliger 1088 correxit 
hae arma expedi; quod aafte neceeearium est, si 1085 manufue 
antecedii. aed aliter, quamquam duriuscule, seDtentiam a poeta 
conatruetam esae Etruacus docet, qui 1085 manum/que ezhibet^ 
uty cum quattuor versuum spatio iuterieclo Terbum sequatur, 
obiectum repeti quidem debuerit, sed ctrcumacripto vo^abuto 
ipsa repetitio vitata sit: manumque non qua — , $ed qua — , 
kaec arma expedi. 

HO 558 si quas decor 

loles inussit pectori Heraileo faces^ 
extingue totas, perbibat flammas mei, 

primum 560 totas^ Don totus (teatatur N. Heinsius) in E scrip- 
tum est. deinde in eodem Tersu quod iam e Melisseo Lipsius 
protulerat Etruscua praebet: perMnU formam met. quod sine 
dttbio rectum est. 

V. 585 Caiifdamae deflete h t gend am vicem 
cum 1. 8. p. 433 murrarem in 2 legi Calydioniae fugeie defkn^ 
dam vicem scire non potui fore ut idem in Etrusco moz in- 
▼enirem. • 

T« 681 dum petit tintcm pranlbere dUim 
patrioque puer constitit axe 
nec per solitum decurrit iter, 
sed Phoebeis ignota secat 
685 sidera flammis errante rota^ 
secum pariter perdidit orbem. 

ita ex Etrusco locum Peiperus dedit. sed secat v. 684 ab 
int^polatore est qui corruptelam obiimare voluit; Etruscus 



Digitized by Google 



m CODICB BTET8C0. 



4! 



eniiD habet sed Phoehm ignota petens. fortasse post 685 inter- 
eidit versiculus qui tiaiic fere senteDtiam coDtiuuerit: 

[praeceps missis fertur hahenis]. 
HO 750 Hyllo io E dari, quod pridem Lipsio auctore factuiu 
est supra monui. ilem 752 Deianirae rursum adsiguatur. 

V. 973 cariturae Hercule \ lux vilis ista est. corruptelam 
quidem qua 974 laborat (lux illa sistat) attulit Peterus, prioris 
emeadationem neglexit: caritura Hercule* quod habei iam ex 
coniectura, ut videlur, Avautius. 

V. 1361 Mnam tpsa palla est? memhr» mdata tnliior. 
Botbius correxit Mi merito adsentieDle Etroaeo. 

T. 1629 ultraque loloi pwrrigit ramM nmu$ 
ne A. RapheleD^ug: tohm fMmtii. aed B: uUraque lofot 
porrigit ramo$ «unuif. 

T. 1780 fnid MMera dnrat vita? quid ktcm hane tm»? 
m A; Etrnscos qmd hum lenefP 

haec fere sunt quae de optimo codice praemonenda pu- 
tavi. quibus expositis id certe consecutus ero ut in editione 
adorDanda ea tantummodo proferre debeam quae ad recen- 
sionem re vera attinent, fidei quam viri docti schedis meis 
habituri sint securus. 



Digitizecfty 



IIL') 



£xeDiplaria interpolatae editioDis quae io Italiae bibliothecis 
asservantur fere omnia — omnes codices Roraanos Fiorentinos 
Mediolanenses Neapolitanos Venetos Caesenates Mutinenses Par- 
meusem BonQoieusem RavenDatem alios — inspexi et quaedaoi 
excerpsi. de qoibut oum «cUu digna haud pauca proferre 
possem, pleraque tamen paodssiiiiis taptum acoepta. fpreiU: 
ipsis scilicet poetae yerbis nec quaesivi iode anxilion» »ec ijBi- 
Teni. id nnom menuuro, antiqoisiimiiQi codicom iUoruv), qui 
quidem temporis notam ferant, ease liaurentianum 37, 6 scrip- 
tum a. 1368 ; e quo transscriptos est cod. Vaticanus 1647 scriptus 
annis 1391 et 1392. conloli cum Laur, 37, 6 Herculem 
Oetaeum; sed illum quoque librum ut io Italia plerosque tam 
infectum inveui iuterpolationibus et correcturis ex Etrusco 
oriundis, ut totum excutere operae pretium non ducerem. ac 
dolendum est quod illa de causa uno ex volgarium librorum 
secta duce uti non licet. missis autem ceteris praeterire non 
debeo codicem Laurentianum 37, 1 1 membranaceum saeculi XV 
qui fuit iiber Poggii ut ipse in libri calce testatus est. nam 
quod ibi legitur LIB£R.. POGGII ipsius manu scriptum esse 
libri ab ipso exarati qui in bibliotheca Laurentiana iDveniuntur 
docent (e. g. codicis 98, 22 subscriptio). iilud igitur tragoe- 
diarom ezemplar, quod traosscriptom est ex Laorentiano 37, 1 
Yel eius simillimo, a yiro docto s. XV correcturis frequentibus 
adomatum est, quae maximam partem non e codice flozenint 
sed ipsius coniecturae snnt: in quibus quod nom emendatio 
fortasse nulla est, id ezemplaris natura satis explicatur, cuius 
menda ad versuum normas quodammodo revocasse coDtentus 
si optime rem gessit vulgarem lectionem restituit, si minus 
plerumque tolerabiieui, et subinde quidem eam quam Aidioa 
Avaotii editio primum refert: quo comprobatur, quod per se 
veri fuit simile, dod omoia quae in illa novata suDt ab Avaotio 
ipso inventa esse. atque libri correctorem ipsum Poggium 
fuisse maxime prolMibile est; quod extra dubitationem poni non 



abhiDC mraum nsqne ad finem l|bri Gionorii io notandis yenlbos 
ntemnr nnmeiis. 



I 



DB POGeU LIBRO. 48 

poloic ^ODkni quaocuinqae enit maiia scripta in biUiothecae 
thesauris extant calligiaphice eKaffata sant» cttniva acnptura ut 
aalahe ialae nihii. ut ut est Batia eae momenti habent ut 

paucas saltem proposuisse operae pretium fuerit. ac ne omDem 
tragoediarum campum rursus pervagari debeamus, adferam quae 
ad priorem Herculem et Agamemoonem ille adnotavit, prae- 
missa codicis (Laur. 37, 11) scriptura, subiecto correctoria 
iovento, vuigata denique lectione uncis inclusa. 

Hf. 76 congredere, manibus iam lacera tuis] m. Uerculem 
lacera (c. m. ipsa iam l. t.), 

V. 77 quid tanta mandas adia?] tadta (recte cod.). 

T. 96 quidquid reUctum eet. uel umi$t uUro et nun$im 
NefufJ^) induxit ud et tdtro et (sic recte). 

T. 213 eequUur et frima Uatim] 4iX frviMm vel prior sic 
{aprkno}. 

?.327 quisque regempeMimamm^datum] suisque (recte). 
T. 285 quimdem femH] fuM (stetitti). 
?. 286 partiare Tea^ej patuere (recte). 

298 redttus lentos nec mei memoree querar] reditusque 

L et mei immemores q. (cod. recte). 

V. 323 Syrtium brevibus nndis] vadis (recte). 

V. 333 ubere cingit solo] includit (ubert). 

V. 344 striclus tenetur ensis] tuetur (recte). 

V. 397 agedum effrenatas] effetatas frecte). 

V. 430 sceptro quoque nostroj sceplrone (recte). 

V. 440 partes meae hae sutitj induxit hae (sic E). 

V. 453 qum profuga mater uUm errantm diedit] teUue 
amtar {terra matar errante edidit). 

Y. 463 qummmque mimvm mderis hominm aciae] hat 
aiMsrijpsit: hoc emmmti^ ioU OiHeto, maufli igHur Senecae 
Ud doGUGMntuai habuit. 

T. 501 om. quouim] ante 505 cruce oddito aoripeit: 4e* 
feiit mm t^ema. 

T. 506 congerite silvas templa ut supplidbus suis ut victa 
fiegrent] c. s. t. supplicibus suis ut iuncta f. [t. s. s. iniecta /".). 

T. 546 victorem suspiciens (sic cum Aidinaj genu posito] 
V. p. s. g. {v. p. suscipiens g.). 

T. 840 currit] ruit (recte). 

T. 922 «Mtffflta koMd uUa gratior] v. uUa aut gratiar (v. k. 

u. amplior). 

*) idem RehdigeraoQs 10 et LobcoirideDsis de qao proprio libello 
Pauly rettidH: quos Tides Laurentiam $7, 11 aat gemelios aut aKo cogna* 
tioBis Tiacolo aeqoakii -caBe. 



44 



DB P0G6U LIBRO. 



Hf. 1014 amplede ipium potius $. b. p.] amphae pothu €$ 
tnncm hUmda prece (mnpleetere). 

v« 1191 eladisne pars tsta quam nostifoota est] adscr^it 
va — eai.i. e» ddevit yersuiii (c. tuae). 

y» 1194 om. illa] supplet Aoec» 

y. 1198 tfix eedmtem nsihi] pene c. siiie didiio ex codice 

aliquo. (vix reced.) 

Ag. 113 et qni redire nescit cum perit pudorj nescit ut perit 
(r. cuin perit n. p.), 

V. 453 anteire rates] naves (recte). 
?. 457 et dubia patent montis Idaei iuga] pereunt quae 
est inter coniecturas iilas optima et fortasse euieiidatio (parent 
codd.). 

V. 503 haec lacera et omni deeore populata leois] poptUata 
et hvis (populato), 

¥.701 turba fratrum gregis] t. tot frairumg. (t.fratemi g.). 

y. 934 fideim seemda poscunt adversa exigunt] posennt fidem 
seennda et a. e. ni in Aldina legitur nisi quod illa at praebet. 

y. 957 cta tandem docesl me I. d. ipietatem d.) 

y. 961 esse parem noois demens te putas] e. e. nebfy te 
parem d. p. (e. e. d. te parem nebis p,). 

y. 965 mitius interea mihi] mitius tandem m, (citius). 

V. 970 inter saiis et at ioseruit Ele. (voluisse videtur Cly.^ 
quae est Bothii emendatio). 

subiciam quae ad Octaviam adnotavit et pauca et quae nescio 
an reiiquis magis cognoscere cupias. 
Oct. 50 quam secreta] qnam delet. 

V. 152 idemque natus et iiwenis nefandi ingeni] induxit 
iuvenis (t. n. iuvenis infandi i.). 

v. 173 fervens flamma] flamma fervens (idem adhuc tantum 
ez Aldina notum praebet Laur. 37, 6 (et Vat. 1647 de quo 
y. 8.) oorrexit Buechelmia: funebris fiamma). 

y. 181 expeetes aUam] expectet (sic Mutin. GG 2; alii 
eocpectae, esepeetat). 

y. 391 fui sese nesdt tantum u c cftj crucem addidit 
(qui si s. tantus). 

V. 731 pristinus intermissa] p. et i. (Crispinus). 

y. 785 quis furor iste mentes attonitus agitat] q. i. m. agitat 
attonitas f. (sic Riccard. 526, Rehdig. 13, Lobcovic. attonitus A). 

V. 850 cecidere metus impio ferro duces] ad metus crucem 
addit (motm 2 m. in cod. Regin. 1874; in cod. Laur. 37, 8 
per seditionis explicatum; impressum motus in Aldina; ceterum 
legendum tmpit ex Buecheleri emendatione). 



ita ad Octaviam ultro delali sumus. et sane iniquum 
foret, si ne dimissa quidem genuina prole nothae paulisper 
Tacaremus. atque cum uno de fonte manaverinl libri quibus 
utimur omnes, ut si qui praeter corruptelas tempori adscri- 
beodas propria multa prae se ferant, ea interpolationis suspecta 
sint, tamen certum habui Octaviae codices non satis mullos con- 
ferri posse; in fabulam nimirum cuius non extat codex ante 
IIV saeculum scriptus bonae frugis aliquid undecnmque re- 
dondare poterit itaque cura" mazime in Italia undeviginti libros 
totos contulerim, ez aliis quae e re visa aint ezcerpserim, in- 
gentem variarum Kectionum copiam congessi; quam tantum non 
cymnem in scriniis meis sepultum iri persuasum habeas. at 
certe nunc quid antiquitus traditum quid interpolatum sit vix 
usquam poterit dubium esse. interim ne credas prorsus inutili 
me operae tot horas impendisse, in uno alterove loco ostendam 
potuisse adhuc de praetextatae illius lectione novi aliquid disci. 

ad Oct. V. 173 G. Fabricius hoc adootavit: *in libro Regio- 
montani post huDC versum haec verba ad marginem adscripta 
enuAt: hic demnt trigmta versus, secundtm aliqtm; sed nihU 
dime €r€di$\ in ceteris libris adhuc notis omnibus conloquiuiii 
sine lacunae Testigio decurrit: 

Nutrix — memhraque (Britannici) et vuUus deo 
173 «tmtfai veianii fumdnie flamma dbehdit 

Oct. extm^iuai et me, ie mam nastra eadat, ^ 
N. natura nen vires dedit tantae tibi e. q. s. 
lamen codicibus non paucis iacturae memoria inest. sic in 
cod. Ambros. H 77 inf. (4^ m. 1380) post v. 173 vacuum 
relictuni est spatium XXXI versuum ei cursivis Htteris (scholia 
et variam iectionem per totum hbrum prima manus addidisse 
videlur) adnotatum: hic deficiunt XXX verms secundum aliquos 
et ideo intermisi spatium, item in Laur. 37, 9 vacuos hbrarius 
XXXI versus rehquit, sed nihil adnolavit. contra in codice 
S. Crucis 24. sio. 4 post v. 178 non expletis XXX vcrsibus 
secunda manus in margine adscripsit: nihil defieit secundum 
etsriptum Nicholay de traguet. quo indicantur commentarii in 
Senecae tragoedias Nicolai fratris Anglici ^), modo Traveth, modo 
Altravelb i. e. ab Travetb (Neap. IV D 41), modo Travetta 
(Goth. 51 cf. RP praef. p. XXXV adn.), modo Creueth (Vatic. 
1650) nuncupati, qui in multis libris servati sunt et in veriio- 
nmm parai^raseon ambitu memorabile nihil continent iUius 
enim codicem lacunae nou tulisse vestigium codex Reginae 



) de quo cf. Barsiaoi praef. in Senecam patfeni p. VIU. 



46 DB OQTAnA. 

1952 docet qui item post 178 vacuae XXXI lineas rdiquit, ia 
paraphrasi wiem DuUam eius rei memoriam refert deoique itt 
ood. Neapolit. lY D 47 (obart a. 1376 Lucae soripto) ad 178 
prima manus hoc adnotavit: hic desunt XXX versus qui non 
€rant in exemph. 

totiens moniti acriter nobiscum exigemus sitne inter v. 173 
et 174 revera sententiae rerumve defectus, qiio comprobetur 
non in errorem nos si librariis credamus induci. et luit qui- 
dem cum propter conloquii materiam subito mutatam vel potiiis 
deflexam de versuum istorum iactura serio cogitarem. sed 
apte Octavia, postquam nutrix iu Agrippiua et Britannico a 
Nerone interfectis oratiooem iinivit, exdamat txtmgwU tt me^ 
subito ira ac dolore atimulata addit: ne manu mtira cadat; 
quo fit nt acelerum Neronis oblitae mulierea novam materiaHi 
persequantur. itaque memoriam istam triginta sive trigittta 
untns versttum anusabrum errori qttalicumque deberi ceneen- 
dum eat. nec deatituimur testimonio quo illum quoque dete- 
gere possimus. scilicet in cod. Reginae 1500 (f. m. 1389) 
versus 174 — 199 more solito, i. e. adscripto aute 174 va, 
post 199 catf deleti sunt; et eam quidem ob causam quod 
versus isti bis scripti rursus post v. 199 leguntur. qui versus 
cum siot numero XXVI, spatium triginta versuum explent, quia 
185 — 188 iuter binas personas divisi octo versibus continentur. 
iam puto rumoris palet origo. scilicet in vetustiore aliquo 
libro V. 174 — 199 bis scripti erant: quem cum describerent, 
alii religiose quae invenerunt in exemplar suum transtuleranty 
alii cum errorem depreheadissent spatium vacutmi reliquerunt: 
unde sequentes conlegerunt spatium istud olim versibus iam 
amissis explelum fuisse; aiii denique nec bis eadem scripserunt 
nec spatium reliquerunt, quod docet e. g. codex Riccardianus 
526 lat. (4 ^ m. XIV) qui est Anriirosiani H 77 inf. gemdlus. 

praeterea pauca referam de loco cornipto qui sic vulgo 
scfibitur: 

409 mox inquietum (geuusj quod sequi cursu feras 

anderet acres, ftuctibus tectos graves 

extrahere pisces rete vel calamo levi 

decrpere volucres, crate vel calamo aut levi 
413 tenere laqueo, premefe subiectoa iugo 

tauros feroces 

V. 410 in propatulo est cum Buechelero scribendum granfL 
V. 412 in Rehdigerano 13 sic scrik PeiperuB rettulit: 

decipere vobteres crate 
quo sibi periAissum putavit temeraria interpolatione locum cor- 



DB OGTATIA 



nimpere. qaem sanum non esse et manifestum et maiore 
codicum parte traditum est. primum enim t. 412 in librorum 

quos inspexi quattuordecim omittitur: cuius rei causam patet 
homoeoteleuton esse. praeterea in Reg. 1500. Laur. 37, 10. 
Leop. Strozz. 134. Ven. Marc. 450 sic scribitur v. 412: 

dedpere uolncres crate aut levi 
denique in cod. Mutin. XVII GG 2 sic: 

extrahere pie^ reti vel caUmo kvi dee» volucres f calor 

jno aiu kvi 

tenm la^o e. q« s. 
qood e» quae adhuc rtnmmiam integrkran loci imaginem 
iqkraeseHtail; nam non aolum 9d ealam amt iein ia priore 
venn re p eti lu m^ aed etiam cfttre mfiam lectieiiem ad rete eaae 
ipante intellegitar. ilaqoe vere iradila eat haee wsuum 41 1. 
412 fovma: 

eastrahm pieees rete vet eabma levi 
dee^ere voh^etee 

tenere laqueo, premere mhiectos iugo e. q. s. 
alque ita piane versus scripti sunt in cod. Malatcstiano fil. XI 
plut. XX, 1 (f. m. XV). iam si cum versus 412 aitera parte 
eicimus sequentis priorem teiiere laqueo i quae est Buecheleri 
coniectura), optime quidem oratio procedit, sed non intellegitur 
qoid sibi voluerit qui haec verba interpolasse credatur; nam 
in his : crate vel calamo aut levi tenere laqueo nihil est quo ipaum 
Terbum referatur. itaque ultiRMa v. 411 i^oeibua pauUum hn- 
atotatis et in r. 412 errore inaertis genuinam eiua alteram 
pirtem loeo pubam et amiaBan ease iudicandiiai eat. apte 
latem tOMre hquia de canibus poaail dictnm ease, ila fere: 

ewtmm pheee rete vei eaimno tevi 

didpare voheres, [tuiMdos fofti caim] . 

tenere laqiieo, premere eubiietoi iugo 

tauros feroces. 

ilaque de recensendarum decem tragoediarum sul)sidiis quae 
eitra ipsius editionis fiues proferenda videbantur protulimus. 



IV. 



Priorum temporum philologi non unum esse tragoediarum 
Senecae nomiue inscriptarum omnium auctorem persuasum sibi 
habuerunt cum propter solemnem fere in praenomine poetae 
efferendo iibrariorum errorem locumque Octanae praelexUtae 
in librorum turba inter novem tngo^liaa conceaaum, tum ob- 
scurum quoddam nec munitum satia et circumecriptum de 
moribua poetae et ingeiiio iudicium praeteadentes. quo ractnm 
est ut multa et arbitraria riri doctii in primis D. HeiDaius, de 
diversis tragoediarum auctoribus comminiacerentur. iam vero 
inter prudentisBimos quosque dudum conetat rindicari has tra- 
goedias Senecae codicum titulis, veterum testimoniis paucis 
quidem sed indubitatis, artis aequabihtate , cognata operum 
pedestri sermoiie scriptorum indole; abiudicari singulas philo- 
sopho non posse nisi plena argumentatione omnique uomine 
absoluta. 

unam vero fabulam praeter ceteras , H e r c u 1 e m cui 
Oetaei nomen interpolator indidit, quominus Senecae impu- 
tarent iure et veteres et recentes baesitarunt. quod si Bich- 
terus qui nuper eam Senecae abrogare studuit (de Seneca tragg. 
auctore Bonnae 1862) non eo porvenit ut riris doctis senten- 
tiam snam prolNuret, fatendum est iilum, quamquam argumenta 
satis cttriose congessit, non prorsus ad pmuadendum apposite 
disputasse. quo magis optandum ridetur ut ex integro liaec 
quaestio instituatur, ne ad certiora perveniri non posse per- 
peram credatur. * 

babet autem haec fabula quibus vel obiter intuenti a reli- 
quis differre videatur: titulum antiquitus praefert cum prima 
fabula communem; agilur primum ad Oechaliam dein Trachine; 
chori audiuntur duo; spatium complet reliquis ferc duplo am- 
pliorem; et cum bona inter has tragoedias nulla sit, proba- 
bilem quandam mediocritatem tribuere non nullis possimus, 
Hercuiem Oetaeum nimium quantum pueriiem esse et contem- 
nendam omnes concessere. cuius iudicii severitas num possit 
drcumscribi quodammodo et extenuari id postea ridebimus. 
ante omnia concedendum est eius generis argumentis manus 
non temere dandas esse si inteliexeris in rebus metricis piane 



DB HBRCVLE OBTAEO. 



baoc fabulam cum reliquis conseDtire. quod docuere Schmidtius 
Muellerus Richterus alii. 

viam munitiorem forsan indicaverit Richterus cum (de Seneca 
Iragg. auct. p. 30) contendit Ilercuhs Oetaei poetam 'multa ex 
aliis fabuhs, inprimis ex Hercuie priore, in usum suum convertis- 
se\ attuht uec multa nec gravia nec quibus imitator coargueretur. 
ac iure optimo obiecere viri docti solere et in reliquis fabuUs^ 
praeseitim ubi de rebus similibus agatur, seinet ipsum exscribere 
Senecam* al ne ab uUa parte deterreamur qua adgredienti boni 
eveDtus spes qualiscumque detur, videndum est an certioribug 
iadidis imitatoris operam, si qua est, deprebendere possimoB. 

ergo quo minus affabre exemplari suo usus erit eo faci- 
fiuB imitatoris manum cognoseas: semper nimirum eius generis 
locis duriusculi quiddam vel obscuri et contorti inhaerebit. 
qualibus si ea verba adhibere potueris e quibus expressi sint, 
inde lucem accipientes fatehuntur originem. id quomodo in- 
tellectum Telim inlustrari non aptius poterit quam exemplis ex 
Hercule Oetaeo sumptis. v. 1048: 

abriipit scopulos Athos 

Centauros ohiter ferens. 
accorrit Athos ut inter auditores Orphei considat. editiones 
diu occupavit quod Avantius coniecerat Centmris obitum ferem* 
ille si meminisset loci qui est Uf. 968 

saxa €um silvi$ f&ram 
• rapiamqM dextra plena Centauria iuga 
Tidisset quo loco orti essent Gentauri cum rupibus ad vatem 
ambulantibuB commode eodem deducti. 
1293 nUer infemos lams 

possessus atra noete eam fato steti. 
D.Heinsius scribere voluit ohsessm, recto iudfcio. nam dehbmine 
male dici sensit quod apte de rebus dicitur Hf. 282 et quid- 
quid atra nocte possessum latet, aliter e. g. Sil. III, 423 (iZer- 
cuiesj possessus Baccho. 

1347 agnosce mater; ora quid flectis retro 

vultumque mergis? 
teotavit locum N. Heinsius scribendo vergis {vultumque mae" 
Tens A), at quod sane non apte dictum est mergis (recte Statius 
dixit siW. 11, 1, 209 et toUis mersum luctu caput) eiegit sibi 
m Tariaret quodaimmodo quod legitur Hf. 1173 curmeos The- 
^ fugit paterquo vultus^ ora eur etmdunt suos? 
1392 surgat hine tWnc nomus 

artus^ nostros durus inmittat Sink: 

sparsus sihho. 

I<M ds Senecae tragoediis. 4 



% 



50 BE UKRCVLE 0£TAEO. 

locum iude ab interpolatore A misere a viris doctis laceratum 
sic recte traditum esse supra monui (p. 33). sed quod et in- 
eptum et duriusculum est sparsus silebo (debuit saltem spar- 
gendus) inlustratur Phaedrae versu 1169 mmbra quis saeous 
Sinis aut qui$ Proeruites ^arsU? 

1556 teque non solum feret iUa puppis. 
Tersum post hunc intereidisse persaasum liabeo talem: [quae 
tviit solum metuitque mergijA) ut ut est non prorsus haec in- 
tellegentur nisi in memoriam revocaris Hf. 775 cumha popularum 
capax succubuit uni. pauilo post item ex Hercule sensum et 
ibi male conlocatum peius translatum esse apparet. nempe Hf. 
745 sq. de iudicibus infernis locutus reges hortatur Theseus ne 
crudelitati adsuescant. eandem hortationem prorsus inepte et 
yca'AoO]ltog HO 1560 — 1563 insertam legimus postquam vix te- 
tigit ciiorus ii^dices et in trauscursu tantum poeuarum memo- 
riam iniecit. 

1721 plane rustico obiurgio in Pbiloctetem invehilur his 
verbis : ignave iners inermis ceterum compositus et mansuetus. 
sed transtulit hoc ex Thy. 176 ignave iners enervis. 

haec versantur in yerbis et sententiis exprimendis ^). aliud 
imitationis genus est quo solidae fabularum partes scaenae ser- 
mones descriptiones exprimuntur vel saltem respiciuntur. legas 
Alcmenae querelas 1402 — 1418 easque compares cum Hercule 
in cognomine fabuhi Airente dormiente surgente. ubi satis 
apte rem ita instituit ut furore et Taecordia labefactatum corpus 
somno tandem victum corruat. pater arma removeri iubet ne 
quid experrectus mali rursum audeat, chorus Sonini laudes 
canit tlebiiemque rerum statum deplorat. denique expergiscitnr 
Uercules miraturque ubi gentium versetur. in Ilercule Oetaeo 
similia inepto loco accidunt. de calamitate sua multum multum- 
que doclamavit et decantavit, de furore nihil audivimus; nec 
quae novissimo loco dicit magis suut reliquis insana. subito 
docemur Alcmenae verbis furorem instare cum dicit: 

1402 ei mihi, sensum qxioque 

excussit iste nimius impuku dolor 
statim pergit: removete quaeso tda et infestas precor rapite kine 
sagittas (Hf. 1053 removete famuli t^ ne repetat furens)^ igne 



alins sed iBimilis est Lueani sensas V, 585 kane (puppim) CaMore 
pressam a fluetu defimdet emu, de Hereiile in Argo nave Stat Theb. 

V, 401 puppimque allemus utrhnque ingraeat. 

2) alia D. Heinsius ad HO., praecipue v. 661 nec ^eminiferos de- 
trahit aurcs lupis Eoa leclus in unda optime ad Phaed. 391 reierens: 
nec niveus lapis deducat aures Indici donum marit. 



OE IUUIGVL& OSTABO. 



Mjfteo genae scelus mmamiur (Bf. 953 guo nate vuUus kue et 
mie aeres refenf 1022 pavefaetns mfam igneo vuUu pairis); 
qnas petam Uuekras mus? (Hf. 1009 Megara — e kuOris fugit) 
dolar iste /uror est: Hereulm sehts dmait; huius enim coloriB 
gratia omnis de furore scaena inserta est; sed occupavit iUum 
Hf. 85 nema est nhi ipse (par Herculi): heUa iam seeum gerat. 
W hoc hoc minislro (Fiirore) noster utatur dolor. pergit AIc- 
mene: cur deinde latebras aut fugam vaecojs petam? (Hf. 1012 
quo misera pergis? quam fugam aut latebram petis?). nato adeo 
se occidendam praebet, eo ineptius quo aptius idem Amphitruo 
facit Hf. 1029. 1039. deinde: ecce lassatus malis sopore fessas 
adligat venas dolor (Hf. 1044 vultus in somnum cadit. 1078 
preme devinctum torpore gravi) gravtque anhelum pectus iwpulsu 
quatit (Hf. 1050 sopor est, redprocos spiritus motus agit). nunc 
cnm choro locus fuerit quocum ad nauseam usque Hercules 
modo altema cecinit, Alcmena ipsa cantici quod est Hf. 1054 — 
1137 aummam his verbis reddit: favete superi — abeat ex-- 
enssus doior eorpusque nires reparet Hereuleum suas (Hf. 1063 
soMe taniis animum monsiris, sohite superi. 1080 nec torva 
prius peetora Unguas quam mens rep^at pristina eursum). Tenit 
Hyllus occinitque dormienti. quem tacere iubet Alcmena: lon^ 
g^is dolorern forsitan vincet sopor (UL 1051 detur cpdeti tempus 
nt somno gravt vis victa morbi pectus oppressum levet). tdodem 
expergefactus nercuies quaerit: quidhoc? rigenti cernitur Tra- 
chin iugo? (Hf. 1138 quis hic locus? quae regio? e. q. s.). nec 
miramur illum statim Megarae suae memorem : o cktra Megara, 
tune cum furerem mihi coniunx fuisti? 

hunc locum paene centonem esse ex Hercule furente de- 
cerptum et inepto loco insertum postquam fusius demonstravi, 
iam ipse alia inter se cmnpares quaeso, ut v. 845 sq. cum 
locastae mori voientis sermone (Oed. 1024 sq.), 1377 sq. cum 
Hf. 1206 sq., 1652 sq. cum Phaed. 812—819, 1027 sq. cum 
Phoen. 380 sq., 1290 sq. cum Phaed. 951 sq. et alia quae si 
equidem persequi vellem finem non invenirem. iam yero pauca 
sdtem adscrihere licet quae cum similia inter se et fere paria 
sint Dunc facilius concedemus non uni eidemque auctori origi- 
nem debere. 

HO 484 en locus ab omni liber arbitrio vacat 

Phaed. 601 en lociis ab omni tutus arbitrio vacat 

HO 745 nescio quod animus grande praesagit malum 

Uf. 1148 nescio quod animus grande praesagit malum 

HO 863 et partem mei ferat omne saxum 

Phaed. 1104 omnisque truncus corporis partem tuUt 

4* 



52 I>£ H£RCVX£ 0£TA£0. 

HO 911 -= Hf. 642 si novi Herculem 

HO 1065 Pt tristes Erehi deos =Oed. 410 et tnstes Erebi minas, 

vicit nec titnuit Stygis=\\t(^\\ et tnsles deos el fala vic9\ 

iurata$ mpms (OCIIS sBTro.391 itiraUu superU qui te- 

ligil lacus,] 

HO 1135 hinc et hinc compagibus 

ruptis tUerque debuit frangi polus 
Thy. 10 U stare drca TatUahm 

uterque tam debmmiu: hine eampagihu» 
et hitw revulsis e. q. s. 
HO 1237 asirie ab tjpns depulit Stymphalidas 

Hf. 244 pM ab ^tis nubtbus Stymphalida» 
HO 1305 eammoda nato manum 

Oed. 1059 eammoda matri manum (ad necem utrobique). 
.HO noSemitte Simlo vertiee ardmUe»^ pater, 
Titanas in 7ne 
Hf. 78 Titanas ausos rumpere imperium lovis 
emitte, SiciUi verticis laxa specum 
HO 1679 et dirum fremens^ 

qualis per urbes duxit Argolicas canem, 
cum riclor Erebi Dite contempto redU 
tremenle fatOy talis incubuit rogo. 
quis sic triumphans laetus in curru stetU 
victor? quis itto gentibus mdtu dedit 
leges tyrannus? 
Hf. 59 atrum per urbes duoiit ArgoUcas cauem 
Hf. 611 et tristes deos 

et fata vid, marte eontempta redL 
Tro. 188 attf eum superbo nictor in curru stetit. 
HO 1797 quis me locus, quae regio, quae mundi plaga 
defendetf 

Hf. 1138 quis hic locus, quae regio, quae mtindi plaga? 

exemplorum quae atluli magoam partem ex Hercule fu- 
reute sumptam esse Deminem fugerit atque alia extant quibus 
aperte ad res in cognomiDe fobula gestas respiciUir. aic 267 sq. 
quid excutis teUuris extremae sinus orbemque versas? quid rogas 
Ditmn mala? aperte adluditur ad lunonis sermonem Hf. 1 sq. 
(91 hk tibi osUndam inferos. revoeabo in ofta coniHam eidigins 
— dmordm deam — ef tma Bkis e regno extraham e. q. s.); 
T. 1162 cum spoUo redi, quo pams k^sis esBcidit Titan equis 
ad Hf. 60 viso labautem Cerbm viii lite, nam baec apud 
Euripidem non invenit. alia supra tetigi. 

haec omnia non propterea proposui quia talibus rem cou- 



I)E H£RCVLE OETAEO 



53 



fici posse existimarem. nempe eins generis quaecumque ad- 
fenri possunt nemineni cogunt ut a diversis auctoribus locos 
inter se comparalos provenisse coucedat. nec mihi videor 
tale quicquam comprobasse: comprobavit icl quod jieoio con- 
cedere non potest, Uercuiein Qetaeuno, si a Seneca scripta 
Ay poat reliquaa Iragoedlas, aalteni poat Uerculeni furentem, 
scriptam eflae. 

qno eonalituto ultra progredi licet; acilicet bonam firugem 
iaoi cz eo diaptttaiidi geuere capiemus quo plerumque onmino 
Bihil efflcitur. demonstrabimus aulem Iniius tragoediae acrip* 
torem hominem ineptum esse et stolidum totoque caelo ab 
Herculis furentis auctore, tumido quidem et efflato, sed acuto 
eodem nec perverse cogitante remotum. poterat extare aliquis 
ac dicere iuveni poetae nondum in hoc genere exercilato con- 
donanda esse quae vituperari debeaut: id quod cadere in eum 
nequit qui iam priorem Ilcrculem composuerit. 

atque perlegas si piacet canticum quod est inde a v. 1031 
et praecipue de Orpheo narralionem 1036 — 1099, de qua quam- 
quam non omnia recte disputavit Goebelius (Muetzel* annal. 
XVI, 738 sq.), sufQcit tamen semel demonstratum esse quanto- 
pere carminis auctor ineptiat. eadem censura Deianirae Her- 
cnlis mortem sibi ezprobrantis morique destinantis lamenta 
penequaris. pauca tangam. 

T. 842 fiKhm est $cdu8. 

nahm njpofcti^ luppiter, /tfno amuhm; 
nddtndm wrhi t&ts quod p&tes, redde eaMbe, 
eat per artus ensis exactus meos. 
si superi Hercuiem reposcuut, non est Deianirae scelus quo 
occidit; quod orbi illum reddendum putat non est cur se ipsa 
interficiat: eo aut poenam solvat aut dolori satisfaciat ut quae 
sine iilo vivere nequeat. sed dixit potius quod dixit quia puti- 
do cacozeliae geoere abstinere non potuit: Herculem reddere 
nequis; redde igitur quod potes: poenam. sed audiamus 
quae secuntur: 'ense me trucidabo; at nimis haecpoena levis 
est; an lovis fulmine occidam? quin ipsa potius, ne dismo* 
lesta fiamy ferrum occupabo; sed cur ferrum? de rupe pro- 
oliam et mukiplici morte peribo'. ^levie um tnors eet — kmst 
et extendi poteit\ (Oed. 948 quod eaepe fieri nm poteet fiat 
An). pergit sensu plane ab re alieno: eli^e nescta animeeut 
tdo incubes (Oed. 1038 eligere needs tm&itis); dein: 

nec pi§^€t a Parthis a quibus nondum poena» repetiimus aves 
petere non hercle venuste at concionios saoque ioco dixit Seneca cods. 
flelv. 10, 3. 



1 

54 



DE HEACVLS OKTAEO. 



uiinam esset utinam fixus in thalamis meii 
HereuIeHS emis. kuic deeet ferro tmiiort. 

femmi iann bis sibi elegerat bisque improbarat (845. 858)« 
nunc Herculb potiseimuni ense aibi pereundom pntat at qais 
poetarum post Pisandrum et Stesichorum de Herculia enae lo- 

cutus est? minime Sophocles cum Deianiram ferro mori faciat 
et in thalamo quidem coniugis. poeta Romanus a Vergilio excu- 
sationem paratam hahebat; nam cur Deianira eius ut Althaeam 
et Phaethontem non Didonem quoque exemplum sumat? cuius 
sic meminerat loqueulis (IV, 494): 

Hc seereta fyram tecto interiore mb attras 
erige et arma viri thalamo quae fixa reUquit 
tmptttf exfwiasque omnis — 
— snper imponas.^) 

mortis consilium his verbis confirmal (922): 

frustra tmetur ille qni statuit mori: 
proinde Iticem fugere decretum est mihi. 

debuit: proinde frustra me teuetis. dixit: fniatra tenetur qui 
mori decrevit, proinde roori decrevi; frustra tenetuj^qui atatuit 
mori, proinde mori statui. qui Senecam legit talia lUum non 
committere haud ignorat 

pudet Herculem lacrimarum (1268): 

qnis dies fletum Herculis, 
quae terra vidit? siccus aerumnas tuli, 
tibi (i. e. pesti qua consumitur) illa virtm guae 

tot eUeit mala, 
tihi eessit uni. prima et ante omnes mihi 
fktum abstuHsti, durior saxo horrido 
et ehalybe vultus et vaga Symplegade 
rietus meos infregit et laerimam expulit, 

suum scilicet vuUum superari non potuisse nisi alio vultu etiam 
duriore putidus sensus est; quo quantopere ineptiat scies si 
praecedentem sermonis partem perlegeris. uempe iterum ite- 
rumque questus est quod pestem quae fixa meduHis lateat 
corpusque intus depopuletur videre uequeat multumque divi- 
navit serpensne sit an malum aliquod et Herculi ignotum. iam 
eius vubu rictus suos infractos esse nuntiat 



*) quo Silius quoque respicit et Vin, 52 (ibid. 148 loco interpolato) 
et I, 93 ante pedes msis Phrygim iaeeL Senecae loco iam Faroabios 
Versilium adhibuit. 



liE UERCVLE OETAEO. 



V. 1302 sic patrem compellat: 

Giganta crede; non minus caelum mihi 
asserere potni: dnm patrem verum puto, 
caelo peperci. sive crudelis pater 
sive es misericors, commoda nato mamm 
proptrante merte. 
boc dicit: caelo peperci quia Terom te patrem habui. sub- 
attdimns ultro: iam cognovi te verum patrem noo esse, quem 
colorem antea iam pluribus persecutus est (1248 tam iam meus 
atdetwr Amphiiryon pater), sed pergit: ^sive eruddis pater 
sioe es miseriears^ quasi de vero patre neutiquam dubitet 
debuit utique: sive yerus pater es sive fabo creditus (sic fere: 
sive tu verus pater seu fama falsa est, commoda dpxtram mihi). 
t k Hercules postquam audivit se Nessi fraude occidere iam 
fata expleri seutit (1473): 

qnercns hanc sortem mihi 
fatidica qnondam dederat et Parnassio 
Cirrhaea qtiatiens templa mngitu nemm^) 
qiiis haec iutellegat? unumne idemque oraculum illi Delphis 
ac DodoDae evenisse ? legerat nimirum qui baec scripsit Her- 
cvlem Sophodium ita loquentem (1159): 

ifiol yag nQoq^etvTOv ix Ttargdg Tt&kai 
avdgaiv nveovzuiv fit^devog 'd-aveiv vno, 
ttlk* oattg^jiidav qi&iftepog oiitnitWQ nilot. 
tenemus unam sortem quae iam ratum baboit eventnm: 

ovv 6 KivsavQog, wg %b &etop ijy 
7iQ6q>avT0v, ovtoi Sufi^a fi'MKseivev ^avonf. 

sed pergit: 

q>avo} d* lyo) zovTOiai avfi^alvovT* laa 
fiiavTeia xaiva TOtg TtaXaL ^vvrjyoga, 
a Twv ogeltov ymI xaiiaiyLolTOJv iyci 
SeXXolv iael&wv aXaog eiaByQaxpapiriv 
TtQog Tijg 7taTQ([)ag xai noXvyXwaaov dQvog. 
babes alterum oraculum; quod cum Dodonae datum esse di- 
sertis verbis dicatur, quidoi prius illud Delphici Apollinis ore 
abIo?e acceperit? tam daude autem et oblique poeta Romanus 
kaec inter se coniunxit, ut de una tantum sorte loqui videatur. 
coioa verba et ipsa originem satis luculenter testantur, quippe 
quae ex Sophocbs gemino carmine item in unum conflata sint: 



*) pro nemus scribendum esse tpecu* recte coniecisse credo Wilamo- 
witxiam. ipse voiueram trtpus {taxfy i| acfvroio iQmodaty €Qiti- 
sed inugitus est terrae fragor. 



56 



D£ UERCVLE OETAEO. 



1476 dextra peremti victor Alcide viri olim iacebis (1160 cJv- 
i^&p meovTwv i^rjdevbg v^avelv vno). hic tibi emenso freta 
terrasque et urbes finis extremus datur, (1169 ^ fioi f/itov^ 
%ip ^wvji }ial ftOQOvti vvv Ug>aCxe fidx^ofv t&v i^^ovco- 
%ta¥ ifAol Xvoiv telela^i.) 

iam proinisso me stelisse arbitror; sed pro coroUario 
addam 1595 sq. 

heu quid h$e? mundue eonai. eeee nuun^j 

nuteret Akiden pater; an deorum 

clamor an vox est timidae novercae? 

Herctile an viso fngit astro Juno? 

passus an pondus titubavit Atlas? 

haec proposito conveniunt. sed audi quae secuutur: 

an magis diri tremuere manes 
Hereukm et vieum canie inferorum 
fugit abruftie trepidue cateme? 

ubi magis pro potius dictum esse in transcursu moneo; nec 
attinet siugula in hoc loco reprehendere. mundus sonuit: inde 
coniecturas capit chorus; at ut conicere possit manes trepi- 
dare Cerberoque aufugiente tumultum exoriri, fragorem imo 
de fundo audisse debet, ut Hf. 521 

eur mtigit solum? 
infemm imo eonuit e fuudo fragor*^) 

hoc noti eius est qui usque ad vitium aceedal — necesse est 

minime excusatur poeta Statii loco Theb. X, 913 
ipsa dato nandum caeleitit regia signo 
iponta kmat^ cotunt ipsaa tina flmnSne nubee 
accurruntque imbres; StygioM rupiua eatenas 
lapetum aut victam tupera ad eanvexa levari 
hiarijnen /letnamve putes^ 
nam caeium peti ab inferis tonitrua indicare possunt. — in cantico dc 
quo agimus v. 1564 sq. valde admonent Lucani I, 50 sq. inprimis con- 
mtor 1573 sq.: 

korrido tantum proeui a leone 
det pater tedes calideque cancro 
Ctttt 63 sed neque in Arctoo sedem tibi legeris orbe 

nec polus eversi calidus qua vergitur austri e. q. s. 
Claudianus III cons. Honor. 170 sq. non Senecam expressit ut alias, sed 
Lucanum. cf. HO 1599 et Luc. I, 56 aetheris immensi partern si pres- 
ee¥i$ HtoMI, eentiet awie onu$, — ceterum LQcanum tragoedi&s initvk 
lectitasae et nltro credlinafl nee desuDt Testigla. coDfer si taoti est mU 67 
cum Luc. I, 160; Hf. 251 — Luc. I, 667 (cf. 175); Oed. 967 — II, 184; 
Phaed. 32 8q. — IV, 439 sq.; Tro. 152 —VII, 612 (cf. Sil. H, 366; XIII, 
271); HO 359 — ViU, 77; Thy. 317 — VIU, 282 (cf. Claud. 111. Hon. 
V. 85) alia. 



d£ hercvle oetaeo. 



enim hoc facere aliquid gmnde temptanti — , sed qui ipsum 
Titium amet, ut Senecae veibis utar (ep. 114) qui ipse ex 
priore genere fuit. 

Deinceps vero non tantum prave cogitantem ex acuto 
scriptore et sententiarum vibrantium quidem et subinde puti- 
darum, at ingeniosarum plerumque artiOce factum esse Seoe- 
Gam, ui qiii Herculem Oetaeum po8t reliquarum unam alteram- 
que scripserit, sed et linguae inopem ex copioso, scribendi 
socordem ex subtili nec nimis indiligenti ut probem sequitur. 

atque Senecam in tiragoediis curiosissimum semper Tariandi 
sermonis fuisse, abstinentissimum repetendi simuia minime 
diierim. raro quidem, sed offendnnt qualia in nutrice Phae- 
drae statum enarrante ter repetita ineerti gradus mentio (367 
nunc ut soluto lahitnr moriens gradu 374 vadit incerto pede 
iam viribus defecta 311 iam gressus tremunt) vel vox gena 
brevi intervallo bis diverso significatu usurpata (364. 381). 
exempla volenti dabit praecipue Thyestae media pars: quae 
tragoetlia cum e deterioribus sit, optime docebit quanto ab 
ea quoque intervallo Hercules Oetaeus dislol. cuius quam- 
cumque partem inspexeris, in molesta elocutionis inopia offen- 
des. sume de morte Herculis narrationem in qua et alia notes 
ethaec: 1656. 58 fallet. fallunt. 1655. 57 certa. certam. 1671. 
n voeAus. voee. 1672. 75 feminea. feminetts. 1686. 89 hae- 
iere. Iiaeeit. 1718* 14 hie dies. hie diea, 1743. 44 ardens. 
utdeiUem; tcI Dteianirae cum Hyllo conloquium v. 742 sq. in 
quo e. g. ticiens bis tenre vocem manw in fine Tersus posilam 
deprehendas; Tel canticum de Orpheo supra satis notatum in 
quo, ut alia mlttam, haec largitus est: 1031 cecinit 1046 can- 
tihns 1051 cantibus 1054 cantus 1071 cantu 1088 cantus 1090 
cantibus (cf. Goebelius I. s.). ') 

alia conquirant quibus haec non sufficiunt. taedet enim 
rei exempla cumulare quae posteriorem fabulae partem vel 
somnolente percurrenti nauseam movet. 

neque vero repetitis tantum dictionibus incuriosa elocutio 
offendit, sed magis etiam seutentiis neglegenter constructis sive 
ntiose pronuntiatis. ut 915 teque languenti manu non audit 
arcus. 1511 suum did esse voluit. 1604 qtiem tulit Poeans, 
1854 eessate matres, pertinax si quas dolor adhuc iubet lugere 
qnas hsOus gnwls in saxa vertit. 1925 et Centauris Thessala 
motis ferii m0iitos ungnla manes^ el alia mnlta quae bono 
Hhiis aeri scriptore indigna Tidentur. sed erunt qui male de- 



plura eius generis D. Ueiiisius adfert p. 347 ed. Scriver. 



58 



DB HKEGVLE 0£TAEO 



cantatum iliud de bono Homero praeteDdaut et Senecam medio- 
crem certe poetam quandoque dormitantem non mirentur. de- 
monstrandum igitur quod unum adhuc reatat, baud pauca 
scilicet ferri in bac fabula quae a Senecae usu aliena sint. 

atque metricas quidem rationea inter banc ceterasque fa- 
bulas ita aequales esse, ut haud magno temporis spatio sine 
dubio omnea distineantur, primo loco diximus. quo certe non 
levamur officio quae forte Hercules Oetaeua diversa habeat 
examinandi. primum vero quomodo aequalitatem iatam intel- 
lectam velim exemplis uno alterove exponam e quibus quau- 
tulumcumque hanc quoque in quaestionem lucri fiat. 

creticos in trimetri fine positos cum antecedente vocabulo 
coalescere fere legitimum est in Senecae iragoediis (cf. B. 
Schmidt de emend. Sen. trag. p. 37 sq.); quod tragicorum 
Graecorum usu et auctoritate factum esse et Schmidtius vidit 
et confirmatur comparata versuum latino ritu compositorum 
arte: Terentii enim ut exemplo utar, in Ilautontimorumeno 
489 trimetros complexa 174 cretici in fine versus extant quo- 
rum 27 (i. e. 7 inter centenos) cum yoce antecedente coalea- 
cunt, 147 (i. e. 30 inter centenos) non coalescunt; item in Phae- 
dri versibus 7 inter 100 coaleacunt, 20 non coalescunt inter 
Senecae vero trimetros centenos dauduntur creticis cum ante- 
cedente Toce coalescentibus in Hf. iU ^ non coalescentibus 
2, l; Tby. 9, 8: 2,05; Phoen. 10, 2: 1, 5; Pbaed. 10: 1; 
Oed. 8, 4: 0, 5; Tro. 10: J ; Med. 11, 3: 1, 9; Ag. 7, 3: 1, 1; 
HO 9, 4: 0, 8. in quibus nullam fere differentiam esse vides; 
in Octavia vero et creticorum usus rarior et non coalescentes 
prorsus evitati sunt, si recte nuper v. 457 eieci (Herm. X, 
p. 439). contra invenitur in Octavia bisyllabum bibreve non 
coalescens cum cretico (393 genus impium); cuius rei exem- 
plum cum praeterea in his tragoediis non extet, ter in Hercule 
de qua agimus occurrit: caret Hercule; feror obruta; daret Rer- 
cules (406. 757. 1847). cf. Schmidt p. 53. 

alterum si iam ab aUo occupatum sit me certe fugit. 
nempe synaloephae usum quem fere nulium esse in pmonis 
mutandis Schmidtius (1. s« p. 20) rectissime observavitf artiore 
etiam lege vel in lenissima sententiarum distinctione adstrinxit. 
admittitur autem omnium facillime in gravibus monosyllabis: 
et ae persaepey hie hine etc unde viciens, tii abadex octienB, 
ut deciens, aut m sexiens, in interiectionibus (o a) ter qua- 
terve, haud Phoen. 377 en Oed. 1053. voces plus quam 
bisyllabae non coalescunt nisi in secunda syllaba acutae ut syna- 
loepha in arsi fiat: quod ter deciens accidit; in thesi tantum 



Digitized by Google 



DS BI»cn.B OBTABO. 



Hdl. 679 Phaed. 1185 Thy. 208 Ef. 707 Oed. 275 Tro. 671 
Phoen. 231 ; nani Tro. 788 id fateo iolatum esse supra docoi 
et HO 1794 non cum Peipero snpersnm, antiqua scribendom 
videtor sed iupersum, a qwmia sufplida sivpstst (a qua E), 
nusquam vero plus quam bisyllabum in prima syllaba acutum 
in arsi coalescit; quod inferre voluit HO 1330 Madvicus scri- 
beDdo nascatur otium. undique tnfestum caput e. q. s.: nus- 
quam dico praeter Phoen. 149 tela quae ferant letum auferes, 
ubi et pausa fere nuUa est et in versus exitu excusatio. deni- 
que liisyllabae tantum nbi Phoen. 17 Ilf. 1153 ego Phoen. 
222. 224 fcf. Lehrs in Fleckeiseni annal. 89 p. 187), quae 
graves sunt, et, si quidem Tro. 34G cum A aeqnor scribendum 
est, non aequora {Thetide aequor, umbras Aeaco, caelum love), 
iu Hercule Oetaeo tjpsaa t. 768 ei inquU v» 823. Octaviae 
autem aoriptor syodoepham in interpunctione nusquam aibi 
concessity ne in monosyUabia quidem. 

itaque in flumma aeqnditate modo neglectam modo du- 
liorem in Hercule Oetaeo synaloepham deprehendimua. alia 
perpauca snnt nam 981: st quidquid aUud rest&it: ab iUis 
temen eamumx redisti quamquam sententiae optime convemt 
et qaidqoid tentaUim est pingui Hinerva tentatum eat, tamen 
cmn in E legatur quidquid aliud cessit, de vera lectione iure 
. dubitatur. v. 906: 

ter parricida faclus ignovit tamen 
sibi: nam furoris fonte Cinyphio scelus 
sub axe Libyco tersit. 
durior quidem esset v. 907 quam uUus Senecae versus si recte 
ita scriberetur: nam post anapaesti primum pedem ohtinentis 
thesin gravi interpunctione posita versus corruit. sed verum 
est quod in £ legitur: 

ignovit tamen 
siU, ntm fureri: fante Cinyphio e. q. s. 
paullo longius a Senecae usu recedit v. 939: 

sedera quae quisquam aiusus est 
hie ffinea errar 
siquidem monosyllabum in fine versus non fertur nisi ante- 
cedente monosyllabo (Schmidt p. 39: omisit Oed. 1016 sub 
he, 938 sat est) nec venia posita est in verbo substantivo non 

* 

*) noTuin hoe argumentoni aceedit quo v. 457 sporiam esae oom- 
probetur. at quem item 1. s. eicere volui Agamenmoaia versom (794), 

eum iniuria (entavi. etenim neglexi acumen in eo situm esse quod Aga- 
memnonem Cassandra cum Priamo comparat. praeterea huic versui a 
graeco aomiue excusalio parata esti Octaviae ioco a latiao ooa item. 



Digitized by Google 



60 



t 

BB BEACVLB OBTAEO. 



* 

coaleseente. etiam 1354 repreheDdendus ^criptor est qnod 
irmiB 9at esr scribere maluit jpiam irat^e est dolis; id quod in 
T. 1858 oon cadit si reete Peipems scripalt Mf e9. sed pFava 

quoque invicem se tuentur. pessimus est v. 1298 

votum spopondit. nulla propter me sacro 
quod ut vidit Bothius temere correxit. simiiis non similis ei- 
Ut 302 

pro me gerebas bella, propter me vagas^ 
qui ut multo niinus ofTendat caesura semiseptenana eii&cit; et 
eius gemellus est Phoeu. 336 

superate et aliqnid facite, propter quod patreni, 
haec fere sunt quae de trimetris post aiios obserraDda Tide- 
antur. nam 1861 

defuta fMmqwm hracdiia, ttf iwoidiam deis 
trecentis ahhinc annis correctum est: nec certe Bentlei aiires 
habuit N. Heinsius qui 1652 (j>irhUt fdix tttoeftw has num- 
quam inritai e. q. s.) coniecit kis nter$ fdix. at ^ Peiperi 
aetate tixisset res metricas melius edididsset. 

in canticis aeque perpauca a communi tragoediarum more 
recednnt. synaloepham longamro vocalium in Hercnle Oetaeo 
magis etiam quam in reliquis Titatam esse ea docent quae 
B. Schmidtius p. 25 sq. composuit. lamen unum iuter omnes 
illa quamquam lenissimi generis exemplum habet longae vocalis 
cum brevi in canticis coalescentis : 1956 certe ego te vidi. tetra- 
metri daclylici in quibus illud invenitur uiio tenore decurrunt, 
ut Phaed. 701—63 : Oed. 449 sq. non item (B. Schmidt. p. 59). 
de anapaesticorum arte non habeo quod a Schmidtio ohservatis 
addam (p. 67 sq.): quod praeter Octaviam semel in Hercule 
priore factum est (1064 solvite s^iperi), bis in HO. invenimus: 
185 fingite superi (figat A) et 1883 Arcades obitns. nam 1887 
quem huc trahebant viri docti Gronovii testimonio decepti non 
poscite in E legitur sed foseitf ut cum 1888 coniungendus sit 
et sic legendus: 

magno Akidao posott gemihm 

straius vestris saetigir agris, 

de aliis metris adferre tanlum possum quod 151 

nullis vulneribuA pervia membra mnt 

in asdepiadeis dodecasyliabis unicus est monosyliabo terminatus 
(y. s. de 939) ; contra 1543 

iusserint nasei iaeet omn^us par 

non unicus e sapphicis. quamquam praeter Tro. 858 (quod 
manet fatum dominusve quis te?) et 1018 (nemo se credet 



Digitized by Google 



DB HBBCVLS OBTABO. 61 

wwumm Uut nt) nuUiis ^tat praeterea dudum obsenratum 
eat bas Toces: fle&ms Cffda$ hydra fibra in Oetaei trimetria 
cotripi praeter reliquaruiii usum (B. Schmidt. p. 34). item 
Schmidtius vidit formas coutractas perit etc. nuaquam in can- 
ticis eitare niri ter in HO 1863 sq. (p. 10). 

his omnibns ne coniunctis quidem multum probari libenter 
concessi ct coucedo. iam in eis paululum immorabimur quae 
ad elocutionem spectant. de qua Richterus p. 24 sq. nonnuUa 
congessit quorum aliis utemur alia merito neglegemus. 

atque ut primum orthographica quaedam tangam, recte 
observalum esl in Peiperi et Richteri indice formae quae cst 
quoin tautum in hac fabula certa vestigia comparere: nam in 
£ scriptum est 587 596 qtmm, 607 quem, 610 quom ; prae- 
terea 301 qum, 208 quin i. e. qum; deinde fere ubique volgus 
voUua et iildutus quo epitbeto frequenter utitur: in reliquis 
ubique cum vuUus inclitus, item ad verborum formas attinet quod 
in lUa cohtt et domus plurali numero quartam deciinationem ae- 
cuntur: domm quidem quarto caau tantum 1917 aerratum est; 
sed 1633 ktere ▼idetnr in mmua: recta enim praeter vocalm 
coniectnra in Moguntino acriptum est domo$. item cohts (Richter. 
p.26) sic legitur 218. 768. 1084« 1097; eolut 1. m. excolos 
668; cohi 372. et cohis poetam scripsisse efficitur Tersu 1180 
(perque tam turpes colus mea mors cucurrit), ubi in E extat 
tam turpe scelns. in reliquis ubique et domos et colos, 
758 non sola maeres Uerculem: toto iacet 
mundo gemendus 
omnes codices habent, forma non inaudita (cf. Prop. IV, 11, 57 
urhs — toto quae praesidet orhi)^ sed a Seneca aiiena et for- 
tasse librariis imputanda. 

de usu loquendi quaestionem qui profligare velit ei colli- 
genda et proponenda esse omnia non sine ratione contendunt; 
sed ubi de scriptoribus agitur fere aequaiibus et eadem dis- 
ciplina penitus imbutis, melius singulis quibttsdam locis res 
inlustrabitur. initinm a lerioribus faciamus. 

Stm$ pro genere humano quater positum attulit D. Hein- 



') iabe semper sexto casu ut Plioen. 164. Med. 641. cf. Charis. 
p. 93, 24 aiia nominaiivum. et ablativum habent ut labes plurit sirep*. 
fadmt m&n hae iabe phtre eiremte. Citum mttem 4n Zmyma 
huiut iMe 0mU mUlo auetore^ ef. p. 145, 31. accaMtivam inter^ 
polator invexit v, 520, ubi tabum fluenlem E habet et spretis aliorum 
coniecturis legcndum est tabum fluente volneris dextra excipit. item 
rurtumque y, ilQ^ji {rwttuque E): Seneca semper rurtut» cf. Gharis. 
p. 216, 31. 



Digitized by Google 



62 



DB HEBGTLB OBTABO. 



sius p. 345 ed. Scriver. qui quae non iiitttiliter congesftit maxi- 
main partem biic pertioent; item Richterils p. 26 quamquam 
non ad Teibum finitum accedens (1861 defma quamquam 
bracchia; addere potuit 1506 ^tim ipse, q\iamq\iam Inppiter, 
credi meus pater esse gaudet). de particulae sive usu aiio loco 
agemus. hic memorandum est laDtum secundo loco diiunctis 
sententiae membris non apparere eam nisi 1652 

virtute felix iuvenis has numquam inritas 
mittes in hostem; sive de media voles 
auferre volucres nube^ descendent aves e. q. s. 
cf. CFW Muiler Uber deu gebrauch von sive p. 11. proprius 
est huic scriptori abiativus absolutus substantivo obnoxiua, 
y. 1500 «tve nascmUe Hercule nox iUa eerta est et 1884 nondum 
Phoebe nascente gemu. idem posuit qaheeere ut verbum agens: 
1586 qwm Um laudee papuU quiescant (piod attulit Heinsiua. 
de Y. 1830 sunt haec saUs praesidia ef. Burmann. ad OYid. met 
111» 149. item de v. 1592 semper impensum tewuisse fenrum 
Lachmann. ad Lucr. p. 374. 

V. 1243 haecne tUa cermxf hasne ego oppoeui manus ^^) 
^ cado TuenH? quie mea euetos mantt 

trahetur uUra Stygius? 
hic ultra significat praeterea, posthac, praeter canem semel 
tractum. reliquis locis proprio seusu hoc adverbium usurpa- 
turi*): Thy. 745 an ultra maius aut atrocius natura potuit? 
lAl quid nltra potuit? Tro. 287 exactum satis poenarum et 
ultra est. Oed. 860 quid quaeris ultra? et sic HO 1320 quid 
quaeris ultra? 1479 nil querimur ultra. 

V. 796 gemitus in medias preces 

stupente et ipso cecidit; hinc caelum horrido 
clamore complet 

ut hoc loco hinc (hic A) idem significat quod tum^ sic 1155 
tfide idem quod deinde: 

vineet scopuios inde Typhoeus 

feret Aetnaeos inde caminos, 
utrumque Senecae quautum sciam nusquam usurpatum (paulum 
aliter Phaed. 551 hinc terras cruor infecit omnes), addi licet 



Gronovius moras scripsit qnod placnit Peipero. deterrere potuit 
Hf. 528 eaeliferam manum. iam efficacior erit roetopa Olympiae recens 
effossa, in qua re vera maniis Heiculis caeliferae sunt. 

*V Phoen. 366 miiera non ultra tuo tceleri oeeueurtit correiil 
N. HeiiMrinB seribendo «/Iro, item Oct. 462 scribendum est: an patiar 
ultro san^uinem nosirum peti? (sic Richleri Lusdunens. et ex meis 
Lugd. 101 et 372; Ambr. H 77 iof.; Ricc. 526). 



Digitized by Google 



DB HBRCn.B OBTABO. 



usum adverbii deinde Senecae non magis notum , quo non 
lemporis progressum indicat sed quod ante dictuni esl cum vi 
quadam ad particulam interrogativam accodens repetit: sic 859 
cur deinde ferj^m? cum praecesscrit occupa ferrum ocius; et 
1408 cur deinde latebras aut fugam vaecors petam? cum prae- 
cesserit quas petam latebras anus? 

V. 1760 0 quanta Titan ad nihil moles abit 
sic £j in nihil A: noverat enim interpolator constantem Senecae 
aliorumque usum; praecipue ex Ovidii traosfonnationibus no- 
tissimum est abeundi Terbum Iranslato sensu, quo idem signi- 
ficat quod mvtari^ cum ^ praepositione coniunclum (cf. II, 
674 erinitt — in diamx abiere iubas. IU, 397 el tti aera sucus 
wrparie mnis ahiL IV, 396 all. IX, 152 Laurentianum prae- 
bere nuunus animus varios habei (abit M) testari possum); 
item Seneca Thy. 772 ptceot i^ tn fmnoe ofttlr. Oed. 67 
jMtrs quota in dneree abit? Oed. 320 ukima in ten^as abit. 
sic Sen. ep. 23, 6 (voluptates) in contrarium abituras, 

forsitan vel forsan cum indicativo futuri poetis non inu- 
sitatum esse, multo rarius curn indicativo praeseiilis vel prae- 
terili coniungi notum est. Vergilii locum non haboo nisi quem 
Priscianus adfert II, p. 248, 91 (aen. IV, 19 huic uni forsan 
potui succumbere culpae). Ovidius am. 1, 6, 45 forsitan et tecuni 
tua nunc requiescit amica. her. 11, 14 nec tenuit cursiis for- 
sitan ille tuos. 103 te iam tenet altera coninnx forsitan. trist. 
I, 1, 69 forsitan expectas. V, 10, 40 forsitan obiciunt. 50 non 
merui tali forsitan esse loco. fast. II, 93 forsitan infeUx ventoe 
fmdasgue timebas? ex Pont. III, 4, 12 aut etiam nuUum for- 
sdan ante fuit (cf. 3 , 33). IV, .1 , 27 rogas forsan. 13, 13 
potest — forsitan (111, 9, 10 legendum videtur dixerat; ^me- 
liores' Heinsii dixerit), iuvenis igitur et senex iliud sibi in- 
didait quibus adde her. 19, 136 farsitan alter adest. 141 et 
forsitan oseuta ttiti^Y. 20, 103 forsitan haec speetans a te 
spectabar Acanti (pudet enim haec post Diltheium in editionibus 
deaderari). cf. Bormann. ad her. 4, 53. Propertii duos locos 
noii: 11, 9, 22 forsitan et deme verba fuere mala et IV, 23, 1 1 
forsitan haec illis fuerant mandata tabellis (uhi fuerint llcin- 
sius). Tibullus I, 10, 13 et iam quis forsitan hostis — tela 
gerit. Horatius Catullus Manilius Persius Silius uusquaui uec 
Petronius in versibus (sed p. 96, 17 Buech. ed. mai.) Lucanus 
quinquiens, e quibus auatluor noni libri versus sunt (V^ 93. 

IX, 63. 474. 865. 871^, Statius in Thebaide qualer (I, 554. 

X, 335. 702. XII, 398), in Achilleide nusquam, in silvis 
hii (U, 6, 101; V, 3, 185); Valerius ter (l, 170. 712. 



Digitized by Google 



64 



VU, 129). Seneca in pedestribus et praecipue iii epistolis 
haud raro idem admiUit: epist. 22, 7 expectas fmitan, 26« 9 
mpervamum fmitan putas, 87, 14 ubi foniian non potM 
arte. 92, 18 nobis forsitan lum oejue adpiaret, NQ II, 32, 7 
submMsiora fortitan propius in nos vim suam idrigunt. nec 
omniBo Titavit in tragoediis; sed ut io omnibus praeter HO. 
bis inveniatur: Phaed. 238 tibi pomt odium, cuius odio forsitan 
persequitur omnes? et Tby. 747 obiedt feri$ lanianda forem 
corpora? in Hercule Oetaeo quater; 

361 ipsas misehcors fursan aerumnas amat, 

768 ipsas forsitan trepida colns Clotho manu proiecit 

1780 teque venientem inferi timuere forsan 

1791 forsitan poenas petil (petet A) 
quo accedit quod v. 574 fors positum est pro forsan: 

sed iecur fors Jwrridum 
flectam merendo {forsan E) 
id quod apud Senecam nusquam invenitur, sed apud Vergilium 
e. g. aen. II, 139. V, 232. Horatius tantum I, 28, 31 fors 
et debita iura vieesgue superbae te maneant ipsum. ex epicis 
post Vergiiium frequentius unus Statius: Tlieb. 11, 361. IV, 
204. Vn, 365. X, 324. siiv. III, 1, 162; 4, 4; V, 3, 62; 
V, 4 9 14 ex coniectura Marklandi. bis Valerius Flaccus (III, 
665. IV, 620), nusquam Lucanus et Siliua.^^) 

pronominis personalis casus genetivus interdum ad sub- 
stantivum ita acceait ut ultro cum prouomiue possesavo mutari 



nusquam, si quidem Sii. Vlii, 146 {me queque fors quondam 
dulci vir noiu amon interpolatus est ut totus locos 145 — 225. 

qua de re si qais adliiic dobitet et illud possit ar^pimento esse et alia 

qoaedam quae indicosse salis erit. v. 199 et placido Teueros adfarier 
ore: infinitivi formas in ier Yergilius quidem has admisit accingier IV, 
493 dominaner VII, 70 deff.ndier VHI, 403 admHtier IX, 231 farier 
XI, 242 imniscerier georg. I, 454 et paulo plures Horalius in sermonibus 
et epistulis {latidarier sectarier aveilier mercarier torquerier labier 
fateritr eurarier) , ono tantoni loco in eamiinilras (IV, 11, 8 spargitr 
agno); qoeni aecotos C8t Persiua {U2S,hOditBier. fallier); Ovidius etiaoi 
et Propertios {scitarier met. II, 741 iorqueriar Pr. IV, 6, 39) oisi quid 
me fugit singuia, nullum Tibullus exemplum praebet. ex epicis post 
Vergilium tantum Valerius II, 421 adiungier; sed nec Lucanus nec Sta- 
tius nec Silius nisi hoc ipso versu VIII, 199. — v. 218 cumque alio tibi 
Ftaminio suni bella gerenda colore non inepto quidem dicit sed, si bace 
genuina aunt, centum yenuvm apatiD bis naurpato: y* 309 osipaetatur' 
que sub iciu alter ^tominiut; ubi oUar reetiiia dietum eat quam aliu* 
v, 218. addero plura possem, sed quae mai^em quam par esl sermonis 
ambitum sibi postularent. ceterum non una haec in Silii carminibus 
lacuna est; multa, quidquid oblocuti sunt viri docti, inter XVII, 290 et 
292 interciderei cui iacturae sarcieudae v. 291 interpolatus est. 



Digitized by Google 



poBBit. quod eiiin mediae latiiiitMig flcriptoribiis freqoeiila* 

tum sit, certe plerumque librariorum culpa factum erit. sie 
in uno Ovidii loco quem huc referre possis (oam VII, 745 
offensaque mei genus omne perosa viromm aliquantum differt 
ab ilio) met. l, 30 et pressa est gravitate sui dubitamus utrum 
bonos libros Marcianum et Laurentianum an Bernensem VIII. 
saeculo exeunte scriptum (cf. Riese Ovid. II praef. p. 8) 
sequendum iudicemus, quem sua praebere Hageni beneQcio 
nuper compcrimus; non dubitarenius nisi et ille, optimum 
licet ad Ovidii recensionem tandem aliquando cum ratione ia- 
stituendam adiumentum, tamen interpolatoris manum prae se 
ferret: ut de Ovidii transfonnationum codice non interpoiato 
usquam inyeni^ ndo desperandum sit. Vergilii locus qui prozime 
accedit, aen. IV, 654 et nune fnagna mei sub terra$ titlr imago, 
▼alde tamen ab Ovidiano distat et item Catulii ▼ersus 63, 50 ptk- 
tria 0 mei ereaxrix ubi cum Guarino mea scribere inuUle est in 
tragoediis praeter fiO. nilril eius generis invenitur; in illa ▼. 557 
ferMbai fmnam mei (flammae mei A minus dure) 954 nme 
veram M agnosce prokm (hum A) 1217 fiom quis digmts neeis 
Herculeae superest auctor nisi dextra tui? ubi tua ab Ascensio 
est. accedunt 949 recipe me comitem tni A tibi E. 1242 haec 
moles mei est A mea est E. 1502 licet sit falsa progenies mei 
E mihi A. prope accedit 1966 qmdquid in nobis tui mortale 
fuerat, ignis evictus tidit locus sine duhio corruptus; nam cum 
dicere velit: quidquid tui habui mortale erat (v. 1968 pafema 
caeloj pars data est flammis /«a), nunc dicit: quidquid corum 
quae cx le hahui mortale fuerat ignis tulit. fortasse: quidquid 
rn nobis tui, mortale fuerat: ignis haec victus tulit, denique 
cf. Sen. contr. 11, 2, 9 ecoe obiurgator nostri guam effrenaio 
ammre fertur. exc. UI, 7 q»se tut aUmentwn erat et damnum. 
decent baec rhetorem. 

Haasiua in praef. Sen. 111 p. XUl observavit particulam 
kaud in pedeslribus a Seneca nuaqnam usurpari. eam in tra- 
goediia miniis etaam ntant quam Hai* ooniunelionem (ef« Haas. 
ibM.) quae legitur Ag. 932 (408 iuuria infertur), Oed. 509» 
Med. 294. 442 (Tro. 245 H si aeribendiin est ut 534 scri- 
bitv.^^ Imd eun In traioediia omnibus inveiiiatttry ftmid 
dMHi pro mndum tantum HO 80 (cf. p. 30). 

praeter ea quae iam attulimus Richterus 1. s. complures 
proposuit particulas verborumque formas quae taotum in Uer- 



*3) etn TibiiUiis qooaiie TittMe vMetar, aon vitavit Lygd«ii«i 

(111, 6, 47). 

L«o de Sm&mm tago«dii«. 5 



Digitized by Google 



66 



DB HBBCn.B OBTABO. 



cole inveiiiaiitorf in reliqais desiderentar; non onmia reete: 
nam propter eitat Phoen. 336; aliqm 1849 valde ex Senecae 
more dictum; v. 821 cum Grouovio et Heinsio legendum est: 

truncus in pontum cadit, 
in 9axa vertex: wim amhobtis iacet, 

denique iieo^ noviens quidem in hac tragoedia legimus, in 
reliquis raro; sed v« 351 — 379 quinquiens quaai in una periodo 
ut membra argumentationia conectat. nos quo huic diaputandi 
generi finem faciamus, exemplo adhuc uno demonstrabimus 
non inutiliter in talibus indagandis operam consumi. 

interiectionum usus apud poetas multo artioribus finibus 
circumscriptus est quam vulgo credunt. sic in HO 1402 quod 
Richterus inferre voluit vae mihi, ego aliter sentio; nam vae 
in his tragoediis nusquain invenitur et omnino raro : Verg. ecl. 
9, 28. Ovid. am. III, 6, 101. Ibid. 203. her. 3, 82 (21, 
169). Tih. I, 8, 53. Pers. 6, 50, plerumque adiecto misero 
misetae. Catullus praeter 64, 196 ex proba coniectura 8, 15 
scelesta vae te, Prop. V, 4, 68 nescia vae e. q. s. Hor. I, 13, 3 
vae meum fervens — iecnr. cf. Bentl. ad serm. J, 2, 129. 

pro Seneca saepius ita adhibuit ut ad numen testemve 
qui invocatur proxime accedat: summe pro rector poli; pro 
$anua pieta$, pro gubematar poU, similia. Hercules Oetaeus 
eo a reliquis recedit, ut pro non invocandis tantum numinibus 
addat, jat 1531 pro Titan, sed subinde idem non arte cum alia 
Toce conexum ut o aliasque exclamandi particulas ponat: 210 
pro st tumukm faia dediseni. 1231 pro quantum e$t mabm, 
alia e quibus optime rem inlustrat 

1778 0 nimis felix nimis 

1803 pro nimis felix nimis, 
hm me coniuncte positum Senecae usitatum est: Tro. 476. 
681. Phaed. 898. 997. 1173. item HO 1761. Oct 32. 169. 
cf. Bentl. ad Hor. epod. 11, 7.^^) 

^mi CatuUus et Horatius haud raro usurpant: Cat. 30« 6 
ek«ii quid fadani die homines (oihaie Veron.) 64, 61 prospidt 
ekeii Bergkius Qieue V eulhoB Lachm.) 77, 5 engpnuft' eAM 
noetrae enMk venenMim nitae, eheu no^rae pestis amieitiae (utro- 
que loco h$ keuG heuOs correxisse videtur qui nuper CaloUi 



^*) Edd. Hec. III V. 164 heu me miieram (ehmt Nonii LeidenBis. 

hei Hermann.). Pacuv. Niptr. frg. IX v. 264 heu miserum me: heu 1M 
miserum cum codd. aliquot Bentleias recte. Eurys. frg.VlU v. 346 htu 
me miserum, e comicis Uaodius plariroa congessit. 



Digitized by Google 



D£ UEHCYLE 0£TA£0. 



67 



carmina edidit; Itali heu heu more elegiarum: Tib. I, 4, 81; 
6, 10; n, 3, 2; 3, 49; 5, 108. IV, 13, 17. cf. Burmann. ad 
Prop. II, 19, 23). Hor. I, 15, 9; 35, 33 (heu Blandin., heu 
heu alii) II, 14, 1; III, 2, 9; 11, 42. epod. 9, 11; 15, 23. 
serffl. I, 3, 66; II, 3, 156 (ubi variant codd.). eum secutus 
Persius 5, 137: nam Neroois aevo nescio an rustici quid- 
dam huic Tod inesse Tisum sit. Trimalchio sallem in ore 
iUam geril: 

^eu noi miieros, itf iotus hmmeio ntl ett, 

el paullo ante: eheti, tnquit, ergo diutius vivit vinum quam 
hwnuncio (p. 36, 11), ubi Tragur. heheu, Scaligeranus heu (ut 
Cat. 77, 5). item Seleucus (p. 46, 8) heu eheu, utres inflati 
amhnlamus, ut Buechelerus recte interpretatiis est Traguriensis 
scripturani hey est hey, Ovidius quater: art. am. I, 166. met. 
III, 495. fast. IV, 406. Pont. II, 10, 30; singulis locis Sutius 
(Ach. I, 68) et Siiitts (XI, 212 ubi ^«u ^ legebatur, e/^ 
Colon.). HQsquam Vergilius Propertius TibuUus Manilius Va- 
lerius Lucanus^^); bac igitur interiectione Senecam non abe- 
tinuisse demonstrari p. 37 ubi Pbaed. 868 dim per tui so^ftrum 
imperi e. q. 8. in B scriptum esse rettuli. item Ag. 868 dim 
qitid hoe est? (Cassandrae ferba, ut in Ennii Alexandro). sed et 
Oct. 290 -et HO 1218 male coniecerunt eke»; bic saltem in B 
legitur: kmt jMafo Muf seorpios e. q. s. (heu guis A tku Ald.) 

maioris momenti sunt quae de particula ei exponemus. at- 
que ut heu mihi nusquam arte coniungitur (nam Hor. epod. 11, 
21 {ad non amicos, heu, mihi postis et heu limina dura) mihi ad 
amicos spectat; item 5, 101 (neque hoc parentes heu mihi super- 
stites effugerit) aut mihi si fieri potest ad superstites referendum 
aut ei mihi scribendum est, quod in epodis non recusandum), 
ita ei perraro invenitur non arte cum dativo pronominis per- 
sonalis, atque eius quidem ubique primae personae, conexum. 
Verg. catal. 3, 3 tuone nunc puella talis ei tuo stupore pressa 
rus abibii? Catuil. 68, 92 ei misoro frater adou^te mM, ei 



Enii. Alez. frg. YII y. 54 «Ami vidBie {tjte Gassandra). Thy.lX 
307 eheu mea Fortuna (slc Lachm. ad Locr. p. 36. heu yA eu codd. 
km heu YossioB). frg. ioc. LV v. 402 {hmt mea puelia spe quidem id 

tuecensit tibi), ubi eheu vulgo legebatur, corrigunt e spe et successit. 
trag. inc. inc. frg. X v. 22 Ribbeckius scripsit heu heu ut grammaticorum 
normae de heu et heus satisfaceret. sed recte Gtiarisius (p. 242, 6) heus 
keut paler heus Hector (quae sunt Gassaudrae verba ut Kibbeckias vo- 
loit, noD Aatyainctia at Naekins opuac I, 350): hmu dolorig nota eat 
e. g. Ovid. her. 6, 41. Stat.Theb. iX, 385. — at' mihi Pacov. Enrys. frg. 
Xlf T. 351. 

5* 



Digitized by 



68 



Dfi HfiRCVLfi O&TABO. 



miMero fratri iucundim lumen ademptwm. 77, 4 LachiuanDiis 
emendavit: et misero eripnisti omnia nostra bona (si V) , item 
101 V 6 nunc iegiiur: ei misere indiffne frater adempte fwtfti 
(heu miser TO* sed sine dubio pessine UO 13^1 Gmtenis 
coniecit ei nuUa tMt$. 

ei mihi igitur apud CatuliuiD praeter locoa modo laaditoa 
semel extat ex LadimaDiti emeDdatione 76, 21 

ei mihi, subrepens imos ut torpor in artus 
expulit ex omni pectore laetitias (sew V) 

Vergilius ter idem posuil. aen. 11, 274 ei mihi qtiahs erat. 
XI, 57 ei mihi quantum praesidium — perdis (et R ut saepis- 
aime codices pro ei) XU, 620 et mihi quid tanto turbantur 
moenia luetu? et e Scaligeri emendatione cataL 3« 4 et mihi, 
ut iste versus usquequaque pertinet, non plus quattuor Jocis 
Propertius (I, 3, 38. 11, 4, 1. V, 1, 58; 8, 48), tribua Tibulliu 
(U, 1, 70; 6, 28. Ul, 6, 33). inter epicos poetas postVer» 
giUum Valeriua quinquieiis (U 327. VI, 624. VII, 236. 284. 
483), Siliua semd biave (XUI, 655 et XV, 732, ubi m oodd. 
aliquot verba ista omittuntur) et omnibus quos adboc recen- 
suimus frequentius Statius, acilicet in Thebaide undecieM 
(111, 6. 710. IV, 644. VI, 156. VIII, 111. IX, 629. XI, 285. 
624. XII, 99. 340. 379), in Achilleide 1, 535, iu silvis ter 
(II, 6. 14. V, 2, 160; 3, 225). nusquam Lucanus Horatius 
Manilius alii quibus nec suspirandi nec eiulandi occasionem 
carminum materia dabat. sed loci isti cuncti si computentur 
non aequabunt unum Ovidium qui et mihi quadragiens fere 
posuit, et, si epistolas Deianirae Paridis Helenae Leandri Acontii 
Cydippae Ovidii nomine paulisper uti iion vetes, quinquagiens. 
quorum locorum in eroticis decem, io traustormatioDibus quin- 
que, in fasus duo, in tristibus et ex Pouto epistolis quattuor- 
decim inveniuntur. memorandum autem est ei mihi praeter 
VwrgiL XI, 57. Prop. I, 3, 38. U, 4, 1. V, 8, 48- Petron. 
p. 132, 9 (ubi Buechelerus et solemnem errcNrem emendavit). 
Val. Fl. I, 327. Stat. Tbeb. IV, 644. VI, 156. sil?. II, 6, 14. 
Sil. XIU, 655. XV, 732 ubique, et apud Ofidium sine excep- 
tione, in Tersus initio conlocari, ut et boc possit indicio esse 
Helenae epistolam non scripsisse Oridium. cf. v. 246 

ibi( per gladios ei mihi noster amor. 
iam ut ad Seuecam nos convertamus, ilie hac interiectioue 
omnino nusquam usus est. usus est Octaviae scriptor v. 150 

intravit hottie ei mihi ai^tam domum 
et Herculis Oetaei his locis: 



Digitized by Google 



1024 fugii ottmiita H mO^. 

1172 imfmdo^ «i miki^ 

in nutta vOam facta {impendQ mtie A), 

1181 eaiere potuiimm^ ei mihi, 

lunmis odio (potui$mt mUU B fatuiMm m. i, eor- 

rexit Lipsius). 

1205 perdidi nwrtem^ ei mihi, 

totiens honestam (perdidi et mortem mihi £), 

1402 ei mihi, sensum qnoque \ excussit e. q. s. 

1783 si quis tamen 

rex est relictus saevns. ei miserae mihi. 
et hoc nescio an eos quoque qui aiibuc restiteriut iovit08 meaoi 
ia partem tracturum sit. 

sed ipse iam deprecor ue plaudatur praepostere. tantum 
erai abest ut omnes mihi scrupuli ex«mti «int, ut facero non 
possim quin gravem ipse dubitatioDem moyeam. etenim ani- 
madTerteril forsao leclor attentus argumenta quibus ad tragoe- 
diam Seneoae abiudicandam usus sum fere omnia ex posteriore 
fiMae parte sumpta esse, ex actibus, ut cum editoribus qui 
attte Dontaimos Cuere loquar, tertio quarto quinto. neque id 
eaeu faetum est, sed quae praeoedunt re yera paucissima prae- 
beiit raspicioni merito obnoxia. itaque ut nuUus dubito quin a 
706 quae Mcunlur ad finem usque ftibulae a Seneca ecripta 
non sint, priore fabulae parte deouo examioaoda supersedere 
Don possumus. 

iocipit autem Iragoedia in declamalione Herculis qua cae- 
lum sibi deberi multis argumeutis evincit et si quae adhuc 
perpelranda restent quibus ad dignilatem istam consequendam 
opus videatur, ea se libenter aggressurum profitetur; at in- 
iustum esse quod ferae quas devicerit astris insertae sint victore 
in terris relicto quodque Apollo Bacchus Perseus Pythone 
orieote Gorgone victis caelum obtioeant: multo se maiora per- 
petrasse. divisio haud inepta est et declamalio ad artis legee 
compoaita. multa quaeaite, multa turgide dicta sunt, pauca 
putide. oententiae aperte male conexasy per?er8e pronuotiatast 
ioter se pugnanles, quale ioeptiarum genus supra tractaTimus, 
iii bac oratiiHM non deprehendas. versus yerbaque permulta 
inesee quorum similia ex Hercule priore novimus Terum eat: 
«ed certa imitatioais indicia, quorum naturam explanaTi, non 
imiiiuntttr. el onmuio nullue locorum de quibua adbuc dis- 
potafinnis ad bos Tersus pertiiiel, niai quod t. 80 haud dum^ 
abas nondum dixit. 

sequitur chorus cum lamenlatione lolae. caoticum siuA 



Digitized by 



70 



DB HBBCVLB OBTABO. 



offensione decuirit nec habeDdum OBt inter deteriora. beati 
praedicantQr quibus cum fortuna secunda et Titae finem ponere 
facile sit se patriae super&tites in serfitutem dud, Trachina 
diaSf alias Argos Tbebasre natale Herculis oppidum. inde 
occsaeio data eet horribilem Herculis imaginem depingendi: 
quem cum initum Tiderint, tutas se a fortunae iniuriis essOt 
amplius scilicet mali nihil restare. lole non commune tantom 
sed et privatum sihi infortunium modum excedere queritur: 
non sufficere se tantis cladibus plangendis, nisi querulae avis 
specie induatur. chorus denique ad sententiam primo loco a 
se prolatam respiciens casus animo aequo ferre secundum bo- 
num esse indicat. quod in hoc carmine reprehendam non 
habeo: singulare esse vidimus 151 monosyllabum in fine po- 
situm; anapaestum v. 185 similem in Ilf. hahrri diximus. v. 213 
fro in Etrusco omitti moneo: quamquam lacile illud ferimus. 

VY. 1 — 235 igitur si ipsoa tantum spectes non est cur 
Senecae abiudicentur. sed rei cardo in scaena sequenti yertitur 
quae continet nutricem inter et Deianiram de Uerculis inftde- 
litate uxoris ira amoris remedio conloquium. haec scaena, 
totius tragoediae sine dubio grarissima et quasi capntf quan- 
topere a sequentibus omnibus dififerat quod adhuc nulU appamit 
non valde miror; scilicet per yersuum duo milia ista elactantis 
iudicium horrida in infinitis ambagibus sterilitate obtnndi ne- 
cesse est at Senecae boni rfaetoris rirtntes, quae in poste* 
riore fabulae parte desiderantur, in priore omnes reperiuntur. 
furit quidem Deianira et insanit; sed si quis couloquium pan- 
gere sibi proposuit inter uxorem paelice domum invecta fu- 
rentem nutricemque obloquentem, melius ista aetate rem in- 
stituere non poiuit. omnino, si quid in his rebus iudicii 
sensusve habeo, qui alteram partem conscripsit stilo utitur a 
Seneca diversissimo, qui priorem gemino plane et cognato: 
rhetorum ludos uterque sapiunt, sed ut aiter ex ArelU, ex 
Murredi ludo alter provenisse videatur. 

id singillatim persequi lectori relinquendum est; meum 
est alfirmare eorum qiiae de comprobanda huius tragoediae 
diTersa origine et attulimus et adferre possimus perpauca nec 
e gravioribus ilia ad hanc partem pertinere. atque caret HeT' 
mk 406 a nomine graeco ^cusationem habet (ferar obnua 
757 non item). restat perftibat farmam met 557 et fart 
pro fman t. 574; omnino autem eius generis argumentis noa 
alio consOio usus sum nisi ut grariora, quae soilicet ipsom 
scriptoris ingenium et carminis naturam tangerent, supplerentar 
et fulcirentur. haec si deficiunt ilia nihil valeut. atqui sto* 



Digitized by Google 



DE HfiRCVLE OETAEO. 71 

lidae imitationis Dullum in hac scaena vestigium deprehendi 
neque istam in sententiis iuveuiendis et eloquendis verbisve 
deligendis imbecillitatem. ergo quod singulare unum alterumve 
loquendi genus offendit, id eo libentius patiemur quo certius 
in quavis tragoedia eius modi quaedam indagare possis. sic 
in Phaedra legitur nullus hi9 auri fuU caeeui eupido more ilo- 
raliano (528), ibidem 862 properato es$ opus; in Medea loti^ii^ 
producta ultima (775); in Hercule priore trimeter cum ana- 
paesticis in fine canlici coniunetas (204) et quae eius ge- 
neris sunt 

non primus aum qui suspicer plus unam manum in Her- 
cule Oetaeo componenda occupatam fuisae. quippe Habniekenia 
quaest. Annaean. p. 47 sq. coniedt fabulae initium (1 — ^232) 
et finem (1691 sq.) ab alM> quodam solido Senecae operi ad- 
suta esse. honoris causa illum nomino et ut hanc laudem 
incolumen habeat. namque argumenta quae protulit non mul- 
tum valent nec difficultatum quas et alii et nos cognovimus ulla 
coniectura ista eliminatur ; finem vero tragoediae ponit quo ter- 
minari omnino nequit, id quod et ipsum iam coucessurum puto ; 
denique, quod summum est, pessimam partem vitiisque refer-. 
tam Senecae relinquit, quo digna habet Herculis lamenta, in- 
dignam Alcmenae de nati reliquiis declamationem: quae ab uno 
eodemque profecta esse quovis pignore adiirmarim. 

nobis si certius aliquid constituere volumus ante omnia 
videndum eht sitne tragoedia quae in codicibus fertur ita parti- 
bus suis inter se cobaerens ac tam constanti consilio elaborata 
ut ab uno poeta uno tenore composita esse merito credatur. 

atque de oeconomia quidem tragoediae omnes consentiunt; 
de moribus nmo disputavit nec mirum estt quod ne in 
optimis quidem poetis vulgo fleri aolet in eo neglegi qui quod 
Graeci ij^og vocant paene ignorat. deecribit Seneca iram ti- 
morem amorem luctum et ita quidem provecta et exaggerata 
ut augeri nequeant. quod ad mores attinet personae illius aut 
malae aut bonae sunt: nec medios mores novit nec iumutatos 
sensim et eventuum necessitate quadam inter patiendum et 
agendum couformatos. at crudelem Atrea dolosum Ulixen in- 
fidum lasona castum Hippolytum ne apud ilium quidem pro- 
tinus evadere videas mansuetos simpiices constantes hbidinosos. 

in Hercule Oetaeo primas dum vivit Deianira partes agit. 
per nutricem comperimus domum intrasse cum captivis lolen; 
ilico Deianiram doiore plane furioso correptam esse. inrumpit 
domina et quidquid irata mulier effiindere potest confuso ore 
dedamat; pessima quaeque imuiigi imprccatur, iovis et lunonia 



Digitized by Google 



72 



DE HERCVLE OETAEO. 



manus implorat, denique sua ipsius dextera utendum profitetur 
(295): 

0 nuUa doloT 

contmte poena, quaere suppUda Innrida 

incogitata infanda e. q. s. 
deliortatur nutrix: Hercali» moitem omues gentes viEdicalurae. 
mpoiidet (a30): 

mawimum fieri scelm 

0t ipsa fateor, sed dolor fiari iubet. 
aut Herculi aut ipsi el utique lolae perenndum eese* nutriol 
Blam, nt plemmque captivas, iioii diuturno amore fraeturam 
eaee moDeDti haoe Tirginem eeae reBpondet, ae matronam an- 
nis iam proyectam, certe inferiorm se boe certamine exitu*' 
ram. olim ae kmdendam omnibna fnisse ooBiuge nnne terras 
peremnte oe Yirginee aibi in amorem eipetente ; ergo ne ceseet 
furor, perimatur infldus. iam ut transitum sibi ad Nessi donum 
paret, quo carere nimirum poeta in hoc argumento non poluit, 
nutricem facit medicamentum amatorium magica arte parandum 
pollicentem: id ex Hippolyto coronifero sumpsit, in Phaedra 
neglexit. respondet Deianira herbis et cantibus flecti illum non 
posse sed esse sibi aliud languentis amoris incitamentum. narrat 
Nessi mortem hydraeque virus dono sibi datum. nutricem com- 
parare iubet vestem quam Herculi mittat; interim Amorem de- 
precatur. adfertur vestis quae texenda 'omnem famnkinim 
manum lassavit^; virus infunditur, opportune Lictaas acevrrit 
e» palbon Deianira tradit bis verbia (571): 

eap^ 1m amieius nostra fMs n^int mmm, 

dwn vagus in orfo fertm €t nietut muro 

tmtst fenei Lydimn grmio ininim, 

imn paeeit lohn e. q. a* 
baec Deianira menAax eet et Mooit non nt apnd So- 
pbode» candida, Nessi fipan^e decepta, dulcem epm fovena 
ni anxiie rerum angnstiiB: prebe ista scit qnid contugi mittat; 
quo scriptor sibi constitit et necis consilium firmum tenere 
illam voluit. nec quod nutrice absente Amori preces fundit, 
id ex animi illam sententia facere credas : adstant enim mulieres 
quas sibi ex patria comites duxerat (58 1). 

mulieres dominae suae, deinde regum divitumque omnium 
tristem sortem describunt, auream mediocritatem laudant. redit 
Deianira territa et perturbata (v. 706). nam cum lanae glomus 
Nessi sanguine tinctum prorsus evanuerit solis radiis tepefac^ 
tum, quam maxime veretur ne coniugi malam pestem miserit. 
venit Hyllus et quae accMenint namt; iam doloris ut antea 



Digitized by Google 



M BBBCTLB WtAMO. 73 

wm omiiein meAim agraditur, iDnocentom sibi animmii, eee- 
kelan manmn esse praedicat (964), denicpie moritara excedit. 

ei quaeras qai hMtnm eit nt lam aperte poeta tam breri 
interyallo a se de&ciat, ut eandem quae sciens coniugi vene- 
Dum miserit eadem re dolore InsaDieDtem faciat, responsum 
fortasse dabit Sophoclis tragoedia. cuius DeiaDira et moribus 
et affectu summum exemplar est: volens sciensque, ut saepe, 
contrariam effecit Seueca. cf. v. 543 

iyui de d^vf40va&at jukv ovx iTziaTafiai 
voaovvti xBiv(t) Tcokka Tfjde Tjj voaw, 
582 xaxag 6i TokfAqg firjv' iniaTaifitjv i/cu 
fitjT' IxfAa&oifAi. tag 6i vokfimaag a%vf6. 
in coDloquio iUo Sophodem ne respicit quidem, donec in scaenae 
flne Lichae ▼esUe nt apud iilum traditur. contra Deianirae de 
lana aangnine consumpta narratio omnis expressa est e So- 
pbode, qnamyis ad priorem acaenam parum quadret et sic 
in aequentibiia Sophoclit exemplum ubique poetae ante oculos 
Tersatum est, inepte ampliflcatam Philoctetae Alcmenaeqne 
personis. conferas 831 cum Trach. 1053 sq.; 1424 sq. — 
Tr. 941 ; 1448 sq. — Tr. 1036 sq. 1130 sq.; de 1473 sq. supra 
disputavimus ; 1485 sq. — Tr. 1193 sq. alia. 

non conteDdimus hac argumeDtatioDe comprobatum esse 
ab ipso V. 706 coDtiDuatoris operam iucipere; immo suDt quae 
inducere quempiam possiut ut iam scaeuae quaDi tractavimus 
fiDem alia manu adsutum putet. sed post illam scaeuam dod 
eandem comparere Deianiram quae cum Dutrice coDloquium 
habuit demoDstrasse Dobis videmur. iam si priorem disputatio- 
nem in mentem revocaveris, eodem fere loco, iu quo nunc 
haesimus, partem aliis de causis nobis suspectam iDcohari 
memineris. itaque hoc loco desiisse Senecam, incepisse coui- 
cimus continuatorem qui artius se ad Sophoclis exempiar ap- 
plicuerit, Senecae lectione valde imbutus ille et scholasticorum 
doctrina refertissimus. 

ita explicatur qui factum sit nt inter Senecae tragoedias 
huic fabuhie locus contigerit. at quaeri possit cur unpeifectam 
eam Seneca reliquerit et qualem ipse flnem in mente habuerit. 
quas quaeetiones non dixerim prorsus otiosas esse. primum enim 
doas scaenas habemus inter se rix cohaerentes: siquidem unam 
fabularo duobus locis agi a Senecae arte ceterum constanter ob- 
servata alienum est (v. p. 81). deinde captivas quae v. 135 sq. 
nondum sciaut TrachiDa aD Thebas abducantur, v. 233 dudum 
inlrasse Deianirae domum a probabilitate nimium abhorret; 
denique, quod tantum non singulare est, in secunda scaena 



Digitized by 



9 



74 DE HERCYLE O£TA£0. 

alius chorus inducitur. noli tamen putare his quoque rebus 
continuatoris manum indicari; quippe cuius gcneris homiDes 
consenlaneuni sil in tahbus auctorum suorum el exemplarium 
vesiigia premere, non audaciam ab illis ahenam sibi indulgere. 

dicam quod sentio. integram de Herculis morto Iragoe- 
diam scribere Seoeca in mente non habuit; singulas scaeiias 
scripsit, alteram de yirgiiiibus ex Oecbaiia aiNluctis ^% alleram 
de Deianirae zelotypia. quam opinioiiemf eo atabilire coiMbor 
ut praeter Herculem seaeoaa quasdam nec integrum opus 
eiBdentes nee umquam ad perflciendum dcatinatas in manibus 
nos tenere oatendam. id quod propriam sibi disputationem 
requirit. 



slmilis scaeoa fonan extiterit in ea tragoedia quain Ovidius in 
animo habet irist. II» 405 Ave lole Pyvrhique parens^ hue ffercuUs 

vxor; ciiius argumentum idem fuerit quod lonis Eurylidarum. coniec- 
turae auspicem et auctorem proferam ex bibliothecae Bonnensis exemplari 
libri Wclckeriani de tragoediis graecis. cuius p. 1432 orae inferiori ad 
haecWelckeri verba: 'Deianira unterschieden von lole^ was nichl klar 
iif adscriptam invenio, niai vebementer fillor, egregii amid md etiam 
de Graecorum tragoedia bene meriti manu fere puerili rectis^mam ad- 
notationem : ^wahrtcheinUeh die /ole in verbmdung ndt der einnah$M 
von Oiehalia wie in den- EuryUden\ 



Digitized by Google 



V. 



Scaenas sub PhoeBissarttin noBiine in £triMCO, ThebaidiB 
in interpolatis libris coninnctas nec unam tragoediam nec uniua 
Iragoediae fragmenta esse dudum intellecUun esl et compro* 
baUim a Schmidtio iUchtero Habruckero. iam omnibna peraua- 
smn est — non persuasum Braunio Mus. Rhen. XX p. 271 aq. 
— haec duarnm eeae tragoediarum iniUa, Oedipi cuiusdam el 
Phoenissarum, aul perfectarum olim quae Habruckeri opinio 
est, aut perficiendarum quae Peiperi. 

atque diversorum illa esse argumentorum praeter rationes 
a viris doctis adlatas eo docemur quod in secuDdo fraginento 
noD Antigonam tantum et Ismenen, sed et ipsum Oedipum 
Thebis occaecatum vivere non aliter quara in Plioenissis Euri- 
pidia et Slatii Thebaide praesumitur. vide 550 

totus lioc exercitus, 

hoc popnlus onmiSy ntraque hoc vidit soror 

genetrixqtie vidit: nam pater debei sibi 

qiiod itta non spectavit, 
ergo si Don caecum se reddidisset spectarel iala. 
622 vade et id beUum gere 

in gua pater materque pugnanti tiln 

favere pmhu 

qnod dicere locaslun memineris postquam Irea annos iam exu- 
kvil Polynices (370 sq.). iUque yy. 1-*862 el 363—664 
nnllo ?inculo inler se conexaa eaae non minua cerlum est quam 
ab ipao Seneca el hos el illoa originem habere.^) 

coniunxit scaenas illas et Phoenissarum nomine inaeripail 
qui primus uovem Senecae tragoediarum corpus composuit. 
quod nec ab ipso Seneca nec vivo Seneca factum esse id ipsum 
argumento est. supervenit interpolator et tragoediam choro 
earentem et in priore parte ab £uripidis Pboenissis prorsus 



*i qua de re cum aliis sui aevl viris eruditis Bentleium quoqoe 
dubitasge adnotatio ad Hor. serm. II, 3, 303 docet ' iSewcca , sive alius 
potius, in Phoenissis ', nimirum solida adhuc habebatur tragoedia. per- 
Bovit aateoi Seneeae tngoedlM BeDUeias, qaod inde coDligas qaod 
onnia fere quae ille ex Horatio anmpsit ipse attulit; nempe emeiidtvit 
ptene niliil: nnde conligtt in eonlemplo lUtt tpnd Bentieinm fnitte. 



Digitized by Google 



76 



DB PHOBNI88IB 



alienam Phoenissas iDscribl aegre fereDS Tbebaida iD eliniinati 

tituli locum succedere iussit, Statium secutus. inter Italos 
qui subtiliores essent — sive errore haud infrequenti accidisse 
illud statuis — ne eo quidem contenli Oedipum ut primas ab 
initio partes agentem substitueruot, quidam post vei ante alte- 
ram Oedipum conlocavere.2) 

quibus veterum et recentium erroribus cognitis qui accu- 
ralius in harum scaenarum naturam inquirat, de poetae con- 
silio nondum prolata esse intelleget in quibus adquiesci possit. 
etenim sive solidarum eas tragoediarum reliquiaa sive incoha- 
tanim prinordia dixeris, aeque difflcile erit ita eas yel cogi- 
lando supplere nt tragoediae Senecae saltem similea evndaal. 

in tragoedia primum eat ui de externia rebaa qnae quidem 
ad intellegendum argumentnn necesaariae sint, speolatori iDdo 
ab initio nihil possit dubium esse. baec lex Romanis bod moM 
scripta est quam Graecis, quorum in personis indicandis con- 
suetudinem Seneca fere tenet; ut bao saltem ex parte nibil 
obstet quominus eius fobulas in pulpitis apparuisee credamus, 
qua de re oronino noo iure dubitatur. eodero spectat, id quod 
magis etiam e natura rei consequens est, ut de loco in quo 
fabula agalur statim ab initio constet. et apud Graecos qui- 
dem omnium primum illud est: x^ovog fiiv Ig rr^XovQOv 
iJxo//€v nidov y Sxvd^rjv olfAOv, xivaq x^Q^^^ aq)iy- 
jLiBd'* rj Tivwv ccvdQuiv noXiv; 0&lag dh tfjade xai ndketog 
OaQoaliag ^vyxoQra vaico TtBdla, et quae eius generis ex 
cuiusvis tragoediae graecae exordio in mente babes. non aeque 
viguit Senecae aevo necessarii et decori sensus ; quo Qt ut non 
ubique disertis verbis locum actionis iUe statim in initio in- 
dicet; sed priroa scaena nusquam peragitur quin de loco cer- 
tiores facti simus : Hf. 20. Tby. 24. Phaed. 4. Oed. 42. Tro. 4. 
Med. 35. Ag. 6. in Octaria quoque 88 sq. seaena desoribitar» 

friistra vero, si Pboenissamm primMa seaenam inspidao, 
de loco edoceri cupies in quo cmiloqttium Oedipum inter et 
filiam babeatur. Atbenis dixeris? sed de eis ne veibum quide»; 
an Tbebis? sed exnlant; in Citbaerstte igitur? sed eo tendunt. 
ergo ipsi, qnoniam poeta dicere oblitus est, locum indagabi- 
mus; nec difficile est ad intellegeodum qualis illi ante aoimum 
regio versata siL iospice v. 5: 

cf. Henn. X p. 436 adn. praeter libros ibi adiatos 'Oedif^us' io* 
seiftitiir ia eod. Neap. iV D 42 (f. m. XV. ianiieUi 192 ; I? D 43 aon 
deeat 'Thebais' ut ait lannellius 193). Oedipos in Ttiebaidis locom eoil- 
cessit, Thebais in Oedipi in cod. Vaticano 1647 (f. m. 1390—1392) InB^ 
seripto ex cod. Laiir. 37, 6 (f. p. 42). aiiai scieM oinitto. 



Digitized by Google 



DE PH0EMISSI8. 



77 



melius inveniam viam, 
quam qnaero, soIils. 

V. 12 ibo ibo qnae praerupta protendit iu^a 
mem Cithaeron. 

V. 64 quo vis utere 

duce me: duohns omnis eligilnr via 
nempe in via sunt: Thebas modo reliquerunt; nou pridem 
acciderunt quae in Oedipi fioe leguatur; deliberaot adhuc quo 
gressus suos dirigant, Cilbaeronem sibi suum pater eligit ita- 
que scaena est io tramite qno Tbebis Athenas commeatur. 

subrisissent non Graeci taotum sed et Romaoi et Seneca 
si tragoediam publica in m agendam poeta tragicus proposu- 
iaset. qualem ibi, ut cetera sileam, actioni chorum interesse 
iobeas Disi negotiatorum forte et lixamm? respondeat Peiperus 
qiii in acaenarum confiniis cantica intercidiase putat et adeo 
habet quae ex aliis tragoediis huc inferai 

istam igitur scaenam tragoediae partem nec esse nec fieri 
poeta yoluit. scripseral Oedipum (quam anto hanc scaenam 
scriptam esse v. 176 sq. docent), lcgerat utrainque Sophoclis 
Oedipum, Euripidis Phoenissas; in ipsius Oedipo senex cum 
filia urbe excessit ut in Curipidis labula; argumentum per 
Sophoclem nobilissimum erat. ut Cithaeronem peterent ex So- 
pbocle sumpsit: OR 1451 sq.3) cf. 420 (iorjg di ttjg arjg Ttoiog 
01/. (arai kifxrjv, Ttolog Ki^aigcdv ovx^ av^icptovog tdxcr; et 
potuit etiam £uripidis reminisci Phoen. 1752 diila Bq6- 
iitog %va tb arjxdg a§a%OQ OQWi fAaivadwv, 

omnibus istia m uaum suum conversis adaptabat suasoriam 
qna quaereretur aii peraelis omnibus iUis ab insciente sceleribus 
et poena iam data etiam moriendom esset Oedipo. locuntur 
in utramque partem pater et fllia; vincit filia illique persuadet 
ut iter persequatur. his addi nihil potest nec fingi argumen- 
tun qnod M>uhie ita incohatae conveniat: nam qualis debuit 
Oedipi finis esse aut ubi? certe non potuit io CitbaeroDO mori: 
nam, ut alia plurima praetermittam, qui de Oedipi morte tra- 
goediam scribere voluit, ab Sophocle recedere inter antiquos 
Dou potuit. 

Seneca autem in scaena illa argumentum tractavit quod 
illi maxime cordi fuisse nemo moralium operum lector nescit. 
quo factum est ut in nulia tragoedia saepius praescripta et 



iDde 12 sq. expressa etse ▼Idit Naudclos, item 226 sq. ei Soph. 
OK i3S6sq. cf. 134 sq. et OR 457 sq. 1250, sed et Ovid. met X» 347 
et Hf. 398. Pbaed. 176. 



Digitized by 



78 



DB PBOBIII8SI8. 



Bententlae teerum itemiDqoe in epietolis decantata redeant, 
cf. 151 

ofiime hae eavit deus: 
eripere nitim nemo mm homini peteU, 

at nemo mortem 
V. 99 qui cogit mori 

nolentem in aequo est quique properantem impedit 
cf. epist. 12, 10; 66, 13; 66, 29; 70, 14 all. 

?. 188 at hoc decebat roboris tanti virum 

non eese eub dolare nec vietum maUs 
dare terga e. q. s. 
cf. ep. 59, 8; 104, 22. d. ira III, 16, 1. 

y. 197 nemo eontempsit mori \ qai eoneupioit 
cf. ep. 24, 25; 98, 16; 117, 22, et quae eius generis aiint 
multa. cf. Richter. 1. s. p. 35. 36. 

at obiciet aliquis inrituni esse quod diximus ex hac scaena 
tragoediam non posse iucrementum capere; quippe in eodem 
argumenlo persequendo proximam scaenam versari. in ea nun- 
tius inducitur qui ab Oedipo petit ut domum revertatur et 
fratnim animos conciliando a patria perniciem avertat. pro 
responsia iUe diras natis patriaeque imprecatur. Antigona miti- 
gare patrem conatur, sed vehementer ille filiam increpat : ani- 
mum ira tumere, civile bellum non satis esse: fratri in fratrem 
ruendum; ne hoc quidem sufficere: 

quod debet ut fiat nefas 

de more nostrOj quod meos deceat toros, 
date arma patri. nemo me ex his eruat 
silvis: latebo rupis exesae cavo 
aut sepe densa corpus abstrusum tegam e. q. 8. 

Habruckerus (1. s. p. 22 sq.) haec ita accepisse videtur 
qoasi silTis et rupe Cithaeron significetur in quem Oedipus 
concesserit 'ut expiret senex ubi debuerit infans'. et reoCe 
quidem ille; vide t. 27 est aUus istis wMer in silvis loeitM» 
y, 12 ibo ibo qua praerupta protmdU iuga meus CitkaoroH. 
itaque alium iam in locum transferimur: iter confectum est, 
latet in Cithaerone cum filia Oedipus, supenrenit nuntius The* 
banus. hodne in tragoedia Teterum quisquam sibi indulserit? 
Qt initium tragoediae incerta inter Thebas Cithaeronemque re- 
gioDe, finem in praerupto aliquo montis iugo yel antro ex- 
eso proposuerit? et qualem ibi choruni sibi sumat? certe 
quera praeter satyros bacchasve Euripidias iQvenire potuerit 
nullum scio. 



Digitized by Google 



D£ PHOBTtlSSIS. 



79 



sed Quotium istum paulio intentius examinemus. sic ille 
loquitur: 

exemplum in ingens regia stirpe editum 
Thebae paventes arma fraterna invocafU 
rogantque tectis arceas patriis faces. 
non sunt minae^ iam propins accessit malum. 

hic arma fraterna potest £teoclis Polynicisque copias appellare. 

sed pergit: 

nam reffna repetens frater $t pactas vicis 
in bella cnnctos Graedae papuhs agit. 
cuius ille fratrem dicit? certe nec nuntii neqne Oedipodls. 
ergo Eteoclis? at eius nomen nonduro nuncupavit. neutralitor 
esatem et absolute fratrem alterutrum appellare non potest. 

facile hic nodus soMtur: quippe nuntius ille insiticius 
esty ab interpolatore A subpositus. in Etrusco haec omnia 
Antigonae sunt nec potest alia persona ▼ersum illum pronun- 
tiare. eadem loquitur v. 247 — 49, ut et hoc conloquium 
totum sit inter Oedipum et Antigonam. iila iam in priore 
scaena de fratrum beilo monuerat 288 sq. : 

si nulla, genitor, causa vivendi tibi est, 
haec una abunde est, ut pater natos regas. 
pater responderat illos tam patris similes esse ut nulio modo 
a scelere revocari queant 

certant in omne facinus et pensi nihil 
dHcmt ubi ipsos*) ira praecipites agit 
nefasque nuUum per nefas nati putant. 
scire se qno ferantur ideoque leti quaerere maturam viam. hic 
igitur multo placidiorem se gertt el quasi oblitum gravioris 
imprecationis qua gladium illis commisit (v. 108 sq.). contra 
V. 320 Antigona Thebis advenit; nova enim nuntiat: 

MOfi eimt nUHoe, iam propius aeeees^ moftim. 
nihil igitur Seneca respexit quae in priore scaena aguntur. 
fingit Oedipum aliquo in saltu morantem et de imminente 
fratrum bello nuntium per Antigonam accipientem ut apud 
Sophoclem per Ismenen avjbv /noXig evQOvaav^ eaque de 
causa perquam animose disputantem. 

hanc scaenam cum nimis brevem et exilem esse primo 
obtutu intellegatur, eam non integram nobis servatam esse 
demonstrari potest. iterum adscribam Antigonae exordium: 
exemplum in ingens regia stirpe editum 
I hebae paventes arma fratema invocant 



sic legeadiliD. iUoi oodd» 



Digitized by 



80 



AB flOBNBSB. 



ita hunc versiim Lipsius emeDdavit qui in Mdisseo invenerat 

exemplim ingens^ quae verba in A desiderantur sic altera versus 
parte scripta: 

re^ta stir^e edite, 

itk Etrusco autem item legitur: 

exemplum ingens regia stirpe editum^ 
ikODy ut Gronovius duplici errore narrat: 

exemplum in ingens regia stiiye edite. 
at Lipsius quio versum recte emendarit minime dubitandum 
est. cf. Sen« ep. 66, 4 Claranus nniki videtur in exemplar 
* editus, de provid. 6, 3 nati sfnnt in exemplar» Ovid. fast iV, 
243 venit in exemplnm furor hic^ et similia permuUa. cf. 
HO 1854 exempUtr mgem. de vit. beal. 24, 4 4uf easemplmr 
ingent (me) attotto; qaaniquain id ipaum in bimc versum in- 
ferre perperam conatur Peiperas praet p. XLVI. sed ne rie 
omnia plana putes ease, obacuram eet quid haec aibi yelit 
adlocutio: 'regia stirpe in exemplnm editum Thd)ae invocanf . 
certe dicendum erat quis esset ille regia stirpe editus. nec 
removeri difficultatem recipienda scriptura vulgari Ve^ta stirpe 
edite^ immo augeri clarum est; uam sic inyocaw/ omnino non 
habet quo referatur. ergo pro certo haberi potest unum saltem 
versum ante 320 intercidisse in quo pronomen personale locum 
habuerit fere hoc modo : [parnmper aures commoda:te iam, pat&t\] 
exemplum in ingens regia stirpe editum Thehae paventes arma 
fratema invocant. poluerunt plura praecedere de quibus ario- 
lari inutile est. num et sequi alia quaestio est quam movere 
forte non utiHus sit. monere tamen debeo, quamquam maiora 
iade quemquam moliri nolo, lianc scaenam 43 versus con- 
tinere, quot in singulis paginis eius hbri a quo Etruscus pendet 
extitisse fierm. X p. 431 adn. 2 ex lacunis in Hercule Oetaeo 
bis eundem versuum numenim cempleus (?. 182 — 224 et 
1564 — 1006) conlegi. accedit ut scaena sequens 302 versus 
coniineat qui sunt septiens quadrageni temi uno superante 
cvi locum in paginanun extremis non diClcili negctio pares. 
sed haec fallacia sunt. iocos enim in Etmsco omissos ittter^ 
ddisse oportet postquam interpolator A novam editionem con- 
fecit. in Phoenissis autem iam pridem tunc iactura debuisset 
facta esse. ut si quicquam ex computatione ista conUgere . 
vehs, ad vetustiorum librariorum in exprimendis exemplarium 
suorum paginis anxiam quandam constantiam referre illud de- 
bebis, qua de re Mommsenus locutus est in act acad. Berolin. 
1868 p. 160. — 

In sequente scaena argumentum tractat ex £uripidis Phoe- 



Digitized by Google 



Pl PKOB1II88I8. 



Biflsw •omptum. es moro Earipidio alias sibi non familiiri 
qvasi fcfoloyi^ovoap locastam inducit: exordium qnkiem a 
senstt fadl Horatiano (II, 3, 303 qnii? €apui abicisaim mflnfdtt 
<mm poriot Agave ndti infrikiB^ sibi Hmi fiariom «tfflNrP cf. 
Vai. FL in, 264 aq. Oed. 1005 sq.); aed aecontur prologi 
more el conailio jirolata. cf. Enr. Phoen. 77 

S d* u^Q^^og it9iav,^ xtjSog ^ASgaatov ka^atv, 
TtoXXfiv a&Qoioag aarrld^ ^AQyeliov ayei' 
€71 avta 0 elxTcov enTaTtvKa tEixr^ raoe 
TtatQut' artanel oxr^rrTQa xai jiiiQr] x^ovog 
satelles reginam monet ut ad pacem Iratres reducat: iam utrim- 
que in puguam acies parari. 

infesta fulgent signay subrectis adest 
frons prima telis, aurea clanm tiota 
nomen ducum vexilla praescriptum feiunt. 
hoc transcripsi ut iutellegas poetam ocius ad conloquium pro- 
penre. hic enim locus erat de ducibua pauca sakeiin de more 
exponendt. quod fecisaet si tragoediam scribere vohnsset, non 
declamationem. quae secuntur secundum Eur. Pfaoen. 1264 — 
1282 cmnpoeita sunt (1280 ine$y* Uitotyo 9vyat€Q)^ quain* 
qnam illa non cooloqiiiiim sed pugnam inter fratres praece- 
dnnt. Antigona matrem inatigat: signa iam conferri pro^nm- 
qne instare. in campnm focasta devolat: cf. Phoen« 163 
^fixMog Sqo^ov V8q>4kag noaiv i^avvaatfii di* al^iQog 
^Qbg iftov 6f.ioy€vitoQa. satelles e muro prospiciens de- 
scribit reginam acies diducentem et fratres invitos ab instante 
proelio retinentem. 

quae secuntur aperte (locent haec non eo consilio scripta 
esse ut scaenae traderentur. ultima enim satellitis verba con- 
tinuo excipit locastae sermo in mediis agminibus inter fratres 
babitus: 

m me arma et ignes vertite e. q. s. 
scaena apud Senecam omniuo non mutatur nisi in Hercule 
Oetaeo, ibi vero chorus intercedit. sed fac chorum hoc Phoe- 
nissarum loco intercidisse, quod viri docti pridem suspicati 
8unt: tamen nullo modo haec scaenae mutatio excusari poterit* 
ia Hercule primo ad Oecbaiiam, secundo actu Trachine ver- 



*) 420 quiM mBprocMae iurbinB intano vehBnt e. q. s. cf. Thy. S23> 

HO 202 sq. Soph. Trach. 953 sq. ayeftoBCCa rv jctI). notnm est 

et alas et alitis anxilium et ipsam alitis formam saepe in summis animi 
ailfectibus apud tragicos Graecos exoptari, cf. Welcker. tr. gr. p. 295 
adn. 11. p. 406, et praeter locos ab illo adlatos Eur. Hec. 1100 Herc. 1159. 
frg. 781, 57. Soph. OR 914. frg. 423 alia multa. 

Leo de Senecae tragoediia. 6 



Digitized by Google 



82 



0 

DE PflOENlSSIS. 



samur, tempore quod ad captivas illuc ducendas necessarium 
sit iDteriecto; in Phoenissis modo locasta ciim satellite et 
iUitigona in turre steterat aciesque eminoa adpropinquantes 
prospexerat; dtatia gradiboa decurrit in campimi: statim cam- 
pua ipse ante oculoa ponitur, agmina fratres mater utrum- 
que deprecans. iam si quis contendat ut scaenae traderentnr 
has. tragoedias scriptas non esse, ita tamen eas compoaitas 
esse concedet ut possint in scaena agi, et trium actorum et 
temporis locique legibus ubique obserfatis. itaque hanc scae- 
nam non scripsit Seneca eo consilio ut solidam inde tragoe- 
diam faceret nec populo spectandam nec amicis audiendam, 
▼erum ut aptum declamationi suasoriae argumentum, locastam 
scilicet filios suos ab ultimo discidio dehortantem, versibus 
tractaret. externa autem, ut in prioribus fragmentis ex So- 
phocle, in hoc ex Euripide sumpsit. 

simili consilio priores Herculis Oetaei, qualis nunc fertur, 
scaenas originem debere credo. mera declamatio est conlo- 
. quium inter Deianiram et nutricem, item Herculis sermo; ad- 
iecit Oechalidum et loles lamenta lyricis numeris traclata. et 
iOic diversi aunt^ actionum loci et in indicando loco per Her- 
culis sermonem similis neglegentia. Seneca igitur ne has qui- 
dem scaenas ad perficiendum destinavit. sed successit cui ad 
ingenium exercendum eaedem 'viderentur appositae. contm 
scaenae Phoenissarum nomine coniunctae cum plus difficultatis 
continuatori praeberent, integrae relictae sunt uniusque titidi 
praesidio munitae. 



Hic subsistere possem nisi difficultas in altera scaena re- 
licta esset quae nec praetereunda videretur et paullum maiore 
disputationis ambitu tractanda. nempe, quod in priore quoque 
acciderat, valde in hac declamatione differunt E A in scaenis 
discribendis et inscribendis personisque notaudis. in A haec 
scaena cum Oedipodis in filios imprecatione cohaeret (quod 
Italis quibusdam displicuit, qui novam incohavere: N sec. manu, 
Rehdigeran. 11); a v. 403 nova scaena incipit inscripta Ant. 
loc, Nunt. (id quoque mutatum in quibusdam: MN — i. e* 
Melisseo — Rehdig. 11 Gothano 256); item noTS a v. 443 cui 
in omnibus inscribitur /oc. PoL omisso Eteocle. in E vero 
363 — 664 una scaena est inscripta /oc. Sa$, PoL Eteod.: addito 
Eteocle omissa Antigona mutato nuntio in satellitem. eius 
generis discrepantiae his in tragoediis saepenumero inTeni- 
ttntur, ut de singulis iudicium ferri nequeat antequam uni^ 



Digitized by Google 



DE PfiRSOMAEVM MOTIS, 



versam in causam inquisitum sit. quod quo brevius eo fruc- 
tuosius fiet. quaerendum autem ante omnia est quatenus per- 
sonarum notae scaenarumque tituli quales uunc feruutur auti* 
quitus traditi sint. 

atque falso quidem adscriptae vel confusae personarum 
notae ut in iabulia Graecis Romanisque omnibus, aic in his 
qooque firequenter offendunt. sed subinde etiam accidit ut 
eaedem partes in i? et ^ diveraia personis tribuantor. sic 
M ed. 879 ubi nuntius narravit regiam reginam regem perisse, 
891 nutriz clamat: 

«fer cUaium iede PdmM (fraiimh 
Meiga, ynmeips quadmt tmra» pete, 
iu jff id quoque nuntio continuatur (ut nuntius Euripidius 
V. 1122 Mrjdeia q)evye (pevye), perverse quia famulus qui 
regiae domus cladem ita nuntiavit: periere ciuicta^ non potest 
Medeae fugam suadere. sed ne temere nomen omissum putes, 
scaena sic inscripta est in E: Nunt. Chor* Med. las. omissa 
nutrice. 

Ag. 288 Clytaemnestra vehementer in Aegisthum invehi 
coepit, antea modestius locuta; sic pergit 293 et 295 sq.; 
placidiora rursum fatur 306 sq. omnia ista (288, 293, 295) 
nutrici dantur in quam in scaenae tituium ille recepit, non 
recepit A* mirum vero est quod v. 300 noitrae damm, quo 
efQcitur omnia illa Clytaemnestrae matronam paulisper severam 
fingenti danda esse, in E legitur, elarae dmu$t quod possit a 
nutrice pntferri, in A interpolatum est. - personarom notas qui 
in B mntarit versum 301 respezit, in quo de se ipsa regina 
didt: haee vaM ttgi ae pira. sic Tby. 020 sq. inter Tbyestem 
et chorum perperam in B discripta sunt quia Thyestem iden<* 
tidem, a semet ipso scilicet, compellari librarius ridit. 

HO 706 sq. nutrids partes choro dantur in A, 884—924 
HylJi partes nutrici. in eadem tragoedia Philoctetam novam 
personam A inducit (1607 sq.), quae muta est in E, sub- 
stituit vero illum nuntio et, ne quid in ipsa scaena contrarium 
resisteret, v. 1727, ubi de Philocteta sermo est, verbum tm- 
pulit mutavit in impuli, utrumque perverse; item sequenti 
scaena Hyllum exulare, Philoctetam in partes eius succedere 
iussit, scaenarum titulis ubique ad interlocutores accommodatis. 
scaenam aliter inscribi aliter partes discribi duobus tantum 
locis memini. primum in Hf. 895 sq.; qua in scaena quod 
1032 sq. Tbeseus Amphitruonem furenti Herculi se obicientem 
retinet, ne parricida quoque Hercules fiat, optima ratione hos 
yersus Weilius (r^v. arch^L 1865 p. 25 sq.) Tbeseo abiudi- 

6* 



Digitized by Google 



84 



M PUSOIIABVK IHn». 



emi et Amphitruoiti dedit. ac piioreni quidem coineetufaiii 
aliqua ex parte Etruscus probat, qni cum Theseo ▼erBus iatos 
relinquat, nomen eius in scaenae tHulo omittit AmpbilraoBi 
Tero modo Herculem sic adfato: 

falsum ae rumint turpem tuo 

remove parentem ne tuae landi obstrepat 
si statim haec ciim Weilio contiuuantur: 

qno te ipse senior obvinm morti ingeris? 

qm pergis amens? e. q. s. 
duriuscule certe apostropha mutatur. atque aliud quiddam 
Etruscus suailet qui scaenae inscrihit flerc. Amph. Meg. Chor. 
omisso Theseo addito choro. et verum casu apparet in M, qui 
his versibus chori Dotam praetigit, quamquam et if et iV in 
inschbenda scaena cum A consentit. 

alterum exempkun haec ipsa Phoenissarum scaena praebet, 
in qua de Antigona quidem indicttlo ipsique scaenae convonitv 
de Eteocle non confonit is enim in indice Etrusci iocuiii 
tenet sed verbum non profert: proinde in A omissns est. 
mutas autem personas cnm omittat A, inscribit quidem scaenis 
sed item epitbeton tadtiu: Thy. 404 PUsOimet Ittcdiis; 
Ag. 910 Onttm taeitu»; fiO 233 LUkm, 1419 FhibNteM, 
Phaed. nuirko: omissnm epithelon<^) Hf. 618 ubi Me* 
garae nomini adici debuit: omnino omissum tacitae personae 
Domen tantum Tro. 861 , ubi Polyxenam et praesentem esse 
et mira de causa tacere Weilius 1. s. p. 23 sq. exposuit, et ' 
Ag. 782 nomen Ciytemnestrae. Eteoclis autem nomen a par- 
tibus eius errore remotum esse et Grotius ad v. 654 et 661 
docuit et Schmidtius v. 652 poetae verhis egregie restitutis. 
V. 653 autem recte in £ iocastae datur, 660 fortasse recte, 
V?. 662 — 664 Eteocli continuandi sunt. 

turbatae totiens personarum notae suspicionem movent an 
olim alius mos nomina indicandi in his tragoediis obtinuerit. 
et in Graeconim quidem dramatmn et dialogorum eodicibus ad 
personarum vices notandas grammatici ▼el dvo atiyficcg (cf. 
€obet N, L. p. 17) vei Tta^dyQatpov posuennt (Hephaest 
p. 76, 7 West|A.: t§ de m^aygwp^ (x^cJfia^) 
9tQ09ima ^oifi&ta e. q. s.). cf. Bekker Aristoph. praef. p. VL 
de Wibmowitz. Anal. Eurip. p. 38. Thiemann sch<^* in Ari- 
atoph. metr. p. 128. sk e. g. in Phaelhonlis Aragmento Evripidio. 



•) more in Terentii Bembino observato, in quo ponitur quidem 
routae personae nomen sed mutam esse noD additur (Ad. 11, 1. 111, 1. 
Hec V, 2. cf. Umpffenb. praef. p. IX). 



Digitized by Google 



D£ PEHSOiNARVJl I^OTIS. 



quae consuetudo ad Romanos non transiisse videtur, quam- 
quam in recentioribus libris baud raro personas mutari signo 
adposito indicatur. diversi ettiin moris certa veBligia apud 
comicos servata suot eziliora quidem in Piauto, cuius e co» 
dicibus taotum Camerarii yetiis vetustiorem consuetudinem te- 
Bttit (Ritschl. proll. in Trin. p. LV sq.). at plenam et in« 
corruptam Yetusti mom imaginem Terentii coidices praebent 
Bembmus el qui genuioae recenaionis Calliopianae exemplar 
CBt Victorianus bibl. Laurent 38, 24 (cf. de Parisin. 7903 a: 
Pbilol. XXXII p. 446 sq.)* lUi personia notandis 

legem Becontttr ut tn siDgulis scaeniB personae singuhe graecis 
litteris repraesententur quas scaenae indez nominibus adscriptas 
refert Terbisque singulorum ubique librarius praeOgit. 

id memorasse salis esset nisi de litteris illis doctriuam 
quandam speciosiorem viri docti protulissent quae iam nisi 
fallor a plerisque pro certa habetur et explorata. coniecit enim 
Ritscbelius (proll. Trin. 1. s.) "^graecas litteras illas non distin- 
guendis tantum aliquo scribendi compendio personis inservire, sed 
ad actarum agendarumque fabularnm consiiium atque apparatum 
spectare: ita quidem nt quae partes quot et quorum histriomim 
fuerint, totidan Utterarum notis declaretur, quam coniecturam 
via ac ratkme persecuti Steffenus (Act. Lips. II p. 1Q9 sq.) 
et ab eo in singulis tantum diasentiens Wagnerus (in Bursiani 
actia I p. 445 sq.) incredibiiia prorsus et inrita protulere quae 
et qiaos puto improbaturos fuisse si codices inspicere licuisaet 
qoae refdli meliiis non potenmt qoam re ipsa breviter ex- 
posita. 

in Terenti igitur Bembino et Victoriano (Plauti Veterem 
boc de re consulere neglexi) librarius noraina scaenis inscripsit, 
sed in mutandis personis spatia tantum singularum litterarum 
vacua reliquit. dein rubricator nominibus adpiniit litteras 
graecas, subpinxit characteras, explevit spatia a priore relicta 
graecis eisdem litteris: eadem igitur vice fungebatur qua in 
plerisque scaenicorum libris is qui personarura notas scriptis 
iam fabulis adiecit. consuetudo autem ea fere in usurpandis 
graecis litteris obtinet ut suam litteram persona servet dum 
per plures scaenas continuo in pulpito moratur; quod ubi 
reliquit, littera cuivis supervenienti vacat ; si redit, aut priore, 
si forte librario pldcet nec aiii iam eandem dedit, aut diversa 
littera notatur. sic in Eunucbo, quo exemplo defungar, Phae- 
driae praefigitur ^ (I, 1 — II, 1; IV, 2 — 4) et 6 (V, 8), 
Gnathooiu^ (U, 2. lU, 1. 2. IV, 7) et T (V, 7. 8), Thrasoni F 
(UI, 1—2) et J (iV, 7. V, 7. 8), Tbaidi 6 (1, 2. Ul, 2. 



Digitized by Google 



DE PERSONAAVM MOTIS. 



IV, 7— V, 2) et Z (IV, 6), Pythiae Z (III, 2) 6 (III, 3. IV, 3—6. 

V, 4. 5) el Q (V, 1—4), Chremeti J5 (III, 3) et F (IV, 5—7; 
V, 3). eaodem semper litteram, praeter eas personas quae 
semel tantum comparent, Chaerea habet, A (11, 3. III, 5. V, 
2. 8), Dorias 0 (IV, 1. 3. 4) et Parmeno B (1, 1 — III, 2. 
V, 4—8), sed B praeter illum etiam Chremeti datur (III, 3) 
et Autiphonti (III, 4. 5), ^ et Phaedriae et Gnathoni, 0 Py- 
tbiae. incipiunt A Phaedria B Parmeno. accedit 6 Thais ; 
exit Phaedda, auccedit A Gnatho; exit Gnatho, apparet ^ 
Chaerea; quem rursum excipit A Gnatho accedente F Thra- 
sone; redit 6 Thais cum Z Pytbia; Thaidis notam C Pythias 
cum B Cbremete relicta ia se recipit; Antiphonti B datur, 
Chaereae rursum ^; 0 in quarto actu Doriae et J Doro, 
deinde Thrasoni. 6 Pythias cum F Chremete conloquitur; 
Thais superveniens iam Z accipit; suam 6 ab ezeunte Pythia 
redperat, quae mox non Z aed B gerit, Z Sophrona, Pythias 
vero postquam Tbais exiit rursum 6. interea Cbremes Demea 
Gnatho omnea eandem F praeferentes se exceperunt et flniunt 
fiibulam ABFJS Cliaerea Parmeno Gnatho Thraao Phaedria. 
qui in his rationem regnare aut olim regnasse credere potest, 
ei nos nihil credemus. 

immo haec tantum ad librariorum commodum instituta 
esse, ut nihil curetur quot personis eadem littera, quot litteris 
eadem persona douelur, apparet. idem codex Victorianus osten- 
dit, qui in hac fabula iuitialibus latinis litteris personas notat ; 
in Andria illi et Ilaulontimorumeno cum Bembino plerumque 
convenit, in Adelphis perraro et ut casu factum videatur, ia 
Phormione nusquam nisi de Antiphonte I, 4 de Geta III, 1 
(nam quod V, 5 Phormionem ita significat: /, id non ex Y 
quae Bembini littera est natum, sed pro Z positum est qua 
deinceps utitur); in i5rBembinus incipit, in AB Victorianus, 
et sic deinceps. litterarum igitur delectus in librariorum ar- 
bitrio positus erat: usu perantiquo et fortasse a primis inde 
comoediarum exemplaribus solemni, donec ab eo eliminaretur 
qui Calliopii recensionem retractando Parisini codicis et simi- 
lium arcbetypon composuit. 

ultro autem, ut revertamur unde profecti sumus, suspicio 
oritur in tragoediis quoque ut in comoediis et perinde in Se- 
necae quoque tragoediis illam consuetudinem olim obtinuissey 
dein eTanuisse. quod c^rta ratione redargui potest. iadices 
enim scaenarum quos ad personas graecis litteris notandas 
necessarios esse apparet, non ab ipsius poetae manu sunt, 
sed a rec^ntiore quadam nec nimis accurata admodum infabre 



Digitized by Google 



0 

DB PIBSOHARTM NOTIS* 



87 



adsuti. ita enim in oniyeniiiii ra instiUita est ut personae 
scaenis inscribantur non quae ab initio re vera compareant 
sed etiam quae personis iam quantumvis conlocutis accessurae 
sint, ut binas scaenas singuli iudices complectautur. sic Hf. 
205 sq. scaenae iuscribitur Amph. Meg. Lyc, sed Lycus 332 
demum apparet; qui si priores soceri nurusque sermones au- 
disset, statim illos duci iuberet. Tro. 203 indiculum praefert 
Pyrrh, Agam. Calch., sed Calchas demum v. 352 vocatur', 
falsam igitur de scaena imaginem lector concepit cui ab initio 
illum conloquio interesse putandum est; item Aegisthum in 
Agamemnonis scaena 953 sq., qui advocatur v. 979. minus 
poetae consilio obesse videtur qnod Med. 879 Medea et Oed. 
998 locasta indicibus inseruntur, quamquam haec finito demum 
Oedipi sermone, illa post nuntii cum choro conioquium ex 
aedibus prosiliunt. rursum aegre ferimus quod Phaed. 358 
Pbadlra cum nutrice prodire videtur (ut Qi apud £aripidem), 
donec v. 384 audimus 

9ed en patescunt regiae faeiigia; 
, iam enim machina Pliaedram in gynaeconiti ostendit, remotura 
eadem v. 403: nam chonis 404 non Phaedram modo lo- 
cutam adfatur sed nutricem. eodem modo Medea comparere 
Tidetor v. 738, cum eius nomen iam 670 indiculo insertnm 
sit in Phaedra anlem ommmn minime ferendum est quod 
406 novae scaenae BippoL Wuir. inacribitur, cnm nutricis oralio 
eb Hippolyti auribus omnino arcenda sit et 423 iUa dicat: 

e» fa»ei voUb iea: 
iptim mhfor eeUmne veneraniem saenmy 
tmBo kUus eomiumte. 
antea nec a spectatore conspici potest eodem autem Phoe- 
nissarum scaena pertinet cui index commnnis praefixus est 
etiam conloquium inter matrem et filios complexus, quamquam 
ut illud institueretur scaena mutanda erat. verum est et hoc 
loco et Hf. 205 et Med. 670 in A vitiosam scaenarum discrip- 
tionem correctam esse, sed id ex libidine factum est; nimirum 
reHquis locis eandem reliquit et vel novara intulit Tro. 409, 
ubi Uiixem E omittit et v. 524 demum suo ioco inscribit. 

haec satis mihi comprobare videntur personarum indices, 
utpote nec a poeta et male scaenis praefixos, e versuum con- 
textu removendos esse. in his igitur tragoediis ut in graecis 
scaenae non discribebantur sed personae ubi primum aut rur- 
sum comparerent nominabantur, deinceps signiticabantur aut 
primis nominum litteris aut lineolis, id quod scire iam nec 
possumus nec cupimus. 



Digitized by Gopgle 



88 



DB PBRSOIURVM ?(0T1S. 



lam vero videuduin est quid hac disputatione lucrati simus. 
ac primum quidem sequitur, ubi de persona cui versus ser- 
move tribuendus sit dubitatio uriatur, id non ad scaenae titulos 
exigenduni esse: quos qui adiecit ipse eis se adplicare debuit 
quae versibus inscripta reperiret. atque hac quoque in re eo 
exemplo defungar a quo profecti sumus. nam quod Phoen. 
403 — 406 et 414 — 419 in £ non tribuuntur Antigonae, id 
scaenae indice contirmari videtur qui eius nomen omnino 
omittit. ac possit existere qui id recte factum istaque omnia 
sateUiti contiDuaDda esse opinatiir; n«iD quod v. 403 jMreM et 
406 mater legitur, satellitein qnoque v. 402 ita loqui: etiw^pim 
onmi maier appwila impedu sed hoc aliter in Etrusco legi 
gopra monui. praetorea 414—419 continuari looaatae debeant; 
aed ei non convenit acies prospicere et qaae pro nmris geraii-' 
tur referre. falso igitur in B Antigonae penona eieeta cat» 
reete in A restituta, coniedura ex v. 403 pirg$ o jnireiu e. q. e. 
facili et fere necesaaria. qui in E codieis pr oaro acaenae in- 
dicem scripait Antigonam iam non invenit et fortasse id con- 
Tenire putaliat Ant^nae cum Oedipo in Cithaerone moranti. . 

nam enndem qui indieea istoa composuit et Phoenisaanun 
nomen declamationibuB de Oedipo et filia deqie loeasta el 
filiii in unom cMiiunctie inacripaiise audacius fSorlaeBe aed unm 
aine probabilitate conicere mibi videor. certe doto argumento 
contirmatur editionem cuius Etruscus exemplar est non ex 
ipsius Senecae manu in lucem prodiisse sed alterius manum 
passam esse. quae cum singulas fabulas in uuum conligeret 
certe externis tautum rebus adornaDdis operam dedit; singulas 
enim quin Seneca separatim vivus ediderit non videtur dubium 
esse et confirmatur aequali fere testimonio Quintiliani (VIII, 
3, 31), quod quomodo ad patrem Senecae viri docti referre 
potueriot non intellego: * n«m memmi iuvefiis admodum inter 
Pomponinm et Senecam etiam praefationibus esse tractatum 'an 
gradm eliminat' in tragoedia dici oportuisset\ praefationes 
autem valde dolendum est quod ei qui in unum corpus tra- 
goedias Senecae coegit omittendae visae suut ceterum quo- 
cumque auno QuiutiliaDum oatum esse statueris, praefationes, 
quae illo vel admodum iuvene conqparuerint, a Seneca post 
eiilium scriptas esae oportet. 



Digitized by Google 



VI 



De AgameQioonis auctore post muitas et in hoc poeta 
pridem legitimas virorum doctorum ariolationes primus Bent- 
ieius grave argumeutum protuiit quo ipse sententiam tuoc pleris- 
que constantem fulcire magis quam novum de labula pliilo- 
sopho abiudicanda iudicium coniirmare voluit. illius potissimum 
auctoritate factum videtur ut in eandem sententiam Hici terus 
disputaret, siquidem argumentis non gravibus usus est; nec 
magis iUe qam de fleroole de AgMDenmone virie doctis per- 
Miasit, qui Senecae eam vindicandam uno ore censuere. al 
^niam de kac quoque fabula et iUe et pribres Bingula tantum 
denlloria opera coagesserunt, non detrectaiidBin est ofQcium 
quaectunque contra traditam fabulae ongiuem proferri posaint 
aceanie expeDdendi. conlatia aulem quae ad eloculioiiem ac 
fiMlae oeconomiam specta»! rea metricaa Iractabimua: de qul- 
boa iudicittm fieri hob polerit nisi quaertionibus de anapae^ . 
atoum compoaitione et de camnBum miztis melria eooiipoai- 
lavam Batara anlea expeditia. 

al^e quae ad Terborum formaa el modum loquendi apec- 
tant pauca sunl el, ai singiUatim expulea, utique levia. primum 
autem ea perstringemus quae iniuria aul aliis momenli quid- 
piam habere visa sint aut in futurum videri possint. quale 
est possessivum a Pelope derivatum Pdopius quo utitur Ag. 
7, 165 et 194, licet possis novissimo loco sine numerorum 
damno alterum epitheton substituere quod metro flagitatur 
Med. 891 et Thy. 22 (Pelopeus), sed iu eadem Thyeste alio 
loco (641) Pelopiae dudum recte legitur. cf. B. Schmidt. p. 14 
Richter, p. 28. Graecis dumtaxat ct TlelojiLOf^ et nelontiog 
in usu erat, ut Kwvwniog KtovujTietog, KvxkLOJtiog KvkIio- 
Tcuog alia de quibus iocutus est Bentleius ad Hor. epod. 9, 16. 
breviorem autem formam Seneca etiam in Hercule priore usur- 
pavit: V. 997 Cyclopia. 

V. 130 non qtiit pro nequit iegitur quod praeterea in his 
tragoediis non invenitur. sed eiusdem verbi forma in eisdem 
singularis extat Phoen. 226 utimm quidem rescindire has quirm 
«Am. cL Stat. silv. V, 3» 60. 



Digitized by 



90 



DE A6AMB1DI0NB. 



Richteros quad (p. 29) Ag. 421 Pergamum omna neutro 
genere positum aliter dixit quam Tro. 14, id correxit Peiperus 
reduceDda recta distinctione a Gronoyio derelicta: 

exdsa ferra etf.* Fergamim inevhmt at6t*. 

auepieari non tantum Ag. 8 sed et Thy. 657 in simili 
• loco extare Habruckerua monuit (p. 42); nec magis alia eu* 
ramus quae ut singukria Richterus suam in sententiam attulit. 
eodem enim iure lentare remos (438 cf. Catull. 64, 183 tn- 
curvatis gurgite remos, Stat. Ach. I, 436 arcm lentare) fnrari 
(914. 933 cf. B. Schmidt. Mus. Rhen. XVI p. 589. Stat. Theb. 
XII, 292. Sil. XII, 300. XIV, 461) parent iuga (457; v. p. 44) 
obsoleta (977) demetere caput ferro (987 cf. Hor. serm. I, 2, 46) 
et alia in his tragoediis semel dicta premere possemus: sed 
facili uegotio ex qualibet similia promerentur. nec magis eo 
movemur quod mi et suapte singuiis locis (146. 250. cf. 
B. Schmidt. p. 13) bisyllaba effert: ut qui in vocibus meis et 
saxeo (Tro. 191. Thy. 233) synecphonesin non saepius ad- 
miserit. plus momenti esse potest in coniunctionibus sive ad- 
verbiis admissis vitatisve. ut attamen tantum Ag. 403 legi 
Hichterus vidit (p. 27); ut mirum foret si eheu unicum iocum 
haberet Ag. 868: de qua voce satia locuti sumus. atque cum 
tantum Ag. 418 secundo loco poni Schmidtius docuit (obs. 
p. 11) scire non potuit Thy. 911 (o ma eoelKniiii eaoeMeemim 
re^lumqM regm) in B scriptum esse regum atgue regem. ego 
scire potui cum nuper eundem versum mala coniectura ten- 
ta?i. sed vei dne hoc exemplo in Agamemnonis versu niliil 
ofiTensionis esset: 

refitgit hqui 
mene aegra tantie atque inhorreeeit maHe 
cum tantie mdUe aeque ad aegra atque ad Morreeeit referen- 
dum sit: quod inlustrabit Tersus eleganter ab amico graece 
redditus: g^Qrjv yag S^eeat Xfyeiv voaavaa %otade wA tcv- 
Q&aateat xaxolg. cf. Ar. Ach. 884 eKfiad-i zipds x^Ttixa- 
QiTxai tq) ^hft). Haupt. opusc. I p. 129. 

citius quod v. 965 ita ad imperativum positum est ut idem 
significet quod quam citissime, id B. Schmidtius obs. p. 13 in 
favorem traditae originis valere dixit^) comparato apocol. 7 
citius mihi verum ne tibi alogias eoHMtiam.^) quo loco comoe- 



item 403 oontotmn €om Hf. 622 (utroque loco respexlt Sopb* 

Trach. 201 (dojxaf ^/xhf aXka avi^ X9^^V X^Q^^' ^ GronOT. ad Ag.) 
et 206 diu cum Oed. 948, utruniqiic cum pedestribus comparatum. 

eitiMU legitur etiam PeUroa. c 109 (p. 135, 6} ut morimn eitius 



Digitized by Google 



DK AGAMElOfONB 



diam redolente nescio an non commode in hanc sententiam 

utamur; quamquam et epist. 95, 37 (ut illos tit bonumpronos 
eUius educit ad summa) dod aliter iDtellegendum videtur et in 
patris opere subinde idem inveuitur: contr. I, 5 ext. gratuhr 
vobis , virgineSy qnod citius inluxit. II, 3, 7 quid miraris si 
illum citius exorasti? IX, 6, 18 nisi citius illam oppressissem, 
et filiam abstulisset. sed in tragoediis ubique ea significatione 
ocius ponitur. cuius dictionis cum B. Scbmidt. 1. s. tantum 
ex Hercule Oetaeo et Tbyeste exempla attulerit, locum paullo 
uberius tractabo; uam ne in illa quidem re unus omiiium 
poetarum usus est: usum scilicet eum dicimus quo ocius vel 
citius ad imperativum sive imperativae nolionis verbum quam 
citissiyne, ad verbum finitum accedens citissime significat. citius 
autem omnino poetis fere vitatum est. Ovidius, qui in ele- 
giads octtM nusquam sic usurpavit, her. 1, 108 scripsit: iu 
eUiiu tfenias; m traDsformationibuB non dtim, sed duobus locia 
oems: I, 242 dent oeius omnes — poenas, XU, 226 odHs 
omnes swr^mus. Vergilius autem in georgicis nusquam, in 
bucolicia semel (7, 8 ocms, inquit^ kuo ades), in Aeneide de- 
ciens nisi quid me fugit acttct ita posuit (IV, 294. V, 828. 
Vlllf 101. 278. 443. 55: quater in uno iibro. IX, 400. X, 
786. XII, 555. 681); Horatiua in carminibna semel (II, 11, 18 
quis puer oeius restingu^ e. q. 8.), in aermonibus bis (II, 7, 34 
nenwn oleum fert oeius? 117 octtcs hhie te ni rapis\ quem hac 
quoque in re secutus est Persius (3, 7 odus adsit hue olt- ' 
9tc». 5, 141 oeius ad navem?) ManiL Y, 641 quamms {q. db 
codd* gnams ek facob.) extremo eitius revolaoerit orbe yersns 
a Bentleio deletus. luven. 1, 125 eitiuH dimitte. 4, 134 
argiUam atque rotam citius properate et fortasse saepius. Sta- 
tius in Thebaide quater (II, 586. VII, 28. X, 433. 493), in 
Achilleide I, 504 ocius, in silvis bis citius quae sola praeter 
iam adlata uovi exempia (IV, 3^ 110 Eoae citius venite laurus. 



venire credas , \ scito iam capitis perisse partem), sed colorem suum 
huic Senecae loco alogiae dant. qua voce apud Pelronium Ascylti ad- 
Terearitig lepidus homo utitur c. 58 (p. 6S, 1(>) non didiei geoinetrias, 
mriUea «1 aUtgiM mmUat loco nraUiun veiito. •loglae ItCae Tidentiir 
stodia rhetoriea esse; aold si alogiat mmtitat TocaTerit 'materias ab- 
horrentes a veritate, Telat tyrannicidarum praemia aotTitiatarum electio- 
nes aut pestilentiae remedia aut incesta malrum aut quidquid in scliola 
cottidie agebatur?' ceterum quoniam Petronium tetigi, hunc ocius quo- 
qae eo sensu usurpare moneo c. 79 {res tuas ocius tolle) 94 {ociiu foras 
«pO 96 {fit non aiieeduni oeiut neptiiHmi tervil). Seneca ia aolato 
Bmnoiie iUod non scripsisse videtar; semel et eztra saaaoriam paker Sea. 
ms. Vli, IS adfarri ootei flagrm ius$it. 



Digitized by^OOgle 



92 



DB AGAlKlfNOiai. 



V, 2, 96 mmetnoremque tuis citius dare mamiiit.aifitiem); Va* 
kirius ter 0€ius (lU, 508. iV, 142. 643); omaiiiiD saepisfliiDe 
Qt niiilta eius genem Silius, qui advertiio isto trigiuta locos 
ornaYit quem excipiaut Catidlue Propertiiis TibuUus LucaBW 
qui aec oeiw uec ctlnis uaquani hoc seuflu uflurparunt Ver- 
giliom igitur Seneca flecutuB est qui ad imperativum oiim 
posuit: Pbaed. 130 nefanda casto pectoro exiwrba oduB 1245 
absconde ocius dispersa foede membra. Thy. 640 effare oaus. 
HO 101 vos pecus rapite ocins. 858 occupa ferrum ocius. 
Oed. 80 profuge iam dudum ocius 647 regem ocius agite ex- 
ulem. Tro. 679 iussa ocius peragite. ad verbum (initum: Phaed. 
1002 celso sonipedes ocius subigit iugo. Phoen. 449 ponitis 
- ferrum ocifis? HO 538 ocius iussa exequar. unico autem loco 
quo olim praeter Ag. 9G5 citius iegebatur (Thy. 1021 recipe 
hosce citius) id cognita Etrusci scriptura (accipe hos potius libens, 
loco post fugere oupori ut videtiir lacunoao) exulare iuflsuni 
eflt — 

verbi pandero usufl bonis poetis communis Senecae quiH 
que uotus est, quo narrandi flignificatum induit (cf. HabrudLer. 
p. 41); flingulare eat quod verbo ita usurpato coniunctivus 
accedit nulla particula determinatus Ag. 404: 

tu pande vivat coniugis frater mei 

et pande teneat q^uas soror sedes mea, — 

interpolatoris opera sine offensione decurruntbiversus: 4t48q. 

^it fan nonras hamorit coiui ratoo 
aut quao maris fortuna dispukrit dueu. 

genuioam enim hanc lectionem Etruscus praebet: 

effare casus quis rates hau^it meas 
aut quae marie fortium dispuierit duces. 

Gronoi^us obs. IV, 20 p. 756 Platn. sic distinguit priorem 
versum, quo adfectum, qualem*cum maxime prae se ferat rc- 
gina, evidentius signari praedicat: 

effare, casus quis rates hausit meas? 

et sic quidem dixit Pbaed. 894 qui$ ede wMri dmrie eversor 
fuit? HO 755 fare ^ poeita m aaiu iam nostra domus est? 
1617 edieeere ageium fktmma quo vieta est modo? Oed. 274 
eed quo nefandum faemue admieeum heo eu, memaraie. sic 
e. g. Stat Ach. I, 504 die oeiue — mnbu» abd^ orie quave 
iubes tdkare peti? Acc. Oenom. frg. III v. 499 exprome quid 
fere? item apte coniunctivum indicativus excipit, ut Phaed. 
358 altrix profare quid feras; quonam in loco est regimf sed 



Digitized by Google 



DE AGAMKIINOr(E< 



93 



io Agamemoonis loco cum secundum seutentiae membrum ab 
imperativo %ffar€ peudeat, prius quoque {fundiit) eodem regi 
manifestum est; itaque in interrogatione indirecta illic indi- 
eativus admissus est. audi Dieaiedem art« p. 395, 15 ^Aoiie 
9ftekm {rdatwim) in eonsuetuMmt parum muUi obmrvani ^ 
ftr&ia k^si^ cum dieumt 'itaseM) quid faeii* ' netdo guid feeisti*. 
erud&ius enim dieetur ^nescio qxiid faciai ^nueio quid feeerit*. 
non aptum exemplum grammaticus elegit, nam nesdo quid 
omnes cum indicatiyo iungunt. patet tamen qualis generis 
idiotismon respexerit; nimirum quali Ovidius usus est met. 
673 quid facit ignorans.^) praeterea haud frequenter Ovidius 
indicativum in interrogatione indirecta posuit: her. 10, 86 quis 
scit an haec saevas tigridas insula habet? 12, 71 nescio an 
exciderunt meam loca {nostin an Puteaneus, noscis et excide- 
rint alii ; magis etiam priore loco codices variant et cum inter- 
polatorihus viri docti certant. quorum commenta vide apud 
HeiDsium. si mutare voluerunt debuerunt insnla alat scribere). 
Yergilium et alios vidm ut cum indicativo iunxisse Bentleius 
comprobavit ad Hor. ep. I, 1, 91 exemplis quibus adde Acc. 
Epig. frg. XIV V. 303 viden ut te impietas stimulat nec moderat 
fnetw? cf. Dissen. ad Tib, 11, 125. Acc. Atham. frg. 111, v. 1 9 1 
(on duhito quid a^? eave ne di tiurbam U hnplices) recte Nonii 
libri praebent: an duibito? ah quid agist (a* d.haq.a. codd.). 
Hor. ep. I, 3, 30 <fe5ea -r- rsseriberef si tibi curae quantae 
cemmiat Munatius, an male sarta ffratki nequiquam eeU et 
resdndiiur e. q. s. Bentleius proba?it, non sU Hbi eurae quo 
etiam coeat et rescindatur flagitari vidit. sed recte Hauptius 
locum disposuit finali distinctione post Munatium posita. Ca- 
tulli unura locum scio 69, 10 aut admirari desine cur fugiunt, 
Tibulli II, 4, 18 et qualis — versis Luna recurrit equis {re- 
currat codd. aliquot) ubi cf. Dissen. Manil. IV, 117 nec refert 
sulus unde cadit {cadat ante lacobi editionem). rarissime apud 
Senecae aequales: cf. Lucan. IX, 563 quaere quid est virtus. 
in Senecae tragoediis similis locus exlat Thy. 771 

nec faeHs dta» eorfora a» flmnmae magis 
genmere* 

tamen ut locum ei a quo initium cepimus prorsus similem 
adferamus coniunctivo indicativiim ab eodem verbo pendentem 
excipiente opus fuerit. quaiem iocum in Senecae tragoediis 



ubi in codd. quibusdam qiiod facit vel quid faciaty Heinsius 
conleeh quidque agat. 



Digitized by 



94 



non extare scio; Augusteae aeUUs solum Propertium afferre 
possum: 111» 16, 29 

oipieB qmd dams Brifh^a immit aimarii 
anerU ef pumiis m^ta Creusa maUs, 

IV, 5, 26 iperdiscere — ) 

quis deus hanc mundi temperet atle domum, 
qua venit exoriens, qua deficit, 

et qui secuntur versus multi (]uasi ludentes in modorum varietate. 
deinde Val. Fl. VII, 119 qmerit ut Aeaeis hospes consedmt ari$ 
Phrisvus, ut aligeri Circen rapuere draamee. Propertii similis 
locos est Pcrs. 3, 66 — 76 quem apud ipsum relegas.^) StaU 
silv. IV, 1, 23 

atpids ut tempiUe aUm nitar, obior arie 
iguis et ipea meae ^peant fik* tidera brumae^ 
artibus atque tuis gaudent turmaeque tribusque e. q. s. 

quibus simile exemplum in Agamemnone legi certe memora- 
bile est. — 

Ag« 972 receda ab aris. sive te iugulo iuvat 
mmisH ferrum, pratAeo iuguhm tihi; 
sau more peeudum eoOa reseeari jiknm^ 
iaitmita emdait tmAms eoopeiMt tuum. 

sic, praeterquam quod 973 praebeo iugulum volens interpolator 
scripsit, codicum consensu legitur, et recte quidem quamvis 
exemplo in his tragoediis destituta sit sententiae constructio. 
quae evenit sententiis condicionalibus per particulas sive — sive 
diiunctis et interposita prioris membri apodosi interruptis. hanc 
constructionem bonis scriptoribus haud inusitatam (cf. Madvig. 
ad Cic. d. fin. p. 45) boni poetae plerique omnes vitavere 
praeter Ovidium. Vergiiius ea usus est XI, 443 

nee Drances patius, sive haee est ira dearum, 
marte luat, sive est virtus ef ghriOt toUai, 

tloratius in lyricis nusquam, in sermonibus semel serm. U 
4, 121 

et sive iubebat 
ut facerem quid: '^habes auctorem quo facias hoc\ 
unum ex iudicibus selectis obiciebat. 



*) incipit ab hoc versu: 

dincitey o misen', et causas cognosciie rerum, 
ubi Barlhius io, Guyetus vos muieri coniecere, quorum neulrum lahnius 
xecepit. equidem nesdo eor non pridem cmmirint: 

dSMeiU 9t 0 miseri eausa» eegnoseite rermn. 



Digitized by Google 



AGAllfill?iOMB. 



95 



sive vetabat: ^an hoc inhonesttun et imUile faetu 
neene 9it addubitee? e. q. s. 

Propeitius Ins: 11« 1, 5 

sive illam Cois fulgentem incedere coccis, 

hoc totum e Coa veste volumen erit; 

seu vidi ad frotUem sparsos errare capillos^ 

gaudet 

et sic deinceps quinquiens. V, 11, 85 altero membro mul- 
tum a priore distante (85 91 mu). Tibuiius semel: 
IV, 2, 9 

Mii 90knt erinu» funs dMt esse eapiUi$, 
s«K eompeit^ emflu ut tmeranda emts 

et deinde inTersa oratione: 

urit^ seu Tyria voluit procedere palla; 
uritj seu nivea candida veste venit, 

quo iDvento quod in membris orationis hoc modo conexis du» 
riusculum sibi .yideretur mitigavit; et qui elogium ad Messalam 
scripsit y. 45 

iMrm seu Hveni flremit inamstaniia tndgif 
non edius eeiare queat; seu mdt€t> ira 
iit plaeanda^ iuU peterit mUeeeere verbie. 

et epicis post Vergilium singulis locis Valerius et Silius : VaL 
ffl, 624 

motis seu vos via flatibus urguet, 
pergite et tuceptos mecum r^evocaie labores; 
seu pluris tolerare moras rursusque propinqtiis 
quaesivisse iugis, pretium haud leve (emporis acti* 
Sil. XVI, 51 

seu foret hostis 
eomimts, expleri gaud^ tmlnere frenHs 
adoersae; seu laeva ades in heUa fmaret, 
ohliquo tehm reflexum Marte rofoktf 

et bis in Silvis Statius: II, 1, 110 maioris ambitus loco et 
IV, A, 67 

seu campo pedes ire pares, eris agmina supra 
tiutaturus apex; seu frena sonantia flectes, 
serviet asper equus. 

nusquam illa constructione usi sunt CatuUus Manilius Lucanufr 
Statius in epicis ct alii ut Persius Petronius in versibus. contra 
Oridius in eroticis ter deciens (am. II, 2, 53; 4, 11 quinque 
membris uno per st' inducto interruptis; ibid. 41 sq. ut haec 



Digitized by Google 



96 



elegia proprium colorem ista figura ducal; 7, 3. art. I, 61 ; 
309; 487 ipsa priore apodosi bipertita. If, 59; 203; 297. 
rem. 165. her. 1, 15. 4, 79 cf. Sapph. Phaon.211 sq. 217 sq.), 
in transformationibus deciens (IV, 320. 327. 638. dein longo 
intervallo YIU, 24* X, 397. 603. XI, 121. XIV, 20. XV, 
342. 572), in elegiis quas Tomis scripsit septiens (trist. I, 
2, 87; 9, 43; 10, 3. V, 7, 43. Pont. IV, 1, 3 j 3, 19; 8, 17); 
in unis Fastis nusquam bac figura usus est. Senecam yero 
consulto eam in tragoediis vitasse iure conligas inde quod 
minime eadem in operibus ];»edestri sermone scriptis abstinuSt: 
cf. d. ira II, 35, 3. III, 1, 5 (stva sueees$ii, superbd; swe firU' 
straiur, insana) de benef. m, 29, 5. de dem. I, 3, 5. cons. 
Polyb. 5, 3. de brev. vit. 13, 2. nat. quaest. III praef. 15; 
in, 22, 1. epist. 17, 8; 36, 6; 55, 2; 88, 15; 116, 5.^ 
cuius aen scriptoribns rainime omnibus usitata est; Seneca 
pater saltem eam doi admint praeter seDtentiam Arelli Fusci 
in tertia suasoria bis adlatam (1; 4) nec Petronii locum scio 
praeter c. 126 (p. 173, 3) sive ergo nohis vendis quod peto, 
mercator paratus est , sive qnod humanius est commpdas^ effice 
ut beneficium debeamus, cf. Quintil. III, 9, 4. 

baec fere sunt quae ad elocutionem pertiuentia in Aga- 
memnone ab reliquis tragoediis differre sciam. quae vides nec 
multa esse nec ita comparata ut qualecumque ex eis de auctore 
iudicium fieri possit. quandoquidem nihil impedit quominus 
semel Senocam indulsisse sibi putemus quae et in aliis poetis 
singuhs exemphs prohari cognovimus. nec mullo graviora 
alienae originis indicia externa fabulae adornatio praehet quam 
my.ovof.ilav vocant. scilic( t quod novissimae scaenae quattuor 
interlocutores interesse videntur id recte expedivit Weihus 1. s. 
p. 31: idem enim eodem modo in Oedipo 291 sq. accidit, ita 
videlicet ut quarta persona loqui non laboret; v. 1000 autem 
Electra abripitur a famulis et 1004 demum Cassandra loquendi 
initium facit. aiterum quoque tangam quod haud sine ratione 
quispiam afferre posse videatur. etenim legem Graecorum in 
personis aut antequam loquantur aut in prima oratione aperte 
significandis, de qua post Hillerum Wilamowitzius egit AnaL 
Eur. p. 199 sq., Seneca quoque diligenter observavit; de cuius 
personis spectatores ubique, aut per interlocutores cum acce- 
dunt aut per ipsas certiores fiunt. atque hoc quidem, ut ipsae 
nomina sua proferant aut ita se describant ut ab oisnibus 



») de ep. 117, 22 cf. CFWMuIler uber den gebrauch von sive p. 8 
(elsiipra p. 62), qui usum a nobis tractatum uon data opera attendii. 



Digitized by Google 



97 



cognoscautur , locum habet ubi iu scaenain vacuam choium 
excipientes prodiere; at si personis iam iu scaena agenti- 
bus interloquendi causa nova accedit, necesse est eius nouieQ 
priusquam appareat pronuDlietur. quani regulam imperite ia 
Agamemooue derelictam videmiis v. 226 ubi Aegisthus Ciy- 
taemnestrae ei nutrici accedeDS octo versibus verba facit inscio 
auditore quis loqaatur. mious iroportODe ?. 910 ia scaena con- 
citatissima eodem modo £lectra progreditur. sed quod ia Aga- 
menmone Tituperandumr non eius fabulae proprium est sed 
quamvis raro in reiiquis quoque obvium; atque prorsus qui- 
dem simili modo in fabula Quintiliani testimonio ab ariolatio- 
nibus munita laso Medeae et nutrici accedit (v. 431); sic in 
Oedipo senex Corinthius regis et reginae conloquium invere- 
cunde inlerrumpit ne ipse quidem quis sit indicans (v. 783); sic 
Tro. 164 Talthybium loqui uno scaenae indice comperimus, 
choro ne praeconem quidem indicante: ut nomen ei qui in- 
diculos apposuit deberi conicias; omnium vero molestissime 
Talthybii narrationem 203 Pyrrhus et Agamemnon excipiunt 
nec nuntiali nec de semet ipsis quicquam monentes, cum hoc 
loco canticum v. 371 insertum aptum iocum habuerit. 

restat duplex chorus, mulierum Argivaruni alter alter llia- 
dum, quem non tuetur quidem Hercuhs Oetaei exemplum sed 
satis excusat ai gdmenti natura: nam nec ab initio induci pote- 
rant Ihades uec poeta qualem novimus omittere chorum llehilem 
et condendis carminibus non multum negotii praebentem. 

deinceps ut ad ea aggrediamur quae res metricas spectanl, 
de quibusdani monuit B. Schmidtius, ut qui viderit versum 787 

dtibia labat cervice, farnuli attollite, 
quod ad locum versus attinet in quo anapaestica vox cum 
sequenti coahierit, singulare exempluni esse fp. 23); item v. 684 
yelago audaces anapaesticae vocis in versibus anapaesticis coa- 
lescentis (p. 28); praeterea ex eis quae p. 52 ille composuit se- 
quitur in Agamemnone sola anopaestum in trimetri tertio pede 
non admissum esse; denique recte dicit (p. 20) siogulare esse 
quod V. 784 synaloephe in personis mutandis locum habet: 

Ag* tredis videre te Uhm? Cass. et Priamum timid 
qoam excusari licentiam graeco nomine alii viderunt et ipse 
monui s. p. 59 adn. 8. 

sed multo graviores dubitandi causas e canticis viri docti 
sumpsere. in quibus sunt quae a reliquarum fabubrum con- 
suetttdine discrepent nec pauca nec leyia. ae primnm quidem 
in Agamemnone praeter anapaestos et mixtorum quandam me- 
trorum congeriem iambicosque dimetros a Cassandra pronun- 

Lm i« SwtCM tmgoedlii. 7 



4 

Digitized by Gopgle 



98 



DE AtiAMEMNOiNE. 



tiatos nullum metrorum genus comparet, cum reliquarum oulla 
cBDtico aeolicis numeris composito careat. in Octavia autem 
omnis metrorum varietas trimetris et anapaestis absolvitur. 
atque de polymetris istis carminibus infra (iisputabimus; in 
aoapaestis res observantur duae a Senecae tragoediis ceteruni 
alienae: quarum altera in biatu vel syllaba ancipiti liberius 
admissis sjta est, altera iu dimetris monometrisque discribendis, 
quae in uao e tribus canticis sese alternis excipiunt. quae 
utique coniuncte tractanda esse mox videbimus. disputarunt 
autem de anapaestorum compositione B. Schmidtius p. 59 sq. 
et Ricbierus in Fleckeiseni aDnatibug 1869 p. 780 sq.^ qnoraai 
cnm ille locos' dibgenler compoftuerit, relictum tamen mihi 
negotium video hanc quaestionem ex integro tractandi «t qm 
rectiora hic iUic proferre et de quibusdam ex accnrataope oo- 
dieun noiitia cenius iadicare posae mihi Yidear. 



Notum est Bentleium obeervasse, Graecorom legi qua 
anapaesti uno tenore decurrant donec in paroemiaco deBinanty 
Senecam quoque, etsi paroemiacum ignoraTerit, se adatrinxisae 
neque admisisse syllabaon ancipitem hiatnmye ante finen aensus 
nisi rarissime. nimirum extant dus licentiae, si certa tan- 
tum nniMramus, in septem prioribtts fabulis OKempla cirelter 
sedecim, io Agamemnone undecim, in Hercule Oetaeo decem, 
in Octayia duodeviginti. ab omnibus vero praeter Octaviam 
Agamemno recedit eo quod ter ante finem sensus hiatum in 
syllaba ancipili admittit, id quod ceterae ne in iine quidem 
sententiae sibi concedunt (Ag. 79. 646. 652 1. 

exempla igitur violatae synaphiae, quamvis pauca sint, 
sufficiunt tamen ad demonstrandum non severam sibi Senecam 
conectendorum anapaestoruni normam scripsisse. quo Muellerus 
inductus est, ut cantica anapaestica solis monometris discri- 
benda esse censeret. hanc vero non minorem existimo auda- 
ciam esse quam qua novissimi editores strophas suas consti- 
tuere: siquidem versuum dispositio antiquitus tradita est et 
vel mirihca quadam tenacitate ubi(jue a librariis servata. nempe 
Muellerus unde compertum habeat, quod identidem praedicat, 
Tersuum dispositionem in priscis quae ipsis scriptorum tem- 
poribus fuennt exemplahbus nuUam extitisse nescio;: scio con- 
tiarium verum esse. itaque in tiis quoque carminibus, ut in 
poelarum latinorum omnibus, ubi de eolis ordinandis dubi- 
tatlo oritur proflciscendum duco a ?ersunm in bous codicy>tts 
dischptione. 



Digitized by Google 



D« AIUPABSTOBVJI COMPOSITIOMK. 



99 



ac si iure de sevcra synaphiae norma dubitatur, ante 
omiiia videDdum est num ancipites syllabae vocalesve cum se- 
queniibus coalesceutes in versibus exlremis positae sint; nam 
iir mediis ▼eraibus eius generis liceotiam ne in fine quidem 
sensiM ferendam esse patet. alqne e quindecim versibus quoe 
in septem prioribus tragoediis regulae adyersari dixi duodecim 
in Etrusco dauduntur syllaba debili^ ex Agamemnonis undecim 
versibus octo, Herculis Oetaei deoem omnea: unde ultro con- 
ligitnr, ubi licentiam iUam Seneca sibi eoncesaerit, id in fine 
Tersus factum esae; sive, ut rectius loquamur, non iS ofioiiov 
Senecam systemata anapaestica composuisse, sed dimetros lana 
axixov deduxisse, donec in monometris desinerent: eodem 
modo quo sapphicorum Tersuum arbitrarium numerum adonio 
dandere solet. itaque antequam longius progrediamur, quae- 
rendum est qnatenus anapaestorum ordini qualis in Etrusco 
codice apparet confidi possit Tel potius qua ratione Seneca 
dimetros et monometros se excipere yoluerit. 

atque simplicissima quidem id ratione factum est. dimetri 
eaim — de Etiiisco loquor, quem unum huius quaestionis 
fundamentum baberi par est — contiuuo decurrunt in pleris- 
que canticis perraro monometris interrupti. quos monometros 
non temere positos esse eo evincitur quod in tot versibus nus- 
quam per novem tragoedias monometri non sententiam vei 
periodum vel canticum ipsum claudunt. nam ilO 1931, qui 
est monometer subdistinctione a sequeuti versu seiunctus, ver- 
sus ita dispositos iu E excipit: 

1927 anguesque suos hydra sub undas 

territa inersit teque labores o nate timent ? 

fallor fallor vaesana furensj nec te manes 

umbraeque timent; 

non Argolico rapta leoni e. q. s. 
ut 1928 0 nate timent ? suum versum explere, sequens trimeter 
et monometer duobus dimetris circumscribi debeant.^) mono« 



*) Phaed. 066 sq. sic dinposita smit: 

Ut nunc canae frigora brwmac 
nudent silvas, nunc arbustis 
redeant umbraey nunc aeslivi 
eoUa teanu eerenm 
magno ftroare eoquami 
viresque tuae iemperet annusT 
qnae antiqoitus hanc formam habuisse patet: 
collu leonis Cerercm rnagno 
fervore eoquant viresque suas 
iamparei ammet 

1* 



Digitized by Gopgle 



100 



OE AIUPAB8T0RV1I GOMFOSITIOPCB. 



metri igilur ubicmnque aotiquitus tradili suot eadem vice fun- 
guntur qua in graecis carminibus paroemiad ▼ersua. 

iam singula videamua. duo exunt cantica solis dimetris 
decurrenlia (Uf. 125—204. Tiiy. 789—884) quorum de altero 
dubitari posse infra videbimus. ul raonoinelri plures se ex- 
cipereut bis accidit in Hercule Oetaeo: v. 173 

at ego infelix non templa suis 

conlapsa deis sparsosve focos, 

natis mixtos 

arsisse patres 

homimque deos, templa sepulciis e. q. s. 
et V. 1916 sic: 

iamne Elysios o nate domus 
iam litus liabes? 
at quos populos? 
on post raptum 
natura vacat? 

Styx atra canem praedusit iter e. q. s. 
quae transcripai, ut turbatus Tersuum ordo doceret dispositio- 
nem quoque errore natam esse. recte enim legitur: 

tiiiiifie Ehfsios, o nate, domus, 

tom Utus habes ad qiiud papulos 

natura vocat? 

an po9t raphm Styx atra eanm 
praiehmt iter teque in primo 
linune Ditis fata morantur? 
tertium eiemplum est Pbaeri. 79 aq.: 
repetitque ctMoa ru$Hea Itmgo 
turifa triua^pho, 
en diva faves^ 
signum arguti 

misere eanee: voeor in eihm, 
hac hac pergam qua vkt longum 

conipensat iter. 

ubi en diva faves signu7n aryuti iniuria tlireuUun) esse dimetriuu 
vel eo docemur quod fave in E scriptum est. 

Irimetri conlinuo scripti sunt in uno cantico alternas Hecu- 
bae Troadumque lamentationes contiueute; quod num coosilio ac 
ratioue factum sil intra expediemus. siuguli binive ubi occurrunt 
irimetri, suspicionem de bbrariorum errore moveri consentaueuni 
est. atque uuus quidem extat Hf. ti;{6. 37 loco turbato; bini 
Thy. 930—32; HO 206 sq. 623 sq. 1928 sq. (de quibus modo 
egimu8)f denique Ag. 641 sq. in loco intricatiore ; nam 647 



Digitized by Google 



DB ANAPAB8T0ETM COMPOSinolVB, 



el 651 suigttli MCiiDtur trimelri qooram DaUira eo quempiam 
iodQcere posait, ut et illos et priores codsuUo positoa eaae 
opiDetun cf. Mar. Victor. p. 7^ 9. iD tetrametroa bioi di- 
Dietri errore coDiuocti auot Tro. 72 aq. et Pbaed. 979. 80. 

moDODietri taDtum io fine caotici inveDiuDtur Thy. 920 — 
969. Phaed. 325—357. Tro. 705—735. HO 1983-1996. 
id si coDtendas casu factum esse, librarios nimirum continuos 
dimetros scripsisse donec monometer in liue relinqueretur, 
facile concedo id tieri potuisse poetamque ipsum subinde non 
aliter rem instituisse, ut HO 1996. sed in his quoque rationem 
valere exemplum demonstrabit quaie Medeae carmen praebet 
787—842 quod sic terminatur: 

stillent artus ossaqne fument 

vincatque suas flagrante coma 

nova nupta faces. 

vota terientur: ter latratus 

audax Hecate dedit et sacros 

edidit ignes face luctifera. 
ubi post monometrum qui carmiois ipsius materiam claudit 
tres dimetros poni vides quasi epilogum coDtiueDtes. 

iD quibusdam cauticis frequentiores monoroetri occurruDty 
iu Dullo plures quam in Hippolyti cautico Pbaedram auspi- 
caDte: y. 22. 38. 43. 47. 80. 84, omnes iD fiae periodi. sed 
si aDapaestorum numerum spectas, parcisaimua est mouometro- 
nim U8U8, siquidem ia DOTcm fabulis dod amplius quadragiota 
iDTeoiuDtur; coutra id Octaria rigiDti duo quorum octo iu 
media seDteDtia positi suut: ut hac quoque iu re arte prorsus 
dirersa Octaviae auctorem usum ease eluceat. uam fabulam 
quamris iuterpolatis taDtum libris servatam ab hac quaestioDiB 
DOD est cur arceamusi cum ue in genuiDia quidem iDterpolator 
Tersuum dispositioBem frequteter turbarit. 

itaque si Hbrorum fidem sequimur, carmiua aDapaestica 
dimetris nard atixov deductis composita sunt qui hic illic 
paroemiacorum yice monometris excipiuntur. quorum io yer- 
8uum exitu si interdum biatum syllabamve ancipitem admisisset 
facile ferremus. at fallit ratio. nam quod ter tantum in septem 
prioribus fabulis accidere vidimus, ut syllaba debilis non finita 
sententia in medium versum incideret, id deciens septiens ita 
factum est, ut syllaba anceps sive hiatus in fine sensus ad- 
missus, id quod per se nihil offensionis habet, medium dimetri 
locum teneat. quo id quidem clare efficitur, quod numquam 
dubium erat, scilicet faaud paucis locis a libris in versibns 
discribeodis recedeDdum esse. sed ne temere omuia quae ad- 



Digitized by Gopgle 



102 1»K ANAPAI8T0RVM COMPOSmONB. 

huc dKi^utavnnus hac de causa labefactari statim eC comiere 
arbitremur, in j^erisque istis locia demonstrabo aliaa quoqae 
ratiomea extare quibus coiruptelae erineantur; ai yeraibus 
commode diacribendis minime rem confectam eaee appareat, 
de tradita dispoaitione cautius iudicandum Tideatur. quam in 
rem opua est singulos locos ezcutiamus. etenim ita his in 
rebuB licentia nuper grassata est, ut, si ralionibas non redditis. 
iudicium tantum de versibas istis menm protulerim, me qao- 
que crediderit quispiam Teri simuiacnim quoddam potius quam 
rem ipsam coasequi yelie. 
Hf. V. 1100: 

nwic Herculeis percussa sonent 

pectora palmts, mundnm solitos 

feire lacertos vei^bera pulsent 

ultrke manu; gemitus vastos 

audiat aether, audtat atri 
1105 regina poli vastisque ferox 

qui colla gerit vincta catenis ' 

imo latitans Cerbenis antro; 

resonet maesto chmore chaos 

latique patens vnda profundi 
lilO et qui medius tua tela tamen 

senserat aer: pectora tantis 

obsessa malis non sunt iciu 

ferionda levi: uno planetu 

tria regna sonent, ; 
1115 et tu coUo decus ac tekm e. q. s. 
ita baec in £ scripta et disposita suDt, praeterquam quod 1103 
ukriee N. Heiusio et felici codicis M mori debetur, cam et 
A et JBN victrice praebeant reoensentur tria regna ad quae 
plancttts Herculis penetrare debesnt, nimirum caelum (llOi) 
tnferi (1104—1108) mare (1109). quod deinde sequilur 

et qui miim iw tda tamm 

tmuerat aer 

ineptum est et in^tius etiam quod in A legitur 
sr giit mdim tua tela tamen 
semma Mftar. 

nam nec aetber post 1104 ut novi quiddam induci potest et 
si aera ot medium inter aetbera et mare addi intellegas, non 

magis posse post aethera id iiifeiTi manifestum esl per quod 
necessario eundum est clamori in caelum perventuro. quid 
Peiperus versu post 1103 transponendo profecerit non video: 
etenim mancam lucratus est sententiam et versum 1104 pro 



Digitized by Google 



D£ AI«APA£STORVM C01fPOSITiO£«(£ 



103 



1110 iiieptuin. optimo iure igitur Schmidtius in Fleckeiseni 
annal. 1867 p. 868 trimetrum istum delendum esse censuit. 
atque versus interpolatos aliis quoque locis circumferri demon- 
strandi occasio erit- monometer autem sic reliclus pectora 
tantis cum per se stare noD possit, baec erit ultimoruin ver- 
suum species: 

resonet maesto clamore chaos 

latiqne patens nnda profnndi: 

pectora tantis obsessa malis 

non sunt ictu ferimdm l$in; 

tmo pkmtu ttim tvjjfiw sonent. 
qoe ultro hiatum im medio yersu 1113 tolli vides. 

praetensi Iwc pertinet eimMkoi caotici eiilusi quem iiMle 
a V- 1122 traDScribMB: ehorus pueronmi a potre inlerfectorum 
eoftem daploiats 

wm va9 p^triae laudis cmiitu 

nUi tamm fnthiere reges, 

nofi Atgiva memhra pataettra 
1125 flectere docti fortee caestu 

fortesque manu, iam tameu mm 

t^um Seifthkis leoe eerytie 

mmum eerta Uhrare mmu 

tutQsque fuga figere eerooSf 
1130 nondumque ferae terga iubatae; 

ite ad Stygios, umbrae^ portus, 

ite innocuae, quas in primo 

limine vitae scelus oppressit 

patriusque furor. ite infaustum 
1135 genus o pnei i noti per iter 

triste laboris. ite iratos visite reges. 
muUa sunt quae in hoc loco offendant. atque primum quidem 
V. 1130 ubi legitur ferri non potest: debuit saltem sed non- 
dum; quod et ipsum sententiae non sufficeret, immo post 1126 
claudum esset. at v. 1126 {iam tamen ausi telum — librare 
e. q. s.) membrum aliquod sibi praecedens postulat, quo tamen 
apte referri possit: quale est nondumque ferae tetga iubatae; 
quae quoniam non sponte conciliantur — defuerit enim , si 
V. 1130 ante iam tamen ponas, ad ferae terga verbum, quod 
€um sequatur v. 1129, dirimatur tamen a v. 1130 verho libraare 
~ ita aliquando putavi tiaec a poeta profecta esae: 

nondumque ferae terga iubatae 

tujtoeque fuga figere cervos, 

tam tameu au$i tebm Scytfude 



Digitized by Gopgle 



104 



BB ▲IIAPABSTOBVM COMPQSITIOrat. 



kv€ corytis mismm eerta 
WfW€ mam; 

ut eam aeUtem iioDdoiD attigiMe dieantur qua omBino ad 
Yenationem Tires sufficiant. quod modo attigiase GarpophoniiB 

Martialis dicit spect. 23, 1 

Norica iam certo venabula dirigit ictu 
fortis adhuc teneri dextera Carpophori 
et modo excessisse lulum Vergilius Aen. IX, 590 

tum primum hello celerem intetidisse sagittam 
didtur, ante feras solitus terrere fugaces^ 
Ascanius fortemque manu fudisse Numanum. 
sed vereor ne hoc sit sententiae vim adferre; nam telum 
certa manu librare vix dicantur qui ne tutum quidem vena- 
tionis genus adhuc adgressi sint. cecinisse igitur de Herculis 
liberis chorus videtur quale de Hyade Ovidius praedicat fasU. 

* ^ ^ dum nova lanugo est, pavidos formidme emm 
terret et e$t iUi praeda benigna lepm, 
at postquam virtus annie adokvit, tn apros 
audet et hirsutas eomminus ire feras. 
sive de Achille Stathis Ach. II, 406 

nwnquam iUe imbeUes Onaea per avia lynces 
sectari aiU timidos passus me cuspide damos 
sternere, sed tristes turhare cuhilibus nrsas 
fulmineosque sues et sicnhi maxima tigris 
aut seducta iugis fetae spelunca leaenae.'^) 
itaque verbum proprium quod sibi flagitat v. 1 130 intercidisse 
iudicandum est cum versus suo loco moveretur. sententiae 
satisfacias sic fere scribeudo : nondumqne ferae terga iubatne 
frangere clava] sive, nam quis de lacunae ambitu spondeat, 
ietu iaculi fligere torti]. 

sed ut omnes loci diflicultates sublatae sint tantum abest 
ut ab initio tota oratio aut durissime procedat aut vitiose. at- 
que Gronovius quidem post 1123 et 1130 subdistinctionem 

apte conferas Goethii Elpenorem haec de se loquentem (I, 2): 
0 lau nUek fnir, noeh hmb ieh auf dtr Jagd dee UMUe Reh, geringe 
VSgel wur dtr wUdmn Luft 9H9gt$ doeh vmn ieh dieh wSmt kdnd^ 
^rcum avitum) — ihr Gotier gebt es bald! — dann hol ich ikHt muB 
seinen hohen ff^olken, den sichem Aar herunter. cf. de Parthenopaco 
Stat. Theb. IX, 718 scilicet angvstum iamdudum ur^entibus annts 
Maenalium Hbi parve nemus perque antra ferarum vix tutae sine 
maite ferae, tiameiria euiu* nondum tela proeam arwmque implere 
val^at, de Astyaiiaete Seneca Tio. 775 non arma tenera patria (sic 
recte Swoboda; parva tMA traetahU manu epareaeque paMtim eaUUme 
laHt fera» audaa eepserii. 



Digitized by Google 



i^APAlStOEflf GOlVOeiTIONB. 105 



posuit, nt 1123tflrt n2b^kMsii 1126 ONit partioipia essoDt ad 
aequens wersn 1131 nomeo pertineiktia; sed aic non obscnra 
taDtum et moleata per novem Teraunm spatium aententia pendet, 
sed peraudacter etiam participia masculini generia cum umbris 
coniunguntur. id senBisae videtur Peiperua, cum prionun 
quosdam secutus post 1123 et 1129 aigno finali senientiaDi 
distiDgueret; sic vero ad filft et ausi subaudiendum esset <s^i's 
id quod nullo modo in his tragoediis fieri pos9e nunc affirmo, 
posthac probabo. accedit qnod in fine carniinis nimius est 
chorus in compellandis pueris, quos quater ire iubet, primum 
umbras, doin pueros vocat. (juae si omnia consideraveris, 
mecum fncies eliam versus 1134^' 35. 36" (ite infaustum 
genns, o pnerif noti per iter triste laboris) suo loco motos et 
recte quidem in periodi initio conlocandos esse iiidicante, ut 
participia nomine quod est pneri regantur. lum dimetro 

ite iratos visite reges 
clauditur carmen. id quod plane eodem modo Phaed. 987 fieri 
debet ubi dimetrum et monometrum in fine cantici Iraditum 
sic discribendos esse patet nt monometer dimetro excipiatur: 
tristis virtus perversa tulit 
praemia recti, castos sequitur 
mala paupertas vitiogue potens 
987 regiua aduUer. 

0 vane pudor falsumque decus! 
uHimo enim dimetro cantici quasi epimetmm quoddam con- 
tinetur, quod item in Medeae carmine fleri supra adnotavimus. 

Herculis autem locnm iam qoalem constituimus adscribam, 
ita quidem ut lacunam dtmetro constare sumam: quo perinde 
ac si monometro constet syllabas ancipites v. 1134 et 1136 
ultro e medio versu elimlnari rides: 

ite infaustum genuS, o pueri, » 

noti per iter triste hboris, 

non vos patriae laudis comites 

uUi saevoa vuhiere reges, 

nm Argiva mmhra palaestra 

flectere docti fortes caestu 

fortesqne mann, nondumque ferae 

terga inhatae [vulnere gaesi 

frangere torti]^ iam tamen ausi 

telum Scythicis leve corytis 

missum certa Ubrare manu 

tutosque fuga figere cervos, 

ite ad Stygios, umbrae, portus. 



Digitized by 



106 



DE ANAPAESTORVM COMPOSITIONE. 



ite innocuae^ qtias in primo 
limine vitae scelus oppressit 
patriusque furor: 
ite iratos visite reges. 

haec si recte disputata sunt, in Hercule priore hiatus et syl- 
laba anceps tantum in fine versuum inveniunlur; in media 
sententia 170 *' 

mobile vulgus \ aura tumidum 
et 1056 mobilis unda, \ tuque ante omnes 
reliqua fmito sensu. interpolatum vero esse vidimus versum 
1109 qui ad antecedenteni eodem modo in codicibus applicatur: 

unda profundi, \ et qui medius, 

r 

Phaed. 325 

vidit Per^sis ditique ferox 

Lydia regno deiecta feri 

terga leonis umerisque, quibus 

sederal alti regia caeli^ 

tenuem Tyrio stamine pallam 
quod Peiperus, ul ancipitem syllabam lolleret, scripsit cuiusque 
umeris id efficit ut intellegi hi versus omnino nequeaut. sed 
etiam quod traditur grammatica recusat. ad quorum sententiam 
complendam, ut nunc leguntur, hoc subaudiri debet; umeris 
quibus caelum sederat Tyriam pallam [sedere vidit], quod in- 
eplum est: nam sic palla cum caelo comparatur quo nec 
sani quicquam nec huius loci acumen significatur. id in eo 
positum est ut umeri, qui caelum tulerint, pelle ferina digni 
esse dicanlur, non veste Sidonia. hic quoque medium aliquid, 
a quo umeris pendeat, inlercidisse patet, quale est [sumptam- 
que armis] umeiisqtie quibus sederat e. q. s., ut, si monometer 
interciderit, in monometrum stamine pallam periodus exiret, si 
dimeter, in dimelrum v. 329. 

alter locus est in eodem cantico de Amoris potentia 
V. 338 sq.: 

ignes sentit genus aligernm; 
venere instinctus suscipit audax 



d. Ovid. met. XII, 396 ex vmeris medios coma dependebat in 
armos. — de ipsa rc Hf. 465 forlem vocemus cuizis ex umeris leo do- 
num puellae jacius et clava excidit fulsitque pictum veste Sidonia 
latus? Tlieb. X, 646 sic Lydia coniwix Amphilryoniaden exutum hor- 
rentia terga perdere Sidonios uineris videbat amictus et turbare colus 
et lympaiia rumpere dextra. 



Digitized by Google 



BB AlCAFAnTOBTll GOMPOfllfiOIfB. 



107 



340 grege pro toto hdla iiwmeiu; 
ii canktgio fimu£r$ tuo, 

poscufU timidi prodia eervi 

et mugitu dmt concepti 

sigyia furoris; tunc virgatas 
345 India tigres decolor hoyret, 

tu7ic vulnificos aaiit dentes 

aper et toto est spumeus ore; 

Poeni quatiutit colla leones, 

cum movit amor; tunc silva gemit 
350 murmure saevo. amat insani 

helua ponti lucaeque boces, 

quo consilio Aicbterus 350^ 51 post 347 posuerit nescio; 
8cio hiatuin in syllaba ancipiti nusquam ne in fine quidem 
periodi per septem priores tragoedias Senecam admisisse (ore. | 
amat)y cum quod est in his yersibus difficultatis id nuUo modo 
Peiperi coniectm^ tangator; loquor de t. 343. dizit enim 
poeta cervos, si coniuglo suo timeant, ne proelia quidem re- 
formidare. quod sequitnr: 

€t mugitu dant concepti signa fworis^ 
duas ob rationes oflTendit. primum conceptus furor est libido 
▼eneris, non in periculis coniugio imminentibus ira, qualem e. g. 
Martlalis describit IV, 74, 1 

aspicis ^MI» tmij^oni fuam fortia iamae 
proelia? tam timidis quanta sit ira ferii? 
deinde cervos mugire numquam audivi nec quemquam credo 
ant audisse aut dixisse. ergo haec quoque verba locum occu- 
parunt non suum legitimo derelicto. quae ad iuvencos olim 
perlinuisse 9) multa dissuadent: et quod debiliora essenl post 
V. 339. 40 et quod sine mutatione post v. 340 inseri non 



quo dneeitt possit Vergilii locus georg. III, 209 b<i. quem et Se- 
neca versibus quos traclamus imilatus est et eadom imagine usi Valerius 
11, 544 (qualis per pascua victor ingreditury tmn colla tumens^ tum 
eetsior armis taurtis, ubi adsueti pecoris stabula aila revisit et patrium 
nemus et bello quos ultus amoret cf. V, 67 sq.) et, qui maxime t«aro> 
ram pugnaiD adamavit, Statina: Theb. II, aSS sq. Ul, 830 sq. VI, 864 «i 
XO, 601 sq. Ach. I, 313 sq., qnorum locorum tertium: 

non sic ductorcs gemini gregis horrida tauri 
bella movent: medio cnniunx stat candida prato 
victorem expeetans; rumpunt obnixa furmies 
peetoraf tubdii aww stimMthe et nuln«ra 9a$tmt 
ideo adMripsi, qnui aHlma veriMi aic emendanda esse censeo: ot virl- 
nera niaM^ — cf. Lengnf p. 266, 15 Hercher. fys^wr &* iyA nui taOifOP 
iQeufi^hTa, nal «»£ otitQp nhiy§k iftvxSiP* 



Digitized by Gopgle 



108 



DB AIIAPABSTORTM C<HfPOSITI01fB, 



possent itaque ad leones refereoda sont de quibas 348 
sermo est. nec dubito <iuin et ordinem et sentemiam sic 
restituenda esse iure contendam: 

«enare imiinetus iutcipit amdaaa 

grege pro toto htHXa nwemem; 

9i eoniugio timuere tuo, 

350 posctint timtdi proelia cervi, 
tunc virgatas India tigres 
decolor horret; tunc vuJnificos 
acnit dentes aper et toto est 
spumens ore. 

Poeni quatiunt colla leones 

351 et mugitu dant concepti 

signa furoris, cum movit amor: 
tunc silva gemit murmure saevo, 
amat insani helua ponti 
lucaeque boves. e. q. s. — 
tertius Pbaedrae locus est v. 1141 sq.: 
volat ambiguis mobilis alis 
hora nec ulli praestat vdox 
fortum fidem. qui dara videt 
sidera mundi nitiduimque diein 
1145 morte relictay luget maestes 
tristis reditus ^oque magit 
fUhile Avemo sedis patriae 
videt hoipitium, 

quae satis quidem limate decurrens oratio interpolatori debetur; 
iuvat autem Etrusci scripturam subicere: 

— nec uUi praeetat v^x 

fertuna fidem. hie qui elari 

eidera mundi nitidumque diem 

merte rdieta^% luget maestos 

tristis reditus. 

sententiae aperte hianti interpolator succurrit; nec vidit olim 
necessario dictum fuisse Thesea solis aspectu recuperato lae- 
tatum modo nunc lugere. et fortasse monometer tantum inter- 
cidit quo suppleto sic fere pristinam versuum dispositionem 
restituemus: 



morie Don nocte, cf. v. 1220 moriem reliciam, HO 1161 
rBHeta «lorfe. Ilf« 612 morte e&ntea^rta redi, HO 1949 vMlf rurnu 
mortis loca B, noetf$ 4, Verg, aen. IX, 346 et muiUL mori» rmepiif 
Servius: Comutus nocte legU H ednotaeit: utrum noete pre mortef 
an eum muita nox 6t$etf 



Digitized by Google 



DB ANAPAX8T0RT1I GOMPOSITIOIfB. 



109 



— nec uUi fraeUat vdax 

fartuHa fidm. 

kic qui dari [laeius tndit] 

sidara mmdi nitidumque diem 

morte reUeta, luget maestoi 

triitii reditue e. q. s. 
▼emini 987 supra (p. 105) tractafiniQs. iam in Pbaedra qqos 
reliclQs est 33 

tendant Cretes fortia trito 

vincula eoUo. at Spartanos e. q. s. 
in quo nihil repreheDdendum est; iam Tero iure staluemos 
librarios hunc versum falso continuasse et nionomelrum non 
V. 38 sed V. 33 pouendum esse. sic in Phaedra nusquam 
hiatus vel syllaba auceps nisi in fiue versus extat: siquidem 
y. 14 interpolatum esse lierm. X p. 426 docuiuius et v. 343 
non suum locum teuere modo evicimus. 

Oed. 178 nocte silenti Amphionios 
ululasse canes 

hunc locum (171 sq.) turbatum esse infra demonstrabimus: 
Dunc di^putationem nimia moie augere nolo. item Troadum 
carmen v. 67 sq. sequenti capiti reponifflQs. moneo tantum 
V. 101 sq.: 

spareitque etfits 

2'ervidus ora. comphte manus; 
\oc ex Troia tumipsiese Ucet 
oltimos tres monometros non suum locum tenere; quod Haa- 
sius comprobavit in misc. pbilol. 111 p. 12. sic in Oedipo 
relinqaitar 158: 

bracdUa curvat. omuia noetrtm 
qni non minus incorraptQs est qoam tres eiQS generis TersQs 
in Medea extantes: 

342 elaustra profundi hinc aique tUinc 
372 perviuB orbi, Indue selidum 
832 eervare mahm. adde venenie 
quibas ia lods onmibas ut in Phaedrae Oedipi et Thyestae 
quem nondam tetigi: 

877 cardine mttiidtcs. «n iios aeiae 
nulio negotio probabilis yersuum dispositio restitui potest; id 
ne temere tieri videatur haec tantis ambagibus tractavi. iam, 
quod totiens corruptis locis deprehendimus^ id in rehquis quo- 
que errore faclum esse persuasum habebimus. 

idem si de tribus AgamemDonis versibus (68. 88. 104) 



Digitized by 



110 



DB ▲JUPAESTORVM COHPOSITIOMB. 



statuimus, maDifestum est difficuitatem quam in anapaestorum 
syuaphia parum observata sitam esse creditur, aliqua ex parte 
levari. sed negari uon potest Agamemoonis auctorem eo a 
reliquis discrepare quod hiatum in syllaba ancipiU sibi indukiU 
id si Senecae aevoque eios adscribi proraus non posae opineris, 
Tereor ne failaris. etenim in apocolocynthosi plane idem ao 
cidit, in fine quidem sententiae; sed Senecam id quoque in 
reiiquis vitasse vidimus: apoc. 12, 4 

qm fwn olnis fn^ mo 
forlior orbe, ille citato 
vincere cvrsu poterat celeres. 

quamquam non eodem modo in satira quo in tragoediis ana- 
paestos compositos esse facile agnoscas. in quibus cum ne 
seni quidem spoudei usquam se excipiant, qualerni perraro 
(v. 8. .Phaed. 343), hic decem uno tenore decurrunt: 

21 una tatUum parte audita, 

ioepo et nmtra: quis mcne iud$x 
toto Utes {audiet omtoP). 

praeterea autem nunc dubitari non potest quin singulare sit 
in Agamemnone canticum dimetris anapaesticis et monometris 
alternis sese excipientibus compositum. verum nec hoc nec 
reiiqua quae de anapaestis disputavimus ad pronuntiandam de 
tragoediae origiue sententiam sufficiunt» 



absolutiiin ac lirmatum omni ex parte iudicium de Aga- 
memnonis auctore ferri nequit antequam de cauticis constiterit 
quae in illa leguntur v. 589 — 636 et 808 — 866. ea vero tam 
arte natura sua cum Oedipi canticis 403 — 508 et 709 — 763 
coniuncta sunt ut non aliter quam coniuncte de his omnibus 
disputari queat. atque post curas Grotefendi, cuius librum 
inspicere non potui, ct Botbii, quem Grotefendi vestigia pres- 
sisse aiunt, Muellerus iiaec carmina perverse quidem discripsit 
— id quod in anapaesticis quoque feeisse illum vidimus — 
sed numerorum naturam ad summam recte exposuit (de re 
metr. 120 sq.), nequaquam tamen ita ut tractando hoc loco 
supersedere possimus; praesertim cum Richteri Peiperique 
temeritas doeuerit cannina Ista, aiemond>ilia sane et singulwia 
ex antiqiiitate Romana artis licentius exercitae mo.nimenta, ne 
a vilissimo quidem et plane neforio «riolandi genere nuitita 
ease. atque ut de disputandi ratioBe primum canvenliyt, vel 
potius ne quis putet uiter haee oarmina tractanda esse, aliter 



Digitized by Google 



CANCIGIS POUEMBfMa. 



rdiquamRMiiaiioninipoediiftettiebimus goliUmi quaeraidiTlani: 
Tideiuiias igitur quali haee proeedaBl seDteDtianiiii ordiDe, 
moltosae locos corruptos esse iudicandum sit, possitne in sin- 
^ulis pristinae lectionis recuperandae ratio demonstrari ; deinde 
inquirendum erit quomodo ariein nielricam poeta factitarit, 
quaiia numerorum et metrorum genera imputari illi merito 
videantur, quatenus a tradila lectione — cuius tundamentum 
utique babenda est tradita versuuui dispositio — recedendum 
sit. sic demum iudicari poterit de gravioribus quibusdam rebus 
cuni bac quaestione coniunctis et in primis, quod ad propo- 
situm nostrum attinet, an de diversis sive non diversis Oedipi 
et AgameiQDoais auctoribus argumeotum e cauticis istis capi 
queat. 

canuntur autem Oed. 403 sq. Baccbi laudes, occasione 
sumpta ex Sopb. OR 209 (tov x^iMrOjUtr^oy ve KixXrjaiua 
taad* iftwwfiov ySg oivdina Bctnxov €vtov Maivddtav Ofiil^ 
atolov nsXaOx^rjvai tpXeyovr* ayXatMi nEvv.ct Ini rbv ano^ 
%t(iov iv &eoig d^eov cf. 1105), sermonis floscubs undique 
dccerptis, ex Propejrtii earmiDe IV, 17, 21 sq. , Tibulli I, 7, 
39 s(][. , Horatii canDiue saeculari aliisque (Ili, 25; 11^ 19; 
I, 4), Vergilii Aen. 1, 607 sq., Ovidii faat. I, 391 sq. alua. 
duae autem cannioia partes de quarum metris dubitari potest 
<— Bec de cetefia explicatiua lioc loco dissereiidiim eat — trea 
refiquas ita ciugUBt ut initiom totius oautici finemque obti- 
neBDt praeter versus heroicos in singularum partium initiis 
finibusque positos. eos Tero in sequenti capite tractabimus. 

chorus igitur Bacchum inTitana, ut favens Thebarum in- 
eoUs pestilentia ▼exafis acoedat, dei cultum deacrRnt precatur- 
que: tiubu sidmo dts€utB wMla ef tristeB Erdn minas avi- 
imque fatum;^ quod et Swoboda et Richterus lacessiverunt, 
noD posse fatum discuti praedicantes. at mortis impendentis 
minas discuti posse translato seusu, ut nubila pioprio, con- 
cedent; cum quibus fatnm tam arte coniunctum est ut quasi 
una notio efficiatur. sed licet buuc conexum non agnoscas, 
ae ioter audaciores quidem iUa esset zeugmatis figura.i^) 



cf. HO 335 'itm iam minaces ire per caelum faeet spMta et 

tonantem fulmine excusso diem i. e. fulmina aspice iam excussa et 
lonitrua audi die sereno coorta. Thy. 406 {tactiim soli 7iatalis et pa- 
tries deos ccmo) recte Bothius scripsit tractum. similiter autem erra- 
raot illi atque Hygiaus cum Vergilium errasse contendit in his versibus: 
i/ue QtdtkM liiuo pmnM^ eedekmt eueeiMiat irabea iaevaque oii- 
eite gerebat quos non rectius explicat GdUtis 8. sic Statius dixit 
TJieb. XU, 377 mtrla taerimat lamaniaque XI» 643 ipiagam) 



Digitized by Gopgle 



112 



DE CAMICIS POLVMETRIS. 



(lescriplo dei cullu et comitatu res ab illo gestae enar- 
rantur: piratae in ranas traiisformati, subactae gentes ferocis- 
simae quaeque. hoc loco Etrusci librarius cum omisisset quae 
inler v. 473 Boreas ferit et 475 frigido fluctu iulercedunt, iam 
scripto libro ipse iu margine cola omissa suppleviL, etiam verbis 
frigido fluctu, qiiae scilicet aliud ageus ita exaraverat: rigido 
fluctu^ emendate iterum scriptis. ut haec sit versuum 473^ 
475 species (fallit enim exempiar Teubaeriaaum) : 

Et quos vicifius boreas ferit, alluit gentes, 

Rigido fluctu. Arva mutantM, Quasque nieotis 

Quaeque <iiBspeaait. uertice mnmo. Frigide fluUu 
ut aUuit gentes ad quaeque Maeotis applkaiidum ene Mgnifi- 
cetur, tolum ordinera autem non diversum esse ab eo qui ia 
editiooibus circumfertur, sic scilicet discribeadum: 

et quo8 vicmte Bareas ferit 

arva mutantee^ 

quaeque Maeotie .aUuit geutee 

frigido fluetu. 

pergit chorus: Geloaos Bacchum domuisae, Aoiazoaas suIh 
iectas comitesque dei factasy Cithaerooa maculatam esse eaede 
OpibtVmM,^^) Proetidas ia silvam actas et Argivorum dvitatem 



laerimis^U9 eomisqu» Mteeabat plangens^ sic Horalius I, 14, 3 nonne 
vide» ul nudum PBm^^ iaiu» — mtemnaeque gemant, qaa de re nou 
merito Bentleius dublLavit. cf. serin. U, 8, 77 ium in lecto quoque 

videres stridere secrela divisos aure susnrros. sic Oed. 1013 malris 
en malris sunus. — ad 409 vi/liu sidereo discute nubila cf. Stat. Tbeb. 
Ji, 55 infernaque nubila vullu discutit, 

^^) perquam memArabile cet SeBectm 485 epitheto ab Ophione 

derivalo usum esse, non a titaoe Euryaomae coniuge (ApolL Rh. I, 503) 
sed ab alib quodam qui ioler Thebarum conditores fuerit et, ut breviter 
dicam, o^ermanus geminusque Echionis habendus est. sed quominus hoc loco 
Scribendum conicias Ecliioniaque caede ^A\^c\.\\o poelis latinis usitalo pro» 
hibetiif. 26b Cadniea proles alque Opliionius cinis quod iuierpolare iuce- 
peroDt Itali, penitas pessnm dedit D. Heiosius scril>eoao dvitatque jimphi" 
anie, pessum datum ediderunt qaicnmque post Heinsinm fnere. certam 
puto emendationem : Cadmea proles atque Ophionium genus^ quo rec- 
cidislis? adripio autem occasionem quamvis alieno loco exponendi ciir 
V. 2b9 scribendum ducam quo reccidistis. legitur hoc in nonnuUis 
interpolatae sectae iibris, unde inlalum esL secunda mauu erasis quibus- 
dam litteris in E et N. alli deeidieiit. quertum exeidieU» M, qnod e 
Tindobonensis vestigiis iam lettitaerat Peiperns. enmamas igitur haac 
ipsam Elrusci fuisse pristinam scripturam. at excidere apud Senecam 
proprio sensu legritur tantum Thy. 32 superbis fratribus regna excidant. 
51 excidat caelo dies. HU 1163 cum paene lapsis excidit Titan 
equis. 494 excidunt igne* tamen; transiato tautum eo qui et Ovidio 
▼aide nsltatns nec Veifilio ignotos ett (aen. 1, 25)» nt sdiicet excidisae 
dicator quod memoria exciderit: Tri>.204 weidUAMUee, 714 exaidat 



Digitized by Google 



BB CANTIQD POLTlfBTRia. 



113 



praesente noverca Bacehuin celuiese (n«n qiri v. 487 comiptum 
babuere et correxere aut nugati sunt aut somnkti), cuius 
ihalaiDis Naxos insula yirginem tradiderit (v. 489 quod noniBn 
desiierari dicit Riditems viri cuius thalamis tradatur, obli- 
tns est omnia ad unum eundemque pertinere); iam aolita dei 
ia parandia rirulia lacte vinoque flnentifoua miracola, denique 
nuptiae deacribuntur. nnaquam autem in bac carminis parte 
iure haeaites; quod ai contra Richterum de boc carmine in 
philologorum Bonnensium symbola commentato demonstrare 
yellem ebartas perderem inmeritas. exempto sit quod versus 
496 (et mixta odm Lesbia cum thymo) ita illi corruptus videtur 
ut de emendando omnino desperandum sit; nempe Lesbium 
ab illius aevi poeta dictum esse vinum Naxi profluens et thymo 
Seuecae Bacchuni vina niiscuisse plane iUi iucredibile visum est. 

minus expedita est lectio sequentis carminis quo post re- 
latas a Creonte Laii in Oedipum diras finitamque inter reges 
altercationem chorus praesentium calamitatum causam akius 
repetendam esse canit: non propter Oedipi culpam Thebas 
plecti, sed veteres esse numiuum iras inde a Cadmi adventu 
numquam mitigatas: quarum initia iuisse draconem caesum 
spartosque; alia secuta esse. ac statim in initio haeremus 

709 no7i tu tantis causa pehclis, 
noH haec Labdaddas pettiMt 

Hector, Med. 561 excidimiis tibi? Thy. 511 animis odia damnata 
0SBoidm%L Piited. 590 quam hmu «xeidttrmn mihi. HO 957 wetdti 
quidfuid Ucet. 367 vim ttupri patta exddit 1332 txeidimus O^f 
1446 quam bem eaBeideras dotor; sensii quo codices isti volunt nec 

apud Senecam nec quantnm sciam apud reliquos latine ioquentes. prae- 
terea quorsum dubito an poetae post Terentium scripserint; Seneca nec hoc 
nec sursum seorsum deorsum versum; rursum vero ubique rursus apud 
iUnm sonat iam reddere aUquo dictio est liac in re legitima: cf. Liv. 
XXX, 42, 18 eeterorum mtterabilior oratio fiiit eommemorantbm ex 
quanlis opibus quo recidissent Carthaginiensium res, IV, 2, 8 ne id 
Inpiter 0. M. sineret, regiae maiestatis imperium eo recidpre. quod 
Terbum verum est alio harum tragoediaruni loco non inveniri; at usita- 
tum est Ovidio (rem.am. 611 reccidil utcupidos inter devenil amantes, 
iUm metVI, 2t2; X, 18. 180. cf. Iier. 14, 46); nec retiuiU setipslt illa 
praeter Ag. 819 (cf. Or. met m, 383 reittdit Beho). denique , qnod 
sumroum est, in E prima manu scriptum fiiit quor excidisfis^ certe post 
quo una tantum littera erasa; quor igitur qui codicem 2 interpolavit 
correxit ut in M et Yindobonensi legitur, spreta correctura recepit iV. 
iilud vero quomodo emendandum vel potius inteUegendum sit iam 
nemo opinor MAm liaereblt. eerte ut grammatica ratkine esseidimus 
aie Btnud andorltate decidimm refellitur alloqnin nec nsn illud nee 
grammatica recusatum. cf. Gronov. ad L; Sen. ep. 75, P iam tamen in 
Hla — decidere non possufit. Claudian. l>eU. Gild. 44 ei mihi quo 
Latiae vires urbisque polestas dedditt 

Leo de SenecM tragoediis. 8 



Digitized by Google 



114 



HE CANTIGIS POLYMETRIS. 



fata, sed vetet^es deum 

irae secnntur e. q. s. 
haec ita accepisse ndentur qua»i dictum sit 'non haec priina*, 
*Don haec demmii*; Tides autem hunc potius traditae scrip- 
lurae sensuFn esse: non Labdacidaa haec infortunia petunt, 
aed iam ante Labdacum initium cepere; quod a canninis pro- 
posito alienum est non premo quod chorus ignarus Oedipum 
e Labdaci genere ease adhuc Meropae illum Polybique filiam 



m 




m 


L 



sententia: non haec prapter te Labdaddas, i. e. Thebanos, 
fata petunt; respondet enim Laii dido: patria non dmm, 
8$d sedere rnferis, ergo aliqua enuntkti particula intercidisse 
▼idetur ; quae qua ratione suppleri possit oalendemus cum de 
metris conalabit sequitur sententia rauitorum versuum spatium 
complectens, submolesta quidem el subobseura, sed utsuspi- 
cionem non moveat.^^) statim enim in narratione incipit tem- 
pusque describit quo Cadmus in Thebarum locum venerit: 
umbram foutemque nemus Castalium viris Phoenicibus praebuit, 
cum Cadmus lovi sacra ferens ia hac silva requiescerct et, a 
Phoebo iussus vaccam iugi immunem sequi, tandem coiisisteret 
gentique de bove nomen daret. haec ineleganler dicta sunt 
sed Don vitiose. contra ferri uon potest quod iegitur 725 sq. 

aut anguis imis 

vallibus editus annosa supra 

robora sibilat superatque pitius, 

supra Chaonias celsior arbores 

ei^exit caeimlewn caput^ 

cum maiore sui parte recumberet. 
non in narrationis progressu satis quidem miro offendimiis — 
ita enim haec narrat quasi inter Cadmi adventum necemque 
draconis multum temporis intercesserit et quasi angui isti nihil 
commune fuerit cum pugnacibus terrae filiis, quamvis Ovidium 
exprimat — , sed in eadem re intolerabili modo bis dicta; 
nihil enim' y. 728 aliud dicitur quam quod 727 audivimus, 
ne loquendi quidem genere variato (mpra anM$a robant — 
supra Clmmas arbwres). non dubito quin locns inlerpolaUis 



>sj commodius sententiae partes inter se coniangantur si scribas 
712 CattaHum ui namutf em respoDdeat 715 tff primum» coofdiDetar 
722 dtteruit, ui 724 apodosis incipiat: tempare ax iUo, sed sie merito 

diceres per priora duo membra sententiam non confiniiari. et videtur 
structura rudis et aspera non ex metrorum insolentia tantuni sed ex 
nimia quoque Ovidii imitatione orta esse; quod concedes si relegeris met. 
lU, 6 sq. ubi eodem ordine res proferuntur et subinde yerbis eisdem. 



Digitized by Google 



D£ CAIHTICIS POL¥METRIS. 



115 



sit, quem quo saepius retracto eo magis verisimiie babeo sic 
restitueiidum esse (ut integros versus integros atlscribam) : 

aut anguis imis vallibus editus 

annosa supra robora iibiUu 

supraque pi7ius 

erexit caendeum caput, 

cum maiore sui parte recumberet 
ut V. 728 insertus sit cum mpraqut in sn^atque procliTi 
errore miitatum ruerit. 

dein spartorum originem et pugnam fusius describit atque 
in eadem materia tractanda, ut solet, tranaitum a mixto me- 
trorum genere ad anapaestica facit. quorum in confiniis pridem 
haesitarunt Tiri decti et iure quidem io iuterpolatorum codicom 
scriptora, quam tentantes quod nihil effecere ingeniosi riri 
Grotiua et Rutgersiua (V. L. p. 426 aq.) non mireria. Etruaci 
scripturam rectam eaae ridit Gronovius; quae offensionia nihil 
pradberet si cum anapaestis sententia non interrupta eoniungi 
poflset: y. 733 

somitir reflexo danieim wrwu 

Uiuiuigm aiuneo striiuke eaMtus 

^UtU «ers. fiofi anfe Unguae 

agiles et ora voeis ignotae 

clamore primum hostico experti 

agmina campos cognata tenent e. q. s. 
sed hoc fieri oon potest; nam ut agmina cognata appositioois 
vice ad experti accedere possit, nomen desideratur quo ad- 
iectivum experti regatur. itaque in metro sententiam quoque 
tenninari iutlicandum est. ita vero statim apparet incorrupta 
quidem haec veiba esse (Minguas non antea agiles et ora igno- 
tam vocem fundentia primum experti clamore bellico'), sed 
manca: desideratur enim verbum el, quoniam de viris nihil 
dum comperimus (v. 731 feta teUus impio partn effudit arma), 
nomen; vel, ut aliter idem dicam, intercidit hoc fere sententiae 
supplementum : [pugnamque inibant tellure nati] non ante lin- 
guas agiUs et ora — damore primum hostieo experti^ dein 
peigit: agmim campas cognata teuent. 

denique .cantici finem inspicere debemus, licet anapaestis 
compositum, ut sententiarum ordinem recte aestimemus. atque 
de 751 sq. aliquid Yidit Peiperus yel potius sensit: nimirum 
haec cum praecedentibus non cohaerere. at aptissime Actaeonis 
fala in hoc carmine nanrautur et de Phoenissarum cantico 
somnia discutient puto quae de scaenis iliis disputarimus. Ha- 
bruckerus quoque a Peipero in errorem se deduci passus est 

8* 



Digitized by Gopgle 



116 



DB GANTICI8 POLTmTRIS. 



(p. 53 sqO; qui quod de Adaeone narrationem ^frigidam at- 
que aridam* esae didt id non emimus maioria quam illi con- 
atitit; et apud ipsum quoque plus valuerint aKae quas a Peipero 
in ae suscepit rationes. quarum aiteram, inconezam scUicet 
orationem, mox tangemus; ^le alt^ et Peiperum et Richterum 
et Habruckerum errare credimuift. dicunt enim ^canticum aperte 
fiDiri ▼ersibus 748—50 

hae traiuierit tsMk nefas, 
haec Herculeae norint Thehae 
proelia fratrum. 
quibus sane respicilur ad regum altercalionem; ea vero uoii 
praebuit choro canendi materiam, sed perstringitur tantum 
occasione data: argumentum carminis in eo versatur quod 
non Oedipi culpa Thebae domusque Labdacidarum vexentur 
sed vetere deorum ira, id quod demonstrari non potest nisi 
inde ah initiis Cadmi inruenlibus in domum cius infortuoiis; 
apte igitur lioc carmine Semeles Inus Actaeonis Peuthei fata 
potcrant enarrari. atqui dispicere possumus quae causa fuerit 
cur Actaeonis potissimum transformatiouem elegerit. nempe 
quod iu priore carmiuis parte Ovidium suum non imitatum 
tautum poetam esse sed expressisse interpretes viderunt — 
unde noD minus quam metris iDSolitia et difficilibus (actum 
esse coniecimus ut minua elegantes evaderent structurae sen- 
tentiarum — idem multo etiam apertins in eis ▼eraibus factum 
eat quos de Actaeone composuit: 
T. 752 ctif» vivaeii comma eervi 
frwtem ramis.texm novis 
Orjnet. III, 194 dol sfono eapHi vivaeii emnia e&rvi 
(cf* med. foc 59 et qaaeprima eadmUvivaeieefnmaeerva). 
T. 760 danee plaeiii fentie in undie 
eomua vidit vuUusque feroe 
Ot. met. III, 200 ut vero miUus et comm vid^ in un^. 
praeterea cf. 757— III, 198; 759— III, 228 ; 762— IH, 163. 
aed non aermone contentus etiam ordinem remm eipresslt: 
nimirum Oridiue quoque narrato Cadmi adventu sic pergit: 
potuisse quidem Cadmum felicem videri exiiio, sed uitimam 
semper diem hominis ^^) expectandam esse: 

138 prima nepos inter tot res txbi, Cadme, secundas 
causa fuit luctus 
quae excipiuntur Actaeonis transformatioDe. itaque totum 



ut est in ooniiDentis Lncani (cf. Useneri adnotationeni p. 266« 
26); homini codd. 



Digitized by Google 



DK CANTICIS POLTMBTBIS. 117 

cartneD ab uno poeta Ovidii exemplo compositum esse constat. 
sed verum est sic narrationem incipere non posse: qtiid Cad- 
mei fata nepotis, cum e. q. s. atque ipsa sermonis forma docet 
aliquid antecessisse cui illud adplicari potuerit. omnino autem, 
cum ex eis quae modo expedivimus constet maiorem narrationis 
amhitum inter spartorum pugnain Actaronisque fatum uon 
interccssisse, sentcntiae tali fere supplemento satisfactum erit: 
[quid plura canam?! qnid Cadmei fala nepotis? e. q. s. 

finitur vero cauticum aptissime ut in codicibus legitur, in 
imagine scilicet Actaeonis fatum agnoscentis depingenda; quo 
ariificio amputatur filum narrationis uondum finila licet car- 
miuis materia. sic Thy. 122 sq., cum carminis argumentuin 
sit DumiDum invocatio ut arceant ab Argis in futurum scelera, 
Pelopis et Tantali criminibus relatis in poena Tantali apud 
inferos describenda carmen termlDatur his verbis: 

conantem^ tequi duerit: hie bibit 

aUnm de rapido gurgite puiverem 
ubi finem earmiois deesse lam Scaliger putabat 

accectous ad Agamemnonis canticum 589 sq. quod item 
statim in initio insuperabiles interpreti difBcnltates opponit, 
qnas Peiperus, cetera ad libidinem disoerpens et ampliflcans, 
ne sensil quidem, licet tactae sint a prioribus. qui quod 
593 hune ad porHm referebant, id refutavit Gronorius (ad 
▼. 596) recte dicens hmc non posse intellegi nisi contempto- 
rem lefiom deomm ?. 605. mirator enim ehorus quod ^tae 
roiserias morti homines praeferaot v. 589: 

heu quam dulce mahm mortalihus additum 

vitae dirus amor ^^), cnm pateat malis 

effugium et miseros lihera mors vocet, ^^) 

portus aeterna placidus quiete.^ ') 
statim pergit v. 593: 

nullus hu7ic terror nec impotentis 

procella fortunae movet aut iniqui 

flamma tonantis 
et quae in eandem sententiam usque ad v. 604 secuntur, dicta 
de eo qui mortem eligere prae vita miserabiJi dod dubitet.^^) 



») similes locos dahit videiiti Valckenaeriw Diatr. p. 232. 

*•) Phaed. 253 hnec sofa ratio est^ nninim effugium maU. 

") Sen. cons. Pol. 9, 7 hi hoc tam procelloso et iii omnes tem- 
peiiates exposiio mari navigantibns nuUut portus nisi mortis est. de 
Yit beat 19, 1 UmdmaUqitm a^UUU im poriu H ad anearam aetaa 
quieiem e.q. 8. 

'*) rive de sapleiite at aodierit philoaophaati Seneeae: ep. 56» 13 



Digitized by Gopgle 



118 



DE CANTIGI8 POLTMgTBIS. 



eius autem Tiri deBcriptio sequitar demum flnitis eiusdem lau- 

(libus, quas ita nec intellegere nec referre quo pertinent quis* 
quam potesf. el languide dicitur v. 604 omne servitium per- 
rumpere cui mori facile sit, cuni de eodem multo plura et 
maiora iam dicta sint. contra id ipsum aptissime dicetur statim 
post V. 591 cum miseros libera mors vocet. ut brevis sim, 
w. 604 — 608 suo loco post 592 reddendi sunt: 

cum pateat malis 
effugtum et miseros lihera mors vocel, 

592 portus aeterna placidus quiete. 

604 perrumpet omne servitium ^^) contemptor 
levium deorum, 

qui vnltus Acherontis atri, qui Styijia tristem 
non tristis vid$t audetque vitae 

608 ponere finem. 

593 nuUus hnnc terrar nec impotentis 
proceUa fortunae nmet am imqui 
flanma tonantis e. q. 8. 

dein 602 non (timet) urbe cum tota poipulos cadentes 
hostica muros popukmte flmma 
indmitumx>e Mkm: 

609 |Mtr t2?a regii par euparis erit. 

0 qMm ffitsemm est neseke mari e. q. s. 
-quae secuntar incorrupta sunt qiiamvis artiflciose constnicta. 
narrandae Graecorunn fraudi chorus praefatur praedicanda pa- 
triae per decem annos constantia: quam bdio non Tictam Her- 
cutis sagittis iterum snccubuisse^^^) et, cum Achilli et Patroclo 
reatiterit — hnic alienis armis hostem territanti, illi amicum ulcis- 
centi — extremo honeste pereundi titulo semet ipsam privasse: 

restitit quinis bis annis 

unius noctis peritura furto. 
ipsa deiude fraudis nanatio nihil habet in quo ofTeadas. 

prior ille sapient ett qitem non tela vibrantia, non arietata inter se arma 
agminis densi , non urbis impulsae fragor territat e. q. 8. (v. 599 sq.). 
59, 14 sapiejis ille plenus est gaudio^ hilaris el placidus^ inconcussus : 
cum dis ex pari vivit (v. 609); 102, 29 quain {aetemitatem) qui mente 
eancepitf nwiot harret exereitus^ non terreiur tubd, nulli» ad terro- 
rem mini» agitur (v. 596 sq.). vides rem non potnisse verbis magls 
stoicorum et ipsiBS Seoeeae propriis traetari qnam in Agamemnone 
factum est. 

cf. Lucan. IV, 576 quam tit non ardua virttu tervilium fu- 
gisse manUf alia. 

^°) nam T.OtS ifta distinguenda eet sententla: 
noH iita beilo victa non armit, 
ui piondam, Boreutea eeeidit pharetra. 



Digitized by Google 



DE CANTICIS P0LYMBTR18 



119 



de altero caotico (808 sq.) non multa dicenda erunt 
Troades iDgentea ?iros Argivonim urbe prodisse expertae prae- 
dicaat laudesque prioris Troiae expugnatoris, sed niagis illius 
generose in Tictos se gerentis (cf. Tro. 718 sq.)^ cauunt 809 : 

insenUs ahmmos 
edum: mminm diorum 
tn^Nirm aeguatU e. q. s. 
quod yerbo non tangerem nisi a Peipero inepta conieotura 
tentatum esset n»menm labmm; manifestum est Herculem a 
choro inter duodecim deos recenseri, qni nimirum illo non- 
dum in caelum recepto undecim fuerint. describuntnr deinde 
natales Herculis et deinceps duodecim labores recensentur; in 
quibus minuta tantum adnotanda sunt. 821 consentaneum est 
mamt recte legi, non mavet (E). 846 tinxitque crudos ultimus 
rictus ean^is aurigae {uUimos £), denique in fine carmiDis 
V. 862: 

te duce succidit mendax 

Dardaniae domus et setisit arcus 

iterum timetidos; te duce concidit 

totidem diebus Troia quot annis 
scribeudum videfur Datdanidae domus, et propter epitheton 
mendax et quia sequitur Troiae nomen, deuique cum domus 
non de urbe sed de Laomedonte dictum videatur. v. 864 
itenun non ad sensit altinet sed ad timendos, in quo totum 
sententiae acumen situm est; item v. 865 ad lotidem diebus 
subaudimus ^ cum primum arcus sentiret', ad tot annis ' cum 
iterum'. 

haec sunt quae de carminum istorum lectione monenda 
▼ideantur; quae nec multis locis nec gravius quam solet cor- 
rupta essOf naturam corruptelae et rationem qua sanari possit 
ubique certa via demonstrari posse vides. in universum vero 
quod negari non potest duritiem quandam sermonis et scabri* 
tiem per omnia illa persentisci, id metrorum insolitorum diffi- 
cuUatibus et angustiis ipsi poetae non facile superandis iure 
adscripsisse yidemur. itaque ad ipsorum metrorum naturam 
^pendendam aceedamus, qua in re eo certius quod Yerum est 
asseqnenrar quo magis persuasoBd babebimus, numeronim quo« 
nnnUbet recuperandorum causa nibil utiqae in verbis quae 
incomipta esse cognovimus mutandwn esse. 

singulos igitur ▼ersus eo coosilio perlustrdbimus ut pares 
uia tractentnr eis tantum repositiB ad quos restituendos tn^ 
dita in B Tersuuid dispositio inmutari debeat. sunt autoii 
praeter qunsdam troebaici et dactyfici generis versitililoe omnes 



Digitized by Google 



120 



DB CANnCIS POLTMBTRIft. 



ex metris Horatio usitatis deii?atif ut versus aul inlegri aut 
dimidiati aut inversis colia poDantur. nnde hoc pro certo 
coocludendufn mihi Tidetur, ubi Tersus sappbid asclepiadei 
akaici ^yoouei puri aut e Senecae oonauetudine formati ap^- 
parent, eos a poeta ut versus integros poaitos esse, et si 
quando discerpti .in Etrusco leganlur, errcm id tribuenduni 
esse. recte enim Ricbtenis contendilf sive continuentur hi 
Y4mns 8i?e intemimpanlury auribus pcnnde esse^ quippe quibus 
ut integri utique percipiantur. metris numerisque magis arti- 
flciosis el in ipsius Iragoediis praeterea non usurpatis ahBtinuit. 
interdum di^ersi generis ?ersicutt8 tuxta ponendis inoonexoB 
effecit, sed plerumque ita ut Aeolorum logaoedicos imitaretur; 
de quibus iudicium suo loco fiet. iam singulos versus excutia- 
mus, singulos scilicet ut in Etrusco discrihunlur. 

Oed. 404 lucidum caelt decus huc ades votis 
quae tibi nobtles 
Thebae Bacche tuae 
palmis s^ipplicibus ferunt, 

stalim in initio expediendum est quod graves cuipiam scrnpulos 
movere possit. niminim quisquis ad haec carmina tractanda 
accedel ante omnia inquiret an slrophis Graecorum ritu inter 
se respondentibus liberiora metra poeta incluseril. cui suspi* 
cioni el huius carminis exordium el Agamemnonis altemm 
primo obtulu fa?ere ridentur. atque Oed. 404 similem habel 
?er8um inconexum, dimetro scilicet Irocbaico cataleclico el 
priore sapphici parte constantem ?• 412 

te dBcet eingi eoniimi fkfibus vmUs. 

hinc vero quae secuutur et plane diversa sunt a v. 405 sq., 
cum de gravioribus corruptelis nuilo mudo cogitandum sit, et 
syllaba auceps quae in medio v. 404 statuenda fuerit, nusquam 
praeterea apparet. magis adridet Ag. Gll 

vidimus patriam ruentem nocte funesta 

cui respondeal ?• 026 

tndtnnw nmukoa dtma moUs mmemae, 

?ersu8 constantes ordine logaoedioo, nimirum sappbico eui 
demptus sil in prima parte spondeus et priore sapphioi he* 
mistichio. seountar aulem utrolnque, si ?ersas 612 el 627 
praelereas , numeri salteai sapphici , ut si gra?iora uloera has 
periodos traxisse statuas de recuperanda eurytbmia cogitare 
queas. sed haec fallacia sunt et a nobis prolata tantum ne 
alios quoque eludant. nihil euim sententiae habent in quo 
iure offendas nec re vera sapphici sunt ?ersus 614 sq. simiies 



Digitized by Google 



DS CAfiTlCIS POLYM£TRIS. 121 

igitur versus Senecae coiisuetudini ascribas in nova re ordieoda 
verba priorem sententiain iuaugurantia repelendi. 

itaque cum Oed. 404 cum v. 412 componere syllaba an- 
ceps non prohibeat quidem s<nl dissuadeat, accedit nt ultima 
vocula votis cum 405 coniuncta giycoueum efUciat legitimum : 

votis quae tibi nobiles, 

quod restat 

heidnm eoBli dicms huc ades 

sappbicus est ulUma syllaba mutilatus. cf. Mar. Vict. p. 118, 25 
'sone repertmtis phalaeciuin eyUaba nmneeima detraeta vduU $ea- 
Monia ut esi 

nune Traiam fera vindieat Venus 

quem volunt videri daudum sic iufra Ag. 608 reperiemus ai- 
caicum detracta novissima: 

audelque vitae ponere finem* 
sic Ag. 811 sapphicum deficieute ultimo trochaeo; 

imparem aequasti tuus iUe. 
cf« Ag. 611 et 626. Oed. 500 sapphicum sioe spoudeo: 

cantat et geminus Cupido 
quem, si basin trochaicam concedas, glyconeQm hypercatalectum 
Toces (Soph. OC. 165 yAvetg cJ nokvfioxd'' akawa). haud 
raro occorrit, qui eodem pertinet, sapphicus denipto primo 
trochaeo, qui est glyconeus hypercatalectus legitimus: Oed. 481 

Thermodantiacae catervae 

sic Oed. 499. Ag. 829 

i7ifusis humero capillis, 

te seusit Nemeaeus arto. 
de Ag. 605. 606. 812 v. i. porro Oed. 729 alcaicum habes 
iambo detracto: 

erexit caerukum caput, 
qui est glyconeus addita io ioitio syliaba (v. i.). sequitur gly- 
coueus V. 407 

palmis supplicihus ferunt. 
praeterea glycooei ioveoiuotur Oed. 410. 492. 710. 718. Ag. 
842. 863: 

et tristes Erebi minas» 
flluxit Nyctelius laiex. 
non haec Labdaddas petunt* 
praedonem venerans emm. 
eyit Threicium gregem. 
mmdax DardoMdae domus. 



Digitized by 



122 DE CAISTICIS P0LYMETK1&. 

et ba8i trodiaica^^) Oed 711. Ag. 848. 849 

fata sed veteres deum, 
mdit Hippolyte ferox 
pectore e medio rapi. 

vereus qui intercedil 406 

Thebae Bacc/ie tuae 
asclepiadei prior pars est22)^ ciim {?lyconeo videlicet apte con- 
iuncta, ut quae codem iure glyconeus vocelur uovissimo iambo 
curtatus. secuutur asclepiadei 408. 409: 

huc adverte favens virgineum eaput, 

vultu sidereo discute nubila 
idem versus Oed. 501. 713. 717. 728. 730. Ag. 590. 808. 
843. praeterea priore cboriambo in moiossom verso contra 
numerorum naturam Oed. 715 

ut primum magni natu» Agmmi» 
(cf. B. Schmidt. p. 69) et spondeo in dactylum Ag. 591 

effugium et mmros Ubera mm voeet* 
quod in sapphicis Seneca interdum admisit: v. B. Schmidt. 
p. 72; sic Oed. 413 

te caput Tyria cohibere mitra. 
sequitur Oed. 411 altera pars sappliici bendecasyliabi 

avidumque fatum. 
eadem rursum iuvenitur v. 414, praeterea 477. 490. 719. 
Ag. 849 

hederave mollem. 
cjeminumque plaustrum, 
meliore pensans. 
monituque Phoebt. 
spoUum et sagiuis, 

(cf. Ag. 837) et aliquotiens coniuncta cum aiiia colie. reliqua 
tetigimus praeter ultimum v. 415 

bacifera religare frontem 

qui est strophae alcaicae versus tertius; eundem deprebende- 
mus Ag. 632. 841 

firaude sm eaderent Pehsgi, 
Geryonae spolium iriformis^ 



quo versu in eadem Oedipo canticum coDslare voiuit 882—914. 
hunc Muellerus recte dixit dimetrum trocbaicum babeudum esse (p. 166), 
septenarii alteram partem, sivt senarii dicas poat Bemiqninariam. 

^2) peiuhemimeren heroicam Yoces, sea ab Horatianig metria sua 
derivat; cf. Terent 2684 'camwn PUrid§$ qwtd hexametri e$t* 



Digitized by Google 



Dfi GANTICIS POLYNfiTRIS. 



123 



novissima pars cantici incipit a t. 472 

seiuere terrae Zidaeim fereees 

qui compositus est priore alcaici et posteriore sapphici partibus, 
cuius generis versiculi saepe occurrunt; plerunique autem uno 
versu duo coniungunlur, ul ipso v. 472 factum est.23) quo- 
rum uterque ab anapaesto incipit Oed. 482. Ag. 633. 836. 
860; prior a spondeo alter ab anapaesto Oed. 472. 487. 502. 
714. 735. Ag. 854. 864; alter ab anapaesto alter a spondeo 
Ag. 833 ; uterque a spondeo Ag. 844. tertius eiusdem generis 
Tersiculus sequitur Ag. 836 et 860 , praemittitur Oed. 735: 
ttt his locis terni se excipiant. 

deinceps t. 473 tetrameter dactylicus est: 

et quo8 t^temi» Boreas ferU 

d. 449—465. Ag. 607 : 

Styga tristem non tristis videt, 

buDC versum ' in tragicis choris saepe iunxisse Pomponium et 
Senecam' Terentianus narrat 2135 sq., qui e Pomponio quat- 
tnor Tersus adfert. cf. Mar. Vict. 115, 13 et passim. Mar. 
PloL 512, 24. 

secuntur quinque Tersiculi priore sapphici hendecasyllabi 
parte constantes; quod colon frequenter adhibuit, ita nimimm 
pronuntiandum quasi e cretico et spondeo constet:^"^) 

drva mutdntes 

cf. Oed. 483. 491. .500. 725. Ag. 819 sq. 838 sq. 847. 851. 
856. qui versicuios istos excipit 

vertm eummo 

adonius qaidem est et eundem reperimus Ag. 595. 618. 818. 
834 et fortasse 607. 608. sed sermonis eleganlia et numera- 
mm praecedentliim aequalitas hoc loca saadet ut scribamus 

" vertice e mmmo^^). 

^ cf. Mar. Vict. 105, 8 nam H ex duobut iambicis quae pent- 
kmmtrt voeantur^ iwr$ut umu formetur^ fiot sapphieum nuius modi 

meat per aequor Inoa profes. 
^*) cf. Diom. p. 469, 11 trochaeus ^uoque in clausula bene po- 
1^'lurj maxime si te ipte praecedat, ut acta ret est* — , — et am^ 
pkibraehys: 'vetUta meeum*, nisi quod haee clmtsute in rytkmum 
cadit * et anapaettus * impetus fecif. nuniroiii baec dausnla gFamma- 
tico in rythmum cadere non videbatur. 

cf. Stat. Theb. III, 219 e vertice mundi prospectans. V, 481 
illos e scopulis et si/mmo vertice montis — pi'osequimur visu. Manil. 
I, 283 omnia quae summo (Bentieius: *con(iiinius legas e summo) de- 
^ptctant tidera mundo. cf. Sil. JII, 417 Pyrene celsa nimboti verticit 
»ce dieitos CMe tate prospectat Iberos^ alia. 



Digitized by Google 



124 



DE CAISTICIS POLYMETRIS. 



quem versiculum duo excipiuut: 

sidm Arcadium 
geminnmque plaustrum 
quos in sapphicum qualis extat 413 coniungere possis ut fac- 
tum est in A; sed quoniam segregati traduntur nec purus 
versus est nihil ohstat quomiDus versiculo aeolico suum locum 
coDcedas. cootra Ag. 825 

Hermdem nasei 
violentus ilh 
sine dubio sapphicus iniuria discerptus est. 

secttDtur 478. 79. 80 sapphici hendecasyUabi Horatiana 
severitate compositi ut 486. 488. 493. 494. 497. 719. 721. 
724. Ag. 592. 596. 602. 620. 621. 625. 628. 629. 633. 
814. 817. 825. 826. 835. 837. 845. 857—59. 861. de reli- 
quis suo loco iudicandum erit 
versus qualis est 483 

sacer Cithaerou sanguim undavit 
rursum legitur 731. Ag. 613: 

aut feta tellus impio partu. 
non illa hello victa non armis. 
nam prima hrevi eliam in alcaico utitur, cuius priore colo 
cum priore sapphici cooiuocto versus iste constat. item se- 
quentem versiculum 

Ophioniaque caede 
ex sapphico numero descendere recte Muelierus dixit (p. 121). 
T. 489 sq.: 

tradidit thalamis 
rdictam tnrginm 
meRore pen»ans 
damnium mar&o 

nihil obstat quominus versicaluro logaoedicmn nt 476 (sidm 
Areadimn)^ dimetrum iambieaffi bradhyeatalectum, secnndam 
partem sapphici et priorem alcaici agnoscamus; sed tria priora 
cola ah*um Dumemm continent quem non aguosci discribendo 

aures vetant: 

tradidit thalamis relictam 
virginemy meliore pensans 
damnum marito 

sic v. 500 cantat et geminus Cupido. cf. p. 121. sequens versus 
sine dubto una voce immerito auctus est: 

pumice ex sicco fluxit 

Nyctelius latex. 
est enim sapphici prior pars quae glyconeo excipitur* 



Digitized by Google 



DK pAMnClS POLTMKTRK. 



125 



T. 495 sapphicus inversus: 

niveiqM lactd amdidoi^fimies* 
idem Ag. 827 

tM eaneitatus suhetU^ tmmdm. 
T. 496 alcaici»: 

$t mixta odwro Le^ia eum ihifme 
qoales extant praeterea 712. 7t6. 725. 726. Ag. 597. 598. 
609. 821. 830. 852 et basi iambica Oed. 723 ut Hor. I, 9, 1. 
— V. 498 dimeter ianjbicus catalecticus: 

solemne Phoebus carmen. 
V. 502 eiusdem geueris cuius v. 472, ut in eodem ordiue haec 
eantici pars terminelur a quo initium cepit. — 

alterum carmen incipit a dimetro auapaestico v. 709: 

non tu tantis causa periclis 
(ut Ag. 610 0 qnam misemm est nescire mori) , et sequitur 
gljconeus. quorum versuum sententiam mancam esse supra 
demoastraTimiis. et cum in priore versu haud aine ratione 
offemUsae Peiperus videatur, fieri potest ut a glyconeis nameris 
cannen inceperit: 

non m cfNCM ferimU 

tanti ee: [crimiHe de navo] 
. tio» haee Labdacidas petunt 

fata, sed neteres demn e. q. s. 

quamquam, si anapaestos in initio retineas, non diverso uti 
poteris sententiae supplemento: 

non tu tantis causa pericliSy 

non haec [crimine de novo 

tanta] Labdacidas petunt 

fata e. q. s. 

nam de numerorum congrueotia equidem in his dehciis nec 
spofldeo quicquam nec tento. — v. 720. 21 

quam nan flexerat vemer aut tardi 

iuga curva pkmtri 
constant hendecasyllabo sapphico 

vomer aut tordi iu§a eurva plaustri 
et colo quale redit Ag. 622 {extremum deeus) ^*) et in numeris 
diTerus Ag. 615 

quam NOfi Pdei Tketidisgue naius, 
V. 722 akaicus inTersus: 

deseruit fugas nomengue genti 



**) ef. Mar. Vict. 145, 10 item ex molosso el iambo qui molos- 
siembus dieiiur: marcenti gradu. 



Digitized by Google 



126 



DB CAimCIS POLTKBTRIS. 



ut Ag. 631 

et licuit dolos versare ut ipsi 

et Ag. 853 

extimuit manus imueta carpi. 
ac statim sequitur alcaicus rectus 723 (basi iambica). in se- 
quentibus v. 728 interpolatum esse supra demonstravimus; 
quod causae fuerit ut versus praecedentes postea non recte 
(iiscriberentur. constant enim priore sapphici parte 

protulit tellns, 

duobus alcaicis et, si recte conieci, alcaici priore colo 

supraqiie pimu, 
in fioe carneiiiiiB aliquid omissuin esse yidimus ; quod rur- 
sum non sine damno metrici ordiniB factum eat. etenlm haec 
(T. 732 sq.): 

smnuit refkm eXimieum esTWu 
MiitMgM admcio siridmhs emUus 
dM aere, non ante linguas 
agiles et ora voeis ignotae 
clamare primum hostieo experti 
et sapphicus inleger et ancipites coalescentesque syllabae sic 
docent discribenda esse: 
732 so7iuit reflexo 

classicum coniu lituusque adunco 
stridulos cantus elisit aere 
735 non ante ling^ias agiles et ora 
vocis ignotae clamore primum 
hostico experti. 

versus autem quales sunt 734 et 736 — sappbici scilicet cum 
molosso choriambi loco, sive mavis prior sapphici pars cum al- 
caici priore — redeunt Ag. 617. 630. 809. .813. 815. 846. 850: 

vicit aceeptis cum fulsit omt». 

eonditos rsges belhimque gestdns. 

Argos iratae earum novercae. 

magnus Akides em kge mundii, 

rosddae noctis iussitque no^um* 

pradmit saevis tkiasitque erudas. 

wube percussa StymphaHis aUo. 
ac y. 850 item priore sapphici parte excipitur: dmdit eado. 
Oed. 735 autem ex eorum numero est quos ad v. 472 com- 
posuimus. intercidissa igitur versus aute 734 videtur qualem 
supra proposui: 

[pugnamque inibant tellure nati] 

nan aiUe lingtias agiles et ora e. q. s. 



Digitized by Google 



D£ CA^TICIS P0LYM£TR1S 



127 



in his canlicis periaro vides ab ordine antiquitus tradito 
recedendum fuisse et eis quidera locis plerumque iu quibus 
de leclione simul dubitandum erat. quod si in Agamemnone 
paullo saepius ordinem a librariis turbatum restituemus, id eo 
miDore cum periculo faciemus, quo certius iam constat metro- 
rmn genera in Agamemnoiie fere eadem quae in Oedipo ueur- 
pata esse. aed nova quoque ioveniri primus etatim versus 
^ocet 589: 

heu quam iuke mahm marit^lms additum 
asdepiadeus aeiiieel addita post caesuram syUaba; i. ad 
?. 594. — 593: 

nMuB hime tmrot nec impotemis 
wm potest inter sapphicos p. 126 enumeratoa recenaeri; nam 
cmn m(rfo88U8 ferendos sit, crelico in choriambi locum suc- 
cedente numeri prorsus abolentur. priorem sapphici partem 
cum priore alcaici coniunxisse videtur; nec fortasse istos si 
dis placet sapphicos aliter voluit intellegi. numeri autem eva- 
serunt trochaici, ut v. 589 dactylici, et versus qualem Marius 
Plot. 530, 2 trimetrum trochaicuni brachycatalectum colurum 
chorium palintrochaicum nomiue sesquipedaii nuncupat 'ciim 
quinque pedes trochaici metri pmatUur^ debetUes em sex^ ut sit 
trimetrum acatalectum 

mmemor struis domo$ severoi* 
8equen8 Tersus: 

procella fortunae movet aut iniqui 
lA sappbicus adiecta anacrusi vel potius alcaicus dodecasyllabus 
esl: imiax* oyva fiBiXixofieiSe 2ait(pot (Heph. p. 45, 22 W. 
TteQinaiap avHafifj %^ %ekev%alq). cf. Mar. Vict 101, 10 
'el e» heroo qtiidem per adiietionem syUabae fiet ita: Mueae mi 
?Mdes Clariusque adsi^at ApoUo* p. 145, 18 *item e duohue 
iaetifis et eemipedey qui repetiti faduni elegiaeum, adiieeta in 
primo syllaba una ef fn meiio aUera ineerta, quod iheemopho' . 
rion vocatur, ut 

0 perpetHO tellus quae nunc riget usta gelu' 
et similia e Caesii Bassi doclrina apud grnmmalicos multa et 
nota. placuit autem inventum illud poctae, qui praeter v. 594 
ler eodem usus est: 603. 610. 619 

won nrhe cnm tota populos cadentes. 

carusque Pelidae niminm feroci. 

aut cum ipse^'*) Felides ammos feroces. 



**) ectUipsio non nnioQS molestam in eum t. Ag. 99. 1S9. Med. 855. 
Tro. 185. 



Digitized by Google 



128 



DB CANTICIS POLYMBTRIS. 



post adonium v. 595 (v. ad Oed. 476) si hendecasyllabos a 
librariis diremtos restituimus, hi versus evaduut 596 sq.: 

pax alta: nullos 

civium coetus timet aut minaces 

vicioris iras, non maria asperis 

ifisam coris, non acies feras 

pidvereamve nubem 
e quibus v. 596 prius alcaici colon, v. 600 nota pherecratei 
forma est {Lydia die per anmes)j qua Seneca in Phaedra usus 
est V. 1131 : imbrifemmqm corum ei iofra v. 604: indamitimwe 
beUum. — t. 601 

matam barbetrieis efuitmn caianfis 
€um sappliiei Bumeri pronus defllracti nul, Tenum agnosei- 
mus ex priore asclepiadei et aitera sapphici parte ed&tni. 
eodem utitur 614. d07* 

«1 qmniam Beremha eeeUit pAorefrv. 

audivit sani^m cr^lmife lamna. 

y. 604 sq.: 

pemmpet omne servitium cotUemptar 
605 levium deomm. 

qui vultus Acherontis atri qui Styga tristem 

non t)istis videt audetque vitae 

ponere finem. par iUe regi pttr superis erit. 
610 0 quam miserum est 

nescire mori 

haec usque ad medium v. 609 falso loco tradita et aute v. 593 
iuaerenda eaae intelleximus. veniculi antem cnm praeter ordi- 
nem locarentur aimul factum eet ut praeter nnmeros diipo- 
nerentur. et ultro quidem prodeunt venus qualea enumera* 
vimua p. 121 : 

eemtempter JMmwi ieemm 

9Mt tm&iM AxhmmH» airt. 
quod in initio relictum est quamquam facile eredi polest sic 
potius legendum esse: 

servitium pemmpet amne, 
nihil tamen obsiat quominus alcaicum versum habeamus ultimo 
pariambo mutilum 

perrumpet omne servitium 
cui proxime accedit Oed. 729 erexit caeruleum caput, — v. 606 
relinquitur quidem adonius 

qui Styga tristem, 
sed sequens versus aQQv-d-fiog est et, ut syllaba anceps docet, 
errore conexus. itaque haec ita discribenda sunt; 



Digitized by Google 



BB eAMTIGIS POLTNBTRIB. 



129 



qui Styga tristem non tri^is videt 
qui est letrameter dactylicus (v. ad Oed, 473) et 

audetque vitae ponere finem 
qui est alcaicus dempta novissima (cf. p. 121 et infra ad v. 618. 
865). relinquitur autem iam suum sibi versum teoeus alcaicus 

par ille regi par superis erit 
et dimeter anapaesticus secundum A, sive poUus duo mouo- 
metri ut lej^untur in Etrusco. 

Y. 611 sq. fallere antistrophicae coropositioois blaudam 
speciem demoDstravimus p. 120, quamquam idem ordo iuve- 
nitur T. 611 et 626 conslans sciiicet sapphico sine spondeo 



rn 




[K 




■ 



contrario modo confocinatus, sdlicel ex ordine logaoedico ab 
anapaestis incipiente 

am Ikardana Uda Dorki 
et altera parte sapphici compositus: 

rageretU ignes^ 
ut hi Tersiis se excipiant: 

vidimus patriam ruentem \ ndete fumsta 
mm Ddrdana tecta Dorici \ rapereiis ignes 
quod poetae laudabile visum esl artificium. — v. 615 integer 
sappbicus erit si cum Peipero scribas Pelei quam non Theti- 
disque natus. sed v. p. 125 ad Oed. 720. — v. 616: 

camsque Pelidae nimium feroci vicit 
V. p. 127; demendum enim est in iiue vicit, ut et nimia quae- 
dam sunt iu sequenti versu: 

acceptis am fulsit armis fuditque Troas 
quae si cum vicit coniungas haec evaduni: 

indt acceptis cum fukii armis 
de quo Tersu vide p. 126, et 
fuditque Traa9 

qnae est alcaici prior pars; qnam si cum sequeoti adonio 
coniungas: 

fuHt^ Troas fabus Ad^Ues 
versmn habes qualw eruimus supra t. 608. — t. 620 sq. 
sapphicos male diremit librarius: 

suMuUt luetu ukrmn^ sahu 

Troades summis 4imuere muris. 
qiiem numerum apte continuat alcaici colon alterum: 

perdidit in malis. 
de V. 622 v. p. 125. — quae secuntur v. 623: 

restitit quinis bis annis unius noctis 

peritura furto 

Leo de SenMM tiftgoedUs. 9 



Digitized by Google 



130 M GAimcis raiMBTBlS. 

coDStant dinietro trocbaieo (cf. inllra 810. 811) et sapphieor 

mtiHt fuiiUs his mnk 

umvs noctis per&ura fmio. — 
627: Damumqne fatale muniis duximus 

nostra a eduli dextra tremuitque saepe. 
baec Qon recte disposita esse sapphicus docet 

credtili dextra tremuitque saepe. 
quae restanl unius versus mensuram excedunt; sed ne divisa 
quidem commata rytbmum efticiunt ulli in his carminibus obvio 
comparandum, qualem ex his verbis 

Danawmque fattUe 
nullo modo eiicies. multa proponi possnnt, probabile mihi 
videtur hanc fuiase versiculorum formam: 

Danaumque duximu» 

fataU munus noitra 

ereduU dextra trmmii&qHB saepe 
ef. p. 124 ad Oed. 489 {relietam nirginm) et p. 125 ad Oed. 498 
($okmn$ Fhoi^ earmon). — quae secuntur ad finem obliteratos 
continent Teraus integros qui ita haec discribenda esse ostenduut: 

(tremnitqtie saepe) 

limiyie in primo sonipes cavemis 
680 conditos reges hellumqae gestans; 

et licuit dolos versare, ut ipsi 

fraude sua caderent Pelasgi, 

saepe commotae sonnere parmae 

tacitumque murmur percussit aures 
635 et fremuit male subdolo 

parens Pyrrhus Ulixi, 
629 sapph.; 630 v. ad Oed. 734; 631 ad Oed. 722; 632 ad 
Oed. 415; 633 sapph.; 634 ad Oed. 472; 635 et 636 si 
coniunguntur proba evadit priapei forma. 

alterum Agamemnonis canticum (808 sq.) incipit ab asdepi- 
adeo, seqnitur sapphicus quales recensumius p. 126. — ▼. 810: 

«einpsr ingmtos aJkmm 
£meter trochaicus ut supra v. 623; nisi mavis hunc versum 
e sapphico derivare, cui sciUcet in altera parte anapaestns 
detraetus sit; certe et v. 623 sapphicus sequitur et hic sap- 
phicus primum sine spondeo 

educas numenim deoram 
deinde detracto novissimo trochaeo 

imparem aequasti tuus ille 
(cf. Oed. 113 carpitur leto tuus iUe Bacche)^ denique glyconeus 
hypercatalectus: 



Digitized by Google 



I»£ CA^TiC18 P0LT1I£TB1S. 



131 



bisteno meruit MQre 

cf. p. 121. quae seciiDtiir onmia iaoi letigimua usque ad v. 819 

ftUtiiit pedem nomen aUemis 

cuius altera quidem pars prius sapphici colon est quod dein- 
cops quater continuatur, fere ut Oed. 474 sq. (p. 123), prior 
pars tripodia trochaica catalectica quam hypodochmium vocant 
grammatici (xat Ttodwv xTVTtog), singularis quidem in his 
canticis. cetenim cum v. 821 alcaicus Tersus male diremtus 
sit, V, 819 sq. sic potius discribeudi eruut: 

retiiUii pedem 

nemm eUemie steUa qme mmtat 
eeque miraia eet Beiferwm HeL 
ASrera mtmii ad eoStae vieee 
eapHi ei rMene impoeait eeni 

quorum novissimus ut alcaicus singularis est : quare licet pri- 
orem partem e sapphico numero repetas. excipit ilium prius 
alcaici colon 

coUum marito. 
(d. Oed. 490 damnum marito). 
sequitur v. 824: 

semit ortns sensit occasus 
i. e. ditrochaeus cum priore sapphici parte, item sine exemplo. 
V. 825 sapphicua ioiuria diremtus; v. 827 sappliicus iDYersus: 

tUn eoncitaiue eubetiiii memim 
ef. p. 125. V. 831: 

eertfaque Parrhaeie 
aicaiei aitera |Mtn, tripodia adlicet logaoedica Graecis usitatat 
cf. Ar. Vesp. 1245 eq. Mar. Mot p. 517, 4 tdv ^Admun). 
V. 837 aq.: 

geminosfue fratree peetare ex tmo 

tria ffMHwfra naloa sHpite imi$so 

fregit insuUans duxitque ad ort%ts 
840 hesperium pemis Geryonae 

spolium triformis, 
Tersus cum male discriptos esse sapphicus et alcaicus latentes 
doceant, paenultimus versus qui ccQQvd-f^og est omnem dubi- 
tationem tollit quin sic recte procedaut: 

geminosqne fratres 

pectore ex uno tria monstra natos 

stipite incusso fregit insultans 

du^dtque ad ortus hesperium peeus, 

Geryenae spoUum triformie. 

9^ 



Digitized by Google 



132 



in eis quae secuntur prava dispositioi non miuus aperta est; 
nam haec certe numeris carent: 

842 egit Threicium ffregem quem non 
Strymmii gramine flumiiiis HeMve 
r^ fomt tyramui. 

quae iam in X recte discripta sont hoc modo: 
egit Threicium gregem 
quem non Stryimnii gramine fluminis 
Hebrive ripis pavit tyrannus. 

de sequentibus verbo non opus est. v. 853 alcakus inyersus 
(v. p. 126); 855 v. p. 128. — 861 sq.: 

lairmfit nfre hui» igMtae 
mituen» eohrem 
nemo dubitabit quin priore aloaid parte et sappfaico constent: 
kurtmt ors 

htm ignotoi fmtume eoferam* 
paullum turbati sunt ultimi Tersiculi, 862 sq., sed ultro buic 
ordini parent: 

te duee mecidit 

mendax Dardanidae domus 
920 el sensit arcus iterwn liniendos, 
te duce concidit 

totidem diebus Troia quot annis, 
quorum versicuiorum similes indagare tandem lectori relinquo ; 
omnium vero novissimum cum v. 608 et 618 comparari iubeo. 

His peractis pauca quaedam monenda videntur. atque, 
etiamsi iiic illic de versiculorum dispositiooc non persuasum 
esse cuipiam possit, nemo certe dubitabit quin metris ut bre- 
viter dicam Horatianis, eis scilicet quibus in reliquis quo- 
que tragoediis usus sit, Seueca se conlinuerit; ita tamen ut 
aut adiciendis aut detrahendis syliabis pedibusve, segregandis 
aut invertendis longiorum versuum particulis solitos numero- 
rum ordines variarit. haec si omnia complectaris eandem 
fere apud illum doctnnam valuisse cognosces quae summum 
locum tenet in grammaticorum qui metricas res tractanint 
praecipuorum artibus. illi enim tradunt omma metra vari- 
ari aut adiectione aut detractione aut concinnatione aut per- 
muiatione (Gaes. Boss. (Atil. Fort. L) p. 271, 5) ac non 
tantum eorum infinitum atque inmientum este numerum (Mar* 
Vict. p. lOOy 10) t sed etiam nova secundum notiora inveniri 
posse docent (Caes. Bass. L s. tanium me tamen hoe Ubro con- 



Digitized by Google 



DB CAimCIS POLTMETRIS. 



133 



secHtum, — ut quodcumq^ie metmm novum aliquis se invenisse 
iudUcarity ad haec quae enumeravi utique referatur), illani 
autem metroruni ex heroico versu potissimum et Irimetro iam- 
bico derivandorum doctrinam si Caesius Bassus demum inveuit, 
qui scilicet, ut per Terentianum comperiraus, citavit Senecam, 
non intellegitur qui eadem instructus Seneca iam carmina 
ista composuerit. sed dubium non est quin ante Caesium 
grammatici graeci et inter latiuos in primis Varro immensam 
raetrorum varietatem eodem modo digesserint et explicarint; 
quae non aliter in scholis pueros didicisse et consentaneum 
est et haec ipsa quae tractavimus carmina possunt testimonio 
esse. elucet enim quantopere alacriora ingenia ad noya sehe» 
BMla siia marte conConnanda doctrina ista incitari debuerint; 
Deqve euiqiuim msi aduleeceutulo qui m iudum euperaril 
hacc camdua atcribi posee peritianmum ^emqoe eeneurum esse 
cimfido. quae eum omoino puerilem quaudam in metris in- 
▼eniendis cacozelian prae se ferant, tum congruentlae nexusqne 
numerorum aut nuUum aut rudem admodum auctori sensnm 
iafoisse damant. quo accedit, id qnod identidem monuimus, 
uC elocutionis agililatem metrornm edolandorum labore inhiberi 
nbique et constringi sine l6ctoris gaudio pe^^cipiatur. 

itaque Senecam adutescentulum et Oedipum et Agamemo 
BOMm scripsisse contendo* namque, ut ad proposilam de 
auctore quaestlonem tandem aliquando redeamus, hoc certe 
consecntl sumus ut ab uno eodemque quattuor ista carmlna 
scripta esse extra dubitationem videatur positum. in quibus, 
etiamsi utrol>ique singularia quaedam metra inveniuntur, tam 
aequalis versuum pangendorum ratio, tam pari modo circum- 
scripti numerorum usurpandorum fines apparent, tam denique 
exigua in utroque eloquendi et sententias ad metrorum an- 
gustias adaptaudi lacultas, ut ad eundem utique auctorem ea 
rettuleris si adespota circumferantur. atque ne in canticis tan- 
tum istis Agameranonis auctorem Senecae similem esse opineris, 
Don maiore cum dubitatione id quod in hac quaestione plurimum 
valet pronuntiare possum, nimirum in tota Agamemnone Senecae 
manum stilumque non minus clare agnosci quam in Herculis 
Oetaei altera parte manum ab illo diversam : id quod vel multo 
gravioribus argumentis quam ab aliis nobisve alTerri potuere 
vix vixque extenuari queat. ita aqtem sentio, Agamemnonem 
inter Senecae tragoedias eam esse quam primam scripsit, Oedi- 
pum secundam; quo factum est etiam ut illa laxiorem adhuc 
referat anapaestorum condendomm artem. Oedipum autem 
scimus saltem ante Phoenissas scriptam esse, id quod suo loco 



Digitized by 



134 



adDotavimus: plura sciri uequeunt. ^^) accedit denique, in 
quo uou parvum silum esse momeulum aestimo — tetigeruut 
B. Schmidtius et Habruckerus — , traditus iu Etrusco tragoe- 
diarum ordo; in illo eniro sese excipiunt post priores quinque 
Oedipus Agamemno Thyestes Hercuies; atque ignoscant viri 
docti priorum horumque temporum si vix futurum fuisse dixero 
ut de Agamemnonis auctore suspiciones proferrentur, si ordine 
pristino iilae in editiouibus proponi solerent. quem tragoedia- 
rum corpori restituendum esse patet. Oedipum autem et Aga- 
memnona cum unius eiusdemque auctoris esse certum sit, et 
illas et Thyesten cum Hercule Oetaeo abiudicare Seoecae de- 
bebit qui aiteram utram voluerit. 

itaque iQngiorein quam par est diaputationeiD hoa debiU 
iUo et ambigtto, quo propter documentorum salis graTium in- 
opiam rei subinde dimittuutur, sed satis definito termiDavimus 
iudicio, quo seilicet a nobis sakem ut suum cuique dabitiuv 
sie Senecae Agamemno* 



^ OBuiia oooipeita simt Pelpeio, eoiiw fiovffoS&ihffmfa ut pler»* 

que non iangerem, nisi suppL praef. p. 32 sq. narraret in Agamem- 
none et Herciile Oetaeo 'prorsus nihil ex illis se potoisse proferre quod 
quodammodo ad rem publicam perlinere videri posset sive Neroneae sive 
posterioris aelatis.' quod nos quidem facile concedimus, non plura sci* 
iket raun ex uUa tragocdia SeDeeoe. at oom adidat iUo lo eooioelaria 
soia de tragoediarum auctore noo exiguam portrl snbaidiom, dicom qiiod 
sentio : nimirum nisi putasset Peiperus Agamemnonem non esse a Seneea 
scriptam, haec e. g. protulisset et ad Octaviam pertinere Gooiecisset: 
V. 264 lex alia solio est, alia privato in toro. 

279 quid honetla prodesl vita /lagitio vacaru? 
tUd 4aminMi odU fit nooeni, non quaorUur, 

282 non dant exitum \ repudia regum, 
et hanc tragoediam contendisset coss. Mario Gelso L. Asinio Gallo scrip- 
tam esse. adeo enim quaecumque iUe de tragoediarum aetate commeotas 
est somma suot nugaeque merae. 



Digitized by Gopgle 



VIL 



Si de arte metrica qualem ia canticis Seneca factitavit quae 
post Bernai di Schmidti de emendandis Senecae tragoediis libel- 
lum dicenda suut cuncta persequi volumus, restat ut de stro- 
phica carminum compositione disseramiis vel potius effi* 
ciamuA num poeta omiuoo in canticis stropharum aequabilitatem 
regnare iiuseril. atque ut quid rei ait statim dicam, ixi novem 
tngoediis et amplius quadragiata carmiiiilNW unum eat atro- 
1^18 rc vera aequabiliter diacr^tum et ne id qiudem aimplici 
usitatoque poetia genere sed septem ternorum septemque octo- 
Donim Tersuum strophia aingulis in adonium exeuntibus. ^ 
loquor de Medeae cantico 579—669 de cuius aequabilitate 
accurate elaborata eo minus dubitari potest quo magis mirifice 
acddit ut unica gravior comiptela in obseurata paenultimae 
stropbae clausula aita sit^) in Medea autem cum omnino 
quaedam dexterius administrata sint quam in reliquis fabulis» 
&cile indudmur ut per totam fabulam cantica strophis, quae- 
sitia licet et artificiosis quorumque non in propatulo sit natura, 
instnixisse poetam putemus. ae faTere suspicioni hymenaeus 
videtur v. 56 sq., qui primo loco praebet undeviginti versus 
asclepiadeos; secuntur duodeviginti glycooei; deiude asclepiadei 
seplendecim et postremo sex versus heroici: ut non sine causa 
circumspicias sitne a hbrariis pristina aequabilitas violata. at- 



'sed hi parum commendandi lusus sunt' G. Hermann. epit. p. 246. 
*) v. 660. Qullam euim ts&e corruptelam iu v. 653 supra p. 25 diid. 
622 ad fiaimDaiii reete Gronovins eipUcavit, nimiiimi Tiphya Boeotnm 
<Sipha vel Potnia oriMiidiMi, Uto Thespianim portu, hac piopeThebas vetnsta 
urbe) etiam Aulidis regem a Seneca haberi. addeudum erat Graecos Troiam 
petituros ipso fabulae tempore Aulide morantes a poeta fingi. nam com 
Argonautas Troica expeditio exceperit et e. g. Nestor ulrique interfuerit, 
quidni ilico secuta sit? praesertim cum multum temporis iater velieris 
raptnm coDiogumqae digcidiom ioteiccsflisse tot beroom itm peracta fiita 
doceant. simiie sane quam putidum cacoaeliae geoiie in Tbyeete eztet, 
nbi iiaec in prooeilae descriptione legimus v. 5S6: 

et putat merg^t xua posse pauper 

reg^a Laeries Ilhaca tremente, 
nam Tbyestes Agamemnonis patruus Laertae si aapis aequalii est sic 
prorans Aiiatoj^liaiiea docea ciliiim paUieam eaniientea pibtem neqnaqiiam 
ad Gieae&etuii eonitaaae piaedicat. 



Digitized by 



136 



OB CA?iTICORVM FORlilS 



que primam quidem partem si quaternorum versuum strophis 
discripseris , quod fecit Ricliterus, relincuntur (res in initio 
versus qui quid sibi velint nenio umquam dicet. neque ulluni 
in glyconeis eurythniiae indagare vestigium contigit, non magis 
quam ia Oedipi carmine 882 sq. sjpurios autem sive corrupU» 
▼ersus hialusve sententiae ueque in hac parte^) nec subesse 
demoDStres in tertia asclepiadeis coDstante non aliter quan 
sinflia carmina xcera atiyfiv compositis. ergo ne boc quidem 
in carmine ad Alcaei siTo potios Horati normam se adstrinxit 
neque qoicquam quaesivbse tidetor Seneoa nisi nt partes \nV&t 
se Tenuum andliitn quodammodo exaeqoaret. 

tertliim Medeae cantieirai est* 849^78* TersilMw Anaore* 
onteis ieriptam/^> in qnifafus non primum pedem tantmn ana- 
paestum ubiqne Tel spondeum fecit, sed et noftssimum nbique 
spondeum praeter v. 852 nec usquam inter duos versus hiatum 
admisit nisi v. 861. praeterea ler versus brachycataleclos inter- - 
posuit in fme sententiae, quos eupoUdeos vocant (Mar. Vict. 
81, 23): 857. 865. 878. ac si his indiciis ductus carmen 



*\ T. 82 sq. quae sic io E leguntur (oon inverso ordioe): 

H forma velit aspiei 

proles /ulminis improbi e. q. s. 
Gronovius recte explicaTit. primi versus constructioni salis inusitata^ 
adhibefts Silii versam JII, 114 sin solo aspicimur $€xu e.q,t. — v. 89 

cedet Caslore cum suo 

PoUux caeslibus aotior 
certe aitde et rabobscnre dictain est, quoa sentias ai comparea Br. 900 
soror sagitUt aptior^ Pkoebm lyrae, Med. 697 maior Pelasgit aptm^ 
Sidoniis minor, vel,, qoem in mente habuit, Horatium I, 12, 26 Aune 
equis^ illum superare pugnis nobilem. III, 6, 15 hie clatse fortnida- 
lus, ille missHibut melior sagittit* sed ei hoc ierendum io mediocri 
poeta. — V. 90 

vine»i fimHna eeniwgee^ 
vir longe tuperet viirot 

recte Gronovius sic fere explicat: ut iam virgines iuvenesqae, sic nxores 
posthac et maritos vincant. vir longe ul superal interpolata scriptura 
quae cnipiam adrideat vel eam ob causam improbaoda est qnod per totum 
noc canticun synaloepham poeta vitat. 

4) Mnr. Yict p. 143, 24 ef. S1, 28. Abir. Plot. 6M, 6; qiiiban andit 
dlBietrum catalectieum heptasyllabum, Gaesio Basso p. 266, 8 IrippniMetel 
qnadrati iambici comma posterius cf. Diomed. p. 518, 21. 

*) id quod grammatici non flagitant praeter Marium. Petronius qui 
saepius hoc metro usus videtur, eandem regulam tcnuit in versibus a 
Terentiano 2862 Mar. Vict. 153, 34 adlalis et, uno versu {manu puer 
Imptaef^ exeeptn hi frg. Tereiit. 2483» eoiitni lanM meri rant <im 
Diomedes aMi p. 518, 21 (fiv* 19. 20.. 2t 6.). spomieQm itt fine Pirtr^ 
niu8 abi<iiie poamt praeter Terent. 2884 



Digitized by Google 



Nl GAHnCOItTX FOBMIS. 



eoiD Richiero discribas, quinque partes quaternorum versuum 
habes locisque secundo et septimo singulas quinorum : harum 
vero stropbarum secuuda tantum, quarta et septima eupo- 
bdeo clauduntur; quod sane a poeta ita institutum videtur, 
quamquam nec rationem intellego nec scio num Graecorum 
cuipiam bunc lusum debeat. memorari autem debet in E inde 
a V. 860, in quo novum folium incipit (non 858), binis versihus 
singulas lineas obtineri, distinctis scilicet versiculorum initiis. 
ac si coaiuDgantur bini dimetri cataiectici, metrum evadet, de 
qno Mar. Vict. p. 105, 11 loquitur, aeschrioiuoa (amore vm 
wki§it et i^MO furore*); sed sic v. 857 qaidem el 878 clau- 
fnliram vicett teDebual, v. 865 vero ipsum yersum oatalecti- 
eanr effidel nee eane dairior ftet quem antea fuit eanninia 
euTtlmiia., 

praeterea in Medea altenim occurrit epodorum genua 
.(Qnum in Agamemnone deprcliendimus), 771 eq.», trimetri et 
(Bmetri iaml^d altemia ee eicipientes, quod repetitnm est ab 
Horatio. in anapaeati» autem praeter Ag. 310 aq. de strophis 
mllo modo cogitari posse consentaneum. est nec verbum hanc 
in rem impendendum duco; accidit sane, quod, ut apud omnes 
omnium temporum poetas, in diverbiis quoque saepenumero 
accidit, ut periodi aliquo modo aequaies Senecae exciderent 
(cf. inprimis Phaed. v. 30 — 47), sed hoc non consilio sed casu 
factum esse et reliquae carminis partes et nionometrorum syi- 
Jabarumque debilium usus ubique docent. nec miiUo sub- 
tiliorem artem adhibuit carminum generi quod eurythmlam quan- 
dam vel flagitare sibi viderptur, amoebaeum dico quale legitur 
Tro. 67 sq.^) in quo nqn tam aequabilitatem quam speciem 
quandam aequabilitatis poetam secutum esse recte vidit Haasius 



«) Thy. 920—969 Thyestae monodiam nt in A traditnr habendam 
esse Schmidtius (Fleckeis. ann. 1867 p. 876) argumcntis certissimis co»- 

Srobavit quibus oblocutus ibid. 1868 p. 784 nihii effecit Richterus. falsam 
istributionem in E ne nimium mireris prohiberc possunt quae de per- 
souarum notis disputavi. tameii referendum est, quod omisit Peterus, 
T. 942 qnldeiii ehoro» aed 945 misnin Thyestae dari; in loeo corrupto 
aot de lacDDa poot 946 cogitandQni qnain tamen apta sententia e»- 
plere nescio — aut, quod rectum yidetnr, verba nihil significantia pro- 
hibet prohibeij utpote ex v. 945 repetita , eicienda sunt. chori notam 
vides inlatam esse eo loco (942) quo alia persona ioquendi initium facere 
librario aiiud agenti videri potuit, idem sciiicet agenti quod nostris diebus 
qni canticomm graecomni misere dislecta membra inter choreutit 8in- 
gnlos discribnnt. t. 9d8 Thyettae notam tx praecedente einBdem nomine 
patam esse Schmldtlas Tidit: in quo turbarnm initium cognoscimns. — 
in Hercule Oetaeo carmen est 1863 sq. incohatum quidem a choro decem 
Tersibus, sed inde ad finem ab Alcmena decaniatum. qui de Hercule 



Digitized by Google 



1S8 



OB CAKTICOfiVM FORMIS. 



misc. phil. III p. 12 qui de versuum numeris inter se respon- 
deutibus uou cugilavit. cuius carmiuis exteraa species eo 
differt iu Cljusco a reliquis oumibus ut quaecumque Hecuba 
cbori lameutis intercinit trimetris circumscripta sint. et cum 
V. 102. 103" sine dubio recte loco moverit, probabiiiter post 
V. 86* conlocaverit Haasius — praeterea carmen sine offen- 
sione procedit — , tres Hecubae periodi (83 — 97; 117 — 131; 
142 — 1&6) denis trimetris constaMitv ita Mitem ut primo et 
tertio lo€o singuli dimetri denos trimetroB excipiant. conSn 
cbori partes in B non aliter discriptae sont quam nbique ana- 
paeati: primum 15 dimetri, deinda 16 et moiiometerf ddDde 
10 dimetri, poatremo 7 et monometer. at ia eo recofidttla 
quiddam iatere conidaa quod in codice Tbuaneo nuacellaneo ex 
eodice qui Etrusco anterior est transcripto, cuius exemplar. 
redditum est iu editionis Teubnerianae praef. p. XXIV, Hecubae 
quidem partes non aliter quam in £ dispositae sunt, chori 
autem lamenta, primo turbata, inde a v. 104 aperte trimetro- 
rum speciem referuat. nec alium ordiuem iu Thuauei codicis 
exemplari valuisse saepe omissi doceut versuum fines. eodem 
igitur modo chori partibus discriptis primo quidem loco 10 
trimetros habemus, secundo decem trimetros cum dimetro, ut 
bis in Hecubae parte factum est, tertio 6 trimetros cum di- 
metro, quarto trimetros quinque. sed baec fallacia esse ter 
admisaa docet in versibus ita cUscriptis syllaba debilis: 78 
emsa ministrat. ite ad planctus, 102 fervidus ora. cadit ex 
«•mms. 108 liUora fUmiGta. habitamfM covm; ut in cbori 
parte de trimetris omnino cogitari non posait: aliter autem 
Hecubae aliter chori periodos dispositas fuisse negat sentenr 
tiarum inter se respondentium aequafcilitas: cT. 86 sq. et 98 sq. 
quod si quis trimetros codicum optimorum consensu traditoe 
librariorum libidini tribuere nolit, periculum ilU faciendum erit 
ad eandem normam quam Ag. 310 sq. observatam ridimus 
Hecubae captivarumque lamenta redigendi. 

baud multa restant carmina in quibus dubitationi possit 



^Qrivog est, noD de Alcmena, quamvis hoc indicari videatur carmiois 
exordio: 

fletB Akm&nm viagniquB lovii 
pUmgi$t nattim, 

nwa cum in B scriptum sit Alenunae^ certa cmendatione leponendum est: 

tl» Ahmmu» magniqw lovii 
pUtngit» naltfm. 

iam vero coDdderandom annon candnta exocdium imuria «boio datnm sU 
post prima yerba coir^pta. 



Digitized by Google 



OB €AIITIGOmi rOAKnk 



139 



loeiis 0886. qttorttm m numero non recen^eo 8apphico8 Tersue 
xoira aiixov phalaeciorum Catullianorum modo deductos et aut 
in fine aut arbitrariis locis adouio interruptos ; prius eiiim accidit 
Thy. 546 sq. HO 1518 sq., alterum Oed. 110 sq. (13 cum 
adon. — 8 c. ad. — 1 1 c. ad. — 9 sine adonio sequentibus 
anapaestis), Tro. 814 sq. (11 cum ad. — 9 c. ad. — 14 c. ad. 
— 10 sine adonio: consensus aliquis cum Oedipi cantico casui 
tribuendus); Phaed. 736 sq. (4 cum ad. — 11 c. ad. — 8 sine 
adonio sequentibus tetrametris dactylicis); Tro. 1009 sq. octo 
priores versus adonius excipit, secuntur 39 sine clausula; 
c^otra Tro. 371 sq. dattduiitur colo quod dimidio versu con- 
stat: Dimirum asclepiadeis tripodia dactylica cataiectica in syl- 
labam subittngitttr: 

quaeris quo iatm pM Mhm feeo? 

quo non naia taeem.'') 
ttbi tamen si quia carminis finem intercidiase contendat equi- 
dem non magnopere puguabo. — sed alia sunt diversis metris 
composita quae si non aliqua ratione conexa sint iure mireris. 
quale cst brevissimum carnien Phaed. 1123 — 1155. quod 
iocohatur quinque dimetris anapaesticis ; sequitur stropha con- 
stans duobus asciepiadeis glyconeo et versu logaoedico de quo 
diximus p. 128. dein septem dimetri anapaestici quibus inler- 
cedit secundo loco monometer ; interrumpuntur anapaesti com- 
maie aliquo in quo multum operae consumpsere viri docti ut 
probabilem versus speciem procuderent; sic enim consensu 
librariorum traditur: 

1140 drea regna tcnai. 

mrsum anapaesti secuntur et quidem, si paulisper eorum quae de 
V. 1144 supra p. 108 disputavimus oblivisciuiur interpolatamque 
scripturam qui clara videt recipimus — nihil enim intentatum 
reiinquendum est qnod aliqua rationis specie commendetur — , 
nirsum septem dimetri et monometer. claudunt agmen quin- 
que versus sapphici. iam si Peiperi coniecturam amplectaris, 
quae per se nihil habet quod fieri non potuerit, versum sci- 
hcet 1140 e stropha eius quae 1128 sq. legitur consimili 
reaidttum esse, bae sese excipient carminis particulae: 



ho8 TereuB (400. 401) io fine Gantici coolocatos refert Elmeiia 
«t looD Bon 8IIO sed vulgato i. e. qnen inlerpolator iUia Mit» seeimda 
maDn restitatos. ia eadem fabula nuntius primam narratiODts partem 

hephthemimeri iambica claudit: 1103 in media Priami regna. — ad 
V.400. 401 cf. Sen. ep. 54, 4; 17, 11; 102, 24; 120« 18. con8.P(d. 9, 2. 
coQs. Marc 19, 6. 



Digitized by Google 



140 



DS GAMTICORVM FORMIS. 



• 5 dim. anap. 
4 versuum stropha ascl. 
7 dim. aiiap. et monom. 

4 veriuum strof ba ut a. 
7 Om. anap. et monom. 

5 Mppb. 

sed non id agimus ut oculis bellara quandam numerorum ta- 
bulam subiciamus, sed ut eurylhmiam si qua est demonstremus 
talem fuisse qualis vetenim poetae ulli imputari qucat. quorum 
ulium usquam ita lusisse, ut quinque dimetris anapaesticis in 
initio positis quinque sapphicos versus in fine respondentes 
opposuerit, credat cui placet; nec quisquam rationcm inveniet 
cur vel quinque vel septem diniclros anapaesticos vel septem 
et dimidium vetus poeta stropham esse in mentem induxerit. 
apage igitur stropham e tribus yerbfs — quae equidem ad 
1136. 37 dittographiam esse persuasnm habeo — conflatam, 
apage eliam inertem istam desidiam in interpolato ?. 1144 
patente puro fonite adqoiesceDtem. pheuit sibi Seneca in 
admiscendis inter anapaestos yersibns sapphicis et asclepia^ 
deis nec hac tanlum occasione in re inepta el inflceta sibi 
placuit 

non praeterenndum hoc loco canticum est quod item tria 
metrorum genera continet, Pbaed. 736 — 823. cui priapeum 

quoque insertum esse,^) vel potius versiculos duo quales 1130. 
31 asclepiadeis iuncti sunt, credebatur antequam de Etrusco 
coustaret. sic enim 782 sq. in A legitur: 

et 8onmi$ fqdeiU imidiaB tuis 

lascivaB nmarwm deae mmHvagique Fanes 

Fanas quae Jhyaie» moiiritw^os jwftiitf • 

inde ab Avantio iegebalur 

PotMs qinM Dnfoies manHoagi pelmnt 

qui versus in quibusdam iuterpolati generis libris omittitur. 
coutra £: 



^ in priapeo latini poetae (Gatoll. 17; ftg. 2; priap. 86) non red- 
pinnt qofaito loco dactylam. inter ^iaecos priapei schema plane con- 
sentiens est in versibns e Metallcnsibns adlatis ab Athenaeo p. 685 A 
V. 3 : xay&Qvcxov fxaXaxdiy r ' iojy Xeif^axa xal TQi<pvXXov. altera pars 
comparet in choriambico metro qaod polyschematistuin metrici vocant 
qaale est cui reserata mugiunt aurea templa mundi a Terentiano 
1896 <K Septimii caimine in lanmn patrem adlatnm. ef. Mar. Ytet 
p.. l'27y 26. 



Digitized by Google 



$t mmi$ fadmU imUtias Ik^s^ i 
Uueioae rmiarum deo» 
Pmm quae JhyadM HMMivagos petunt* 



DB CiJITiCORTII FOl 




Yides versiculum montivagiq^ie Panes ab interpolalore additum 
€sse, satis apte quidem si sequens versus omiltatur. qui tamen 
sententiam coutinet necessariam: ISaides enim quae Hylau ra- 
puere cum Dryadibus coinponuntur quae, ut simile crimen in 
se suscipiant, Panas insectari festive dicuntur, quas scilicet a 
Panibus peti vulgo putatur. versus autem molesta iam sed 
tolerabili synchysi constructus ferri non potest nominatis ' las- 
civis nemorum deabus'; nam si in Dryadom nomine bod yis 
sententiae et accentas erty id quod non fi^ apparet nun- 
cuiiaiis iam in priore Tersu nymphis, nomen post sententiae 
obiectum et promnnen positum prammatica recusat. itaque 
verba manca et ut tolerentur su^emento egentia®) laseivae 
nemerum deaa aeque ditti^rapbitts faabeo el spuria. praeler 
Iwtnc lociiiBi caimen sine offiBnsione, Tersuum oi^khie nnsquam 
UfflMlo, procedi|i<^) exceptis 768 sq. nc in i scriptis: 



langnescnnt folio lilia pallido 
et gratae capiti deficinnt rosae, 
nt fnlgor teneris qui radiat genis 
momento rapitur nullaqne non dies 
formosi spolinm corporis abstnlit. 



B eo tantum differt quod foUo ut UUa haheX (nam paUidOf non 
eandido E totidem litteris j^raebere supra p. 25 dixi) et 769 
defieimt eomae. hoc recepit RichteruSy v. 769 ut gratae, 770 
et fulgor corrigens, v. 768 deleto. certe non deganter ad 
iuyenem mox caimm futurum adlusisse ridetur. Eumolpus qui- 
dem capillorum elegidarion dixit, sed iocos in calvos stigmo- 
sosque iacuhri yolens (Petron. 109); at mdius potest illud 
Horatii versibus defendi^i) iv^ jq, 2: 



superflai additamenti frontUfenm non Peipero, qui sibi ipse 
iffipntit, nota ferenda tet, ted Wakefiddo infdieiQm de ms tragoediis 

iiiTentoram fecnndo (ad Lucr. IV, 585). 

nam v. 749 sq. bene ad 748 adplicantur, recte intellecti a Boe- 
Ihio consol. I, 5, 5sq. ; et v. 804^ sq. licet a Scaligero obelo notati sint 
dummodo recte interpreteris optime se habere senties. 

ad Horatium provocavi quia in his tragoediis nusquam tam fre- 
4ioen8 et apeita Hoiatii imitatio adparet quam io hoe eannme. cf. t. 737 
ocior nimbos gtmiurante Coro et Hor. H, 16, 23 ootor eervtt ol agente 
nimbis ociorEuro. 743 sq. et Hor. I, 12, 46 micai inter omnes lulinm 
iidus velut inter ignes luna minoret, cf. epod. 15, l et alios ut anth. 
gr. V, 110, 5. V. 799 et epod. 13, 5 obducta solvatur frojite senectus 
(inter iuvenes; Senecave/em — supercili) v. 797 lucebit Pario marmore 



Digitized by Google 



142 



DB GANTICORVlf FOBIIIS. 



insperata iuae etm vmiit hruma saperbiae 
et ipm ntme umeri$ invalitaiu deddariiu eomae 
nunc et qui eeUnr eet punkeae flcre prior rosae 
nmMiM, Ligurine, in faeiem mrterU k^idmn. 

qiios noD negaris quasi exemplar horum Tersnmn yideri. ita- 
que recte coniecisse videtur Bichterus, sed siue tlubio v. 768 
iuiuria eiecit. oam quod in E legitur ut iusertum est ut 
antecedentibus adaptaretur versibus, qui ad v. 763 referendi 
sunt. fateor autem sine Horatii loco certum inihi futurum 
fuisse gratas comas arborum florumve comas esse et in capite 
eius geueris nomen aiiquod iatxre. uunc haec vera videntur: 

languescunt folio lilia pallido, 

ut gratae capiti deficiunt comae 

et fulgor tenerie qui radiat getue 

momento rapitur. 
expeditis locis m qaahna haesitari poterat carminis compositlo- 
nem examinemns. atque stropharum quidem indagandartmi 
spem statim mittemus cum in sapphicis initio positis primuffl 
quattuor, dein undecim Tersus adonio ezcipi viderimus, denique 
octo aine dausula sequi. sed aegre nobis perauademus tres 
tetrametros dactylicos qui post sapphicos leguntur sine ratione 
hoc numero circumscriptos esse. tamen nec quatemorum nec 
temorum versuum strophae uUo vestigio indicantur: uava 
OTixov omnia deducuntur. inserti vero dactylici versus hoc 
saltem loco elegantiorem quendam in Seneca uumerorum scn- 
sum demonstrare videntur; nimirum ea ratione inter sapphicos 
et asclepiadeos intercedunt, ut a versibus logaoedicis ad cho« 
riambicos transitus paretur. 

eiusdem generis dubitationem tetrametri dactylici movent 
quos in extrema Hercule Oetaeo Alcmena pronuntiat. quorum 
priores tres in omnibus praeter £truscum et asseclas sic scri- 
buntur (v. 1944 sq.): 

unde sonus trepidas aures ferit? 

unde meas tnUbet lacrimas fragor? 
V agnoseo agnoseo, nietum est chaos. 

nihil esset in quo haesitares nisi Etruscus diversam horum 
versuum praeberet formam hance: 



elariiu et 1, 19,5 splendmtU Pario marmore pur^. piaefeerei v. 810 
ad*Yefg. georg. III, 89 K^aiSBe vtdetnr mutato PoUeoe in CastorenH 

Amyclaeo in Spartanum; recentiores omnes de Castore, ex Seneca Clau- 
dianus IV. cons. Hon. 556 serviretqne tuis contempto Caslore frenis 
Cyllaros. 771 sentcntia philosopho adamata: ep. 26, 4; 45, 13; 58, 22; 
120, 18 aU. cf. Hf. 874. 



Digitized by Google 



ra GANTIGOEVM FOKM». 



14S 



unde unde wnm trwidas aures 

feraf und$ meos mibet laerimas fragor? 

agnoseo viehm esse chao$ 
lides nltiiiia seeniUK rmM in lertiufD idsumpta nitidia* 
MDOS prodire dimetros anapaesticos: 

unde unde sonus trepidas aures 

ferit? unde meas inhibet lacrimas 

fragor? agnosco victum esse chaos, 
deinde dactylici versus inlacessiti decurrunt.i^) adaeque autem 
suspicio oritur ternisne versibus in initio positis continuatus 
rautatis numeris idem periodorum ambitus indicetur. cui la- 
vere videtur Etruscus versu 1951 omisso quiudecim versus 
praebens, ut nullo negotio teruorum versuum slrophas discribas 
et ievi mutatione vel acumen sententiae reddas ¥. 1949 scri- 
bendo visisti vel vidisti {meisti codd.) (cf. 1966): 

vidisti rursus martis loca 

pitfpie et iHfemae vada tristia 

et remeare Ueet soU tibi? 
led primiiiii iii temo nBmeffo, nt diximus, Dulla ratio est, cum 
qwtemo Bonitium imitatus esse ▼ideri possit; deiude senten- 
tiM fihun in quinqne strophis ter strophae fine rumperetur; 
postremo t^rametri isti uno tenore a primo ad ultimum Ter» 
som decumint qui et ipse in mero dactylo flnit, ut haec non 
fleeemenda esse poeta aperte indicarit vel saltem secernendi 
nullum indicium dederit. versum autem 1951 cum Etrusco 
eicientes unicum inter duos versus hiatum carmini inferremus. 
ut de hoc quoque carmine strophis discribendo nuUo modo 
cogitari possit, immo de continuo eius cursu constet. unum 
?ero est quod intellecta trium versuum in initio positorum 
uatura lucramur: nimirum de dimetris anapaesticis manifestum 
est et incorruptum testimonium. 

coDtraria est tetrametronim dactylicorum natura in car- 
niine de quo pauca adhuc Terha fteri oportet Oed* 449 sq. 
quod praeter versus heroicos in partium singularum initiis 
finihisque positos quattuor particulas continet, de quarum dua- 
bas satis disputavimus. atque illis quidem strophicae respon- 
tbnis nihii inesse ^idimus. de reliquis idem docere potuerunt 

**) siiiiiU mododtctylicos cnm anapaesticis Tereibas conlanxlt Pom- 
peiiBs. Tereat 1905: 

inserit haee OBpie Pcmponiut in ohorieit sic: 

*Rhoeteis procul a terris*, mox dispare versu 
tubiecto ' Priam i que aras dain na re pias\ tunc 
*obrue not Danaotque timuV paribus dedit illi. 



Digitized by Google 



144 



Dfi GANTIGOAVM FOAMIS. 



teti ametri dactylici sei^endeciin tertio loeo positi, qui omDem 
subtiliorem disfNisitionem pertinaciter renuunt et aspernantur. 
etenim hiatus intercedit inter 451 et 452 , 456 et 457 ; syl- 
laba positione ai ad sequentem veraum adJigatur longa finiCur 
versus 453. 454. 455. 460. 464. itaque bos ▼eraus non 
circiimscripsit periodia nec omnino magia illoa ialer se cobae- 
rere voluit quani sapphicos simileaque xovck arlxf^ compositos. 
restant hexametri variia metris ita interpoaiti ut y. 403 duo, 
429 tres, 445 quattuor, 466 aex versus et totidem v. 503 
sese excipiant. lioc si artiQciose inslitutum esse credimus, in- 
epte lusit iu progrediente versuum numero et ineptius etiam 
si Richlero credimus v. 466 in duo frustula dirimenti — sed 
non credimus. nempe evinci potest primum saltem locum non 
recte traditum esse. atque nemo quidem extitit qui haec ex- 
plicaret (v. 403): 

effnsam redimite comam nutante corymbo^ 
mollia Nysaeis armatns bracchia thyrsis^ 
lucidum cadi decus huc ades voti» e. q. s. 
sic scilicet £, armate (i. e. aut anmU aut armatae) A, alii 
amati, priores vel 403 ad Bacchum, 404 ad Bacchas rettU'- 
lerant {armatae) et in exdamatioae post ^tyrsis interpunxerunt, 
id quod Richterus amplexus est; vel, quod Gronovius voluit^ 
et redMts et armatus ad adss trahebant^ ut, quod ferri omnino 
aequit, idem deus et quinto et primo casu compeUaretur: cum 
ferri sane debeat, licet dura sit, sententia inter varios numeros 
dissecta; vel denique v. 404 et 405 locum inter se mutare ius* 
serant, qua in re nianifeste absurda non est morandum. Muelle^ 
rus quid sibi velit (r. m. p. 123) post v. 403 finaliter distinguens 
et V. 404 ad 405 trahens ipse scierit. unum vero, quod a 
grammatica ferri possit, id sciHcet quod Richterus recepil, 
plane nullum sensum efficit. quid verum sit Etrusci scriptura 
indicat saltem; quae vocativum in priore, nominativum casum 
in altero versu referens aliquid inter utrumque intercidisse 
aperte docet. quod cum intellexeris ultro senties mollia brac- 
diia et Nysaeos thyrsos non recte ad unum Bacchum • attinere 
sed, quod sensisse et interpolatorem vidimus, ad maenadum 
turbam dei pedisequas. quarum mentio post 403 amissa sic 
fere unius versus ambitu efTerri potuit: 

effusam redimiu emam nutante coryw^ 
Ihue ades, hue eamitum laeto cum earmine eoehu] 
moOia Nyeaeis armahts hraediia thynis. 
dein novo impetu: 

lueidum eadi deeus hue ades e. q. s. 



Digitized by Google 



D£ CAI«TIGORVM FOiiMiS. 



145 



tres igitur versus fuisse videulur ut 429 — 431 : sic et v. 466 sq. ^^) 
€t iu iiae senos posuit. iuterceduut 445 sq. quattuor, e quibus 
deprecor ue quis secuDdum praecidere teutet cum ternis pri- 
oribus numerum exaequaiurus; uam aaue v. 446 oon deside- 
nretur si abesset. 

liuic disputationi ut fioem faciamus vel polius ut cohtir- 
meinus eam quodammodo et inlustremus, pauca diceoda sunt de 
mira quadam seDtentiarum responsione quae cum in aliis can- 
ticis tum in Uerculis piioris secundo comparet ex asdepiadeis 
duodesepiuagiota Tund atlxov compositis constante. incipit in 
prooemio (v. 524 — 532) quo Herculis impigri viri labores et 
aerumnae beato EurysUiei otio opponuntur. secuntur duae partes 
inter se mtrifice respondentes: priore Hereulis in Scythiam ex- 
peditio et balteus Hippolytae raptus celebraotur (v. 533 — 546), 
altera ad iuferos desceusus et pugua cum Piutone olim Pyli per- 
acta. argumeuta vides poetam similia elegisse; quae ita tractavit 
ut siogula verbo tenus coosentiant. respondent autem inter se 
V. 533 — 536 cum 547 — 549, in quibus tameu similitudo argu- 
menium uou excedit; deiu v. 537 — 541 cum 550 — 556. de- 
scribuntur Pontus et Acheron: 

537 illic dura carent aequora fluctibus 

551 comurgum tumidis /luctibus aequora 

540 stat potUus vidbus mobHis annuis 

554 8$ai nigro pelagus gurgite languidum 
V. 542 — 546 cum 558 — 568, victoria de Uippolyte et de 
Pltttone deportatae; vide initia: 

542 iUic quae viduis gentibus in^rat 

560 hie qui rex populis pluribuB ttNpentf 
in eis vero quae non ad verbum quadrant, subtiliter elaboratam 
remm aequabilitatem lector accunitus fadle persentiet geminae 
itinerum imagini epilogi loco narratio de Orpbei victoria ca- 
aendi arte relata adiungitur, qna scilicet efficiaturviribusHercu- 
lis resisleic auu posse quae cantibus Orphei ooo restiterit Ditis 

T. 466 lusit in eo ut tetrametros dactylicos etiam sententiae 
TiDculo cum hexaroetris coniungeret. sic 429 sq. arte cum 432 cohaerent,- 
«ic 472 cum 471, sic vel Phaed. 325 cum 324. — ceterum inter 21 versus 
heroicos sedecim bucolica caesura diremit, secundum tragicorum Graecorum 
cootfiietiidioem, cf. Rossb. et WestphaL metr. 111 p. 29. et sedecfan illOs 
81 CQpias eodcm modo qoo v. 466 diwccarepoesis. at nlmisfnepta csset 
idfedala per daosulam systematis spcdcs u vcnihiis cootra legem et 
osam, qoibus systemala flagitabantur, xara atixoy compositis. quod de 
anapaestis valere ostendimus; valet item de tetrametris dactylicis (de 
HO 1914 sq. T. supra p. 60. 143) et dimetris iambicis (Ag. 759 sq ); 
quibus proluait Seneca Prudeutio. sciiicet systemata ille abiecit ut stro- 
phas abicecrat. 

Lm d« S«a«CM tr»f oediLi. 10 



Digitized by Google 



146 



.11« G4NTICQEVII ?0RI|I3. 



pQtentia. iam vero si periculum facias carmeu tam aperte 
si&gulis particulis coastans in strophas discribendi, videbis 
particulas jstas diversi smbitus esse neque quicquam spei pra- 
denti saltem komini relinqui seDtentiarum aequabilitatem cum 
stropharum eurythmia coniungendi: id quod argumenti loco 
potest esse, in m oanDinibus de quibus non certa ratione 
aUter statui possit» a Senecae arte oonsilium stropharum discri- 
hendarum alienum fuisse. 

yidimus igitur in unius Medeae uno saltem carakine se- 
veriorem normam regnare, in reliquis tragoediis hic quidcm 
et illic speciem quandam aequabilitatis sed compositionem re 
vera strophicam nusquam inveniri — nam quae non tetigi, 
de eis ne quaestioni quidera locus est. quae si omnia com- 
plectimur, prorsus descivisse ab Horatio Senecam coastat, non 
ut ad CatuUi Graecorumve aliorura, velut Anacreoniis, exempla 
rediret, sed ut lege solutus incederet vel, si quando videretur, 
ipse legem sibi scriberet ineptam ac sine arle artiliciosam. 
rapidus sane et miserabilis post Horatium summuni artificem 
lapsus. cuius si causas requirimus, Senecae aevo dudum inte- 
riisse pulcbrae severitatis decorisque re non verbis parati aen- 
sum omuia docent. quod si miramur doctrinam ipram, qua 
Horatius edoctus Aeolium carmen primus ad italos modos de- 
duzit, tam cito evanuisse, quotum. quemque putas Senecae 
aevo ipsum Alcaeum adiisse praeter Horatium a quo carminibua 
pangendis instinieretur? Seneca saltem ne tragoedias quidem 
praeter suarum ipsius exemplaria pemovit: semel Euripidis 
versus adfert (ep. 115', 14) e Danae sumptas quas sciiiCet 
Bellerophonti tnbuit. Vergilium lectitavit Horatiom Ovidium 
philosophos. facile autem qui non Alcaeum sed Horatium legit 
eo induci poterat, ut versus aeolicos xofTOf aTixov compositos 
non multum differre existimaret a stropliis quae qualerDis colis 
acqualibus constarent; praesertim cum Horatius stropharum 
terminos nuilo indicio denotasset. quo sane nec sapphici versus 
excusantur uno tenore decurrentes nec epodi inconstanter et 
ad arbitrium positi nec metra systematis necessario conectenda 
versibus singulis praeter arteni adstricta nec varia numerorum 
genera uno eodemque carmine comprehensa nec denique poly- 
metrorum carminum pueriiis iactatio. quae non ex Graecorum 
imitatione nata esse sed ex grammaticorum institutione certum 
nobis est et exploratum; quo satis expUcatur res omnium maxime 
mirifica, quod scilicet ne hanc quidem ▼ersiculorum flueDiiiim 
sine vf nculo ac dilahentium congeriem stn^harum lege coercult. 



Digitized by Google 



vni 



De ratione quae iater Senecae tragoedias tragicosque Grae- 
corum poetas intercedat disputaturus nota quaedam praefanda 
Tideo : siquidem de quaestionis fundamentis constare ante orania 
oportet. cavendum autem praeter cetera videtur nc quis eodem 
similive consilio Senecam poeticae operam dedisse opinetur 
quo Pacuvius vel Plautus exemplaria graeca expresserunt. ille 
eDim nec secutus est Graecos praeter argumeDta et utique 
Don tragicam musam carmiDibus suis adspirare iussit, sed 
scholasticam. 

qui aate noTissimum liberae rei publicae saeculum Romae 
tragoedias scripseniDt, versibus vere latiDis graecarum fabula- 
rum Don argumeuta taDtum sed mores quoque et afifectus red- 
dideruDt» id eo magis laudaDdum est quo apertius Eouius 
saltem et Accius in praetextatis demonstrasse videDtur quid 
Italicae musae praestare possent. qui quod artius etiam Grae- 
corum exemplis se adstrinxeruut quam comici poetae, eius rei 
caiisa in tragoediae natura sita est. nam in privata vita iocose 
iniitanda inveniendi olficium poetae primum el uni poetae im- 
positum erat; qui ut nova semper et inaudita inveniret res 
ipsa non paliebatur: genera quaedam argumentorum et per- 
sonaruni extiterunt, intra quae mores eosdeni et affectus leniter 
variare et novis coloribus depingere summa ars erat. atqui 
Romanorura comici cQm in iuvenum amoribus, patrum iris, 
laetis securisque angustiarum eventibus rem plerumque versari 
viderent, sine magno negotio et interdum forsan rei emolu- 
mento ^ardentes iuyenes raptasque in amore puellas elusoaque 
senes agilesque per omnia sotos* ex una fabula in alteram 
transtulere, scaenas scaenis mutayere yd in tenuioria argu- 
menti complementum nrcessiyere. quod cum Graeci nusquam 
et numquam fecerint — utitur enim Aristoteles illo ut rei 

81^% absurdae exemplo poet 1456% 30 — , tragicis ne apud 
lomanos quidem concessum erat. namque quos illi sectati 
suQt tragoediae graecae principes heroum regumque actis de- 
orum fative nutu perpetratis sive exantlalis certas formas et 
duraturas induerunt, ut et argumenta et personae in posterum 
constarent: ea de re certamen erat inter Sophoclem et Euri* 

10* 



Digitized by Google 



148 



hE TRAGO&DU l&UTORIGA. 



pidem, ex quo superioreni plerumque Euripidem decessisae 
saecttla teeUta suni; post illos nec argamenta quae tracta- 
▼erant nec personarum praecipuarum mores et naturam ab 
iUis constituta cuiquam licuit immutare, quod et litterarum et 
artis monumenta ostendunt: qui immutare Tellent prorsus nova 
inducere debebant. iam priores Romanonim tragicos umquam 
ignota indictaque primos protulisse nemo arbitrabitur; in Grae- 
cis yero exprimendis non tantum Medeam ferocem flebilem 
Inonm perfidum Iziona lonem vagam tristem Oresten reprae- 
sentare debuerunt, sed et in argumentis disponendis et ex- 
plicaudis exemplaria sequi, nisi artis opera, in quibus omnia 
sua uatura cohaererent, destruere malieut. id quod fecisse illos 
fragmenta docent in quibus quae refragari videntur omnia suum 
explicatum habent. et quidem merilo nou Livio tantum sed 
et Pacuvio illud gloriae ducimus. 

civilibus bellis peractis cum rhetorica disciplina magis 
magisque in erudilione summum locum occuparet, et conseo- 
taneum erat ut prisca prisco more tractata displicere Romanis 
inciperent, et ipsi novo instrumento novum quiddam proferre 
posse sibi videbantur. periculum in mimo factum erat qui 
cum natura arti rhetoricae afQnis esset quantum ab illa re- 
ceperit et in illam Taluerit Senecae patris lectores adunt. 
novum autem genus tragoedia rhetorica inventa est, cuius 
indoles breyiter sic describi potest ut ^&og in ea nuUumf 
fta^og omnia esse dicatur. nam quae ad mores spectant 
sententiis comjprehenduntur, affectus plene et diffnse repme- 
sentantur, oratione omnis generis coloribus sensibusque in* 
structa, descriptionibus et narrationibus undecumque arcessitis 
et ubicumque inlatis. eius tragoediae, quae iam Graecauicis 
versibus composita Homanorum ingenio, sepulta saltem libera 
re publica, aptissima crat, prima exempla non Senecam dedisse 
certum est. num iam a Varii Thuesta vel ante illum a Pol- 
lione initium ceperit ^), dubitari potest, cum in epicam elegia- 
camque poesin ab Ovidio demum rhetoricae disciplinae in- 
doles inlata sit. quamquam Quintiiiani verbis (iam Varii Thy- 
estes milibet graecarnm comparari potest) et argumento quod 
potissimum sibi tractandum Yarius sumpsiti comprobari iUud 
Tidetur. sed Ovidii Medeam ex noTO genere niisse multa 

*) V. Welcker. tr. gr. 1421 sq. veraus Graecorum ritu compositi 
suffiiciebant ut Pollionis tragoediae nova carmina audirent (Verg. ecl. 
3,86). graTius est quod Ovidio Musa dicit (am. III, 1,29) nunc kabeam 
per te RotMma tragoedia nomen, quo iadicatur aiiquid quod Romaais 
proprimn sEt. 



Digitized by Google 



m TBAGOBDIA RBBTORICA. 



efincuDt: ante omiiia Qvidii iDgenium rhetoricae arti quam 
aptissimum eaque eicuHum; quo praecipue spectant ^e de 
iUo Seneca pater memoriae tradidit; deinde Quintiliani testi- 
monium quo docemur etiam in tragoedia ilium ingenio suo 
indulgere quam temperare maluisae^); denique frustuh duo 
quae iniqua nobis fortuna » illius Medea reliquit — libenter 
eDim Ovidii Medea D0?em SeDecae tragoedias venderemus — , 
quae tamen suflQciunt ut et Medeae mores illum aliter quam 
Euripidem tractasse et rhetorum more locutum esse cognos- 
camus. de Seneca non probari magis debet res quam intel- 
legi. tamen ad probandam quoque quae siirficiant adferemus. 

non immerito dici potest ad nullam fere antiquarum lit- 
terarum aetalem inlustrandam utiiius adiumentum suppetere 
quam, quo ad primum p. Chr. saeculum utimur, Seuecae palris 
opus. diilerentiae Vergilium ac Tibullum inter et Ovidium 
intercedentis, quam nemo dod sentit, causas controversiae 
demnm suasoriae et iudiciales aperieut de quibus seuteDtias 
divisiones et colores Seneca posteris tradidit: iUis enim rhe- 
toricam famulae et ministrae loco fuisse, his imperare cognos- 
dmus. qui Livii auDales cum Sallustii libris, Seuecae filii 
scripta pedestria eum Cicerone comparare volet ab eodem lucem 
accipiet m tragoediis filinm cum patre ipsum conferre debe- 
bimus, ut intellegamus nec potuisse quemquam hac disciplina 
a prima aetate instructum in Graecis adquiescere vel in Horatii 
legibus, quas scilicet Seneca id tragoediis palam coDtempsit, 
nec, si tragoedias scriberet, alias scribere potuisse. atque 
Senecam studiis rhetoricis quam maxime imbutum fuisse et 
natura sua non minus quam Ovidium ad ea praecipue incli- 
nasse et pater fidem (acit et quidquid scripsit; ut qui sub- 
inde tota capita libellis suis non alio consilio inserat nisi ut 
in colore splendido finis fiat. at de tragoediis qua ratione illud 
intellectum velim uno saltem exemplo ad orationem ac stiium 
pertinente ante ocuios ponere satius erit. 

non raro eo colore rhetores utuntur ut ad augendam 
rim argumenti rem quam semd evenisse notum sit, ita tangan^ 
qnasi eadem saepe et adeo semper in simiii occasione eveDe- 
rit sic iuvenis qui cum patmnm patris inimicum aluisset ab- 
dicatus a patre dein a patruo adoptatus patrem inopem aluerat, 
iterum abdicandns hoc in novum patrero colore utitur: ^uiie- 
r&h quid fecerhn? quod $oMam (contr. I, 1, 17); nimimm 
pstrem alui, nt olim temet ipsum. sic in Mnrredii sententia 



id quod noQ recte explicavil Welckerus tr. gr. p. 1433. 



Digitized by Google 



150 DB TBAGOBDIA RBETOBICA. 

VII, 5, 15 /octir, ^^t(, quod solet: pro amatore tangum suo 
ttOtt pareit Seneeae fatuum videtur quod putide translato seiisu 
in eadem sententia sanguinem pro ftlio usurpavit, in qua ean- 
dem vocem proprie, Fubliliano more, non quod solitum dicitur 
esse mnlieri aanguinem suum nindere, quippe quem semel in 
coniogis morte albi quoque detrabi pasaa sit. IX, 24, 4 fed 
qtiod soleo : nihil aliud respexi quam patrem (Cimo Miltiadem) ; 
ibid. 5 cogita qualinm misereri soleas^) (Callias Cimoiiis). ciirn 
liis locis conter Sen. Phoou. 154 

dexlra nusier et nuda solet 
bene animus uti, 

scilicet oculoa Oedipus nuda deitera sihi eruerat ibid. 163 
in eadem re: 

vel dirige iras quo totet, 

scilicet iu oculos. Tro. 360 

dant fata Danais quo solent pretio viam* 

virgine scilicet immolanda. Med. 540 

contemnere animuB regias, ut sgis, opes 
potest soletque. 

contenipserat autem regias opes Medea Coicius fugiendo. 
Phaed. 92 

praestatqne nuptae quam solet Theseus fidem, 

ubi qui lias ti agoedias iegerit «oocedel tantun de Ariadna co- 
^gitari. Uf. UQl 

mmMkm eoUtes fnre lacertw, 

3) pluralis nuinenu (^tMilfiffii) ad i4eni gfnu pertioet. ecce i^ 
sententia: ^cogita adulteros esse pre quibus r9gat, oogita qualiummi' 
sereri 8oleas\ cum pro filia pater rog-averit, Cimonis miseritus sit. eius 
usus tragicis Graecis frequentati Welclterus exempla dedit tr.gr. 107 adn. 
de Soph. frR. 284 loquens {av d" (J f^eyiarwy Tvy/ecvovaa Tjipd-SQoiv) 
cf. p. 469 ae Eur. frg. 48 (dovAoi^rc yag jols aolai vut^s). addo Eur. 
Hefc 455 oftev viqomc fim vie% Mfte fitixiQis (Ampbitmo iofantes 
Megara) 1309 tovf di^yiTac 'EXXddoff anniXtat (Herculem). Med. 366 
rots- ysMari vvu(piois xat rotat Xfj&€vaaai. Sopb. OR 1184 oaii^ ni- 
ipiicafjtai (pvff T d(p (uv ov ^Qfsv^ ^vv oi^ r ov XQ*l^ ofAiXniv ovs Tf fi. 
ovx €dit XTavuiv. cf. 1358 ov^k vvfjicpios ^qotoIs exk^&ijy (ov€(pvv ano. 
sic GatuU. 68, 115 pluribus ut caeli tereretur ianua divis (uno Hercale). 
sed multas in hoc osnSeneca eat: M^d. 106 fnmo pr^miai «aeirir ^ponM 
volentibui, 278 quidquid etiem nunc tutva» dbeet m:ariihu ooAft^ot. 
FhOta. A19'p9»i itta fratf*um exempla. Phaed. iil^Tnam miki^pater' 
nus vineare 9tt tautos iabor. Hf. 1283 fortis in pueros modo pavidas- 
que matres, Ag. 194 Pelopia Phrygiae sceplra dnm ieneant nurus. 
HO 1854 pertinax si quas dolor adhuc iubet lugere quas luctus grafis 
in »axa vtrtit, et aHa muUa. 



Digitized by Google 



DE TRAGOEDIA RHETORICA. 



151 



cum Herculem semel caelum tulisse pueri sciant. ibid. 1343 

illa te, Akide^ vocat, 

facere mnoceiites terra quae superos solet. 
Attica Dimirum ubi Mars homicidio purgatus erat.^) item de 
Hercule 110 137(3 — nam quod in talibus Uercule Oetaeo ut 
reliquis tragoediis utor non improbabis — 

quos soks vince inferos. 
plaiie idem €otor est, alio tantum ioquendi geiiere iodutus, 
quem habes oontroT. IX, 6, 8 l^eroi tfpBro w m §tT iMNit 
Ueris aut mendacio aut venmQ, cum fiiium noveroae raieno 
amieerit, filiam ab eiHadem meiidacio deCendat sic Seneca 
Phaed. 1164 

0 inre Tkum Mmperi a mimtMm arf Afoa 

mo revonep 

ubi ad Thesei Minotauro interfecto rorertentis incuriam «il* 
luditur aababaurde* ibid* 1166 

pervertis domum 

amore semper coniugum aut odio nocens, 
ubi, ut ad Ariadneu supra, sic ad se uuamque Autiopam re- 
spicit. ibid. 1207 

tuq^te semper, genitor, irae facilis adsensor meae, 
cum irae in Hippolytum modo adsensus sit Neptunus^ aiii ex 
Tbesei saltem sententia numquam. Phoeu. 34 

semper crnente saeve crudelis ferox, 

cum occidis et cum parcis. 
Oedipo Githaero pepercerat. Hf. 1336 

^niwngue temper sederis aliein arbiter 

anrn nocentesy 
eciUcei Pirithoum. Tro. 500 

mti semper Hiam mme iuos, 

Beetor^ tuerts. 

modo qui Andromachae apparuerat. denique idem piiuUo aliter 
«tfertur contr. Vn , 3, 1 reoertor ad venenum quoniam iniqua 
fortuna nuBo me perii^ulo defungi semel pasta est: nimirum 
praeter veDenum una abdicatio respicitur; quocum aatis erit 

coDtulisse Tro. 134 de Priamo: 

7ul Troia semel te rege tulit. 
observandum autem est locos quos e coutroversiis attuli omnes 
diversorum rhetorum esse, ne hinos quidem eiusdem. ceterum 
erret qui banc iiguram omuibus eius aevi poetis frequentatam 

*) nesdo mun qold ftcondttnm tateat 6tit. Theb. Tin, 7(NI nw 
prhis attra tuhit quam myttiea iamptu et Mfonf EUio» muUa ptir- 
Sairit htmina tympka. 



Digitized by 



152 



DB TRA60XDIA MBTOBICA* 



putei; ascribam quae epici praebent: Lucbd. Vlll, 5S5 Conieli» 
quae a Pompeio seoiel Id Theeaalia abscesaerat: 

ntimfifam omlM laeto 
dUirahimur miuri. 
eadem IX» 66 

9imiUm)€ maloTum 
tors mtftt lemp^ erit? nnmqwm daro.iittta licMe 
coniitgihus? numqmm plenas plangemns ad urHasP" 

scilicet quae post Crassum luget Pompeiuni. Val. Fl. VII, 9^ 
laso cum Peliae iussu expeditionem susceperit: 

mos ima pati nsc esders duris, 

VIII, 353 

aifne iterum Aesonides^ itenm defendUwr arte 
qm solet? 
Stat. Theb. VIII, 680 Tydeus: 

an noetem et soWas ^^aeet expeetare tenebrast 

quod potest per ironiam dictum videri quasi qui semel iDsidia^ 
struxerit idem semper facturus sit. ib. XT, 615 

et in mltm saevire ex more potestas, 
idem in siivis 7, 122 

solet hoc patere Umen 
ad nnptas redeuntibus maritis, 
quippe quod Protesilao patuerit Silius aridus poeta taDtuoi< 
XII, 583 

intratam Senonum tapi^s nUlibus urbm 

adsuetan^ue cofL 
deDique ex historico iosigDe exenipluai addani quod docebit 
qnautas difBcultates color iste parum intellectua criticis parare 
poasit Tae. XIV, 47 ms fulg^irum non dUas erdifiar et sidus^ 
eometes sanguine inhutri semper Neroni expiatum, ubi Gronoyius 
semper eicere voluit, alii alia coniecerunt, historici nihil se 
intellegere fatentur: lege Schilleri adnotationem Neron. hist. 
p. 182 adn. 2. respicit autem Tacitus ad unum cometeu 
(XIV, 22), qui Plauti Sullaeque exihum praenuntiaverat. 

baec igitur et quae eiiis generis facili negotio addi possunt 
ostendunt penitus Senecam rhetorum eruditione imbutum fuisse. 
quem etiam paterni operis assiduum et diligentem lectorenL 



non explicatur Tacitus Suetonii loco Ner. 36 anxius ea re ui 
ex Balbillo aslrologo didicit toiere reges talia ostenta caede aliqva 
inlustri expiare atque a semet in capita procerum depellere, nobilis^ 
simo euique exitium destinavit, nam noD dixit Tacitus: sanguine in-- 
iuitri Memper r^Sm «gppiehtm. 



Digitized by Google 



DK TRAGOEDIA RUETORIGA. 



t53 



fuisse e Iragoediis evinci potest. nolo insistere in eo quod 
seoteDtiae persaepe similes apud utrumque inveniuntur; ut, 
quo exemplo defungar, contr. IX, 6, 2 praecipitati non quod 
impulit tamum trahunt, sed quod oeeitrrit et naturaii quodam 
diephratae mentis adfectu marieiUibuB gratisiimum est commari, 
quocum cr. Ag. 202 mar$ misera nan est eommari cum quo 
edie HO 350 /«to iaeet quieumque ([uob odit premU Med. 427 
moeum omma abemU: trahere cum peretu iUfei; nam similia 
etiam apud alios poetas legiintur^) et omnino in sententiig 
«milibus, etiamsi ad verba usque simiUtudo pertineat — ut 
Med. 433 remeiia quatieus inveiiii nobis deus perieuUs peiora 
el contr. exc. VI, 7 quaedam remedia graviora ipsis pericuUs 
sunt — , spondere numquam licet sitne inter binos locos ne- 
cessitudo. 'j cuius tamen inter patrem Senecam filiumque non 
deesse ccrta indicia iam^ nisi proludendo lectorem fatigavi, 
demonstrabo. 

Sen. suas. 11, 12 ocairrit mihi sensus in eiusmodi materia 
a Severo Comelio dictuSy tamqnam de Romanis nescio an parum 
fortiter. edicta in posterum diem pugna epulantes milites iti- 
dmt et ait 

stratifuo per herbam 

kie meus est, dixere, dies. 
Agantissime quidm adfeehm anmorum ineerta sorte pendm- 
tium expressit e. q. s. hunc sensum ita suum in usum Seneca 
convertit ut de die, quem Medea antequam in exilium iret sibi 
expetierat, usurparet; de quo cum passim iUa verba feceritt 
ut V. 295 tiiifis parando doMur esnUio dies 399 segnis hie 
tUr dies tanto petitus amihitu tanto daiusf ita in extrema fabula 
libms tmeidatura Idquitur (r. 1016): 

perfruere lento scelere, ne propera dolor: 
meus dies est; tempore accepto utimur. 

ef. trag. incinc frg. 88 t. 159 pmtani Mtei dum inimiet una 
intereidant Ovid. fast. III, 637 ei eupU uUa mort*. Lnc. VII, 654 n«e« 
sicut mo8 est miseris , trahere omnia saeum mena iuvat gentaeque 
tuae miscere ruinae. 

quamquam et rhetores e poetis (suas. III, 4 Arellius Fuscus e 
Vergilio, cf. 5 solebat aulem Fuecut e f^ergilio mulla trahere e. q. s.) 
et poclae e rbetoribas baod raro Bensvs snoa adsnmebant (onas. U, 19 
ArlmNiias Silo ei Latroney nbi additSeneca: tam diHgentn Umc audi- 
fores eranty ne dicam tam maligni, ut unum verbum surripi non 
posset. at nunc cuilibel orationes in Ferrem tuto dicere licet pro suo. 
conlrov. 11, 2, 8 Ovidius ex Latrone: adeo aufem studiese Latronem 
audiilj ut multas eius senientias in versus suos Iranslulerit e. q. 8.); 

sed nottra aetas nlmis radla est loqnendi artis qnam nt veram imitatio- 
iiem a fortnita dlacemere iMsaimns, niai ezterna docnmenta acci^ant 



Digitized by Google 



154 



DE TEAGOEDU RHETORICA. 



RoinaDoruin quivis in hoc versu Severi meiiiinisse debebat^; 
qQoruiii in auribus quaotopere talia baeserint ex Seueca patre 
potissimnin scimus. quod magis etiam de altero hoc exemplo 
vaiet (suas. II, 19): Latro in hac mcaoria (in qua deliberaot Ther- 
mopylis Lacones an sibi quoqne fugiendnm sit) cum tractamt 
omnfti qmt materia cfl^teto, po$se tpws et pineere^ josse certe 
invietos reverti benefieio bct, tum wam sententiam adkdt: si 
nihil aUud^ eAmus eerte hetti mora, postea memini auditorem 
Latronis Ar^rmium Sibmem patrem huius Sffonis qui panto- 
mimis fahulas scr^sii — » recUare earmen in quo agnavimns 
sensmn Latronis in his versihus: 

tfle agitey o Danai, ma^m Paeana eanentes; 

ite triumphantes, heUi mora eoncidit Heetor, 
plane eodem sensu in eadem re Seneca usus est Ag. 208 

quem non AchiUes ense violavit fero, 

qmmvis irrocacem torvus arinasset manum, 

non melior Aiax morte decreta furens, 

non sola Danais Hector et bello mora. 
et simili in eadem re Tro. 124 choro Hectorem deflente: 

colum en patiiaey m ora fatoriim, 

tu praesidium Phrygihus fessis, 

tu mu7us eras umerisque tnis 

stetit illa decem fulta per annos. 
quem sensum adco adamavit ut eodem in simili re sed per- 
sona diversa rursum uteretur Phoeu. 94 , ubi locasta Qiios ita 
adloquitnr: 

media se opponit parens: 
proinde bellum toUite aut helli moram^). 
iam carmen illud Silonis quod Seneca pater recitare illum 
meminerat, nec fllium lectitasse Tori est simile, nec magis sen- 
sum istmn vel dimidio saecalo post quam dictos esset aeque 

optime res iiilustratur his aequalium poetarum locis comparandis, 
quoruni nullus quantumvis ad sententiam prope accedant cum Severi 
sensu conferri potest: Lucan. IV, 27 patriaeque et ruptU legibm unum 
donanere diem, YiK R VI, 733 dmt tmnm oro unum iUum mihi fkta 
diem. Stet, Theb. XI, 485 nosier hie campns nosterqu» diee. XII» 366 
aut qnem temeraria quaeris nocte ^neal Sil. I, 157 Murroque secnndos 
hunc superos tribuisse diem. XIT, 633 ventis debebis nimirum hiemis- 
que procellis unum, Iloma^ diem. 

®) verbis eisdcm sed sensu plane dtTerso Lucan. 1, 204 inde m&ro» 
4ot»it betU, Stat. Theb. l, 142 haee mora pugnae soia, $11. I, 479 
Romani Murrus belH mora, at Lacanum quoqae colore eodem usum 
essc non mireris I, 100 nam sola fuluri Crassus erat belli medius 
mora. ad suasoriam a patre Iractatam respicit Seneca d. benef. VI, 31, 5 
tot ista gentium milia Irecenli morabuntur. 



Digitized by Google 



BB TRAGOBDU BHBTOBICA 



155 



celebrem faisse et pneter exercitatiBsimam Senecae fiatris me- 
meriam mnltia insedisee. accedH qood VergiHo eundem locmn 
tractanti se adpUcare noloit, ut adyersari quodammodo Tideatur 
patria ittdicio sic loquentb ibid. 20: sed ni tdaHs sentum bene 
dietuim (Hfct tammi posse melhUf notate prae eeterts guamo de^ 
eentia» Vergilnts diwerit hae quod veUe atat eMbre hdM mora 
eonddit Heetor*: i») 

quidquid ad adversae cessatum est moenia Troiae, 
Hectons Aeneaeque manu victoria Giaium 
haesit. 

Messalla aiebat hic Vergilium debuisse desineie: quod sequitur 

et in decimum vestigia rettulit annnm 
eooplementum esse, Maecenas hoc etiam priori comparabat. cuius 
loci partem priorem cum aiias usum in suum verterit — 
Tro. 204 

excidit Achilles, cuius unius manu 
impulsa Troia (piidquid adiecit morae 
illo remoto dnbia quo caderet stetit — 
in altera parte probasse Maecenatis iudicium videtur; adiecit 
ottim Tro. 124 sq., quem locum modo attuiimua: 

aeHt iUa doem fuka per annos. 
alium autem colorem in Toce multum significante, quae est 
mora, a Triario rlietore usurpatum iiem Seneca in eadem re 
imitatua aat ille enim de Medea oonAr. IX, 6» 9: quid iUa 
fuae fratrem in memn eequoniie pairie tpareit? et de eadem 
Seneca Med. 173: 

Nut nindex eequetur, Med. forean imoeniam moras 
i. e. msdem generia moras quales Colchis profogiens iuTeni 
aparsis Absyrti nendNris. altemm in iioc aensu Triarn oolorem 
{liilres Qsurparunt: Orid. ber. VI , 129 spargere quae fratrie 
pm^it heerata per agroe eorpora trist lU, 9, 27 atque ita 
diwXHt dikvileaquo membra per agroe dmipai^ ulrumque minus 
audacter; sed Lucanus, item Absyrtum spectans, VIII, 98 qtno 
sit tibi mollius aequor — sparge mari comites; et in alia re 
Sencca HO 209 tota iacuit sparsus in aula cf. 1394 spars^is 
silebo (supra p. 50). Ovid. met. VII, 442 sparsuras corpora 
pinus; in similiore Phaed. 1208 qui nova natum nece segregetn 
sparsi per agros; et rursum de Medea Med. 133 sparstmque 
ponto corpus^^^) 

^ qno tnnen proxinie accedit qnod Vergflins diidt Aen. Xt 428 

pugnae nodumqne moramqne (Abantem). 

his locis nisns et Pbaed. 1278 at vot por agros corporis partes 



Digitized by 



156 



DB TRA60BDIA MBTORICA. 



Vergttii iniitatioDe« quae subiDde in Tenibus quoqae a 
patre adlatig apparet, Dihil probatur, ciun Ver^ium oiDuino 
inter poetas plurimuni Seneca legerit el relegerit et memoria 
tenuerit. qualia quam caute tractanda sint uno loco inluatrabo: 
suas. IV, 5 audUw Fuset qmdamt cuttif fudori pam, am hane 
tuawrtam de Akxaadro ante FuMeum iieeret^ putahat aeque bene 
poui eundem (Vergilii) vermrn e$ dksit: 

seilicet ts iuperis labor est, ea cura quietos 

sollicitat. 

Fnsciis tlli ait: si hoc dixisses audiente Aiexandro, scisses apud 
Vergilium et illum versum esse: 

capulo tenus abdidit etisem. 
iitruinque locum imitatus esse Seneca videri possit: priorem 
sententiain habet Phaed. 971 

sed cur idem qui tanta regis — 

hominum nimium securus abee, 

non sottieitus prodeeee hanie 

nocuisse malis? 

sed eadem Euripidia est, cf. Valckenaer. ad Hippol. 1102 et 
fortasse aliorum tragicorum (frg. adesp. 72). cf. Acc. v. 142 
Sen. de benef. IV, 19, 2. Luc* IV, 454. Claudian. in Rufin. 
I, 1 sq. all. alteram reape^pase cuipiam Tideatnr Tro. 48 in 
eadem re: 

alto nefandem milneri ferrum oMWl 

sed boc et potest fortuitum esse (cf. Thy. 722 in vulnere eneem 
abscondit et penitus premens iuguto mannm commisit), et isto 
]oco aperle Ovidii sensum exprimit. pergit enim 



vagat e. q. s., trag. inc. inc. frg. 93 v. 167 membraque articulaiim di- 
vidit perque agros patsim ditpergit corpu* — ut dum nali dissipatos 
artmt eaptaret parms e. q. 8. aUqnando pataTl Medeae de tkttre vcr- 
sani 47 

vvlnera et eaedem ei vagam 

fnnus per artus 
aadacissime sane dictnm corrigendum eaie 
funus per agros. 

non prohibet qnod non eam fabnlam, qoa membra per agroa disaipaTit» 
Seneca mox aecutus est y. 133 sparsumque ponte corpus; nam t. 452 
dicit: quaeque fraternns cntor fprfndit arva\ sed simile est quod 
legitur Thy. 60 membra per parles eant discerpla Sen. suas. VI, 19 
per arlus suos laeeratus, quae est egregia Kiesslingii emendatio; simile 
inquam est si transiatom epitheti sensum addas cuios persimile exemplum 
bab emna Med. 067 artit angustas vagas inter UHaas;*ef, flO 817 et 
nubes vago sparsit cruore. denique admonuit me llsenemt Mloallani 
fragmenti (de iUario Gratidiano. hist. I fr. 35 Kr.) quod in commentia 
Lucani legitor p. 62, 5: qui per singulos artus expiraret. 



Digitized by 



]>E TB4G0BDU BHBTORICA. 



157 



quod penitus actum ctm recepisset libem, 
ensis senili siccus e iugulo redit» 

et in eadem re Ag. 656 

vidi vidi senis in iuguh 
tehm JPymfct vix exfguo 
eangume tingm. 

Dihil ea de re Vergilius in mortiB Priuni descriptioiie (II, 550 sq.), 
sed Ovid. Xlll, 408 

exiguumque senis Priami lovis aara cruorem 
comhiberatA'^) 

idem quod de Vergilio etiam de Ovidio valet quem fre- 
quenter, ut passim adDotavimus, et in eis quoque locis expressit 
quos pater adfert. praeleriri hoc loco nequit, Scauri iudicium 
de Ovidii loco contr. IX, 6, 17 adlato Senecam videri suum 
fecisse, ut qui Tro. 955 eundem sensum dederit sed nou per 
tot membra eundem persecutus, id quod D. Heinsius (ed. 
Scriver. p. 287) probe intellexit. filium tamen non ubique 
patris vel auctorum eius iudiciis se adstrinxisse et vidimus et 
luculentum exemplum addo contr. Yil, 4, 9 et illam falsissimam 
(sententiam Feetus dixit) in quam muUi incidunt: frepter hee 
ipsum^ inqnit, magis flebilis est^ quod nen poteet flere. et itenm: 
htcrmae^ inqmt, matri desunt^ eamae eupersunt; tamqnam etted 
flere non soleant, in ^falaissiiDam sententiam' Seneca quoque 
incidit Piioen. 239 

ewneta swn mAi infeeta t^bttM^ 
kterimae snfererani: ka$ qmqjne er^fuk m^. 

denique cf. Pedonis AlbinoTani Ternim quem Seneea auas. I, 
15 adfert v. 3 

per non concessas audaces ire tenebras 
cum Hf. 552 

qua spe praecipites aclns ad inferos 
audax ire vias inremeahiles 
vidisti^^) Siculae regna Proserpinae? 

i>) 8ic explicaDdus quem inde a Servio non recte ceperunt viri docti 
Teraiiii Temis U. 662 iamque ad»rit nutHe PHaad ie tenguine Pyrrkut, 
simile eat qnod Ovidlas dizit met. YIl, 699: (vietimM) exigue Unxit sub- 
ieclot sanguine cultrotf qaod obversatum Tidetur Senecae acribenti 
Oed. 348 huiut exiguo gravet maculantur ictut imhre, ted vertut retro 
per ora multut tanguit atque oculot redit. cf. Prop. IV, 16, 19 tan- 
guine tam parvo quU enim tpargetur amantit? LucaD.lI, 128 parvum 
9€d fu$a eeneeiut sanguinis eff£iU iuguio flammisque pepereit 

fuit cum vititti necesMcio docerem scribeadam esse, ut tiag. 
inc» inc frg. 147 t. 240 quamam adiguntf hsspes^ stagna eapaeis 



Digitized by 



158 



DE TBAGOSDU BHBTIttICA« 



vereor ne in hoc loco iDlostraodo nimios tmse videar.^^) 
sed qaam maxime intererat ut omnibus persuaderetur quant- 
opere ex rhetorum Indis haec carmina penderent. exempla 
autem quibus defuncti sumus impellant forsan quempiam ut 
uniTersae elocutionis naturam scholasticam singillatim perse- 
quatur, qua sola ratiooe qualecumque gaudium ex bis tragoe- 
diis percipi polest etenim litus aratum est ab omnibus qui 
iudicium de eis ad artis tragicae leges redigere conati vel lau- 
darunt ut bonas tragoedias vel vituperarunt ut malas, ut illorum 
insaniaai praeteream qui vel nostro saeculo Senecam cum Euri- 
pide comparare ausi sunt — id quod et prioris aevi philologis 
et Lessingio adulescentuio, qui mirifice coloribus rhetoricis 
delectabatur, faciie condonamus. istae vero non sunt Uagoe- 
diae sed declamationes ad tragoediae amussira compositae et 
ia actus deductae; in quibus si quid veuuste vel acute dictum, 
tloride et figurate descriptum, copiose oarralum e^et, plaude-r 
bant auditores, arti satisfactum erat. 

itaque non comparabimus cum graecis bas tragoedias ut 
artis opera, sed earum argumcnta tantum et argumeutorum 
tractationem. nimirum a prioribus Romauorum tragicis Se- 
neca et in eligendis argumentis et in tractandia ita diseessitf 
utriusque rei causam ut in studiis rhetorids aitam esse eluceal. 

atque primum quidem argumcaita apod Graecos nobilissiasa 
Oedipum et Hippolytum, quae ne priores Romanorum poetae 
tractanda sibi sumerent incesta conubia et ilagitiosus novercae 
. amor prohibiierant — * nemo enim obiciet Divi luii Oedipum 
— Seneca utmmque sibi adscirit, ot qme afiictibus depingen- 
dis praecipue aptae esaent. eodem comsilio ab Euripide fier* 
cuiem motuatus esi quem nec Graecorum nobilis poeta nec 
Romanus praeter illum tractaTerat ^^) Agamemnonem Lirius 



vtiere jivemif sed ef. Phaed. 649 moruirique caecam Cnosii vidU do- 
mMH. Tro. 791 Uberos Troas vide. Ov. fa8t.ni, 703 ille quidem caelo 
posihts lovis alria vidit et tenet in magno iempla dicata foro» cf. 
Scaiiger. ad Tro. 1. s. et supra p. 143. 

si Dihil aiiud, cerie de Seneca tragoediarum auctore noo ieve 
argimieDtatii et jnea qnldciii senleiitia per se Bnffideas hoc loco conse- 

CUU 80IBI18. 

in universum ad Senecam quoque attinet quod ad priores Ro- 
manorum tragicos, scilicel plerumque intra trium tragoediae principum 
argumenta Graecorum imitalores se continuisse. sacpius ab iiiis unus 
Pacuvius recessit qui iu Duloreste liiona Medo et fortasse Periboea et 
Atalanta argunienta foat Euimidem scaenae trsdlta tractavit; Ennina in 
Achille; de Naevio nihil adfirmo. penaro in iot fabularum reliquiia 
Accius quem praeter iMelanippum Clytaemnestram et fortasse Hellenaa 
omnia ab Sopnode £uripida Acacbylo sumpsiaie c^e^o: titulos enia» 



Digitized by Google 



DK TRAGOfiOU RHfiTORlCA. 



159 



in Aegislho repeticrat (uam Acci Aegistho argumeutum £lcc- 
trae subiectum fuisse videtur), Thyesten Ennius, Accius in 
Atreo et Varlus, Troadas Accius et fortasse Ennius in Aadro- 
macha Aechmalotidc, Medeam EnQius Accius Ovidius; Phoe- 
nissas et Herculem Oetaeum hic praetereo. omnia Tero argu- 
menta ista eam ob causam Senccam sibi elegisse patet quia 
iD illis summi affectuSf amor ira dolor, et alrocissima facinora, 
parricidia et incestus, ubi^e locum tenerent 

haec autem tragoediarum argumenta intacta ut a Graeci^ 
aocepta erant, serrari iam non opus erat. nam si externa 
modo artis praecepta tenerentur, nihil iam intererat inter se 
omnia rite cohaerere, personarum singularnm mores actaque 
recte et constanter eiplicari, nihil denique agi quod non ex 
necessitate quadam e?enire videretur. iam summum negotium 
erat sic omnia contrahere et amplificare ut quam uberrima 
declamandi describendi altercandi materia et locus suppeteret. 
itaque lecla graeci poetae nobili fabula novam suo more Seiicca 
composuit suo proposito inservienlem. ut nec de versione nec 
(lc imitatione loqui possis, sed de redintegrata ciusdem argu- 
menti Iractalione. hoc quomodo in singuHs factum sit eo 
luculentius demonstrari poterit quo certius de singularum fabu- 
larum exemplaribus constabit: qua de re plerumque non potest 
dubitatio esse, in paucis explicatius disputandum erit. 



graecos ipse finxisse videtur, ut Epinausimachen Nyctegresian Thebaida 
Stasiastas (contra Welckeruin p. 1204) et forlasse Helienas; ut qui Didas- 
calica Pragmatica Praxidica scripserit et graeca quaelibet tunc temporis 
Romtnls M probatoram esse dderit. haee potvi toirtam <fiiia exponere 
loBgom ent. addo de Romaiiorum trifocdia, quatenus quidem « Grae. 
eomm Teatigiis disceflserit, ex artis monameotis niliil disci posse. 



Digitized by Google 



IX. 



Ul ad propositam de exemplaribus giaecis quaesti- 
onem redeamus, aptissime a prima tragoedia incipiemus cui 
ut cognomini Euripidiae furenlis epitheton interpolator inscrip- 
sit: novicius huic et nuper denium explosus (de Wilamowitz An. 
Eur. p. 59 sq.), vetus illi Etrusci auctoritate convictus: inter 
quos quae necessitudo sit nou satis liquet; aptissime ideo quia 
iu hac fabula dubitari nequit quin ab Euripide poeta argu- 
meatum repelierit. ille enim Herculis ab inferis reYersi furo- 
rem primus scaenae Iradidit argumenlique formam iu omoe 
aevum coDStituit. quod a graecis poetis aut in ignobililms 
tantum tragoediis aut omniDO dod retractatum eat^) Seneca 
igilur una Euripidia fabula usus est. 

atque primum quidem displicuit iili ut Lessingio (IV, 
247 sq. L. ubi quaedam de discrimine inter Euripidem et Se- 
necam aculissime dispularii) el plurimis egregia Euripidis ars 
qua ex duplici argumenlo — redilu Herculis el furore — unum 
eflfedt: ridemus liberos Herculis et uxor^D in priojre Iragoe- 
diae parte praeler spem servalos iD allera ab ipso servalore 
Iruddari; io priore euudem sua Tirtute smnma perpetrare, iu 
allera praepoteDlis numinis mana lutXUifiiiUhf xd^a miser* 
rimum omnium reddi ; denique amici dextra erigi mrsum mun- 
doque rcddi. transitum ille a priore parte ad alteram, a subita 
e timore laetilia ad summum luctum, admirabili, si veterem 
uon noviciam scaeuam lespicis, sed audacissimo inveuto fecit, 
Iride et Insania in scaenam inductis; minus tamen audaci si 
memineris Insaniae personam Atheniensibus ex AeschyU Car- 
minatricibus (frg. 163) uotam fuisse. hoc igitur cum Senecae 



Diogeoem in Hercule (Suid. s. D.) Uylae faibulain tractasse Welcke- « 
rus conicit p. 1039, in Tiiiiesithd Hereule ▼«! de satjrris eogittl (p. 1047). 
ut nt est et hanuii fabidanuii menioria iotercidit praeter nomiiM et eina 
qoae in GIG I, 231 memoratnr, et LycophroDis (Suid. s. L). 

') quod Asclepiades narravit (schol. X 269) non necessario ad novam 
tragoediam referlur, siquidem verissima sunt quae Robertus (de Ap. bibl. 
p. 74 sq.) el Wilamoirilzius (A. E. p. 181 ado. 3) de tragodumeois dizerunt; 
praeoertim enm 4|nod ille narrat acaratrrl^ci fovi* fl^mtftiotv nMtig 
Euripidem redoleat (r. 526). iclioUastam Pindari (Isthm. 4, 104) hvpothesl 
fabnlae Enripidiae ntom eaae iotellexit Wilamowitains I. §. p. 186. 



Digitized by Google 



4 



D£ E&KMPLARIBVS GRAKOIS. 



161 



displicei et , argumeuto in duo dissecto remedium eo adhibuit 
ut lunouem praefantem induceret, Furias excitantem, de tristi 
rei eventu iucerti nihil relinquentem. ita concitatissimam 124 
versuum declamationem lucratus est. ^^) 

deinde duas scaenas, quibus intercedit apud Euripidem 
liberorum comptio, in unam contraxit, sed Uerculis adventum 
primamque oralionem cantico interrupit, sane quam inepte^ 
Ampbitruo enim poslquam dixit (v. 523) : est est sotiittis Her" 
cuki gradus, cum nuru exit, Herculi, si quid sani agat, occur^ 
«iinis. ctioni& quasi nihii senserit de Hercule tamquam apud 
tnferos adhiic releAto canit; apparet Hercules solus, et multa 
demum de propiia virtute gloriato pater uxor liberi accedunt. 
haec rerum inter se cohaerentium putidissima discerptto uulla 
alia de cauaa facta est ^piam ut Herculi declamandi locua da- 
retur (592 — 617). legant autem fiui ipidis detrectatores oor- 
ruptam a Seneoa acaenam HercnUs redeuntis v. 514 sq., cuius 
aequales non muitae in ullius populi litteris invenientur. 

temporis spatium quo de Ljco supplidum sumitur can- 
lico expkri non suifecit Romano, qui hoc loco scaenam in- 
seruit nihil ad argumentum attinentem sed ipso loco et ambitu 
gravissimam dlbctam totius tragoediae: paene ducentis versibus 
infims describentem fadt Tbesea quem hanc ob causam statim 
cum Hercule induxit, ab Euripidis prudenti consilio recedens. 
deinde non minus imprudenter nec minus rhetorica libidine 
ductus Herculis furorem non reliquit narrandum facundiae 
praeseuti, sed pueros coram populo Hercules irucidal; quo 
instituto perinde atque in Medea Horatium contempsit, toti 
buius artis indoli conveuieuter ut supra monuimus. 

singulos Euripidis locos respexit v. 268 (Eur. 217); 440 (Eur. 
170, v.i.); 506 (Eur. 240); 519 (Eur. 501) ; 520 (Eur. 490) ; 631 (Eur. 558) : 
canticum 875 sq. {Thebis laela dies adesl) secundum Eur. 764 sq. (/o^ot 
XOQol nal ^aXiai fiiXovai (^^^as^ itQoy xar' aoiv); omQiutu apertissime 
997 Mycenas inrert «x Enripidis nantio de Hercnle dum fofit Myceois leoi 
geri somiiiaote, sed ita iofert ut nisi ab Euripidis lectore ioteliegi illnd 
omninoneqtieat; 974 {pectet^ sani parum ina^ni tamen compesce demen- 
iem impetum) Eur. v. 1414 respicitur a Wilamowitzio egregie correctus : 
o >iXn,vog*llQaxXrls ov xal yoadjy (xuyos (Sy cod.); 1206 sq. cf. Eur. 1 148 sq. 
sed ul solel inuniscuit etiam quae ex aliis Graecoiuni fabulis memoria 
teneret. nnum, Hf. 622 sciiicet ex Sopb. Traeli. 201 sumptnm esce, supra 
f. 90 monuL praeterea cf. 1287 sq. tola eum domibut mdt dominitque 
i§0taf cum deis templa omnibus Thebana supra corpus excipiam meum 
eum Eur. Phoen. 1130 s(j[. de Capanei scuto: aiSriQoyioiois d' aani^os 
tvnois in^y yiyas in^ (o/uois yfiytytis ohiv noXiy cpiQtay fAo^Xoiaiy i^- 
^aandcas fid&Qtoy. utramque vero tragoediam propriis condendis legit 
et reiegit. 

4) similem foisitan in Sopliodit Athuntnte fiiiente (altera) scaenam 
Lm 8«BMM tn«o«tUi. 11 



Digitized by 



haec 4e oecoMnia falMdae; de pevsoiiaffttin moribas fero 
nihU dicendiim eal,. siquidem genera persaMrum in rhalofuni 
hidis frequettMa repraosentavil: HerculeB m forlia eat et lyraB^ 
nicida, Lycus tyrannus, luno noverea; Theeeuf^^ namndi, Am* 
phitxuo el Megara flendi causa inducti, Itberi omnino super- 
vacui sunt (v. 203, ci. Eur. 140. 181 sq. 622 sq.). de Lyco 
et Amphitruoue siugula moiiebo. Lycus Euripidius homo est 
motu civili in summam potentiam elatus, quem adversarios suos 
iDterficere Euripidis aequalibus consentaneum videbatur; sedi- 
tionera vero, Euripidis cousilio quam maxime aptam (quod bene 
exposuit Hartungus E. R. 11, 19 sq.), Seneca in Lyco suo omnino 
nou memoravit sed bellum tantum quo rerum potitus esset ; nec 
a proavo ut Euripidius regni ius ille deducit, sed obscuram 
originem muhere stirpis regiae in matrimonium petenda fulcire 
sludet : a qua repulsam ferens simul illam cum liberis socero- 
que necandi rationem invenit. haec scaenae Romanae satis con- 
venienter iamutata sunt; sed simile quiddam fortasse in Cres- 
pbonte Euripides praeierat. Amphitruonis personam eo maxime 
corrupil quod eum love conuhii participe statim ab initio BOH 
contentum tanlum aed el glonabundum faoil v. 264: 
ti» CNfiif urhm nen 9md divum pmn» 
coaia r^tto mnit, ktm guae caelites 
raocpit et qme fecit et — fas eit loqui ^ 
fortme fadetf emUdo prm&vr tti^ 
ety qued nimia putidum eat, Heroulia originem a LjNsi uavidia 
dd^ndentem v. 440: 

partes meae emt redigre Akidae pa^rm 

fanaiffNa ffenim 

nondum Umet de patre? mentimur lovmf 
lunomis o&o erede, 
el non minue pudwide 1247 

atve me altorm tNwas, eeu iu parentm, 
hoc quoque iure adttiireris ab Euripide egregie institulum, 
cuius Amphitruo in prologo nihil indicat de Hercule lovis fillOf 
suum fiiium impense nuncupat (3. 50); Lyco meudacium ob* 
iurganti (148) uno verbo respondet (169): 



habuerit, si recte Welckerus de eius in uxoreni liberosque venatione anle 
spectatoruin oculos posita cogilavit (p, 324 sq. cl. Ov. met. IV, 511 sq» 
et Sen. 987 sq ). eeterom notnm est seholiastini Aiae. §ia co nieew 
Sophoclem, ne Aeechylim iaiitari Tidefetm', Aiacem m soaena mo ii ea t em 
fecisse. 

ft) in qno scnientiam «Jtoolvi persu«sum habeo. vides cur Wilamo- 



Digitized by Gopgle 



I)£ £^P(.A|j4j?VS GRAECIB* 



163. 



undique deaium periculis inruentibus et spe fere omni prae- 
repta pulcherrinia ct uuuc cum maxime auditorum ^imos mo-' 
tur^ effaftdit in lovem convicia: 

^av jnajrjv aQ^ Ofioyafxov IxTrjaafir^v^ 

et noYi&sime: 

QV eg /^kv evvag AQvq^iog rjTtiavo) fAoXeh^, 
^alXdzQia lexTQa dovTog ovdevbg ka^ojv, 
a(()l^eiv dk Tovg aovg ov-a eniaTaaai g)ikovs' 
a/4A^^S t^g el ^edg ^ dixaiog ovx erpvg, 
etkm cborus vereeiiBde (^) et Iris maftigoe (826) de iler* 
cnlis origiDe dubitaiit; ipson denique qui lovem, San^ i 
Zevg, ayemilwr ac dkit: na%iQa yag oyvl ZtfiiAs ^yovfisU 
o' iyti (1265) onin Boiiecae Horoale eonfeias qui origineBi 
siupn ad nawseaHi tisqve in ore gerit 

iuiec eiplicatitta penequeiida erant nt exemplo aiite oeuloa 
poneretiir qno consitio Seneca in retractandia tragaediamm 
graecanim argumentia YoiBatus eaaet. non minus aperta et 
ad demonstrandnm facilis res est in rdiiquis tragoediis quarum 
exempla servata suot; nam quamquam alii queque Oedipodas 
Ag^mepinonas Mede^s scripserunt, dubitari non potest quin 
Sophoclem Aeschylum Euripidem secutus sit. de Oedipode et 
Agamemnone non multa dici possunl: utraque pueri manum 
refert qui nec Sophoclem nec Aeschylum intellexerit; Aga- 
meipnona certa vestigia Aegisthi Liviani relerre Ribbeckius 
monuit, Oedipum ita contraxit ut in 1060 versibus cantica 
330 versiis complectantur, sacriticium et necromantia 230, ut 
ipsi fabulae 500 versus relinquantur. de Medea nuper Brau- 
nius plurima congessit e% Euripide et, quem lectilasse Senecam 
ubique vestigia apparent, Ovidio; quamquam in summam quae- 
stionis locis similibus congerendis non multum lucramur, ut 
p^y^ca de Medea dicendi oliicio non simus a Rraunio levati.^*) 
In Senecae Medea Euripidis tragoedia ita coiitracta est ut 
fere (UqiiidiaiQ pa^rtem ecacii(<Mrmn cpntineat, et ita amplificata 
ut in medio solito q^pre scaena iqserta sit de Medea Teoenum 
coquent^ et iongissima et a graeco poeta aliena. cum Creonte 
. ' .i 

wittio (A. E. p; 257) aceedere non possim. de Iot« enim Amphitnio 
aoQ loqoitur quqsi opeiD laturo, sed hoc dicit: suam partem lupiter de- 
j^n4ftt, nempe sitne pater HercuUs an falso praetendat; ad me speclat ut 
istius de Herculis faclis vaniloquentiam redarguam. naidos v. 170 ^uo- 
modo corrigendum' 8|t non habeo. 

*) ct Mm. Rh. XXXH p. 00 sq. cetemin Bnunius serio opinatur 
ex Hygini ftiboUa attqamm imm aotitiaiii ScnectiD petiTisse (p. 79). 

11* 



Digitized by Google 



I 



164 DE EXEMPLARIfiVS GRAEGIS. 

Medeae conloquium servavit, cum lasone duo conloquia in unum 
coartavit, Medeae de liberis necandis deliberationem et necem 
ipsam coram populo perpetrandam suo consilio adaptavit; nutri- 
cem erae addidit prudenter obloquentem ; nuntium paucis ver- 
sibus absolvit; cborum Medeae inimicum comicorum more fecit 
et ipsam in prologo omnia mox committenda indicantem. 

tragoediam ita conformatam cum Euripidia comparare non 
magis quam in reliquis fas est. sed negari non potest multo 
prudentius quam in Hercule poetam ab exemplo suo recessisse, 
iit subinde probabilis quaedam tragici ingenii mediocritas ap- 
pareiU quo talia pertinent: Eur^ia Medea antequain cum 
laaoiie conloquatur certa est de coniuge eiuaqiie nova nupta 
soceroque interficiendis (364 sq.); liberorum necandonim con- 
siHum demum cum Aegeo refugium pacta capit. Seneca haec 
aliter iustituit; Medea in fabulae initio ne audilo quidem epi* 
tbalamio regem nuptamque novam occidere certa eat, sed eo 
cooailio ut lasonem ad ftdem reducat. sic y. 139: 

mdhu a mdhiM dohr 

furiose loquere; si potest, vivat meus 

ut fuit lason, si minus, vivat tamen e. q. s. 

repulsa a Creonte ira quidem furit, quod poeta ipse obscuravit 
choro male, ut in Hercule post Herculis adventum, inculcato; 
sed nequaquam de lasone sibi reconciliando desperat. cum quo 
ita conloquitur quasi re vera precibus eum priscique amoris 
mcmoria flecti posse putet. cum onmem persuadendi et vin- 
cendi spem perisse vidit, tuni demum omnia secum in exitium 
trahere constituit; at statim post summum afTectum cum eodem 
loqucDS aequum animum simulat (v. 540 sq.); id quod non 
maie institutum esse concedas in poeta cui animorum subita 
concitatio magis adpetenda fuorit quam iusta facinoris ex mori- 
bus statuque mentis explicatio. quod sequitur non minus buius 
tragoediae proprium est. Euripidis Medeam ut liberos necet 
duo commoyent; t. 798 

et, ubi baec instum locnm babent, y. 1062 

^ILiBiQ HTevov/j,6v o%7tBQ i^e(pvaafi€v. 
Senecae Medeae, postquam liberos sibi fugae comites expetivit 
et lason dixit vita se facilius quam liberis carere posse, subito 
oboritur consilium y. 549: 

iic nat08 amat? 
b€m eu, tenetur^ nulnmi pahUt loeae. 



Digitized by Google 



DE EX£MPLARIfiVa GRAECIS. 



non tam sensus novus est (Eur. 817 ovtu) yag av /naXiata 
drjx^eir] Ttoaig) quam locus quo vim suam accipit. simili 
artificio Medeae de necandis liberis dubitantis et postremo de- 
cernentis orationem efficaciorem reddidit; quam cum partim 
ex Eur. v. 1019 sq. expresserit, ita conlocavit ut post relatum 
de dextero fraudis eventu nuntium, dum a coniuge regisque 
famulis in supplicium quaeritur, proferatur: Euripides dum 
isto temporis momento paucissima tantum Medeae verba im- 
pertit conailiique certa (1236 sq.)* Teritati studuit, Seneca saft- 
pensae animoniBi expeetationi. accedit ut haee tragoedia vigore 
quodam orationis non nimis tumido, colorum non immoderata 
qoadam vivacitate excellat, etiam in caaticis» quae insnper ac- 
coratias reliquia oomposita esse demonatravimue. 

omnia baec deaLterioa admiaietrata esse quam ut Senecae 
ipai impatari poBaint non contendam. aed veri multo aimiliiis 
eat meliorem poetam inter Enripidem et Senecam interoesiiaae 
qui argumentnm liberius tractarit. qaem non quaerimus inter 
poetas Euripidem soheeGutos, quoram longe alia erat ars et 
indoles, nec iiiter Alexandrinos do quorum tragoediis nilul 
fere compertnm babemus'0« mc atiqne de Graecis oogitan- 
dnm videtur. 



^ ad poetam qui Alexaadrinoram aevo vixerit Senecae Medeam 
BOtheiog Ttttalit (Ann. lost 18S9 p. 42 aq. 08 sq.). qui cum oateoileiit 
et artifices et poetas posterioram temporom Uedeae svae admiscuisse 

quaedam quae ante Alexandrinos nemo litteris marmorive tradldit, mi- 
nime tamen comprobavit aut sarcophagos ad aliam quam Euripidis tra- 
goediam redire aut Senecae Medeam a poeta graeco qui post Euripidem 
vixerit peadere. scilicet quaecumque illic a qointi saeculi iadole receduat, 
vt iuvoiiB taedam demittent vel pueila dis niiptialibus maetata, talia npn 
in Bingnlis aignmentis a certo qnodam eerti poetae opere oi%inem ee- 
pere, sed per omnes artis litterarumque fines omnemque Graecorum et 
. Graecanicorum vitam, qualis inde a qnarti saecuH exitu conformata est, 

Sropagantur et regnant. quo fit ut carminibus et monumentis, et inter 
omaaomm quidem poetasmde ab Ovidio, talia insenntnr obicumque per- 
mittit oecatia. continebo me» ne lilteiins ooam par est evager» Seneeie 
veiBibus qnibns Diltbdns piaeter ceteros identidem ntitur, Med. 31 sq.: 
koe restat unum^ pronubam thalamo feram ut ipsa pinum postque 
saerificas preces caedam dicatis viclimas altaribus. his versibus nihil 
inest nisi ut obscure et aiyty/Aaranfto^ rei eventum Medea innuat, more 
Scneeae proms solcmni; qua in re imaginibus veibiBqne otitaT ct sibi 
et aliis poetis tritis ac frequentatis. primum ipaam ee taedam coniogibuB 
praelatnram minatar, nempe ut pronoba Erinys: quo sensu cum alii poetae 
— quos excribere non opus est quoniam quos equidem novi locos praeter 
Claudian. in Rufin. I, 83 omnes enumeravit Burmannus ad Ovid. her. 2, 
117 — tum Seneca usus est ante paucos versus Med. 13 : sceleris uUrices 
deae, erlnem sohtHt tquaUda» §erpmUiirWf airam erumtis SMmikff 
ampUmm fkeem^ adeite tMamii herridae fuondam meie qnale$ $ie- 



Digitized by 



166 



DE EXEMPLARIfiVS GRAECIS. 



praeter Eiiripidiam tunc temporis sine dubio Ovidii Medea 
plurimum in liominum manibus versabatur, id qnod Tacitns 
iuvenis testatur dial. 12: iter nUm Asimi aut Messallae liber 
tam iUustris est quam Medea Ovidii ant Varii Thyestes; cui nec 
Senecae patris nec Quintiliani nec ipsius Ovidii tostimonia re- 
fragantur nec denique quod exilia tantum frustula aetatem 
tuiere: id siquidem cum Varii Thyeste (Jdttimune habet. 

sunt autem quae ex servatis duobus fVagmentis de trag^ 
diae natufa intellegi possint. atqike priore , (}Uod hk Verbis 
QliiDtiliaiiiis adfert VIII, 5, 6: nam eum sit rectnm 'nocere facik 
mt prodme diffie(k\ fMhmeiMii Kpui Ofndium Medm dit«t: 

servare pcimf; fer^ttif^ p^im rogas? 
docemur Euripidem mtt «xpmanm •eM «Ir OvMio, sed CNMr- 
lacnihnii cuhi lasoner iia tractatutti, ut Mn fn aoeiisaiido et 
defendeiido contioeretur, eed* niiiiaB et, qaffi {»rodite est e 
comectnra addere, precea Medea ^eflhiif^rM* l0D|[ius ab exem- 
plari Ofidittm reoeBdaBe TerMia fidem ftKSil qMM ^ms&i palter 
adfert ailas. III, 5: $i$ui ^ ^ iJHtt MfMoffii MfQ (Ffitsciii): 
ciir Mcr eilMi mtuiisieriim pUieiiM9 eur M; ol dem deg^? 
titr kee ^m&wr potieeimiim f^fMui ^ tflio Himm vm iApk 
aiebiU ee imitatum eese VergiUamm^pkM deo'^) — (p. 27, 13) Aoe 



iisiis. item Oed. G44 ei mecum Erinyn pj*onubdin Ihalami Iraham, cf. 
"Oet 2« t7l* t7l* fntii MHi» BrinyB ^helamit Sty^as pt^t^Ht igne^. 
262 &ii soluta crin» ittecincta anguibus nltrix Erinyt vmit ad Styg^s 
toros. deinde Cretisam ad.. aras sacrificii loco dis oblatuin iri dicit non 
aliter quam Deianira HO 34*^ me niiptiali victimam feriat die, Octavia 
V. 662 hos ad thalamos servata diu victiina tandem funesta cades. et 
eodem modo hostiam appellat Lycum Hercules Hf. 922, Megaeram idem 
1036 (^. 1036), flippolytm PliMdfatD Phaed. 708 ftuHfbr numqumn 
focis dafuM Htit ett iunguis arcitmtnt d»a, iam nenio piKto ex ho€ 
similiv(* loco quicquam de tragoediae exemplari coiiligendum esse cou;; 
tendet- proiusit autrm Senecae Euripides Med. 8S5 iyu) acpgtoyy ^ 
XQ'i*' /ueTslyfti TcHvde Tijjy fiovXtvfddvcjv xal ^vfxntqaivtiy xoti nagiaid' 
va^ Xiytif yvfi(pr]v T€ kijSevovaay ^Sea&a» 4tid-EP, 

") ItrMiscripsi \&eam ftttricaliMiiiiaBi ttl dator a Klesslingio. pri- 
mum Vergilii versus quo usus est Fuscus non extat in serratn poetae 
certninibus. ecl. 3, 60 lovis omnia plena nimis ab h&C argomento 
afieiiam est. aptissimum locum habuisset Aen. VI, 77 

at Phoebi nondum patiens immanis in aniro 

baeehtttm' i/mm magmm $t petnora ponit 
omnuHtirB deum, 

q^em locum et mitlti expreaaemiit et Ovidius expressisse videri possit. 
sted cTim de Senecae patris errore vix copitandnm et credendum videatur 
Vergilii versum amissum esse, ne sic quidem Fusci sententiae cum Ver- 
gilio satts Gonvenit ut tantum uon impie eum tmitatus esse merito dici 
ijiieat: qua de eaiua extrema, qoae 'aic fere in codd. leguiitiir: mtr Aoe . 
4ortitm> potimhMm poetii fuod tm^tmn non impie t. q. s. (Pkoeiui fue 



Digitized by Google 



Ml ■XBllPL4MBf8 GIIASC» 



167 



MMi fttsita GMo NoMfmi $uo vMe fheuim; iUtfm fwfm 
4ihm qmod i» muUis nUii vtnibu$ Varsiln fmerat, nm M6f^ 
piendi cauta ted palam wmtuandi, hoe «n^, «r veSet a§mmi; 
mm autm in tn^oeHa eto: 

feror hm ut plem 4bo. 
iiaac fcrbt MMidant Ovidii M edeam tougt a1it«r montain loiiee 
^rnni Euripidie: qiiae cihd aeqai aaini et io extremis melm 
compoa sit, numquam ira et ^iolore la tnMWBum agitiir; 
illam disciBm lymphato furora debaoohalafli ene. eisdem igitur 
coloribua Medoae iram depinnvt quibinSeiieca; cuius Medeam 
•et tom ab iftitia paene per totam Mulam videmus et gressu 
quali maenada iacerto huc illuc mere identideui audimus: 
123 incerta vaecors metite tmesam feror 

partes in omnes nnde me nicisci queam. 
382 incerta qnalis entheos gressns t\dit 

Guni iam recepto maenas inmnit deo — 
talis recursat huc et hnc motn effero 
furoris ore signa lymphati ^eren». 
675 ut attonito gradu \ evasit, 
738 sonuit ecce vaesano gradn. 
805 tihi nudato pectore maenas 

sacro feriam bracchia cuUro. 
849 quonam cruenta maenm 
praeceps amore eaevo 
rapitur ? 
862 huc fert pedes et Uhe, 
ut tigris orha natis 
cnrsu furmte hutrat 
Gangeticum itemt». 
hia tautum momenti inesse non infiliaberis ut Ovidium ac 
Senecam et ab Euripide diTerae «t inter ae siBnliter Medeae 

Gronov.) sic corrigenda ct supplenda esse censeo: cur hoc sorlitur po- 
iissimum pectus quod \impleai? quo\ tantum non impie e. q. s. de 
pnone seatntiae iureUiaine parte, in quaa aialta et iBiprobaDnia ▼Iri 
Aaeli «onneall «aot, Temm ine lnTeiiiMe eonfldenthie aflDmo : cur Me 

fjU^ interpreHs minitierium placuit? {isie intor eiUs min, codd.) inter- 
pres vocatur Calchas Verg^. Aen. IH, 359 interpres divum. Tro. 351 et 
938 inierpres deum. cf. Ovid. am. III, 5, 45 dijrerat interpres. ceternm 
'plena deo' illius aevi carmina pleraque sunt, multa ex Vergilii imitatione ; 
e irohe cxenplofinn eaaie Xm. IX, 564 Hte 4eo plinim tmUa qwm 
mnio ^•Mbmt. Stat Tbdb. X, 624 plenum Phoebo vatem. XI, 676 
mulio posteuut numrne pectus, Sii. III, 673 loea plena deo. V, 80 
^lentis et ipse deum. XII, 323 Pkoebo iam intrata sacerdos. Val. Fl. 
I, 230 plenus fatis Phoeboque quieto. IV, 445 mea quod vatet intedU 
Apollo pectora. VI, 673 dei quem pectore ioto iam tmti. 



Digitized by 



168 



DK EXEMPLARIBVS GRAEC16 



persoDam repraesentasse discamus, et ita quidem moratam qualis 
novo tragoediae generi, de quo supra diaputavimua, uiiice coii- 
TeDireU sed )icet ulterius progreidi. 

in epistula Medeae (lier. 12), quam ab Ovidio cempoBitaBi 
esse persuasum habeo, multa suut quorum apud Seaecam tam 
aimilia reperiuAtur ut imitatio aperta sit. adferam graviora.. 
primum autem iam Brauuius vidit L epithidamio v. 56 aq. 
proluaum eaae her. 12« 137 sq* 

auMo mMfroa Aymeii emiM^ ad mcret') 

Mtift oecefiao lan^^ad» igne mkantJ^) 
141 p€rHmm me oAtic tatUum iodm eme ptilei5mii ti) 
sensum veouatom ez alia epiatulae parte adsumpait ▼« 199 sq.: 

<lbf ti6t tit quaerief eampo tmmmmimiiu Uh 

fm tiH lahtro wUm aramdm arai; 

aurem (tte arim ptto tpeetabXe mareo 

ioe mea: fmm iiemn ai tM redde, mges; 

das mea tu sospes, dos est mea Graia iuventus. 
manifesta imitatione huoc locum superare studuit Seoeca v. 
486 sq.: 

iex opibm illis) — nil exul tuli 
nisi fratris artus: hos qiioque impendi tibi; 
tibi patria cessit, tibi pater frater pudor: 
hac dote nupsi, redde fugienti sua. 
item ad ber. v. 155 sq.: 

ire animus mediae suadebat in agmina turbae 
sertaque compositis demere rapta comis 
identidem respicit: 

27 non ibo in hostes? manilms exeutiam faces 

caeloqne lucem, 
157 libet ire contra. 
593 cupit ire im ipeos obmm emes. 

Med. 116 occidimtu: pepulit auret hymenaetu meas. 
111 muUifidam iam tmnpm erml smSeadmrB pim m u 
117 vix ^um ietUum nim adhue eredo mektm. in Ovidii epl- 
•tola T. 145 diverti flebani Msrvi taerimasque tegebant naii aatis defeDoit 

BurTnannns; nam et in locis quos adfert et ubique divermt^ si de per- 
sonis usurpatur, absentem significat (Tro. 514 teque diversum amove. 
Val.Fl.IY,3S7 divertu* abis VI, 581 divertut abiret Vn,577 divertot 
pestfuam in eidei^ si de lacia, leage feaMtaai (meLX^ft^ dleerei — 
AeuariM mnde». irt 1, 085 dteerto — erbe. IL 499 dieereum pet mrbem. 
her. 13, 149 diverso in orbe, trist. 1, 3, 19 Libycit aberat diversa tub 
oris. Stat. Theb. VI, 32S Scythici diverstu ad ostia Ponti. Sil. III, 332 
in orbem diversum etc). scribendum aversi flebanL — v. 65 muUa viri 
docti coniecerunt verum esse credo: petit altera et altera avebat (habebat 
codd.)y i. e. qnod mxor precabatar midiiiii ipsa dctldcrabat 



Digitized by Gopgle 



t 



DE EXEMPLARIfiVS 6RAECIS. 1^9 

adde her. 2Q9 ji«o ftret ira sequar et Sen. 953 ira qua dudi 
Hquor. 

haec sufficiunt ad demonstrandum inter Ovidii epistulam et 
Senecae tragoediam affinitatem quandam interesse. iam vero 
scimus Ovidium non multo ante quam heroidas scripsit (am. 
II, 18, 21 sq.) tragoediam suam comimuisse (ibid. v. 13); 
praeterea nemo nescit Ovidium noD singulos tantum versus 
sed totos locos ex ubo in alterum carmen interdum ita trans- 
toliase ut eandem rem aimilibus verbia iterum narraret, elegia- 
coa versus heroicis matana vel invicem: of. art. am. III, 687 aq. 
et met. VII, 795 aq.; art. 11, 23 aq. et met. VIU, 183 aq.; 
met. II, 401 aq. et fast. II, 155 aq.; met. XIV, 806 aq. et Daat. 
n, 481 aq.; met. XV, 500 aq. el faat. VI, 730 aq. et alia. ergo 
probabUe eat Ovidium io eonaeribenda hac epiaUila auam ipsiua 
de Medea tragoediam expreaaiaae. 

atqui Senecam, ai Ovidio hoc argumentum tractanti ae ad- 
plicare toIoiI, veri multo aimiliua eat tragoediam aibi electu- 
rum fuiaae quam epiatulam. itaque aimplici nec ai quid video 
Ifl^robabili conclosione eo pcaducimur ut affinitatem, quam 
Senecae tragoediae cum Ovidii epistula esse cognbvimus, ad 
tragoediam potius Ovidii referendam esse statuamus. 

certe Ovidii tragoediam uon magis expressisse putandus 
est quam Euripidis; immo, cum illam in rebus uec paucis nec 
levibus prae Euripide secutus esse videatur, in aliis non tam 
reliquisse Ovidium quam superare voluisse Senecam et supra 
indicavimus et altero tragoediae fragmento probare possumus. 
nam sententiam versus 

aanMire potui; perdere an poaaHH rogas? 

a Quintlliano relatam : ^nocere facile eat, prodeaae difficiie', ita 
auxit Seneca et infiexit: nocere alils potui, tibl an nocere 
poadm rogas? cf. v. 120 

merita eontempsit mea 

qui scelere flammas viderat vinci et mare? 
adeone credit omne consnmptum nefas? 

560 vadis obUtus mei \ et tot meorum facinorum? 

Medeae veneflh^ium num Ovidius quoque tam fuae tractaverit 
effici non posse manifestum eat ipsi Senecae acaenam illam 
attribuere suadet huiua poetae et aequalium consuetudo talibua 
in rebus inmorandi. scaenam in Sophoclis Radiciaecia diversam 
fuiaae, Medeam aciiicet non ipsam de herbis coquendis pero- 
mse et imprecatlonea ceciniaae ex Macrobio diacimua (V^ 19» 0): 
gm Medmm dmrM$ mal$fiea$ herbas oocantem, eed 



Digitized by Gopgle 



170 m EXEMPLAMBVS GRAECIS. 

ftB vi noxii odoris ipsa interficeretur. et iosuper Sophoclis 
versus (frg. 489): 

/; d' e^OTtiaio xsQog o^fxa xQiTtova^ 

OTtbv aQyiveqirj araKovaa vofiij^ 

XaXyJoiai xadoig dixBxat Hsi 
•flocent omnia ista chorum cecinisse. — 

in Troadibus demonstrari potest plus xmam fabulam Sene- 
<ttttl sibi sumpsisse unde integrum efficeret et aptum suoingenio 
afgutnentum. Sophocles et Euripides binas fabuias de Troft- 
doni post urbis excidiuin fatis seripseraiil. in Captivis Sopfao» 
•cltni Astyanactis «sortem tractasse eafnque fabalam ab A.<xio Iti 
Astyanatite expressam esse probabiliter Welckerus statuii. idem 
Polyxenae mortem et aTcoTtkow m Polyxena, E^ripides a^cl^ 
'it^&vv bis tractavity alterius soaenarm in A«iae fiAteiriiis in Eur»- 
pae litore statuens: prior Poiyzeimn McrifkMnidMB, Cittaodram 
"mtieuiaiitem, HeleiiaHi tem^ Astyanactia moiitem -et taoi» con- 
lAtiet et in Troiae incendto daasisqiie profectimie praechiiie 
teminstnr; in altera Polyxenae putve virginia miseninioraiet 
Folymestoris nefiirii homhiia emdeie snpplidom egregie cmh 
iongtfntor — qood qoi repi^hendtrnt et quaai dmplicem «oki^ 
onem ritoperant, secnm reputent quaeeo qoaiitii iilaitonii ^ 
ittittriae cimnilo ante speetatopom oeides lAinii Hecoham opos 
foerit, quo molierfs animus tam atrocie eonsilii d laift otM^ 
efter exequendi capax fleri ridereCuT. Euripidis faholaivm Se^ 
neca non alteram utram sectittis est, sed Polyxenae et Asty- 
anactis mortem non infabre inter se coniunxit. post Hecubae 
et xhori lamenta per Talihybium certiores fimus Achillem in 
busto comparentem Polyxcnam sihi immolandam poposcisse. 
qua de re niulta inter sc conviciati Pyrrhus et Agamemno Cal- 
dianta invocant, qui praeter Polyxenam Astyanacti quoque pro 
classis reditu moriendum prouuiitiat. canticum de animarum 
immorlahtate Andromacha excipit quae et ipsa in somno ah 
Hectore monita est ut Astyanacta Graecis suhtrahat; quem in 
patris busto latitantem Uhxes doh) in kicem mortemque pro- 
trahit. Helena nuptiarum titulo Polyxenam ahductura confitetur 
fraudem et a criminihus se purgare studet. Polyxenam ab- 
ductam Pyrrhi gladio mactatam, Astyanacta ab Uhxe turri de- 
iectum esse nuntius refert. deniqoe classem iam secundo vmHo 
p/rofecturam captivae petunt. 

Earipidis Troadas a Seneca respectam esse plerique staituere 
(D. Heins. p. 317 ed. Serira*. Habrocker. p. 37 alii)^ et trao 
tator qoidem in illa Antymnietfe mors, perstringitor tantum Poly- 
xcimie. tam Hbere aoteni SeniKai fiofipidem iseciftQB est ilfey nioi 



Digitized by Google 



DE ESLEMPLAlll^tB GBAECIS. . 



171 



singula quaedatn affinitatein prdderent, de ea dabitari posset. 
Hecuba et Andromacha dominos quos sortitae sint ab Hetena 
^iscitantur (v. 975 sq.) ut Heenbi a Talthybio Eur. Tro. 240 sq.; 
tteieo^e defenaio ab Aivdretdachae oblttrgiia ddbneri videnir cota- 
trOTersiae Hecubam inter et Heienam coram Men^o apud 
finHpidem actae; canticttni de terrii in quae caplivae ^ ab- 
idaeiam iri autumant (814 ftq.), qMnqttain Mione onmiMO 
Mieca^ pf^ria compoeilmn eel, ex Euripidie yersibue 164 eq. 
197 9q. 1096 6q. (cf. 242) pendere D. Hdnsiue Tidit (I. e.): 
at flimitem materiinn etiam Hecobae 444 sq. pruebdiMit. 
eingulbs quoque versue conferre possie, 1134 

Uili nubat Hermione modo 
cum Tro. 719 

roiavza viy.ijaEie twv avzov ftiqi 

567. 68 cum Eur. 626, alia. 

certiora de Euhpidis Ilecuba statui possunt. in ea non 
solum Achilleui in, busto comj[»aruis8e audimus (37 aq.)» verum 
et ^Uercatos esse de virgine immolaucla Graecorum priocipes. 
sed persuadet Ulixes, nulla Pyrrhi mentio (11$ sq.). nuntium 
Dlixes fert; pulcherrimae inter Hecubam Poiyxenam tllixem 
scaenae apud Sehecam nullum apparet Testi^um. contrd Tal- 
tbybii narrationem de Polyxenae morte (Hec. 51$ sq.) Seneca 
1118 sq. non exprimit quidem sed aperte respicit: colorem 
addit Tersibus 566 

i 6^ ov ^iltav t$ xal ^ihav oIxtqi xo^i^g 
tifivu aidrjQii) TtvBVfiavog iuxQQOag 

1154 mvumque inonstrum est Pyrrhus ud caedem figer. 
V. 568 

dt yuxi d^vriGMva^ o/nwg 
7toXki]v TTQOvoiav elxBv evaxrjf^fog neauv 

. 1157 ntc tamen morwhs actiiuc deponit animo$ e. q. i^. 

aon n^legil vel ^ffttecos mi^erantes^ ^72 «q. Sen. 1160; 
virginem nt per totam faibulam hic «qnoque sikre Toluit, qumh 
-Hs iBplunr sibi^ et freqnentaflam loeiim ab Euripide eumm 
potuerit: 563 sq. ei fisp atigvov — fcaUiv m^o^iiug e. q. s. 
(cf. Agam. d72 sq.). sed toli Buripidis narrationi Senecam se 
adplicuisse certum videtur. 

Hartungus igitur cnm (E. R. H, 284) Seneeam sic fiitri- 
pidem imitatnm esse 'dleit, Trt Troadum argutnentum cum He- 
dttbae argumenlo misceret, ad alteram Polyzenae moilem re- 
lerre , ad allmm Astyaaactis . videtur', coBiunetionem «utcon 
duplicis argumenli Seneoae Iribuere. sed restahit alia qine 



Digitized by Gopgle 



172 DE EXEMPLARIBVS GBAECIS. 

cum ciegre credas Senecae deberi aliuade sumpta esse demon- 
strari potest, scilicet Pyrrhus et Agamemno de victima Achilli 
immolanda dissidentes et scaena medium et insignem locum 
spatiumque 400 versuum tenens Andromacham inter et UHxem 
de puero occulendo et ab hoste protracto. atque Andromachae 
quidem somnium (438 sq.) libenter concedimus a Seneca posse 
inventum esse; simile enim Hecuba de Polyxena somnium enar- 
rat (Uec 68 sq.) et quae ad Ilectorem depingendum opus 
habebal ea ex Vergilio repetiit (aen. II, 270 sq.). reliqua 
aiiteni scimue noii iii hac tragoedia pnaiuiii traotata eeee. et 
diacidium quidem inter Pyrrhum et Agamemnona (in fiecuba 
Euripidia vidimus UHxi fuisse adversarii partea) Welckerae re^to 
et in ceteris iudicio^^) ad Sophoclia Polyxenam referri posse 
vidit In qua Agamemno principum alicui , quero Neoptole- 
mun^ esse Welckerua couiecit, sic obioquitur (frg. 479): 
ov yag %ig av dwatto nq^(^6apvi^ atQazov 
totg Ttaai dH^ai^^ xal nQoaaqfntiaai X^Q^'" 
quod de Polyxena dictum esse argumentum fldem facit et quod 
AchiUia aimulacrum sdmus in hac tragoedia ipsum in scaena 
apparuisse (frg. 478. ft. vxp. p. 34, 27 1.) et iusta manlbus 
suis poposdsse ^*). quo pertinere Accii Tro. fk*g. 2 479. 80 
et fortasse frg. inc. inc 38 recte statnit Rlbbecfclus (tr. rom. 
p. 417). itaque Seneca v. 184—370 ad SophoGlis exemplum 
se adplicuisse videtur. 

puerum antequam de tuni dciceretur Andromacham occu- 
Inisse et Ulixem indagasse et Servius testatur (ad Aen. III, 489 
cf. Ribb. 1. s. p. 412 sq.) et ex Astyanactis frg. 9. 10. 11 
(v. 178 sq.) Accio quoque tribuendum videtur (Ribb. p. 415). 
quem in Astyanacte Sophoclis Captivas expressisse admodum 
incerta quidem Welckeri coniectura est si fragmentum spectas 
quo nititur; sed firmatur eo quod in Troadibus Polyxenam 
secutus esse videtur (v. s. de frg. 2) et Captivis Astyanactis 
mors iustum argumentum praebet. Ulixem autem in pueri 
latebras inquirentem et miserae matri diram necessitatem im- 
moto pectore opponentem a Sophode inducUun esse veri si- 

^*) tr.gr. p. 181 ^telbst der niedrige umk zwtichen diesen beiden 
di dm TroSriimm dSaf Sateea tSui ouf e£n aUtt iragische» nwrkild 
dSuei fUr die mUwiekhmg der irageedie te eehr hwteMeren naiOr' 
Uekm verkaHnistes der pertmm tekUtttm'» 
scribendum videtur roer ncctny fl|a<. 

'^) Baieri sententiae (secundae in calce Animadversionum in tra^. 
gr. Bonn. 1874), qua conteDdit Folyxenam Sophoclitm anteqoam Achillis 
MttJi/ey appanicft immolatain esBe, non aecedo. profidacentiliiis appa< 
nrity sed nt ab itineie eos retiQCfet (Welckenit p. 17S)« 



Digitized by Google 



DB BXKKPLAllBVS «BABCIS. 



173 



mHtinwim iridktiir et [^nfimaram fabalarum exemplk confirma- 
tom. deDique in CaptiTis CalehaDtis partea foiaae lirg. 31 doeet 

Senecam igitur in Treadibna altera ntra vel utraque Sophoclia 
de rebuB post Troiae exddium actia fabula non minus quam 
Ettripide uaam esse cenaendnm est id si cmitamlnare vocetur, 
eane contaminant; Sophoclem ▼ero iam in Polyxena utromque 
argumentum coDiunxisse minime credendum, ut nec de Accio 
idem probare cessit Ribbeckio (p. 416). 

de Thyeste loqui cum proclive est — nam de eius ex- 
emplari si quid certi constitui posset, omnium id maxime gratum 
acceptumque foret — tum, quouiam de graecis fabulis nihil 
fere compertum habemus, otiosum. adfirmari tantum pulest 
argumentum idem a Sophocle in Mycenaeis — quam si ex- 
pressit Accius in Atreo, sunt quae ad eani referenda videantur, 
V. Ribb. 1. s. p. 267 sq. — ab Euripide in Thyeste tractatum 
esse ; si quidem de duabus Sophoclis Thyestis recte Welckerus 
exposuit. Cressae autem Euripidia in Creta insula agitur argu- 
mentumque continet quod Sophoclis schohasta memoriae tra- 
didit, id quod et aha uon pauca et nuuc marmor Piraicum 
extra dubitatioDem poDUDt (Wiiamowitz. A. E. p. 139 et ibid. 
p. 255, ubi prorsus recte ea de re disputatur); ut opinionem 
de Cressis et Thyeste unius fabulae nominibus non denuo re- 
suMitatum iri iure speremus. sed utram potissimum Seneca 
secutns sit vel ideo efficere non conamur quia Varii quoque 
Thyesten Senecae in manibus fuisse certum est monendum 
tantummodo, solem post peractum facinus iter yertentem non 
▼ideri aetatis Euripide posterioris inventum esse, quod putarit 
Welckerus (p. 361); nimirum ita nota omnibus et trita res 
esti<^) ut a tragoediae principibus in litteras inducta esse debeat. 
denique de Thyestis oraculo fabuiam ab Hygino Serrio Mytho- 
logo Vatic. traditam (WddLerus p. 367) Seneca aperte respicit 
Ag. 31. 48. 294. ^ 

In Phaedra Senecam non Hippolytum coronifenmk Einri-' 
pidis secutum esse pridem iDtellectum est; Dam licet in sin- 
gulis frequeDter utrique fabulae coDveniat, iD summa rei omnino 



cf. praeter ea quae Welckerus adfert 1. s.: Ov. am. 111, 12, 39; 
her. 15, 101; Ib. 427; PontlV, 6, 47. Prop.lV, 22, 30. MaBfl. 111,18; 
V, 408. Lucan. I, 543; VD, 45t. Stat. Theb. U, 184; IV, 307; XI, 120. 
Mart. III, 45, 1 alia. ceterum illud cum priore prodigio, quod Plato 
respicit Politic. p. 26$ E et Sophoclefl (lrg.6S7) ftlqae Euripidea (frg. 853) 
tetigeniat, bene conciliari potest. 



Digitized by Gopgle 



174 



inter se discedunl atque eodem quidem discrimine quo Euri-r 
pidis priorem ab altera llippolyto diversam fuisse AristophaDis. 
Byzautii testimouio edocemur; nimirum in servata Euripidis 
labula Pbaedra quasi invita et inducta a nutrice cupidini in-^ 
dulgeus oiyqL fiiv^ Ix^cclQei de, (^ovlsTai ye firjv, contra hic 
ultro amorem profitetur et durum iuvenis pectus precibus ipsa 
domare tentat. atqui Sophoclem, cuius Phaedram uon magis- 
refiugere possumus quam plerasque eius tragoedias nain 
quod Asclepiades in scholio il 321 narral ne a coronifero qui- 
dem Hjppolyto tam alieoum est ut non ex illa possit in tra- 
godumenis relatura esse — , non tam protervam Phaedram 
proposuisse certum videtur. inerito igitur ValckeDaerius Sene*< 
oam oonMoil ad Hippolytum velatuai iu f iMcdra ae adatrinxisse» 
qttam miQCturam 1« eoBimeiilariis passUa pfobare atuduit. 
qwbiis eerliora aeiri posae primuna udq eseniple ante ociiloa. 
ponani. 

Ovidiua iu amonim remediia haee scripsit, ut fugieuda 
e98e quibuB amer aU posset praeoiperet (?• 743): 
pm^dm 9909 Fhmdra: poms» Ni^Him» 
nao faci^ fomiM tamrw witits afue». 
(pubus diftograpliia, ut vidit MueUemaf aqbieeta eat: 
Gno9i4$ fmm» niopeni: saipimhHr mnmH; 
dimtii9 ^iKmr lumrioius am»r. 
vix iiiemi»aria ift causis anmis Pbacdvae uimaad vlTeodi Imur* 
riam usquaai mcMorari. at certe iio& poterat Ovidiua iUud twtu 
uude proferre ni^i 9ciret auditores statim reeordaturoe eseo 
ootMno locum quo id ipsum de Phaedra expoaitum esset. quem 
tuisse in Hippolyto velato indicare videntur frg. 440 
OQLu di zolg nokXoiGLv dvO^QOJ/ioig ey^ 
zlxvovaav v^giv trjv Ttdgoid'' eufiQa^lav 
(vijtf fi.eifiao' evTTQa^iav Bergkius) et frg. 441 

v^Qiv %e tUjei jiXovTog ov cpetdo) ^iov 
(sic Nauck., rj (p. Stobaei codd.). scimus quidem antiquissimo 
Graccorum proverbio Koqov et v^qlv invicem se gignere; haec 
iilum Pind. 01. 13, 10 *^V/?(>6y Kqqov fAatiQa O^Qaffv^v&ov, 
oraculo apud Ilerod. VIII, 77 Hqqqv 'y^iQg vIqu, baac iUe. 
Tliwgu. 153 et Sol. frg. 8 

%iKV€i %oi xoQog v^QLv otav xaxfijf ol^og etfyfai 
avSQcintp Kal oju ju^ voog agfiog /] 
cf. JKauck. ad Soph. OA 873 (vfigig q>v9€V8i vvfayvay). sed 

Ovftto etlMui tns idem dizimt, scripaiflMt Gn. /Mm i., 
amabiti nec iMjciir^onfiii amorem divHiU «li dixisMt. 



Digitized by 



175 



in argumento quale Euripideum illud est '^Y/^^i^^ ea potius esse 
videtur quam Horatius indicat 1, 19 

mater soeva Cmpidinum 
Thebm&eqite iubet me SemeUs jmtr 
$t Imeifm Lieentia 
/In^ antMtim rediare anmibm ^t) 

et sententia non aliena esse ab Euripidis fragmeuto celeber- 
rimo (887) 

ev Tthjafxovf] tol Kv7t^t,g^ Iv ntLviiivjt ov,^^) 

qiuM quQo»o4o tractat» fiMarit» in i^re HippoiQrti^ discere potes 
ex Terbosa Senecae paraphrasi qua QiHriil Pba.e4xflft cohortaliir 
ne colluw aiUMiat libidiai) v. 202 

vana ista demens animus adscivit sibi 

Venerisque numen finxit atque arcus dei, 

quisqnis secutidis rebus exultat nimis 

fluitqne luocuj sempei^ insolita appetit. ^^j . 

tunc ilki magnae dira fortunae comes 

subit libido: non placent suetae dapes, 

non tecta sani moris aut vilis cibm, 

cur in pemtes rarius tenues subit 

haec delicaias eligens pestis domos? 

mr sancta parvis habilat in tectis Venus 

mediumque sanos vulg^is adfectus tenet 

et se coercent modica? contra divites 

re^qm fuUi pkra fita»i fas est petmt? e. q. s. 

atque frg. 440 quidefl» iam Welckeros ad hoc Phaedrae cum 
, DUtrice conloquium rettulit (p. 738); qualem scaenam elBam 
in Hippolyto priore extitisse iam Chddius et Seueca invicem 
testantur. in coronifero autem Euripides ad eandem senten- 
tiam semel adludit (v. 409) 



'■^) cf. Claudian. nupt. Hon, et Mar. v. 54 (p. 103 1.) Luxuriae 
yenerique vacat. 78 hic (in netnore Yeneiis) habilat nullo comtricia 
LiemtUt nodo. IV Hon. 263 MMtdetque LieenHa htantm, 

feod «siickMl satyiit AalhaM ipmn^u^ yu^ 4 Ki6n^m^a} 
Eoripidem Bnmpsiaae cnm dicit Aihenaeas (270 B), IwpideiUD qaoqa^ 
fraginentum e satyris esse fidem facit. 

cf. Sen. ep. 90, 19. all. (k-.L 561 (ex Phaedra): 

vis magna meniis blandus aique anitni calor 
amor esiy iuvenia gignitur^ luxUy otio, 
imiHtur itti^r laeita forluna$ bona, 
fnm fnmti aiqtui ahf t tH iiktM, cadit 
orwifue viret perdit eoBtineiut ma$* 



Digitized by Google 



176 



DB BXBIIPLAMBV8 6BABGn< 



£x di ysvvaiojv Soficov 
Tod* rjgSe ^i]leiaiot yiyvtod-aL xaxov 
uude suum colorem deducere Ovidius certe uon potuii. 

Ovidium autem iu Phaedrae epistula adoruanda item Eu- 
ripidis Hippolyto velato usum esse cum visum est aliis tum 
probatum a Wilamowitzio (A. E. p. 209 sq.) qui, cum parum 
recte de Ovidii v. 136 iudicarit, Plularchi locum (mor. p. 27 
ext. (p. 63 , 20 Herch.) xal 6 avaycrjvog avzov ndXiv oq^$ 
o%L vifjv te Oaidqav xai TtQoaeyiiaXovaav ro) Qrjael neTtoi" 
rjxev wg dia rag ixeivov TtaQavo/niag egaad^elaav tov ^ln- 
TtoXvTOv) demonstravit Ovidii versu 110 et Senecae Phaed. 
91 sq. inlustrari. sic frg. 433 

ixta di voXfiHjg xal ^aaovg didaanttlop 
iv rols a§if^akOiOiv mtOQmarov 
"EQuna fsAftwp ivaiUKiKfinawv ^eiv 

componere licet cum her. 4« It 

quidquid Amor iussit non est contemnere tutum, 
regnat et in dominos ius habet ille deos e. q. s. 
et Phaed. 184 

vicit ac regnat furor 
potensque tota mente dominatur d&us. 
hic volucer omni pollet in terra impotens 
laesumque flammis torret indomitis lovem, 
218 Amoris in me maximum regnum puto, 
sic frg. 436 

§y(jLt 6i cpy]f.ii xat vofxov ye firi ae^eiv 
ev Totai deivols ftav avaywnitav Ttkiov 

cum her. 4, 154 

quid deceat non videt uUm amam.^^) 

et Phaed. 177 

guae memoras mo 
vmt eue nutrix^ ied furor eogii eequi 
peiora. 

et sic in aliis quoque, qufte ad Phaedrae mores aliter quam in 
Hippolyto coronato formatos apectanty non tam Ovidii epistulam 
a Seneca expressam eaee quam utrumqoe ad eommunem fontem 
accesaisse probabile est. 

apud Euripidem Phaedra questa erat quod una domus duas 
sorores amore perdidisset: her. 4, 63 



"^) cf. 133 Juppiter pt*fiiBi UatmU fwdeumpie iuvaret, quo 
fortasse speciat trg, 448 M,* ov' yitQ li^&mff rinfT« n^iwa^y 
' qni scUicet ipm peccent 



Digitized by Gopgle 



BE SXEMPLARIBVS GBAECB. 177 

hae qugque fataU e$t: plaeuit domm una dMbus, 
me tm fwrma et^it, ee^ta pareiUe eorer. 

Phaed. 665 

demus eerores una eorr^puit duae^ 
te geuiter at me natus. 

dlzerat placere albi in Hippolyto faciem viriliter torvara: ber. 
V. 73 

quemque vocant aliae vultnm rigidumque tmcemque 
pro rigido, Phaedra iudice, fortis erat. 

11 te tuus isle rigor positique sine arte capiUi 
et levis egregio pulvis in ore decet. 

quibtts admiscuit Ovidius ex Arte sua colorem (75. 76); Se- 
neca haec sic iikflezit v. 657 sq.: 

tn te magis refulgei in/cmiptw decor 
et genitor in te totue, er twvae tamen 
pare o/tijua matris miscet ex aequo deeus: 
in ore Graio Sqfthicus apparet rigor. 



cf. V. 798 

V. 803 



quam grata est facies lorva viriliter 



. te frons hirta decet^ te brevipr coma 
nulla lege iacens, 

item quod apud Euripidem Phaedra de Hippolylo in Cereris 
sacrii sibi viso praedicasse et iude Ovidius sumpsisse videtur 
V. 71: 

candida vestis erat, praecincti flore ea^Ui, 
flam vereeundius iinxerat ora rubor, 

ad Tiiesea Cnosi moFantem Seneca transtulit t. 651: 

presserant vittae comam 
et ora flavus tenera tinguebat pudor.'^^) 

Pasiphaes infamem et infelicem Ariadnae amorem tangit sallem 
Euripides Hipp. 337 sq. in priore gentem Solis Veneri pridem 
iuvisam quesla esse Phaedra videtur, quod Ovidius iudicat v. 54 : 

forsitan hune generis fato reddamius amorem 
et Venus ex tota gente tributa petat, 

Seneca pluribus persequitur v. 124 sq.: 

stirp&m perosa Solis invisi Venus 
per nos catenas vindicat Martis sui* 

« 

•^') hoc secuiidum noviciam et a poetis Alexaiidrinis cxcuUam Tliesei 
imaginetii cf. Naekius opusc. 11 p. 88 sq. Uelbig. Unters. p. 259 sq. 

Leo de Senecae tragoediis. 12 



Digitized by 



178 



D£ EXEMPLiiilBVS GRAECIS. 



et vel eo processisse prior Phaedra videtur ut felicem prae- 

(licaret Pasiphaeu quae qualemcumque amatorem tameu inve- 

nisset: her. v. 165 

flecte feros animos; potuit corrumpere taurum 
mater: eris tawro saevior ipse truci? 

et Phaed. 115: 

infando malo 
correpla pecoris efferum saevi ducem 
audax amasti: torvus impatiens iugi 
adulter ille ductor indomiti gregis — 
sed amabat aliquid: quts meas miserae deus 
mu qui$ iuvare Daedalus flammas queat? 

vides hac ratione Phaedrae morea qaales in Hippolyto velato 
fuerint accuratiua ez imitatoris sententiolis et acuminibua erui 
et circumacribi poase. tantum autem Eurtpidis ingenium valuit 
nt scaena in qua Phaedra Hippolyto amorem aunm confitetur ' 
ad non vulgarem escendat pulchritudinem ▼erumque affectuum 
vigorem; quod Welckeri quoque iudicium est (p. 744); atque 
Yersum 710 

Hippolyte^ nwnc wc compotem voti facis 

hoc loco etiam Euripidcs scribere poterat. 

verum tamen cave credas totam fabulae oeconomiam et 
scaenas pariter cunctas ab Euripide Senccam mutuatum esse. 
ac primum quidem cum Senecae scaenam v. 85 sq. ad Euri- 
pidis exemplum couscriptam esse intellexerimus, eam quae 
sequitur (358 — 405) hoc saltem loco bonus poeta conlocare 
non potuit. sed cum Phaedram languidam in lectulo iacentem 
et ancillarum coetu circumdatam in priore Hippolyto non minus 
quam in altera^^) descriptam fuisse ex sarcophagia eluceat hia 
tantum parum dextere uaus eaee videtur et fortasse ex nutricis ' 
narratione in Phaedrae aermonem vertiaae. sequentem ?ero 
acaenam quae nutricem ostendit Hippolyto perauadere studen» 
tem ut rictttm nimis austerum deponatt totam e^ Senecae 
officina prodisse certum est etenim in Hippolyto velato per 
nutricem Hippolyto a Phaedra litteras missas esse, quibus con- 
loquio inter novercam et privignum proluderetur, fidem facit 
non tam Ofidii epistula quam sarcophagi, quibus non minus 
quam parietibus Pompeianis Hippolytum velatum repraesenlari 
olim demonstrari poterit cum exoptatum sarcophagorum corpus 



v. 171— 202 sq.; cf. Seo. 373 et Eur. 135; Sen. 358 etEur. 174; 
Sen. 360 et Eor. 177; Scn. 365 et Eur. 183; Seo. 394 ei Eur. 202; 
8ea. 403 et Eor. 2t5; Sen. 396 et Eor. 220. 



Digitized by 



DE £X£ilPLARifiVS GRAECI8. 



179 



in lucem protlierif. liic Seueca sine dubio uon alio consilio 
propriam scaenam substituit nisi ut laudandae venationis aevi- 
que aurei describendi optiinaiii occasionenr noD praeteriret. 

seaefia num Allienis in velato ut in Senecae Hippolyto. 
fuerit in medio relinquimus ; illud indicare videtur Virbius Ov. 
met. IV, 506 

Fittiteam profugo curru Troezma pett^m 
iamqm Ccrin^aei earpdbam litwa panti e. q. s. 

ubi certe Athenis profectus est. item fost. VI, 739 
iioii impune pius iuvenis Troezena petehat 
atque illa quoque ad velatum pertinere recte vidit Hartungus 
E. R. I p. 420, cum Welckerus ut in heroide de Sophoclis 
Phaedra cogitasset. sed obstare videtur her. 4, 107 hic tecum 
Troezena colam; quamvis in omnibus, etiam externis rehus 
Euripidis priori fabulae utique Ovidium se adstrinxisse minime 
dixerim, immo facile credam illud Ovidium scripsisse aiterius 
Hippolyti memorem. 

Thesea apud Euripidem quoque ab inferis redisse frag- 
mento (446) quo in hanc rem utuntur non confirmatur, at 
Plutarchi loco cum Ovidii v. 110 ut supra fecimus coiilato. 
idem Sophoclem in Phaedra finxisse non tam frg. adesp. 424 
quod ex incerta aliquot Stobaei codicum coniectura ad Sopho- 
clis Phaedram relatum est (frg. 603 Dind.), quam Soph. frg. 
620 Nauck. doeet (iVoiy* iit ovgav cora nvllaivofy xuro;), 
si non ad canem venaticum cum Welckero p. 399, sed ad Cer- 
berum iiiud referimus ab Hercule Thesei ope in lucem pro- 
tractum, cf. Hf. 810 

eon^mit aures timidus et patiens trahi 
erumque fassus are submisso obsequens 
utrumque eauda pulsat anguifera Uuu$>^^) 
Phaedram post relatum de Hippolyti morte nuntium rursus 
comparmsee et morti suae pra^atam esse esL argumenti natura 
consentaneum est. eo autem Tel certe ad similis argumenti 
orationem referendum mibi videtur frg. 446 

u> Xafingbg ai&rjg ^fiiQag ayphp (paog, 
wg ^Sv kevaaeiv tolg te nQaaacvttiv iMtkiog 
xai TolaL dvarvxovOLv, wv nlcpv/. iyi6 
quae sunt verba mori volentis. a Theseo, cui a Welckero data 
sunt (p. 739), V. 1 pronuntiari non poterat nisi in ipso 
reditu, scilicet antequam se infelicem putaret. 



^^) qua conieclura supplere iuvat lepidam Uerctieri disputationein 
de Argo cane lierinae vol. XII p. 391 sq. 

42* 



Digitized by 



180 fiXEMPLARlBVS GAAKGIS. 

tandcm si de fine fabulae quaeras, ultimam scaeuam Se- 
neca proprio marte confecit, quae a nullo opinor Euripidi 
imputabitur (v. 1201 sq.). primum Theseus morlem sibi sua 
maDU paratum iri infinite praedicat rem minime perfecturus: 
nec dubitai chorus quin meiitiatur (v. 1244); deinde dispersa 
filii membra in unum congerere et unicuique legitimum locum 
exquirere puiida diligeutia inaliUiit. apud Euripidem vero m 
fine Dianam necessario apparuisae et Hippolytum Troezeniis 
coiendum commendasse Welckerus Yidit (p. 742); neque alio- 
quin frg. 449 scribi poluit grariorem vero quaesiionem digito 
tantum a Welckero perstrictam'^)^ sdiicet an ipse Hippolytus 
in scaenam redierii, ui factum esi in coronifero, Tideamus an 
novo argumenio solvere possimus. . . 

Thesea Euripidis fabulam adventum Thesei, altercaiionem 
cum Minoe, moriem Minoiauri coniinuisse e firagmentis con- 
siat.^^) chorom septenis pueris puellisque coniiiiilsse quos 
Theseus secum ^funera nec funera' duxerat certa Welckeri con- 
iectura est (p. 734) ex frg. 389. haec enim est^ scboliastae 
Veneli ad Arist. Vesp. 312 

iV' ifioi TtQctyfiaxa ^ooxeiv naQixrjQ; 
adnotatio : TCQdyfiata fiooKeiv] 6 loyog Ix Gtjoiwg EvQinidov. 
exei ydg ravia Xiyovaiv oi %a%%6fxevOL Tzaldeg eig ^OQav 
TC^ MivwzaLQO), Welckeri coniectura, quanivis consenlaneam 
et i()se aestimaret, lahnio (Arch. Beitr. p. 255) eo elevari visa 
esL quod senum Aristophaneorum verba quae secuntur 

dvovrjTOv oiq' to d^vlaKidv a* elxov ayaXfia 
sic cxpiicantur: xat TOt;ro notQa %a Ix Giiaiios' €avi dk 
^lrTTCoh-Tog 6 kiytav Tavva' 

ilnd. 'Mweifelhaft Ul ob die «n^ainung dm noch Mandm 
BippolvlUM nieht dor wrbeieorton auigabo oSgenthumHieh angehHri* 
non videtar in iudicium vocandum quo4 Ovidios fasi. VI, 745 (roddide* 

ratque animam) et mel. XV, 527 (fessamque videres exalari animam) 
Hippolylum statim mori narrat, ut qui in ista brevitate aliter rem in- 
stituere vix potueril. 

s') frg^. 388. 84. 92. 93 iare cxnlare hissitWflain. p. 171 adn. 11. 
dnbitts liaereo an posslt ad Minoem cnm Theseo in Evripidis fabula alter- 
cantem referri^ qood in Thesei templo Mlco repraesentavit (Paus. i>^t7 
(MtVws") xccl aXXa vno oQyrig aniQQixptv avihv xai naWa ovx trprj 
IJoatiddivo^ tlvai , intl ov dvvaai^ai ifjv arpQayiifa, tjy mVor tpiQCjv 
trvj^tv^ a<pivii is x^dXaaaav avaa(^aai ot, Mivuts fuv kiytiai xavia 
tlno^v aipttyat T^r CfpQayWa' Bqaia dl arpQaytdd TC iatiytjv (^oyra 
xai CTifparoy ^qvcovy^ ^AfAtpttQit^s duQoy, dyekd-tJy Uyovaty tx r^s 
^aXdaatjs)t ut mde fabulae ar(2^umentum suppleatur. eadem res in Eu- 
phronii vaao Caeretano cf. Uelbig. Unter8.p. 166 adn. 1 etConzii exempl. ^ 
vas. V, 1. 



Digjtized by 



DB BZBMPLARIBT8 GRAE€IS, 



181 



aifOvr^tGv ayaXfi^ 'ui nit9Q olxoiai T&mv* 
itaque eoniecit nclimas Miootauro destinatas in seaena appa- 
Tttiase et singulaa de sorte sua cooquestas esse, eodem fortasse . 
tempore quo cum Minotauro Theseus dimicaret. quod nullo 
modo concedi potest. nam pueroruni puellarumque gregera 
personarum vice functas esse cum exemplo caret tum proba- 
bilitate, siquidera pugnae herois contra semibovem intercinere 
chori officiura erat. in eo rectissimum est lahni iudiciura quod 
Hippolylura istura nec Thesei filiura nec, si inter adulescen- 
tulorum nuraerura recenseatur, choreutara haberi posse dicit. 
sed hoc ipsum, Hippolytum scilicet ignoti cuiusdara adulescen- 
tuli Thesea comitati nomen esse veri prorsus absimile est; non 
quod in vasorum picturis inter Thesei comites nomen illud 
non apparet (cf. lahn. I. s. p. 262), sed quia ineptum erat 
nomen eligere a quo Antiopae filii memoria arceri non posset. 
minore negotio his difQcuItatibus Wagnerus se expedivit (Eur. 
frg.) qui ipsum Thesei filium ezpediUoni Cretensi interfuisse 
putat; id quod fabulae natura et communi memoria plane re- 
futan peritissimum quemque fugere nonpotuit(Wel€ker.p.734; 
lahn. p. 255 adn. 9). itaque quoquo nos Tertimus non patebit 
ex hoc labyriniho exitus nisi lenebras discutere magis quam 
dispicere conabimur. 

nempe cum in Theseo Hippolytum Terba bta protulisse 
Terum esse nequeat, altemm utmm nomen, sive Hippolyti sive 
Thesei, corruptum Tei potins scholiastae errore inlatum esse 
consequilur. atqui Hippolyti nomini quod substitui possit cogi- 
tando non invenias, quippe cuins in locum nec pueri uliius 
nomen aple snccedere nec posl priorem scholii partem liberi 
coniunctim &igniricari queant (dixisset enim Xiyovai di xal 
ravta ot naXdtg sive lial de oi naideg ol ycai ravja A^- 
yovteg). ergo iabulae noraen errore natum esse concludemus. 
quod ne testatur quidera tara diserte scholiasta quam in frag- 
mentorum conlectionibus, etiam in Nauckiana, nisis scilicet 
illis vulgata ante Duebnerura lectione, scribitur. in Veneto 
haec est altera scholii pars: tb de e^rjg, rb avovrjjov aga, 
'iTtTioXvjog loviv b Xiycov ey.u' av6vr]T0v ayaXjna zii. nec 
sane improbabile videtur flebili utriusque fragmenti colore et 
nuraerorura sirailitudine et arta versiculoruni in eodera loco 
coniunctione scholiastam inductum esse ut eidem fabulae utrum- 
que ascriberet; quod utique fecisse putabimus qui adnotationera 
talem: lativ^IrrTtoXvtog o Xiyojv zavta cum priore coniunxerit. 

ergo si tenendum est Hippolytum apud £uripidem dixisse 
avivfitov ayaXii <J natBq otaoiai tbkwv, 



Digitized by Google 



182 



DE B1BMPLARIBV8 GRABGIS. 



fabida in qua illud proferre potuerit nulla reslat nisi Hippo- 
lytus velattts; in Hippolyto vdato locus nultus praeter ultimam 
scaeoam, quali quidem coronif^ Hippolytus terminatur. nara ne 
ad Hippolytum fugere iussum referas numeri prohibent. 

haec si recte disputavimus, in priore quoque fabula Hip- 
polytus misere laceratus et moribundus in scaena comparnit et 
in patre consolaDdo ultimum vitae spatium consumpsit; iit scae- 
nam nobilem et, si quis Euripidis artem recte cognoscere velit, 
nolabilem noa posteriori demum dramati poeta iululerit. 

praeterea novo excmplo discimus Euripidem iu utraque 
tragoedia scaenas eiusdem argumenti tractantem diversis verbis 
usum esse: idem enim fragmento 445 comprobatur: 

TtQOi; iTtTtwv ev&vg ogitiYjaag aiciaiv 
quod iegitimum locum in uarratione de iniausto Hippolyti itinere 
habuit, et fragmentis 438. 442. 444 quae docent cum patre 
iratu in priore quoque fabula Hippolytum conlocutum esse. 

tetigimus alium Senecae ab exemplari suo in disponenda 
fabula disseusum, ut qui patrem fiiiumque una nusquam in- 
ducat. <|uin restent alia quae diverse ab iUo instiluerit minime 
dubitamus; sed ad ilia indaganda fabuiae fragmentis destituimur. 
servata traotavimus omnia ^^) exceptis duobus quae ad ignotum 
aliquid spectare possint. eorum alterum frg. 435 

avTog %i pvv dgwv^^) elta dalfAOvag noAu 
yaQ nopovrti %ii &9og avUiafifidvBi 
omnino non vidbo quomodo in hac fabula locum habere po- 
tuerit. ad Phaedram cum Welckero referri non poterit nisi 
aiti^ scripserimus. sed obleii^randum videtur Qementi Aleian* 
drino et relegandi veraus ad Temenum coius argumento optime 
conveniunt. alternm est frg. 443 

Srjaev, nagaivdi aoi %b h^atov, a2 gfQOveig, 

yvvaixi nei&ov f^rjdi %aXt]v^fj xkvofp* 

adQotandutn est qaod in Hippolyto coronifero fere eisdem verbls 
chonts aUtur v. 1 144 

noTfAoy tmoTfxoVf cJ TaXaiva 
fjLdviQt iTtKtff avovai a' (ftv 
ftavm S-toUrw, 

") de frg. 439, quod non recle ad Phaed. 903 rettulit Wilamo- 
witzius (A. E. p. 154), constat niihi Welckeri sententia (p. 739). — Phi- 
lemo (s ^i^Xog cf. Welcker. p. 740) vel potius Phavorious iam nemini 
fucum faciet. confudit autem Phaedrae litleras cum AgameiUDOQis (Iph. 
Aul. 34 8q.); Quncuoatur ibi et diXroff et mvxtj. denique cooferre ioheo 
firg. ine. 876 (Ar. Lys. 713) oAA' aiagffhtf imtly ntu cumiiatti fia^v 
cnm Phaed. 603 vts mogna vocem tmiUit at maior fm§t 

^*) fort. «Mf ri wv^Quv» noo obstat clra. 



Digitized by 



DE KXEMPLARIBVS GRAECIS 



183 



quod iit scribitur fprior autem versus certa ratione correctus 
est) mancum est et boc fere supplemento eget: ^rjdi zaXrjxHj 
KUvwv [fjce^iaa^ iQSvva]; quae sententia fabulae argumeoto 
omoiDO refragatur. cui conyenit quod Weickerus et Hartungus 
putarunt his verbis dici, aimile jiiminim quiddam chori verbis 
Hipp. 891 ^ ^ 

opa^, afi[€ifXOv wvta ngog d^euiv naXiv, 
yvtiaei yoQ av&ts aitnhnuov* ifioi m^v* 
sed talem sententiam hoc modo demmn recuperabis, quam- 
quam in re obscura oihil spondeo: 

Qyjoev, naqaivia aoi tb k^atov' (d cpQoveig, 
fitidiv fci&ov jntvatxl tah]^ nMwv, 



Digitized by Google 



X 



1. 

Oed. 171 

quin Taenarii vincnla ferri 
rupisse canem fama et nostris 
errare locis, mtigisse solum^ 
vaga per Incos simnlacra virum 
175 maiora viris, bis Cadmeum 
nive discnssa tremuisse nemns^ 
bis turbatam sanguine Dircen^ 
nocte siletiti Amphiomos 
ululasse canes. 

ia bac omiDum ioferaalium desGiiptiooe, qui locua poetis latiais 
et prioribus (Verg. Aen. VI, 256 sq^ Georg. I, 476 sq. 0?id. 
met. XV, 796 sq. e quibus Seneca sua mutuatus est) et aequa- 
libus Senecae posterioribusque (Lucao. I, 548 sq. III, 417 sq. 
Stat. Theb. IV, 374 sq. Sil. VIII, 624 sq. 642 sq.) frequentatus 
nec ipsi Senecae alias neglectus est (Thy. 668 sq.), esse quod 
metricum offendat supra (p. 109) memoFavimus, hiatnm scilicet 
in medio dimetro anapaestico (v. 178). accedit grammatica 
ratio ; nempe in septem versuum ambitu ter omissum est ver- 
bum substantivum, semel finitum {vincnla impisse canem fama) 
bis infinitivum (fama est vaga per lucos simulacra; bis turbatam 
Dircm); ubi nequaquani in primo tertioque loco, eo magis 
haesitamus in secundo. sed ad profligandam rem uec ipse locus 
sufYicit nec deliberando rationem assequaris; sufficient exempla 
apud Senecam obvia in unum congesta: sed quicumque in 
scriptoi is cuiuslibet opere et minutissima quaeque constituere 
susceperit sciet quaestiunculam istam de omisso verbo sub- 
stantivo ex eis esse quae cum molestia plurima sine bonae 
frugis spe sescenties retractanda in singulis el saepe in medio 
relinqueada sil: praesertim cum nuUum vocabulum frequentius 
a librariis omissum sit quam tst in vetustioribus libris per 
compendium tale scriptum nec ullum facilius et proclivius 
interpolatum. itaque hunc locum pauUo uberius tractandum 
putavi, procul habitis sermonis ambagibns. 



Digitized by 



ANALBCTA, 



185 



qaaedam attuHt Priscianus II p. 152 sq.; Charisius ia 
libro quarto locos huc spectantes inter soloecismi (p. 268« 10) 
el ellipsis (p. 271, 4) exempla dedit. Geiiius postquam per^ 
Tersae Hygini opiDioni de Terftibus quibu9dam Vergilii ? itiesam 
opposuit» 01 esf €f enu tt fuU pknmqw abem dicit eum efe- 
gantia siM dHrimemo eententiae (V, 8, 7)*' sed nec doctrioa 
uec seDSU Yetemm granmiaticorttm multum iuvamur, quippe 
qui aut solum Vergilium aut asseclas eius respiciaDt. ille vero 
quod ad huDC usum attiuet aimilem locum iuter poetas habet 
atque iuter acriptores TacitusO» diTersum eo taDtum quod 
summa apud posteros auctoritas hac quoque io re valuit. 

atque Lucretium quidem Lachmannus in commentariis 
passim pronuntiavit non omiltere verbum substantivum nisi ubi 
mente ex superioribus suppleatur (ad 194 cf. ad I, lll; 
1070; II, 136; V, 836 ubi adiectiva neutri generis ut pote 
suave mmim sine verbo substantivo poni concedit; VI, 746*. 
qui post Lucretium venere — et de eis tantum loqui in aniiiio 
esl — cum omnino non abstinerent a verbo substanlivo omit- 
tendo, in duo quasi castra ita discesserunt, ut ab altera parte 
Vergilius staret, ab altera Ovidius, illum poelae epici seque- 
rentur Lucanus Valerius Statius Silius, hic et Horatium elegiae- 
que poetas exempla haberet et posteros praeter epicos secum 
duceret. quid quod inter diversa poeseos genera stili difTerentia 
eo usque pertinet ut Vergiliua et Statius iu epicis carmiDibus 
frequeoter, Id miDoribus, L e. Id bucolicis ille, bic in silvis, 
pardus verbum substantivum omittant. 

certis autem fiuibiis ut solet loquoDdi usus circumscriptus 
est, iotra quos alia faciiius alia cautius pro sermouis legibus 
propriaque consuetudiae poetae admittunt. atque multo qui- 
dem fae&Iius si ad substaDtiva adiectiva adverbia depoDeolium 
perfecta accedere debet veibum substautivum Deglegitur quam 
81 ad perfecta passivi, io passivis rursum frequeotius iofioiti- 
vum quam flDitum. item, sive ad activa, ut breviter dicamus» 
sive ad passiva perlioet, facilius io seoteDtiis rectis sive prio- 
Cipalibus omittitur quam io subordiDatis: ex subordiDatis om* 
Dium facillime io eis quae relativo vel proDomioe vel ad- 
verbio ioducuotur, durius ubi coniunctionibus tempus condi- 
cionem causamve indicantibus sententia regitur. omnino autem 
facillime fit verbi substantivi defectus in senteutiis quae per 
interrogationem sive exclamationem efferunlur, itaque de singu- 
lorum poetarum usu ita referemus ut activum a passivo secer- 



de Cicerone cf. Madvig. de Hn. p. 90. 



Digitized by 



186 



ANALECTA 



namus et in utroque sententia& rectas et relativas a reliquis 
auhordinatis. 

ad adieetiva igiUir aliaque nomina verbonimque deponen- 
tium perfecta in enuutiatis non subordinatia aive relativis Ver- 
gfilius si medium sumas in Aeuddos singulis libris vieaens his 
.verbum substantivum omittit') (in IV et XII doodedens, in 
IX triciens quater, intra numeros islos in neliquis) '), in sin* 
gulis Georgicorum quinquiens deciens quod fere perinde ett 
si librorum ambitum spectas. in eclogis universis viciens ter 
(ad 1, 53 cf. Lacbm. ad Prop. IV, 2, 29). Ovidius in singults 
metamorphoseon libris non saepius quatn ter quaterve, quam- 
qnam in qualtuor priorihus lihris non omnes locos me con- 
gessisse scio.^) itlem iu elegiis anle exihum scriplis si medium 
sumas deciens in siogulis libris (omitto epistulas), iu fastorum 
singuhs noviens, iu elegiarum Tomis scriptarum quater. Ho- 
ratius iu epodis quinquieus (1, 5; 9, 3; 11, 5; 12, 15; 17, 17), 
in carminum 1 octiens^), in II bis (1, 33; 13, 33), in 111 
nusquam, in IV: 4, 38, multo saepius in sermonibus: in hhro 
priore sexiens deciens, in altero terdeciens; in epistularum 
priore ter, secundo nusquam; ad Pis. 361. 417. Properlius, 
si cum Lachmanno et Hauptio libros distinguas, in I octieus, 
H quiuquiens, IH lerdeciens, IV undeviciens, V deciens. Ti- 
buUus in 1 septiens, in H nusquara; Hl, 6, 19; IV, 1, 107. 
praeterea iil, 4, 94. (^atulius banc Jicentiam deciens fere sihi 
permisit, quater pote nude posilo (45, 5; 67, 11 1 76, 16; 
98, 1 cf. Prop. IV, 7, 10); 23, 7; 57, 3 nec mirum; 62, 3 
mrgere iam tempus; 64, 184 {sola insuh) fortasse huc per- 
Unet; 68, 34 illa dmm^ itta miki ssiltf. ib. 28 addunt eK) 
— omnia lenissimi geueris. cetermn computaitionibus istis non 
abBolutan ineese auctoritalem, sed dubia multa reluMiui con- 



in quibusdam variant codices Tetustissimi , ut Aen. II, 191 cf. 

IX, 133; II, 428 a Seneca ep. 98, 4 cuin est adfertur; VJ, 123 a GeUio 

X, 16, 12. cf. Serv. ad 111, 39. 45. est addit F: IV, 456. YI, 721 j Ai: 
IX, 154; R: X, 105 cf. X, 621. XI, 23. 

') in margine durioris generis exempla dabo, in quibus omiataai 
yerbmii substaiitiTQm cam aUo pcfCacto verbifinitieoordioatBr. AeB.IV, 
704 ditaptus color alque—vita neenit, VI, 547 UuUtm effatui et in 
verbo vestigia torsit. VII, 32S tot sese vertitin ora, tam saevae facies, tot 
puilulat atra colubris. IX, 426 nil iste nec ausus nec potuit. X, 877 tan- 
ium effattis et infesta subit obvius hasta. qualia posteriores adamarunt. 

*) met. 1, 274 ul saepe falso relatum est de Laurentiaiio 86, 12 ^ 
habet «tl (ut Jf). idem accidit I, 617. tn M omittttor I, 7S2; U, 747; 
in L IV, 17; Titioae in M additar XiV, 385. — VII, 656 pareum gemu 
est M. parcumque geiius L. qualia cumulare non iuvat. 
cf. fienll. ad aerm. I, 8, 32; 11, 3, 139; 4, 48. 



Digitized by Goo<. 



1 

ANALBCTA. 187 

sentaaeain est: omniDO praeter Vergiliom et Horatiuoi Tis 
iiliius poetae maiiu scriptis in talibus credendmn esl; qua- 
propter non respexi nisi quae aut Kbrorum comensu aut certa 
ratione constarent. 

muUo minor est locorum numerus in quibus verbum aut 
nomen coninnctione regitur. postquam: Yerg. I, 520 postqttam 
Mrojfraat*. 111, 1 postquam — nkim mp$HB eeeiditqiie, VI, 22$ 
p, eonk^ dnem et flmnma mievit. VII, 406 poa^^Hm mea 
eaHe primos aeuieee fkmree. X, 298 fieae talia poetquam effatus 
TofX^m. cuius generis eieroplum praeter epicos non habeo. 
vbi (de tempore) Aen. 111, 69. IV, 80. geor^. 1, 312 Hor. epod. ' 
2, 67 haec nbi locutns fenerator Alfins, dnm Aen. IV, 565. 
VUI, 580. X, 283. georg. III, 165. Ov. uiet. Vll, 525 dnm 
vwm mortale malum. sic accipiendum Hor. epod. 15, 7 dum 
pecori lupus {infestus fnerit) cf. III, 17, 13 dum potis.*') cum 
Verg. ecl. 8, 15 cum ros — gratissimus. Ov. met. li, 455. 
ait. 11, 315. 111, 173 tum cum sine nubibus aer. Hor. serni. 
l, 10, 33 cum somnia vera. si Verg. Aen. II, 10. 349. IV, 319. 
V, 363. VI, 133 (VH, 263: om. schol. Veron.). VH, 548. IX, 
738. XI, 323. 373. XH, 157. Georg. I, 17. HI, 179. 384. ecl. 
7, 44. 10, 38. Ov. am. I, 3, 16. II, 6, 51. III, 8, 65. art. 
H, 665. fast. Hl, 386. VI, 715 trist. I, 2, 102 remotum 
Benllei emendatione. lli^ 1, 19. Hor. ep. I, 3f 30 recte ' 
scribitur eit tibi curae, non si t. c. — quoniam Aen. XH, 
647 quoniam superie adverea voluniae.'^) quia Aen. XII, 808 
^ttta nota mihi — tua^ magne, voluntas. Ov. am. 1, 13, 35. 
art. H, 140. fast. VI, 644. her. 6, 148. quod Ov. met. II, 
859. haec omnin apud Ovidium parcissime, apud ceteros 
praeter Vergilhim fere nusquam infeniri Tidea. apud epicoa 
posteriores frequentia aunt deniquein ioterrogatione indirecta; 
cf. Verg. Aen. h 743. 752. il, 890 dobte an tirtus quie 
in koae requirat? 0?. met XIV, 2 quid raetra quid usue wratri 



Aen. IV, 52 dum pelago desaevii hiems et aquosus Orioii quas- 
satatqtte rotet, dum non iractabile eaelum, vitiosa sententia est; non 
(Kktest Aniia dicere: maoete djiin nsTcs qoassatae anot; ted qoia qoaa- 
satae aant, ideo manendum donec composito mari tuto credanlur. scri- 
bendum igitur: quassataeque rati dum non tractabile caelurn. hinc Ovid. 
her. 7, 173: laniataque classis postulai exiguas semirefecta muras. 

"^) Ov. met. VII, 299 quoniam gravis ipsa senecta est: est om. L. 

^ Gatoll. 04, 121 huc pertioeret nisi locum, qui pott Lachmaooom 
Ifgebator qoalis a Gatollo aerifai potoit, editor novimmQS pcosime car- 
fopiaaet aed de editione iata loqoi sine indignatioBe non poaram* et 
roecum sentire scio quorumcumque interest ut yemm efnatar, non nt 
iugeoiolorum istorum iudibria opUmi poetae fiant 



Digitized by Gopgle 



188 



AiNALECTA. 



nescia. Prop. III, 27, 11. IV, 5» 35. saepius Horaliiis: III, 20, 8 
maior an illa (e coniectura Peerlkampii). serm. I, 6, 112. II, 
4, 10; 5, 43, cf. 54. (JeDique epist. 1, 1, 11 quid verum 
atgue deceiis curo. 

accedioQUS ad verbuni substantivum in perfecto passivi 
omissura, quo evenit ut participium nude ponalur. quo quae 
proxime accedit constructiOy vX scilicet in gerundivo idem fiat» 
nmlio iniaus dura est inveniuntur autem eius generis parti* 
cipia in sententiis non subordinatis sive relativis in Aeneidis 
libris singulis si medium sumas sexiens; rarius in georgicis: 
in I sexiens, 11 ter, in ili et iV binis locis. in eclogis tantum 
8, 3 ^rum $htpefactae carmine Iffncis, 9^ 53 niiiic okkta mtM 
tot camina.^) Ovidius met. f, 190 euneta priUs temptata (sic 
Bei^nensis: temptanda ML). V, 142 per vJtrumqne fraxinm 
aeta femwr, VII» 537 snMi d^arensa potentia nmhi. IX, 233 
quo fUmma miniuro enbdita, X, 242 tn rigidum parvo silieem 
diserimine versae. XIV, 109 cuius dixtera per ferrum, pietas 
^^ata per ignes. XV, 365 et 373 sentenlue brenenlae [cognita 
res usu; res observata colonis.) ^^) in elegiis ante relegationefli 
scriptis deciens quater, in fastis undeviciens, quorum locorum 
quattuordecim extant in libro quarto et quinto; in iristibus 
sexiens. Catullus nusquam. Propertius duodeviciens (ad IV, 
• 10, 61 cf. Lachmann.). TibuUus Ler (I, 3, 43. II, 1, 43. 57). 
Horatius I, 12, 51; 11, 15, 10; 17, 15. IV, 9, 18; 15, 14. serra. 
1, 2, 41; 8, 28. II, 1, 52. 67; 2, 44; 6, 22; ad Pis. 394. 
ep. II, 1, 152; 2, 139. 

facilius idem fieri iu gerundivo diximus, eliamsi non fre- 
quentius: Vergilii viginti locos scio, Ovidii sedecim, quibus 
tamen plures extare confido. Prop. 111, 24, 4. IV, 13, 62. 
Hor. I, 7, 27. II, 14, 17. 

de verbis passivis in sententiis subordinatis quae coniuncti- 
onibus reguntur praeter Vergilium ante Lucanum perpauca 
exempla inveniuntur. ubi Verg. Aen. I, 81 et V, 32. 315. 
VUl, 175 ubique: haec ubi dicta. II, 634 atqae ubi iam pfUriae 
perventum ad Umina sedis. V, 362 post ubi eonfeeti cursus et 

") coordinatum cum verbo finito Aen. IV, 260 et XII, 868 arreetae" 
que horrore comae el vox faueibus haesU, Vi, 686. VII, 486. 722. )X, 
237. X, 10 i. cf. ed. 8, 3. ^ 

'^) met. VI, 619 iamque iter efeetmm ett L (om. H), IX, 613 
neque gnim de tigride natus: neque est d. f. n. L (quod omisit Keillus) 
fort. non mero errore. Xf, 742 [falis obnoxius idem tunc quoque mansit 
amor nec coniuf^iale soluium foedus in alilibus) non interpungendum 

Sost amor: sic saepe in edd. peccalur. Vll, 460 quaque paienl adilus 
fatem £), noo quaque potent kaSitut (J/). 



Digitized by Google 



ANALBCTA. 189 

dona fmgk. georg. I, 505 q^iffB uhi fa» vermm atque nefat. 
lU, 235 poa «frt coUHtmm robur mruqu$ refeetae. 271 amdis 
«i5t iN^iliira fkmma meiiMi. praeterea Hor. ep. I, 7, 73 hic n!n 
— vitm. pottquam Aen. 1, 216 et fere idem 723 etVill, 
184 (fostquam esMmpra famoi epn/ts mensaoquo remotae) III, 
212. TV, 151. VII, 709. georg. 111, 433. doftee Aeo. V, 698 
restinctiu donec vapor omnie» eum georg. 111, 105 cum spes 
arreclae iuvenum, Hor. 1, 20, 3 datus in theatro am tibi 
plaums, 11, 7, 11 cum fracta virtns et — tetigere (non freta). 
Ov. lier. 16, 104 cum mea virginitas milk pelita procis, quod 
Ovidius nullo modo scripsisse polest. 7, 57 praecipue cum laesns 
amor, quod niulto minus durum est. qnam Ov. met. XII, 530 
(non prius) quam data pars leto. quod met. V, 520 quod rapta, 
feremus. ut Aen. 111, 53. Vlll, 191.362. Xl, 300. XII, 669. 
Ov. met. VI, 447. art. 111, 711. last. V, 452. si Aen. 1, 555 
sin ahsumpla salus. cf. Ov. met. XV, 282 nisi vatibus omnis 
eripiefida fides. Hor. ep. II, 2, 100 si plus adposcere vis^is, 

hanc licentiam Lucrelio el Catullo ignotam, a posterioribus 
praeter rpicos fere vitatam, post Vergilium arripuerunt et ex- 
aggerarunt epici poetae. de quibus ut exemplis saltein defun- 
gar, Liicanus in primo duodeciens est apud paBsivum omittit, 
Valeritts et Statius item duodcDis locis, Valerius deciens quater. 
et cum yix quicqoam omiserint quod admiserit Vergilius, multa 
Slatios potissimum audacius instituit. 

satis frequenter esse omittitur ubi infinitivus cum nomine 
a yerbo pendet; nec dubitabis, si locos inter se compararis, 
quln liblque eese subaodiendum, iion nomen oltro ad ver- 
bum referendum slt. ut Verg. Aen. 111, 121 fama volat pul- 
mm regnie cessiue patemis Idamenea dueem desertaque Utora 
Cretae. 0?. Ib. 129 eerte ego quae voveo superos motwa puttAo, 
Oc Aen. 1, 139. 626. III, 602. VI, 457. VU, 257. ViU, 
340. 534. IX, 91. XI, 227. XII, 582. georg. III, 531. ed. 
1, 19; 3, 35; 4, 59. Ov. met. XIV, 725. XV, 798 et fortasse 
saepius, ut certe in elegiis (undecieus in faslis, viciens bis in 
elegiis quas Tomis, noviens quas Romae scripsit); Catullus 
quinquiens, Tibullus novicns (Lygd. III, 2, 8), Propertius I, 
8, 32 et fortasse saepius. Iloratius III, 17, 2. IV, 9, 1 el 
triciens in sermonibus el epistulis. 

quaecumque de verbo linito disputavimus tertiam verbi 
personam spectabant. in prima et secunda plei umque, si ver- 
bum substantivum neglegilur, ego uos vel tu vos additur. sic 
in prima persona Aen. 111, 45 nam Polydor^is ego (ul)i d. Ser- 
vium). XI, 392. XII, 159. ed. 5, 43. 9, 34. Ov. trist. 11, 496. 



y 



Digitized by Google 



190 AIULECTA. 

ex PonU 111, 2, 77. rem. 5. Properl. III, 22, 34. V, l, 75; 2, 3- 
Hor. scmn. I, 8, 3. 11, 3, 236. Tib. I, 1, 75 (III, 2, 5). sine 
prODomine: Aen. II, 792 ter conatm ibi coUo dare bracchia 
dreum (scil. sum). IV, 336 dum memor ipse mei, dum spiritm- 
hes regit artus. XI , 248 postquam intro^mi (summ). Hor. 
serm. 6, 53 casu quod te sortitus amimm (wm). secuuda 
persona cum pronomine: Aen. IV, 113. XII, 57. georg. IIL 393. 
ed. 3, 109. Ot. fast. III, 505. IV, 8. 13. ber. 14, 106. cF. 
trbt. V, 4, 25 te qui comitatus Ore$ten, Prop. I, 11, 23. 11, 
6« 19. Tib. IV, 13, 11. estis: Aen. I, 201. ecl. 5, 21. Ov. 
fiist. V, 465. her. lO, 113. siiie proQomine: Aen. I, 237 ubt 
Ribbeckius: poUkitu^s, et X, 827 abi laekOu^B scnbit, utnimque 
inutiliter: cf. V, 192 911161» tn GaetuUs syrtibus tisi (sc. estis). 
Hor. serm. II, 3, 311 qui ridiculius minus ^o? (es); S, 2 (ubi 
item Holderus dictu% alii in sequenti Tersu die es). cf. serm. 
II, 5, 54 solus muUisne coheres (sis). 

haec fere sunt.quae de omisop verbo substantivo e poeiis 
qui Augustea aetate Tixerunt afferri possint; quin oeuloram 
ajciem baud pauea fugerint oon dubilo; nec hanc ob causam 
poetarum earmina legi. omnia autem e ceteris quoque poetin 
congerere inutile videbatur ad profligandam quaestionem quam 
in inilio proposuimus, de Senecae scilicet consuetudine. atque 
ille quidem hac in re non Vergilii sed Ovidii exemplo se ad<- 
striuxit, ita ut perraro inveniatur quod licenter dictum sit. 
omittilur autem est apud nomina in interrogatione: Hf. 626. 
730. 1138. 1153. Tro. 1047. 1105. Phoen. 80. 244. Med. 
884 et fortasse 19. Phaed. S56. 915. 964 (J^). Oed. 373. 667. 
Ag. 12. HO 1245 [E). 1909 {quid hoc"^ Hf. 976. 1193. Thy. 
985. 992. 110 1432. 1441). in sententia liuita: Hf. 703. 719. 
788.1') Tro. 1009. 1024. 1062, Phoen.608.i2) Med.318.579. 



") Hf. 720: 

kaee porta regni, campiu hane eirea iaeet^ 
in quo superbo aigorit vultu sedens 

animas recentes. dira maiestas dei, 

frons torva, fratrum quae tamen speciem gerat 

gentisque tantae. vultus est illi iovis, 

Mod fwmmmtMM, 

haec non recte procedQQt: 721 digerit non habet quo referatur; 722 
flagitari deo propter sequens vultus est ilU yidit interpolator. remediam 
sitom est in sententia recte distinguenda: 

in quo superbo digerit vuUu sedens 

animas recenies dira maieslas dei, 

fh>nt toreot firatrum quae tamen epeeiem gerat 

gentUque tantaef vultus est illi lovis. 
Phoea. 3SC neo koe sat ett {eatis est JS, est om. Richtems).. 



Digitized by Google 



AHALECTA. 191 ' 

604.13) Pbaed. 117. 283. 447. 559. 1259. cf. 391 eervix nio- 
niU vacm (sit) we niveus lapis deducat OMm.^^) Oed. 151. 
369. 372. 636. 709. 921. 960«^») Ag. 11. 118. 461. Thy. 875. 
926. HO 602. 608. 1448. 1701. 1758. ^») deoiquc quasi in 
eiclamaUoDe Tro. 977 Camndra feHx. Med. 301 aucCeisc m- 
mnm, Ag. 589 hm quam dake mahm nmkUibus addiium» 
apud participia paasivi: Hf. 855. 955 

his datnm solis. 

perdomita tellus, tumida cessenml freta, 

Tro. 423. UU 

prosperis rehis locus ereptus omnis, 
osea disiecta et gravi disa casu. e. q. s. 

Phoen. 270 

t» th(damos meos deducta mater. 
Med. 369. 729 ^s) 

terminus omnis motus est urbes 
muros teiTu posuere nova. 
illius alla nocte sticcisus frutex. 

Phaed. 426. 543. 1259 

utendum artihiu. 

faetus praeda maiori mimr. 

hic laeva — manus ponenda. 

Ag. 702 

exhavsta nempe. 

Thy. 662. 676 "'j 

hoc Phrygius loco fixus tiaras Pelopis. 
saepe simulacris domus attonita magnis. 

*^ Med. 814 causa vocandi — una alque eadem est semper laxon: 
sic E ( et < om. i), 

>4) Pbaed. 227 wpvrta $awam 9tt barhara Antiope numum: ett 

om. 

Oed. 398 penes ifuem summa regniorum ett ett om. E. 
691 sic iaterpangeDdum: 

cultuSf opulentae dapes, 
donata multU graUa nostra taku: 
quid tam beatae dette fbrtunao reart 

i^) HO 940 luno non ausa Hereutam ett eripere territ: ett oro. 
1338 vbi natus? ubinam est? esC om. E. 

^^) Hf. 233 aeta ett praeda: ett om. Peiper. 224 deprensa cursu 
ett: est om. E. 

Med. 421 liborit titnif diot daiut ul duobut: ett om. A. 
Tby. 471 noe abnuondum ott — noe adpotondum esl: est bia 
om. A. 576 atia pax urbi rovoeata laotao ott: ott om. EA (habet S). 



Digitized by Google 



192 AMALECTA. 

HO 747. 794. 1912 20^ 

delubra praeclusa omnia. 

pacata tellns, inquit, et caelum et freta. 

nempe sepuUus. 

ultinium locum Oedipo reliqui qui liac in re mirum quanluni 
a reliquis tragoediis discedit. sciiicet septem locis eM iu perf* 
pass. omiltit: 

141 turpis e plaga same9 prafma (e$t A), 

348 effusus amnis, 

366 mutatus ordo — acta retro cuncta, 
483 Maenades factae. 
550 effossa tellus et — iatmUwr ignes, ' 
571 puUata tellus, 

977 inventa thalamis digna nox tandem ineis. 
accedit Octavia 406. 4S5. 518 

alia sed soboles minus conspeeta mitis.^^) 
invidia tristis victa consensu pio. ^^) 
eoneussns orHs viribus magnis dueum,^^) 
in secunda persona verbum substantivum nusqoam omitti moueo 
quia hoc de Hf. 1122 sq. disputantes asseniimus (p. 105); in- 
finitivi non accedentis haec sunt exempla: 
Tro* 247 fenm maetare eredis? 

868 levius hoe equidem reor, 
Phoen. 417 et eece motos fletihus eredas meis, 
Med. 993 nil adhue faeti reor. 
Phaed. 791 tractam ThessaUeis earminibus rati, 
Thy. 176 ^od maximum probnm reor, 

288 inimica eredit euneia, 
HO 1747 cumque iam forti dmtum leto satis pensaxfit, 
Oed. 769 eeeidisse nostri st^tis puhu obmum 
' datumque JHti, 

Ii026 una estGeryon tpartut manu: est om, S, v. 1240 non 
correxit Peiperus. v. 1887 littera nuUa matata^ si Etruscam sequimor et 
distiQclionem tolliinus bene lial)et: 

magno Alcidae poscit geniilum 
ttratut vetirit taetiger agrit 
aletque sequi iusta tagittat, 
secuta miiis Bueclielprns. 
**) versus post 499 ponendus: 

cetsil tenalus, equilis aecentus favor 
pUbitque votum mt atque iudiehtm patrum^ 
invidia trittit vieta eentensu pie, 
^*) Lucan. I, 5 eeriaium totis concutti viribus orbis in commune 
nefas. iste qooqae veisos, uipote lod corropti para, suspicioni ob- 
noxius esl. 



Digitized by Google 



AHALBGTA. 193 

qoae omDia lenissimi geDeris subt eC eius quidem pleraqne 
iu quo omnino dubilari possit sitne yerbum subaudiendum ; 
quod sane subaudiendum esse, etiam ubi a' credendi veriiis 
nomen pendet (ferum macmre eredi$; inimiea eredit evmeta; 
leofKs hoc eqmdim reor), et Oed. 769 et aliorum poetarum locl 
docent qui illius generis nomina slmul cum infinitiris eidem 
▼erbo obnoxia rererunt; quales p. 189 enumerarimus. at nullus 
in illis est qui tueatur locum a quo initium cepimus Oed. 171: 

qiiin Taenarii vincula ferri 

nipisse canem fama et nostris 

errare locis, mugisse sohim, 

vaga per lucos stmulacra virum 

maiora liris, bis Cadmeum 

nive discussa tremuisse Jiemus, 

bis turbatam sanguine Dircen. 

ubi ut ferenda sit haec sententiae constructio: fama [est] vaga 
per lucos simulacra [essejy tam longe adiectivum remotum est 
a verbo quo regitur, ut non dura taatum sed intolerabilis 
oratio fiat; ut de diclioDis inelegantia {vaga eese) taceam. omnis 
difficultas toilitur si colon quod est mugisse sohim loco mo- 
veas in quo sermonis conlinuitatem turbat; ut haec evadat 
sententia: 

quin Taenarii vincula ferri 
rupisse canem fama et nostrie 
errare locis vaga per hteos 
simulacra virum maiora viris, 
his Cadmeum nive discussa 
tremuisse nemus^ bis turhatam 
sanguine Direen; 
mugisse solum^ nocte silenti 
Amphionios vMaeee eanes. 

ut non Cerberus sed yirorum fiimulacra per Thebarum silvas 
vagari dicantur. quod sic recte institutum esse Oridit locns 
docet quem praeter ceteros bic Seneca expressit, met. XV, 796: 

inque foro ciicnmque domos et templa deonm 
nocturnos ululasse canes uinbrnsque silentum 
erravisse ferunt motanique tremoribus nrbem. 

itaque, si nihil aiiud, e tam molesta taediique plena disputatione 
emendationem saltem certam iucrati oobis videmur. 



Leo d* SeitMM tnfiMdiif. 13 



Digitized by 



104 AHALECTA. 



2. 

HO 380 

ut aUa sikm forma vemantes habet 
quas nemore nudo primus investtt tepotf 
at cum solutoe expuHt Borea» Notos 
et saeva totas hruma dicussit eomas^ 
deforme sMs aspims trunieis smsus: 
385 sie nostra longum forma percurrens iter 
d^perdit aliquid semper et fulget minus 
nee ilia Venus est. guidguid in nobis fuit 
elUm petitum eeddit et partu labat 
materque muitum r/^t ex iiio mihi^ 
390 aetas eitato senior inruj^ gradu. 

haec Deianirae verba quorum seiiteiitiam praeivit SopKodes 

Trach. 547 ^ ^ 

6qw yag fj^rjv trjv fih iQTtovaav nQoao), 
TYjv dh (p&ivovaav wv aq>aQna^Biv q>iXBt 
6(p&alfxog av&ogf tojv d' VTtexzQiTtei noda, 
ravT^ ovv q>o^ov^aL firj nooig fnev ^HQankfjg 
ifj,bg 'AaXrjTai, Trjg vewteQag d' dvrjQ, 

descripsi ut a Peipero edita sunt. in quibus non omnia recte 
procedere partim primo obtutu iotellegis partim certis probabo 
indiciis. haesitamus statim in initio. uam cum forma silvas 
habere recte dicatur ^), alta forma omnino dici nequit; quare 
alia N. Heinsius scripsit, qui scilicet quod nihil signilicet to- 
lerari posse credidit. correxit versum Madvicus (adv. 11, 126) 
scribendo : 

ut laeta silvas forma vernantes habet^ 
qua coniectura epitheton recuperatur ad sententiam necessa- 
rium. sed neglexit Madvicus non levius corruptum esse se- 
quentem versum, quo quod silvae dicuntur nemore nudo in- 
vestiri absonum est. succurrisse utrique versui videatur cuipiam 
amicus meus qui scripsit 

ut alta formas silva vemantes habet, 
quas nemmre nudo prhnus inoestit tepwr. 

cf. Oed. 460 et nonja demenos faciet habet. ^^^toS&s Petron. 
128, 34 et men^m timor altut habet, Hor. epod. 1, 17 in metu qui 
maiar sAienlis habet, ad Pis. 8 ut nec pes nec caput nni reddatur 

formae. cf. Sen. epist. 119, 12 nam quod ad illo» pertinet apud quot 
falso divitiarum nomen invasit occupata pauperlas, sic dioitias habent^ 
quomodo habere dicimur febrem, cum illa nos habeal. e contrario 
dioaro »oiamui*foSr{s iilum tonat*, oodem mododieandumoit^diviiUao 
iihm tommt*. 



Digitized by Google 



AHAUGTA 



195 



quo id eerte efTectum est ul non siWae sed siinumiii formae 
nemore nudo inTestiri di^ntur: qui est inaniB yerborum lusus; 
acMdit autem qqod DiMi de altitudine arborum sed de amoe- 
nitate et decore agiturt nee breTea aed aoli trund laetia aii>o- 
rUius opponuntur. sequitur versum istum, quamcumque for- 
(oam |tpa«cedenti indueriat tolerari non posse. atque minime 
mibi quidem dubium eat, quin scripserit poeta quod debuit: 

ut huta rihas farma vemmues aabet^ 

cum ^nma nuda prium invtMit tepar. 
T. 383 non dficmit sed discuesit B praebet. ac scio qui- 
dem et Vergtlium dixisse georg. II, 404 

fifigidus et sihiis Aquilo deeussit honorem 
et Horatium epqd. 11, 5 

hie tertius Deeember ex qno destiti 

ina^a furere sihns honorem decutit 
et alios similia; sed Seneca Ned. 715 

aut rigida eum iam hruma diseuss& deeus 
ubi sine necessitate GronoTius deeussit.^) 

T. 384 Avantius corrigeDdum ducebat; scripsit enim 

deforme fob'is asptcis trwncis nemus* 
sed hic epitheli solus usus nec Senecae (cf. Phaed. 407. Ag. 
436)^) nec reliquis Romanorum poetis ignotiis est. 

V. 387 nec illa Yenus est ex Etrusco prodiit et expulit 
interpolatam scripturam malisqm minus est; interpolatorem vero 
concedimus oplimo iure de tradita versus forma dubitasse. nam 
quod Gronovius illam Venerem alterius temporis dicit Venerem 
esse, id recte quidem cogitatum est; sed ut recte efferatur non 
sufficit verbum substantivum pro eo quod est nec manet iUa 
Veiius. hoc ulcus Kiesslingius sanavit emendatione quam non 
in rectis tantum sed in elegaiitissimis recenseo quae in hoc 
poeta jfactae suut. scribit enim: 

sic nostra longum forma percurrens iler 

deperdit aliquid semper et fulget minm. 

haec illa Venus est: quidguid in nobis fuit 

oUm petilum cecidit, 

cf. Hf. 279 dispuUat manu: depultoi A errore solem&i. 
qailNiB eerta cnieDdaUooe addere poasom Tio. 1075 
Aaec n^ta quondam turris et muri deeutf 
nunc saeva cautes undique adfuM dueum 
plebisque turba cin^ilur, 
quam ioeple turri qui de muro iacente superest epithetoo addatur 
Caneari ropibm aptom mooitoa Tidebis. eota eautet ut Val. Ft. IV, 202 : 
instar scopnU, qui mantibuM atiit tummus abit longeque ivgo slat tolut 
ak amni, aic HO 1985 taeva recte io A legitor, tola scriptum est io B, 

13* 



Digitized by Qbogle 



196 ANALIGTA. 

1 

ulterius sine ofTeDsione pedem profenre neqiiimas* nam 
qaod in edilionibus circamfertar t. 388: 

' et partu labat 
nuiterque mUhm roputir eo; iUo miki 

cam languidissimam est — nam at recte mater de partu sire, 
ut Tolnit Crrono?iu8 observ. c. VI. p. 44 VL^ de matris opera 
et cura dicatur, alterum praereptum est 388, alterum et 
post eundem ▼ersum et in ore Deianirae ineptum — tam inter- 
polatori debetur. nempe Etrascus ita haec yerba reddit: 

pt pariter lahat 
materque imdtnm rapuit ex illo miki. 

atqui clarum est, id quod ioterpolator quoque iutellexit, haec 
de partu dicta esse. ergo cum pariter aptissimum ac siue 
dubio genuinum, ab intcrpolatore autem mala coniectura ob- 
limatum sit, in labat nihil latere potest nisi substantivum quod 
cum sequenti materqm unam pariendi notionem efiiciat. atque 
quod yerum est invenisse me confido: 

quidquid in nehis fuit 
olim petOum eeddit, et pariter lahor 
materque mnUtum rapwit ex iUo miki. 

hic pariter, quod non comparative sed temporaliter dictum est ^), 
verba quae sunt cecidtt et rapnit coniungit, non nomina labor 
materque. sic Phaed. 845 me qnoqrte mpemas pariter ad sedes 
tulit, 849 pariterque mortem fugere et Akiden sequi. hoc par- 
vum; sed figuram quae est labor materque sine maiore dispu- 
tationis ambitu leclori prohare non potero. 

notiones igitur duae ita inter se coniunguntur ut quasi 
una notio effici videatur quae est in isto Herculis versu labor 
maternusJ') inter duas notiones ita coniunctas necessario altera 
utra praecipuum locum tenet et quodammodo regnat; quo fit 
ut verbum, a quo utraque pendet, ad hanc tantum proprio 
sensu quadret, ad aiteram pierumque translato. aitera vero 



cf. Cliarisius p. 214, 17 partler pro pariHter Cicero^ ut Maxi- 
mus notat. siiniiiler et Maro XI (673. 5i)2), ubi Celsus pro aequalUer. 
idBm georg. (I, 189) al — (aen. I, 714). 

*) ftgnra a graminaticis vocatur $ta ^ow^ sed minime oroDia 
qaae hoc nomine comprehenduntur figurae quam definivimus similia sunt. 
ad eandem redeunt qualia , ut e Seneca exempla sumam, leguiilur Med. 
701 et hydra el 07nnis redeat Ilerculea manu succisa serpens ; Phaed. 
509 ramique ventis lene percussi Iremunt veleresque /agi} 961 qui 
tpana eito ndera mvnda eunutque V9go$ repis eitrerwn, ubi ia parte 
toti addeoda aut eadem re ezpreashis iterum efferenda oolor sermonis 
▼eraatar. 



Digitized by Google 



AIIALECTA. 



197 



ita ad potiorem accedit ut Tel explicet iUam Tel defiolat et 
suppleat Tel deuique origiDem causamve indicet ex Senecae 
tragoediia huc pertiDet Phaed. 640 peetus uuanum vapor amm^ 
(fne tamt (vapor amoria). Hf. 485 tmlnm* er fwra o6mt» 
(ferro vulneranti). 995 nBtmm fftolm mum omimqne latebras 
(prolem ubicumque htentem). TTo. 222 easuit matris dolos 
falsasque vestes (vestes fallaces). prozime accedit Phaed. 882 
anus aUrixque prodet (altrix vetula) cf. Ag. 301 haec vacat 
regi ac viro. his , ne nimia accrescat moles , aliorum poeta- 
rum electa addam exempla. Ov. fast. I, 406 positis arte manu- 
que comis. her. 4, 58 enixa est utero crimen onusque suo. 11, 
64 et positum est uteri crimen onusque mei. Manil. I, 96 nec 
prius imposuit rebus finemque manumque. Lucan. V, 590 cum 
iam non poterit puppi nostraeque saluti altera terra dari. VII, 63 
cuius sub iure togaque — tremuit Catilina. Stat. Theb. IV, 337 
tunc bella libi ferrumque quod ardes ipsa dabo. (cf. Val. I, 268). 
732 nec legem dominosve pati. V, 7 dispositi in turmas rursum 
legemque severi ordinis, XII, 166 bello cogendus et aimis in 
mores hominemque Creo. Sil. II, 324 vidi animos mortesque 
virum. III, 64 virgineis iuvenem taedis primoque Hymenaeo 
imbuerat coniunx. 102 concutiem thyrso atque armata Maenade 
Calpen. 390 vel more patrum vis raptaque pascunt. IV, 100 et 
ad pugnam Marteinque insania concors. cf. VI, 208. Xil, 196. 
Stat. Theb. VII, 172. Sil. VI, 76 renovata focis et paupere Vesta 
lumina. VII, 495 iam monita et Fabium — exuerat. 587 nam 
Fabium auxiliumque viri sperare pudebat. XVII, 194 Cerere et 
victu fraudasse cohortes. Val. Fl. I, 39 et fictis dat vultum et 
pondera dictis. 84 quam — in campos et tuta tuli. 230 plenus 
fatis Phoeboque quieto (hunc locum et v. 39 pessime corrupil 
qui nuper Valerii carmen data opera interpolavit). 473 donat et 
Iphiclo pelagus iuvemtimgue kibores. Ili, 503 paidlumque moras 
et foedira neete (ex coniectura Bunnanni). 688 sat kurimis 
emnitique datwm» 

haec flgura arte conioncta est cum altera, qua nomina di- 
verai generis, plerumque abstractum ut dicunt alterum, alterum 
eoncretum, ad unum verbum ita accedunt ut sponte altenim 
propria, altermn translata notione efferatur; cuius rei exem- 
plum daho quod apud Senecam audacissimum est Phaed. 1101 
tacMre Imuget mdiMre pariter mcrmn 
domimmique nimjniitf. 
hoc quatenus ab eo veraii a qoo initinm cepimua diversum 
sit comniode intettegitur eo quod hic pariter^ licet temporaliter 
dictum sit, non ad verbum attinet sed nomina coniungit: moram 



Digitized by 



198 



▲NALBCTA 



pariter et dominun riimpuiit. nimirum dod itaf illa inter se 
conm svat ut quasi una notio ^datur; eolor in eo eitiM est 
quod mora translalo, S(minus proprio senau usurpatur. hoc 

ut recte perspiciatur moneDduin est morem ftciMf»ere dioUonein 
esse ct Senecae^) et altis poetis usitatam; quae inde niata 
est quod mora translato sensu pro omni' re quae quid mora- 
tur accipitur.s) quod optinie inlustratur locis quales sunt Tro. 

681 rumpe fatorum moras (cf. Hf. 566 fatum rumpe manu) 
et 939 abrumpere etise lucis invisae nioras. ilaque hic mora 
de stipite dictum est quo per niedium Hippolyti ingueu iogesto 
currus adfixus paulisper stetit. subito equi 'moram' rumpunt 
et pariter dominum stipiti infixum. 

huius quoque figurae-*) apud Vergilium eiusque aequales 
perpauca extare exempla, apud Ovidium multa non miraberis: 
quippe rhetorica sernionis Ovidiani natura hos ut omnis generis 
colores sedulo captavit; qua in re Ovidio cum epicis posteri- 
oribus convenire consenlaneum est, immo istos mullo etiam 
frequentius haec quoque figurati sermonis condimenta arcessere. 
scihcet hanc figuram ut plurima eius generis excultam esse in 
rhetorum ludis docebunt Senecae patris loci contr. exc. IH, 8 
suum quisque illo et ignem attulit et dolorem. V, 1 sumpsi in- 
strumenta mortis solitudinem et laqueum. cf. Sen. d. benef. VI, 
33, 4 libros — quos vix nomeiickUorum complectiiur aut me- 
moria aut manus. 

poetarum locos proponam ex numero satis grandi electos; 
quos enumerare tacilius est quam iusta ratione digerere. nec 
facile aliam invenies digerendi rationem nisi ut loci inter se 
similiores simul eant. praemitto Senecae versus: Thy. 661 pen- 
dent rotae et omne gentis facinuB, Ag. 446 aut hella narrat, 
Hectorti fortis minas t^irruMqtie. Tro. 1120 aliud ad facinu^ 
ndit liiifiiilMii^fiia AnMlit. HO 799 taurHS ^ vukms et tehtm 

Med. 54 rumpe iam se^nes morat. 

Aen. IX, 13. Ov. met. XV, 583. Aen. IV, 569 eia age rumpe 
moras (qood repeiierant Stat. Ach. II, 198. Mart. If, 64, 9 e( intorpolator 
SilU VIII, 214). Lucan.1, 204. II, 525. IV. 762. V, 634. VT, 217. Stat. 
Theb. XI, 201 (abrumpe moras). Val. Fl. 1, 306. IV, 627. VI, 127. VII, 33. 
Silius nusquani, sed tollere pellere (IV, 732) tm/^tf/^rtf (VIU, 279) 

rapere moras (IX, 218). 

') nt et omnes poetae Areqnenter (cf. p. 154 sq.) et Seneca Thy. 
761 ampulat irunco imws umeros patenies et lacertorum moras; qaod 
qui nuper in Mnemosynae vol. V, 2, p. 177 puerili ariolalione tentavit, 
iiie nec hunc nec sexaginta locoruin quos ag^ressus est uUum intellexit. 

Eur. Pboen. 1429 ly T^(ff ^r]ifiQ n ^dXatva TiQoanUyii aiy 
nudHffijf li xttl TtQo&vfii^ noSoe, v. 1430 deletos a Valckenaerio (1439). 
afttt grtTiler eoitupfM tnt sfNirioi^ Kii<o9iiioir. 



Digitized by Google 



AHALKGTA 



ferensA^) Vergilius Aen. II, 378 conUmit retroqiie pedem cum 
voce repremt. V, 508 ipariterqne oculos telumqne tetendit. Ho- 
ratius 1, 15, 12 cumisqae et rabiem yarat, III, 3, 30 et gravia 
iras et invisum Jiepotem — redonaho. nullum haboo elegiaco-* 
rum ante Ovidium locum. Ovidius met. II, 601 et pariter 
vulttisque deo plectrumqve colorque excidit, IV, 174 at iUi et 
mens et quod opus fabrilis dextra tenebtU excidit. VII, 133 de" 
misere metu vultumque animumque Pelasgi» Vll, 347 ceeidere 
tUis metitesque manusque. IX, 409 eoad' mmUt qiU domusque cf. 
Stat. Theb. II, 545 huc — aiqu$ iBtic' mimum paUentiaqne ira 
cra fmm. ^17 verba sok tmftMfw catkmt. Vai. Fl. VI, 580 
iteuim sensuiqite refttt animumque ftmeimn» Sil. IV, 104 augu" 
rhm mentes oculosque ad sidera verttt. Luc. V^ 31 d vuUu deoo^ 
traque furebm \eL VII, 298 asaimos deaf»meque'tenene. 
Sil. 1, 410 tina omnee dMneque cadtint itHeque perempti. — 
am. 1 , 7, premieeaque^ vehque Tiieeei* tulisse notos, at t. 
I, 551 et cohr et- Theseue et vox ifft^a puelkte, ktr. 2, 25 
ventie et verha •et vela dedieti* 7, 8 atque idem venii veia fiikm^ 
qm /eretuP eerine ee- Aentor eum feeien iohere navee? 11> 52 
eed' deUr et mUrk} et pmder 4pee neMU. Stat sil?. I, 2, 35 
Um nuequam ianetar aut kx aut puder^ Tbelt^ 1,-591 jmW eaf 
anma §eniterque puderqm et Mrtia;- SH» XVII^ 112 ira pnier^ 
qne daibaitt et eeemtm^ tertiu» ignb, inmaneei auinm. feeiL IH, 
859 eaanque reeueaniem duer et tempne et ime tomptilemu. 
Lucan. 63 re^umque eoreri ereptum eet eeeerofm nefae^ IX, 
365 aheliuUt arSeriSbm prestkem mmorique l^ftmm' (scribendum 
▼idetur ftufliaro^Ke Waram)* X, 95 eod hekat mpI iure PoihM 
cdfeetue eneeeqm eu^. Vah Fl. 350 Zephffnimque ratemque 

huc loci pertinent non adnioduin rari in quibus dei alicuius no- 
inini per metoDymiam de rebus quaruro largitor vel dominus est usur- 
pato adluogitor alteita' eainsdaii) rei propna ootio. nt Thy. 65 nUmtut 
in Baeekmn ermf^ epe&tmUe te poteim, 160 vine mwkUo flmmt em- 
^nta Baceko. 973 satias dapis me nec mitiui B^echi tenet, Ag. 886 
eruor Baccho incidet. Phaed. 373 ?iulla iam Cereris subit cura aut 
salutis. Hor. 111, 13, 4 cui frons — et Fenerem et proetia deslinat. 
Ov. art. 111, 564 non bene cum soeiiM r^^na Fenns^te manent. her. 3, 
116 eithe^m n mq m Fmmtq^ imam^ LaaMV -Vir, 361 armaqm raptim 
iumpta Ccresque viris. 204 Luna suis vicibus Tethyn termHaqm 
miscet. Stat. silv. I, 2, 167 non ideo tibi tale decus vultusque superbos 
meque dedi (f^enerem), Theb. II, 154 per imbres fulminibus mixtos 
irttempettumque Tonantem. V, 257 sanguine eommixto redeuntem in 
pocuirBaeehum: 8Q. V, 404 longam Chtko tun^kamqm jiepotim, XHI, 
434 fimdent metta tuper BaccMqua et laeti» honorem. Val. Fl. I, 253 
exta - veribus Cereremqve dedere canistris. III, 5 dent Cererem lectum- 
que pecus nec palmite Bacchum Bithyno Phrygiove tatum, \, 215 
dona dehinc Baechi — {et) rapta Ceret. 



Digitized by 



AHALBOTA. 



mwruntii amfka^* 525 fleet$ ratm mamque pater, IV, 762 
et voti$ pmiter praedaque fruutitmr. Vll, 29 vota deis j^aetae^ 
qae — appendere praedae. 599 tpsa vi meHe et «roe. Villf 174 
te vetui — et tua fata fereUtat. Stat. • Theb. II, 96 Tireeiae 
vuUue voeemque et vdlera nola indiuUur, 657 «iiic arma diem- 
que proiee. VII, 727 Uium araeie animie^ eupk. X, 571 ^nor* 
lelft viris, ipsae uram aeiimioeque miiUstrant. 6il. 1, 442 «^peni 
tdie dieta admiieeiUem. IV, ^2 kmdetnque pedum cmn eanguiiiie 
adeanit. VII, 92 praethieerat omtua fortmuieque hoeti^ viae* 
171 attuUt Aoipiirio — pes dexter et hora Ltfoeum. 575 omnitt 
— devieta viro: metus Uatmihal ira vwidia. X, 22 deserit una 
et color et sanguis el tela mmora perido. XV, 690 et una prae^ 
dam animamque simul victori victor ademit. 

haec salis eruDt ut Senecae non audaciorein quam par 
est dictiooeni imputasse videar, dum Herculis loco a qiio initium 
cepimus scripsisse illum couteudo et pariter labor riiateiqae 
multum rapuit ex illo mihi.^^) sequitur v. 390 (aetas citato 
senior eripuit gradu) qui ut legitur ierri non potest: nimirum 
Deianira non iam sibi adesse aetatem seniorem dicat necesse 
est sed prope abesse; quare non satisfacit Heiusii cooiectura 
inrupit f cum sine dubio codicum scripturam recte Grolius 
emendaril scribeudo eripiel: quo certius seutimus mancam esse 
sententiam et complemento egentem, quale exempli jjraiia ut 
solemus iudicabimus. tandem igiiur trauscribaiDUs locum qua- 
lem U08 aliique restituimus: 

ut laeta silvas forma vernantes habet, 
cum nemora nuda primus investit tepor, 
at cum solutos expulit Boreas Notos 
et saeva totas bnima discussit comasy 
deforme solis aspicis trnncis nemus: 
sic nostra longum forma percurrens iier 
deperdit aliquid semper et fulget minus. 
haee Hla Venus est: quidquid in nohie fuit 
oUi(n petUum cecidit, et pariter labor 
materque muUum rapuit ex iUo mihi. 
[ei fntci reUetum eet, id qnofue oetHtum m^] 
» aetae dtato eemor eripiet ^adn. 

") Stal. Theb. III, 159 mihi quippe vialorum catua labor. IX, 
632 per /e malerJio s , mitls Dictynna, laboret fr.at^numqu* decu$f 
iuslis hunc fige sagitlis infelicem ulerutiu 



Djgitized by 



AMAi.£CTA, 



204 



3. 

Phaed. 1015 media nuntii narralio: 

consurgit ingetis pontus in vastum aggerem 
twnidumque monstro pelagns in terras ruit. 
nec ista ratibus tanta construitur lues: 
. terris minalur. fluctus haud cursu levi 
provolvitur: nescio quid onerato sinu 
1020 gravis unda portat; quae novum tellus caputi 
nstendit astris? Cyclas exoritur nova? . • 
hUuere rupes^ numen Epidauri deit 
. et uelere petrae nobiles SciroHides 
et qttae duobtis terra ctmjnrimituF fretis* 
1025 haec dum etm^enl^s querimur: en totum man 
inmugUi mm uMdique scopuii. adstrepmi. 
summum caamen rorat, expulso sak 
spumat vamitque vidbus alternis aquas* 
qualn per alta vdUtur (keam, freta 
1030 fluctus refuM/i&ss are pkjfsetir capax, 
inhorruU concttfiitt undairum gloius 
sohitgue sese et Utari innexit malum 
maius timore. pmUus in tmras ruU . . 
suumqua mamstrum sequiiur, ae guassm Iremar, 
1035 Thes^ .fius hahUua il^ earptnis vasti fuit? 
Nunt. eaemkts tasms eaUa sutUmis garens 
eressit tdtam fr^e mridatUi iuham e« q. s. 
trangeriptt ut Tulgo legilar loomn.in quo man magDa esl codi* 
€xm disGrepaiitui. quare . lyuouUora iqiaeeiwiqtte do aiogoUe 
Tenibua moneoda auot repooeBS atalim ad granora aeoedo. 
^eoim V. 1022 sq.:. 

latuere rtipes fittmttie Epidauri dei^) 
et eeebre petrae mbSes Settmidis 
et fuae duohus terra compr^itur petis 
Tml 8U0t ex Euripide: Hipp. 1207 

wat a(pr]g€\rr] 
2xeiQO)vog axtag o^fio tovpidv eiaoQar 
exQVTtte 'la^^dv xai nirQav 'u^axkrjniov. 

ita emeiidandum duxi, nou nomine cum Ueinsio. numen 
eodd. Bfadvicos adr. II p. 116 conieeit lumm, qiiod cum posteriores et 
praecipoe SUius (tV, OtO. V, 447. VI, 274. IX, 592. cf. VaL VI, 246. 
Hf. 219) singulan qooqne nomero de ocolo usorpeot (Prop. III, 32, 3 
crimina lumen habet correxit Laclimannus: ./tiinuta.crilPie« halfWt)^ bic 
otiosom eat. rupes numioe oobiles, pelrae scelere. 



Djgitized 



AirAtECTi» 



sed quod in Euripidis tragoedia aptissimuni erat ^ nam loca 
ista oniDia conspicit qui TroeEena relinquens €v&vg **Aq' 
yovg KtimdavQiag 6oi9 persequitui* — * idem pforsus ridicule 
Seneca dixit de Hippotyto sao, qul^ non TroeMne eed Athenis 
proficiscitur; unde Tia in btbmura dueente proftetaa nemo 
umquam vidit Epidaurum. qutt* de re plur»' dicere iliutile est, 
quoniam poetam Euripidis verba transtulisse, nequaiquam vero 
de locorum natura siiuque cogitasse manirestuTTi est. 

atque id quidem cum suae aetatis poetis commune habet 
Seneca ut nomina geographica ii^^urpet de veritate ac ralione 
securus. ideo tolerandum est quod Ag. 566 a Caphareo rupe 
conspici posse dicit scelere Lemnon nobtlem et Chalcedom tar- 
damque ratibus Aultn; nec mirandum quod Thy. 112 Tantalum 
Mycenis Furia animadverlere iubet quam Islhmus Lerna Ina- 
chus Alpheus et Cithaeron illius praesentiam moleste ferant; 
nec quod Thy. 578 cum Brultium mare ventis agitatur id non 
Scylia et Charybdis tantum atque Aetna sentiunt sed et Ithaca 
Cycladesque; nec denique eam ob causam HO 1031 sq. Senecae 
abiudicarim — quod lecit Goebehus in Muetzel. ann.XVI p. 739 
— quod Orphea suh Rhodopes iugis canentem et Ilebrus, qui 
scihcet illi Geticus est, et Athos et ipse leo Marmaricus au- 
diunt. ut qui Suebas — nam ita dixit — in lucis Hyrcaniis^) 
habitare dicat Med. 713, et Tiphyn cum Boeotus fuerit Aulidis 
regem ultro habeat Med. 622, et Polynicem cum Thebis Atgos 
migrarit maria tot diversa superasse praedicet (Phoen. 504); 
ac potuit saltem, si carmen illud scripsit, Histrum gemmi- 
ferum (HO 622), Hehrum aureutn appellare (ib. 627), ut Phoen. 
607 eundem campos ferttf^ secare voluit. idem Tro. 821 
in cantico quod totum ex naviom catalbgo Hdmerico expres^ 
sum est^), Goriynida ut novum nomen poBi Gretam iofsenrit 

Hercynns sed cf. Phaed. 75 sive Hyrtani celant tallus va- 
cuisqus vagus Sarmata eatnpis. Thx> 630 an tub a^ternfi nivM Uyrcana 
iellus an vagi passim Scythaef 

*) hoc post GronoViiiiii et alios ^eiperiu yidif (obs. p. 10 sq. ef. 
Henneb. p. 25). scivit vetus interpdlitor qai t. 839 ditlographiam ad 
V. 840 secundoni B 677 confecit — nam nirllo artilicio impetrabis ut 
quolibet vento faciles Calydnae et carens numquam Gonoessa vento 
simul eaot — et interpolator A qui eundem versum secundum B 625 
iniHDtaYit. qoae in catalogo non inveniantnr haec sunt: Tmnpe 815, 
qtiod aim deTlMasAia ageretor nltro se offi^irebat; P^a qob docebtt B 
615 (ot r' 5^« BdvnQccaiop xi x«i "HXi&a 6ttty tyaioy — 849 an Pisat 
I<i9i$ et coronis Elida claram?), quod propter Olyrapicos ludos omitti 
lion debuit; Elensin (843) quam Athenis substituit (B 546); denique Pe- 
pan^ethets qnam valde memorabile est sumpsisse Senecani ex Soplioclis 
PhUocteta, in qoa mertntor se eoiUDHgnre dieit (V. S«B) If 7A/oi^'^^' 



Digjtized by 



ANALECTA. 



203 



{Kgr^Twv 6' ^ldofnsveuQ dovgtKlvtdg ^yeinovsvsvj oV Kvcoaov 
elxov roQivvd Te Tstxiosaaav cf. Steph. Byz. s. Botj^r]) 
et Methonen sub Oeta sitam essevoluit: nam quae his aliisque 
locis comminiscuntur inutilia sunt. 

ergo in locorum situ inaccurate iudicato non ofTendimus; 
immo neglegentiam istam qua in fabula Athenis acta narrat 
quod inteliegi nequeat nisi si Troezene agatur, prorsus Senecae 
mori ac tragoediarum indoli conveoire diierio). at suut quae 
suspicionem moveant graviora. 

narrat nuntius undas consurgenles et in lilus scmet pro- 
volveotes aiiqui4 poirtasse quod quale fuerit comites UippolyU 
igiiocarifit: 

quae novum tellus caput 
ostendit astris? Cyclas exoritur nova? 
latuisse Epidauri Megaridisque rupes Isthmumque; deiade pergit, 
ut quidem in interpolatis codicihus legitur: 

haeo dnm «^tip^fileft ^iimmiir, en totum mare 
tnmugit, omnes utkU^ seapuU 9d$$f0§HtU,^) 
at quid tandein queruiitur? an rupes latere, mare agitarii noTam 
insulam oriri? .quae mirari oerte potorant et sMipore; queriin 
litore securos puerile erat. ac mirati quidem isunt: stupentes 
scUicet queruntur; at nemo aimul queritur et obstupescit 

olxov fV rijy tv^orgvy JlinctQti^ov. quam cum his verbis inferat Seneca 
(S42): Alfica pendcns Peparethos ora a?i sacris gaudens iacitis Eleusin 
(nam arctiea uoo dicunt boni poetae praeter astronomos, atque Med. 314 
mte Ifgitiir t* qm» mtqnitut fleoHtqus amM AUhm iantut fti k mira 
Booiiu)^ se^uitur SeDecam qooque, ut scholiasta Sophoclis (U. ^nfios t^g 
^jlrrtxijc xai f*ia toSv KvxXddtay v^(f(ay), Peparethum Alticae pagum ha- 
buisse. praeterea monendum est operam dedisse Senecani ut prorsus tur- 
baret pristinum Boeotiae Homericae ordinem: qua de re qui volet Peiperi 
somuia apud ipsum cognoscere poterit. nimirum omnta recte decurrunt 
pneter unmii locuin in qno itctoram rttvis fiictam esse ScaUger vidit. 

liunc Tersum et Hf. 950 hiemtquo geHdo frigida tpaOo rofori 
emendandos esse Schmidtio (p. 35) concedere non possum. nam, ut 
paucis defungar exeroplis, Tibullus quoque bis tantum brevem vocalem 
ante duas coosonantes sequens verbum incohantes longam esse voluit: 
I, 5,28 pro segete spicas, et 6, 34 servare, frustra; Lucanus et Statiua 
aiugulia tantom lods: Luc. V, 118 quippe stimuHt, Sltat. Theb.VI, 551 
agile studium (nam falso qoidmn legtnrt Xf , 168- tuffikia fratrem, 
et corruptus est versus silv. I, 6, 10 iam velaria linea ptuebant); Sil. 
VII, 618 Syllaeque Crassique simul. IX, 575 inmane stridens (XVII, 546 
diversa spatio: diverso ^ diversae N. Heinsius. XII, 209 ne qua spes 
fittot " manoroit qnd M mkmon^ p^tf^i), ne\|Oe fkanc ob causam 
mutarim Manilii' Tersum III, 89 uiomafi» tioNae ; cui V, 136 Bentleioa 
reddidit suspensa in strepitus (suspensa strepituslacoh.). itaque Senecae 
quoque in locis alia ratione non suspectis (apte autem componitur ojrtim 
undique) siogularia sua indulgebimus. 



Digitized by Google 



204 



AHALEGTAt 



CQninode igitnr accidit qiiod Etruscns stribiligineiii istam 
noii agOQScit. in quo hoc legimus: 

haec dum iti^^mUes quaerimm, en totum mar$ 

inmugit — 

atque verum esse quaerendi verbuin statim elucet; nec dubi- 
taii potest quin Peiperus pristinam versus formam restituerit 
— - quam cum iuterpolator A nou reperiret, (j^Mrimwr sub- 
stitiiit scilicet: 

haec dum stupentes quaerimus, totum en mare 

inmugit. 

at rursum interrogamus: quid tandem quaerunt et adeo stu- 
pentes quaerunt? an Aesculapii Scironisque rupes? quas undis 
in immensum sublatis oppriri modo audivimus; non quaeritur 
antem quod ubi latcat et qiio tegatnr in aperto est. 

fortasse quae atatim secuntor hac de re certiores nos 
facient: 

totum en mare 
Hmmgitf immei uniHque scopuli adstrepunt. 
iimmim cacumen rorat expulso sak 
tpumat vomitfue m'eilnts aUemis ofuas, 

sed non expectatione tantum eicidimus sed in alios quoqu^ 
et intricatiores errores incurrimus. nam quis haec intellegat? 
quale est quod rorat cacumen? quis est qui altemis aquam 
spumat Tomitque? cacumen quidem mud ut nunc legitur debet 
petrarmn quaa modo nominavit cacumen esse: quae tamen nec 
spumare aquam nec Tomere possunt hoc aenigma solWtur eia 
quae secuntur: 

qudHi per aXta vekitur Oeeani freta 
fiuMm^) refunim ore physeter eapax, 
inherruit eoneussm undarum globus 
solvitque sese et litori invexit malum 
maius timore, 

itaque de monstro quod v. 1020 gravis unda extulerat, in omnibus 
istis versibus poeta locutiis est. unde omnium primum sequitur 
haec ita distinguenda esse: 

aiMiiiiuiii cacumen rorat expulso sttk^ 
spumat mmitque vicihis alternis aqaas 
qtialis per alta vekitur Oceani fireta 
fludum refundens ore pkjfseter capam. 
nHmruU enmcuseue undaruiA ghhte e. q. s. 



*) fluetum E {fiuetui A) ef. p. 37. 



Digitized by 



AXIALECTA. 



205 



deinde vero patet v. 1027 summum cammen rorat e. q. s. ad 
monslrum illud referri uou posse si vv. 1022 — 24 intercedunt. 
atque nuuc tandem comperimus quid quaerant Hippolyti comites 
V. 1025: niiniruai qua^stiones quas audivimus v. 1020: 

quae novum tellm caput 
ostendit astris? Cyclas exoritmi ?wva? 
quas uunc elucet arte cum v. 1025 cobaercre et quidquid 
intercedit ut iixum in corpore paxillum ipsa rerum natura ex> 
primi et expelli. itaque hoc saltem iu rebufi geographicis cri- 
mioe Senecam absoivere poterimus. 

quoniam v. 1022 — ^24 non esse a Seneca scriptos com- 
prolMisie mihi videor — nam de versibus transpoaeudis cogitari 
uequil — uoum ad reCutaadum restat quod iam dudom qui 
totam narratioaem kgerunt milii oiiicieates audio. nimirum 
constare sibi in errore geographico Senecam, nt qul 1057 
dicentem nuntium faciat: 

est alta ad Argos cMbuM ruptis via 
victita Jtangeai $patia su]^positi mam^ 
Guo manifeste expressam esse ri^y svi^vg'ld(^ovg xijtiiavQiag 
odop (Eur. Hipp. 1197). hoc si veram esset uitro quae dis- 
putaTimus corruerent, sed paullo accuratius hos Tersua in- 
apiciamos. 

Hlppolytus Athenas reliquit; de via quam ingresaus aity 

quae apud Euripidem statim in initio ut par est iadlcatury 

nihil comperimus nisi haec ▼. 1000: 

ut profugus urbm Uquit infesto gradu 
cdarem dtatu passibui cursum Bxplieans, 
edso sonipedis ocius subigit iugo — 
aeerqui Mbenis lora permfysis quatit. 

viam non remotam a mari fnisse sequentia docent. apparet 

monBtmm et litos Intrat: 

1050 tremmere terra», fugit attonitum peeut 
patsim per agree nee suos paster sefui 
meminit iuieeneos; omnis e saitu fera 
diffugitj Ofnmis frigido exanguis meiu 
vencuor horret. solus immunis metu 
Hippolytus artis continet frenis eqnos 
pavidosque notae vocis hortatu ciet. 

postquam audivimus monstri horrore pecoia pastoresque dif- 

fugisse et cum feris venatores, uuum Hippolylum interritum 

equos continuisse, si ita pergitur (v. 1057): 

est alia ad Aryos collibus mplis via — 
hic se illa moles acuit ac vires parat. 



Djgitized by 



AHAXXCTk, 



dein^e 

ut e^t animfis^ — praepeti eurs^ evol^ — 
0t t^rva currus ofUt trefi4(^9^ HejtU^ 

id cente darum eaC de Bemili qaadaiB |Mie(ani ioqui quae, eum 
diversa sit ab ea m quam flippd|tu8 cum comitibua sequitur, 
primum a mosatro leneatur, pi^slea reliiiqaatHr ut ipsum Hip- 
polytum petat. aemitam istam audimus itidm um^m spati^ 
mppoeiU manli.^) iam si via ad Afgos duoens omniuo nomi* 
natur, ea jdebet esae qua Uippolytus proficiscilar; via alta iu 
collibus ruptis ubi monstrum caiMistit aalequam viam imnil 
spatiosam aptamque curribus, non potest m'a ad Argoe dici. 
ilaque Argos corruptum est; oec aane digDum cui tot verba 
impendaolur, quippe quod ne traditum quidem antiquitus sed 
ab interpolatore supposiium sit pro geuuina scriplura quam 
servavit Etruscus: 

est alta ad agros collihm mptis via. 

nempe pecudes pastoresque per agros fugerant; per quos via 
curribus apta ducebat; prope autem per litoris scopulos semita 
mare tangens. ex iila cum monstrum prorupit, 

1068 imbsequentu protinus frenis equi 

rapuare eumm iamqu» derrantes via 

quacumque rabidos paxfidus evexit furorf 

nae tre perguni seque per seopulos agunt, 

itaque monstrum equos planum relinquere et currum per rupes 
scopulosque imde ipsum desiluerat ti^ere cogit. ibi dum 
Hippolytus misere laceratur, 

1105 errant per agros funebris famuli manus, 
per illa qua distractus Ilippolylus loca 
longum cruenta tramitem signal nota. 

vidimus igilur nehicquidem praeter agri litorisque mentio- 
nem qnicquam de locorum situ poetam indicasse. et quoniam • 
removimus quod disputationi nostrae obstare visum cst, alind 
addemus quo nescio an quodammodo fulciatur. nimirum notuni 
est quod Lactunannus dicit ad Lucr. p. 327 : Propertius ad- 
ieetivum quoque nomen breviori Hla genetivi inflesmone extulit, 
sed unum (Feretri). idm qui praeter hmc au$i sint, luve- 
nakm invenio (VI, 385 nominis Appi) et Seneeam qui scripsit 
tfi Hipfolgto 1022 numen Epidauri dei. cf. B. Scfanidt. 
p. 6 sq. itaque ne ho& quideiB Seneeae imputandum est. 



*) cf. Sttt.Tlieb. II, 502 medias alle secat aspera rupe» eemita^ 
fuam ntbter eampi devesMique latis arva iact/U spatiii* 



Digitized by Google 



^7 



sed locus qnem tractaDdum profHMui noD tribus tantum 
Tersibus illis a iretusto ifiterpolator^ auetus eat. Bcilicet ver- 
8um 1016 

iumiinimqiie nm^iro ^ftloffui tn t»ra$ ruit 

spurium esse noo minns certis ntionibos evinci poteat. qua- 
rum prima esl qaod poet v^ba iata diet nequit quod sequitur^ 

nec ista ratibus tanla cotistruitur lues, 
terris minatnr, 

niniirum quae ia terram iam inruerit. deiade monstri prima 
mentio fit v. 1019 

nesdo quid onerato sinu 
gravis unda portat^ 

quod ineptum esset si iam 'monstro tumidum pelagus' in terras 
ruisset. lues autem quae non ratibus sed terrae minari dicitur 
ingens tempestas est v. 1007 sq. descripta. denique terram 
fiuctibus invadi descriptionis summa est in qua finitur, t. 1032 

litini invexit mdnm 
maim -timmre*. fonttis i» terras ruit 
suuatque mefutrwm sefuitur, 

quod nullam omnino vim baberet si idem iam ?. 1016 dictum 

esset. quera versum ei boc ipso 1033 confictum esse vides 

et post 1015 insertum, cum haesitaret interpolator in 'ista lue 

non ratibus sed terris minante. 

postremo v. 1035 quamvis Etruscus dudum quod verum 

est suppeditarit nondum recte intellegitur. inepte enim The- 

seus nuntium interrumpit ac rogat: 

quis habitus ille corporis vasti fuit? 

atque Theseo versum interpolator dedit, in E nuntio couti- 

nuatur. qui videlicet hoc modo cum reliquis cobaeret: 

os qnassat tremor. 
quis habittis ille corporis vasti fuitl 
caemlea taurus colla sublimis gerens c. q. s. 

sic supra v. 651 quis tnm iUe fnlsit, 

itaque totum locum qualem restituisse nobis videmur aute 

oculos ponamus: 

consurgit ingens pontus in vastum aggerem, 
nec ista ratibus tanta construitur Ines: 
terris minatur; fluctus haud cursu kvi 
provolvitur: nescio quid onerato sinu 
gravis unda portat; quae novum tellus caput 
ostendit astris? Cydas exoritur nova? 
haec dum stupentes quaerimus^. U^tum m mare 



Djgitized by 



20iS AflAL£GTA. . 

inmugtt, omnes nndiqne scopuli adstrepuiU; 

summum cacumen rorat expulso sale, 

spumat vomitque vicibus altemis aqnas 

qualii ptr alta vehUur Oumi freta 

pnctum refimdmts ore pftytKAr capax. 

iHhorruU ceafiussus undanm ghbus 

BolvHque 9$H et lUori invexi^ mahtm 

maius timore. pentus in terrfts ruit 

suumque monstrum se^tur os quassat tremtnr» 

quis habitus iUe corporis vasti fuitl . . 

eaerulea taurus eoUa sublimiis gerens 

erexit altam fronte viridanti iukm e. q. s. 



4. 

« 

Huic disputatioui quasi epimetri loco ac ne UDicum illud 
iaterpolationis exemplum esse credas, pauca quaedam addenda 
puto de quibus non minus certe iudicari posse videatur. pri- 
mum autem haec iu»pice Medeae post uoum fiUum iaterfeclum 
verba (v. 1009): 

si posset una caede satiari haec manus, 
nuUam petisset. nt duos perimamf tamen 
nimium est dolori numertis angustus meo. - 
m matre si quod pignus etianmum latetp 
serutabor ense viseera et ferro extraham. 

qualem Medea matrem dkit? au eemet ipsam? propria igitur . 
viscera eose se aepotaturam proAtetur; quod sane taaliUum 
saltem lasoni fuisset a<4acli. restat igitur ut Creusam; at illam 
virginem appelUvit v. 1007 : i iiiiitc mperbe, virginum thahmos 
pete; et praeteree totam crematam eaae omnes ecMUit. Birairum 
ne nibil adderet, postquam duorum nomeium nimis angustum 
sibi eese dixit, inseruit aliquis versus 1012. U fictos secundum 
HO 345 

si quid e nostro Hercule 
concepit lole, mambus evdlam meis. 

accedil autem quod v. 1013 ense et ferro maie et lavioloytog 
sese excipiunt: quod Mueilerum movit ut coniceret fetum ex- 
traham (Fleckeis. ann. 89 p. 424). 

Ag. 547 Aiax Paiiada compeilat et deos minime se timere 
bis verbis praedicat: 



Digitized by Googlc 



AMAL£GTA. 



209 



non me fugavit beUici terror deXj 
et Hectorem una solus et Martem tuli 
Phoebea nec me tela pepulerunt gradu, 
cum Phrygibus istos viamus — tene horream? 
hic Mars v. 548 male repetitur postquam totum v. 547 eidem 
impeDdit; deinde una et solus inepta sunt, nam dimicasse se 
cum altero utro nec dicit nec potest dicere: gloriatur tantum 
se istis in pugna praesentibus aciem non reliquisse. denique 
550 cum Phrygibus isto^ vicimus 'istos* deos dicit, Hector autem 
inter Phryges esL itaque 548 iiiter Senecae versus locum 
ioiuria tenet. 
Tro. 8 

ad cuius arma venit et qui frigidum 
ieptena rafiatfi ara pandentem bibit, 
et qtti renatum primus exdpiens diem 
t^iim rubmti Tigrin inmmet finto, 
12 et qnae vagos vicina protficiem Scythat 
ripam caUrvii Ponticam viduis ferit, 
exciea ferro est; Pergmnnim ineubuit eibi. 
Troianis Hecuba auxilium tulisse praedicat Rhesum Memnona 
PentheBileam: Rhesum enim inteUegunt qui Tanaidis ripas in- 
colat at quamvis incuriosum cognovimus Senc»cam locorum 
situs, hoc tamen crimine absolfitur Etrusci ope et auctoritate* 
qui prad>et: 

ad cuius arma venit et qitae frigiimn 
eejfiena Tanain ara pandentem M^t, 
Amazon scilii^t, cuius iilic legitimus locus est. cuius cum 
iterum mentio flat v. 12. 13» hos versus spurios esse con- 
sentaneum est et confirmatur yerbo quod sequitur eaDete ferro 
esf. quod quia nirilo modo ut nunc legitur ad Troiam attinet, 
sed utique ad Amaionem, Gronovius legit exeiea ferro est Per- 
gmnmn. incubuit eibi, sed cf. Ag. 421 Fergmkmn omme et 
supra p. 90. restat v. 11 recte de Memnone dictU8(cf. Strab. 
p. 728), sed duas ob rationes ineptissimus: primum Tigrin 
mari rubro excipi audimus — quod ferimus si cogimur; dein 
Assyrios ipsos flumen mari inmiscere, quale nemo umquam dixit. 
Seneca dixisse videtur: tepidum rubenti Tigiin inmiscet mero. 
Phoen. 98 

qui cogit mori 
nolentem in aeqno est quique properantem impedit. 
occidere est vetare cupientem mori. 
nec tamen in aequo est: alterum gravtus reor: 
malo imperari q^am eripi mortem mihi. 

Leo d« S«iiMae txagosdiis. . 14 



Djgitized by 



310 



ANAUCTA. 



arte cohaereDt t. 9S et 101 : in oegMe ui: tm tamm in aegico 
esf. quod ut iridit Peipenis« v. 100 post 101 traiecit. sed 
merito iUe exulabit. dod dicit Oediptts mortem itfligere eum 
qui quem a morte prohibeat — dqd malum illud mortem ex- 
optsDti — sed crimen idem esse oecaDtis iDritnm et sefffantis* 
nc Hor. ad Pis.. 466 st< ins Uuatque pmln jMSfiJ». cD«lttmi 
giit ssmtf Um faeH ecetdaul. 

eiusdem geoeris dittographiam kgimus HO 1833 

fioit ssf gmendus nec gravi urgendus jprece 
virtiUe quisq^iis absttdit fatis iter: 
aetmJia tnriui Emtnlm fleri vitat. 
fortei vetaiu matrere, degmnrei iabmU. 

sic V. 1836 E pessime: nam quis ferat 'quasi praeceptum 
sapientum', ut ait Gronovius qui et ipse improbat. nec melius 
quod ilie coniecit veta — iube \e\ quod interpolator A ex- 
cogitavit vetat — iubet. nam post v. 1835 utique scribendum 
erat maereri. delendus igitur versus ad sententiam oliosus. 
Hf. 109B cborus Heroile dormiente Somnum adioquitur: 

pe2fe Atfanos 
ftwhtt antfnt^ redear f fslos 
«irmsgice etro. vd sit patiui 
mens oesono coMCtVa matu; 
mrar caeeiis gua mij^t eat: 
iohti te lam praeetare p<Ueit , 
fwrar in^mtm. praaBima purii 
ion eit manilnii fMsciVe nefae, 
nrne Herenleii pereaaa eanent 
pectora pahnii e. q. s. 

hoc dicit chorus: sana Herculis lurorem, vel potius relinque 
illi furorem quo scilicet in se ipse saeviat (v. 98 in se semper 
armatus furor) plangendo quae commisit; haec sola ratio qua 
se insontem possit reddere. recte igitur^dictum solus te iam 
praeitare potest furor iniontm; sed senlentiae progressum turhat 
quod sequitur proatima puris sors est mamUm netctire nefoi; si- 
quidem id ipsum chorus optat utnelas cognoscat,..aliam eiufrp- 
dem cantici partem interpolatam esse ridimus supra p. 102. — 
cf. Eur. frg. 204 cpQovw d' a Ttaa%fa xai %66* ov «r/Eicx^^v 
xaxov* %h fii] eiiiwL yoQ ^dovriv exn tiva voaovna miQdog 
t' iv tmmg ayvioaia* frg. 1018 %d M^oa ae ^iiif 
<Sy aiio^urng haitavfm tolfitjg ixavav iati nal ^gaaovgf 
quae ?erbis magis quam sensu aimiiia sunt. 



Digitized by Google 



Ai>AL&CTA. 



211 



Med. 465 Medea ia lasonem invehitur: 

ingratnm capit, 
rtvolvat animus igneos tauri halHus 
interqm saevos gentis indomitae metus 
flammifero in arvo flammeum Aeetat pficus 
hostisque s^tbiti tela, cnm iussu meo 
terrigena miles mutua caede occidit, 
haec non recte habeie Hennebergerus sensit 1. s. p. 11, sed 
remedia invenit morbo graviora: sanabit ferrum. recenset 
Medea 'segetesque virorum taurorumque truces flammas'; sed 
neque post i^eos tauri halitus locum habet flammeum Aeetae 
pecus, neque hostis subiti teia post saevos gentis indomitae 
metus, si usquam, hoc loco depreiMsa e»i dittographia, scilicet 
V. 467 ad 469 et y« 468 ad 466. qui v. 468 aiit« bos de- 
Ufiti Riehterus, iUe iocabundus koc feciaae videtur. 

fineiD foeiat loc«e in Gtrusco bod eeratue liO 1576 
oere dum flores vemeiit rqmlt 
<l cmmn iilvis Mmi reeiimt, 
vd emmm $ikfU re$»o€M$ mkku 
pomaque auiumne fu^me edimU^ 
nuUa te terrie rapiet vetustas. 
hie Y« 1S78. 79 pnerilen Insiim esse alicniae qni.Yeri hiemi- 
que^aeetatMii ^ieqae el Milttniiiiiiii eeoedere Yoliierit Yef y. 1578 
particule tnl doeere potiiit.' qnem iueum interpolatoris A fuieae 
inde non sequilvr qwod y» 1678. 79 in M omittontur. sed 
Yersus in B oima&oe HO 998. 1167.^ im») 1716 spurios 
esse et interpohtore i coBfietos ipsa rea doeet. 



*) 997 ita nulla perages uissa nec frajiges mala 
erres per orbein. si qua nascctur fera 
fw iftr wi t permim?- iwterem inirefiim pem^ 
901 slc B» peregae — fi«0 perogene A, 999 r^firei B, referat 
referens meum est 

*) 1166 haut meae telum Jiecia 

saxnm est nec iostar moatis abmptum latus 
e*i totus Othryt. 
Y. 1107 Yaria conieceie. ▼.1108 eut iQius A, 

/*) ISeS' Uemi ik falsa progemes iMif 

materna cnlpa cessct ct criaca iovil- 
merui purenUm, 
^) 1715 haec postquam edidiiy 

wYCiea «cniti tpto fcram flsnniiB modo 
flammae poposeii, 
V. i^il^ kee pmiqm adeidU A, 



14* 



Digitized by 



212 



5. 

HO 1747 

nec properat uri; mmque iam forti datwm 

leto satis pensavit, igniferas trabes 

hijic inde traxit, nimia quas flamma occupat 
1750 totasque in igtm vertit et qm plurimus 

exundat ignis^ recipit intrepidus ferox. 

tunc ora flammi$ impkt; ast illi gravei 

hasere harhae cumque iam wdtum iniNaa? 

appetent igmi, kmbmtu flammae eaput, 
1755 non prmit oculos, sed quid hanc maestam ituwnr 

tinu gemnim? reUquias magni Eereidis 

eritwnque iactans squalidum Akmene gemit. 
locum transGripsi ut fere in editioDibus circumferturJ) v. 1747 
cumque tam forti datum N. Heinsiu8 co&iecit: idem in M et 
N legitur. at nihilo minus Heinsiuin et librarios aeque errasae 
iudicandum est, cum in loci sententiam isto iam careri non 
possit felicitts aimiie quiddam accidit t. 1749, ubi quod Lipsiua 
coniecit miuima fuae fkmma oeeupat et loci sententia postuh- 
tur et in Jf legitur. contra B et hoc et sequenti Tersu in relativi 
pronominis formis erravity ut cuius librarius y. 1749 ^ii^i pro 
quae seripserit, 1750 ▼ero quatloeo formae quae in inter- 
polatis legitur qua. atque taic ym aliquid retinuisse Etruscum 
certa Gronoyii emendatione constat. qui scribendnm censuit 

qute plurimus 

eamniat ignis, recipit inirepi^ fero». 
ubi qale necessarium est» cum inter ^uat oeeiyaf — vertit — 
redpit pronomen tantum ad trabes referri possit; praeterea 
autem Gronoyius, cum redpit genuinum non esse Etrusci cor- 
ruptela repedit ostendat, librarium repetit scribere voluisse sus- 
picatus est^); quod restituit qui codicem 2 exaravit: legitur 
enim in N et pro varia lectione in My in quo quae adnotata 
sunt omnia ex archetypo lluxere. itaque scribendum: 

et quis plurimus 
exundai igtiiSy repetit intrepidus ferox. 

V. 1747 sic in E scriptus est: nte poterat uticumque. quod 

ideo memoro quia simili mendo purgare in animo est Phaedrae versum 
989: sed quid citalo nunttus yortai gradu rigatque maestis lugu- 
brem vultum genis? ubi ferri non potest quid portat rigatque? mani- 
fettain est pmt sdTerbii vice fungi; quaie legeBdQm: ied ^uid eitato 
nuntius properat gradu rigatque maestis lugubrem vultum genisf 
quod ita Euripides dixit (1151): xai fAtiy ona^iav 'iTtnMwev tipd* <i4r- 
o^ctf OTiovdfi axvd-Qionby tiqos ^ofxovs ogutoutyoy. 

idem iterum couiecit Madvicus (adv. 11, 127). 



Djgitized by 



AlfALSCTA. 



213 



BOQ facttem esse meiidiitionem nec sme caiitione samma 
probandam ipsa pronominis forma monet de qua proferenda 
quaedam video. nam cnm in posteriore latinitate ex grammati- 
conim doctrina qui quis a qui\ quibus a ques derivarent (Charis. 
p. 91, 12 cf. 158, 22 fNMi didnm» quih» pro ^t^ p. 162, 8), 
qiUs pro ^thff minime inusitatnm esaet^), ab optimi aevi 
poetia parciasime asurpatnm est et, si VergUii et Horatii libris 
ftdes, tantum ubi pleniori formae locus non esset Vergilius 
in Aeneide dedens quis posuit (I, 95. V, 511. VII, 444. 
570. 742. 799. VIU, 316. X, 168. 366. 435), in georgicis 
semel: I, 161 in bucolicis nusquam; quater in Culice legi- 
tur: 122. 145. 151. 389. (fridius in transformationibus 
quater: III, 300 nubila quis nimbos inmixtaque fulgura vmlis 
addidit. VII, 671 et XI, 383 cum quts simul ipse resedit (s. t. 
parabat tre), vel potius ter, nam VI, 141 cum Heinsio scriben- 
dum defluxere comae cumque his et naris et aures. in elegiis 
tanlum her. 5, 96. art. lll, 342. 774. fast. 1, 571. IV, 134. 
365. trist. V, 5, 44. Catullus 63, 46; 64, 80. 145 (v. 31 idem 
coniecit Muellerus); 66, 37; 68, 13. Horatius in epodis 
semel: 11, 9 in quis amantem et languor et silentium, ubi so- 
luta forma uti non potuit; in carminum libris aut nusquam, 
aut, si quis Bentleium sequi velit, item semel: I, 26, 3 quis 
sub Arcto rex gelidae metuatur orae, saepius in sermonibus: 
l, 1, 75; 3, 96; 4, 72. 130; 5, 42; 9, 27. II, 8, 48.*) Pro- 
pertius ter: 1, 8, 42 qtiis ego fretus amo. 15, 41 quis ego 
nunc pereo. III, 33, 88 Lesbia qnis ipsa notior est Helena. 
Tibullus bis: I, 2, 53 haec mihi composuit cantus quis fallere 
posses; 6, 13 tum sucos herbasque dedi quis livor abiret. item 
bis laudator Messallae: IV, 1, 65. 120. paullo saepius Manilius: 
1, 377 sub quis (codd. sub aquis sic ante Bentl.) 448 quis in- 
nixa (Bentl. innexa codd.) 488. H, 161. 337. 455. HI, 300 
m qiuis {quos codd.}. IV, 133. V, 2. 281. 475. ex epicis post 
Vergilium Valerius et Statius non multo saepius Vergilio hac 
forma usi sunt: duodeciens Valerius (III, 318. 505. 660. 684. 
IV, 614. V, 490. VI, 35. 90. 107. 493. VII, 175, 207, nam 
temere inlatum est a noyissimo editore corrupto versu VI, 382), 
Stalius in Thebaide sexiens deciens (I, 133. 224. II, 109. 110. 
225. 316. 448. iU, 158. IV, 22. 78. V, 365. 433. VI, 251, 621. 



') in pedestri saltem sermone. in carminibus qurx pro quibm per- 
raro legitur, non in Sidonii tantum (2,242; tl, 109; 16, 106 et fortasse 
in paDegyricis praeter c 2 non nus^uam), sed et in Venantii carminibus: 
V. M. Hl, 109 et in cannfM faed apotiimi eite mpicor II, 19, 9 ed. Liicfai. 

^ CataUi et Honlii locM fae oouies attalU IfesiiM U p. 234 ed. IL 



Digjtized by 



I 



.214 .AIIALIGTA. 

XI, 428. 479. XII, 526), in Achilleide nusquam, in silvis sexiens 
.(I, 2, 150. II, 4, 16. III, 2, 14. IV, 7, 54. V, 3, 92. 98). L»- 
•canus nisi quid me fugit mMqnam; Silius multo frequeutey 
scilicet qiUHlmgiens septiens et in prioribus quinque lifarie lot 
.lacis quot m .earminibns suia Vergtiiiw. vides diligenter ex- 
pendenduni eese Senecae usum antequam fontem istam tm- 
Hnediis infivas; atqne cum de Heroule Oetaeo agator, in bac 

riierum exemiilum non inrautiir, in reliquls pauca qna- 
dem std certa hasc: 

Phaed* 443 miiii nmit uti. 

Ag. 197 tmio qui$ rmm tmmbtH, 

Med. 711 «f qw8 mgims dioiks Atabei HmmL . 
. Oed. 680 m nlrifm^ fui$ mt etiammm MtaiuM, 
vbi jNMuit scribere fifitai. praeterea in Octa?ia v. 621. 728. * 
jWI, nam v< 964 ^lr imfiia « potest fiii6ii« aubstitui, quod 
in oad* Ambr«s'H 77 iof., Riccard. 526 aliisque e melioiibus 
legitur. 

etiam sequens yersus continel quod in hia tragoediis per- 
paaoa habeat esempla: 

a$t HU $nmt 

htxere hivrhai. 

omnino particulae ast usus apud poetas latinos artissimis fini- 
bus circumscriptus est. quod Cbarisius e lulio Romano (cf. 
p. 230, 1) tradit p. 229, 30 ast apud antiquos variam vim con- 
tulit vocibus, pro atque, pro ac — ergo — sed — tamen — tum 
— cum, ut in glossis antiqHilatuni legimus scriptum^^) eius rei 
tantum in tituiis antiquis, in litteris nullum vestigium est: ubi- 
que pro al ponilur nec usquam iuslum locum nisi ante vocales 
habet. ubicumque consonanti excipitur^) hoc librariis deberi 
persuasum babeas. sed ne ante vocales quidem sine exceptione 
admittitur: paucissimi enim loci extant in quibus particula ista 
nomiua substantiva vcl adiectiva antecedit: duo apud Vergiiium 
(Aen. X, 173 ast llva XI, 293 ast armis), unus apud Hora- 
tium (serra. I, 8^ 6 ast importunus)^ duo tresve apud Valerium 
(IV, 407 ast Erehi VI, 197 Uvis ast ahies, quod notandum quia 
fere ubique primum locum tenel; Vi, 332 ast epilae loco uon 
iaiuria viris dqctis pndei» suapecio ^))» duo apud Silium (ll, 183 

cf. Buecheler. in Mas. Rh. XXXIII p. 22. 
•) cf. Ov. met. VII, 241 att laeva. XI, 461 ast iuvenes. ex Pont. 
III, 2, 70 att Pylades. Yerg.Aen.X, 743 ast de me. Stat. Theb. II, 66S 
att iamen^d. XII, 741 attamen — Pers. 6, 27 ast vocat. SU. 111,35 
««< Styghu. XI, 190 tt§t delaet^, et sie saepe in codicibus. 

videfi qoam perreisam slt qood ad IN , 480 AeaiilhiB SaehreoB 
adMlai *iii|Uai am Arfa mmm»: 



Digitized by Google 



AffALBm. 



215 



Mlikdem. XlV, 58 att Auna^)); adreAih •asf praeponi om- 
iriBO ittobos taatum loeis probare poseum: Val. VIII, 255 oit 
init. 8iL XII, 471 M «efM,* praepositiODi tantiim TaL VIII, 
B63 M Mer umtM* ^uos Valerii tems foitaaae non iniuria 
operi limam noa ad finem Baaeo impules. niMl igitur eh» 
generis admisit CatuUus Tibuihia Propertius OvidioB Manilim 
Lueanus Peraiua Petronfus Statiua alii. atque ut Terum parti- 
culae UBum explieemus, ita tantum iHa e regula ponitur, ut 
aut pronomen {ego Me ipse alius^)) aut ubi eontinuo 
eequatur. itaque ut omnia in conspectu ponamus, Ovidius ter 
dixit ast ego (met. XII, 434. XIII, 877. pont. IV, 12, 3) et 
praeterea semel ast uhi: fast. IV, 637. Horatius, qui in car- 
minum libris nusquam ast posuit, epod. 15, 24 ast ego vicissim 
ridero scripsit, si scripsit: nam etiam v. 10 in mero iambo in- 
cipit (fore hnnc amorem mntuum); et semel in sermonibus: I, 6, 
125 ast nbi. omnino particulam istam vitarunt, nisi quid me 
iugit, Catullus Propertius Tibullus. reliqua deinceps digeremus: 

ast ego Verg. Aen. 1, 46. VII, 308. Luc. VIII, 279. X, 197. 
262. Pers. 2, 39. Vai. 111, 326. Stat. Theb. III, 212. VII, 215. 
Vlll, 61. Ach. I, 634. II, 273. silv. I, 4, 19. III, 1, 61 ; 2, 142. 
iV, 2, 5. Sil. IV, 826. VIII, 229. IX, 161. XVI, 204. ast ego- 
met Theb. X, 811. 

ast hic Stal. silv. II, 1, 220. Sil. XII, 116. XVU, 484 {ast 
hos) ast honim Stat. Theb. II, 458. i^) 

ast ille etc. Verg. Aen. I, 116. III, 330. V, 468. 676. IX, 
160. XII, 951. Manil. III, 227. Luc. VII, 608. VIII, 151. IX, 49. 
Pers. 6, 74. Val. III, 115. 188. 227. V, 371. 407. 548. VI, 503. 
Stat. Theb. I, 248. II, 410. III, 93. IV, 697. VI, 119. 278. 658. 
VIll, 612. X, 780. XI, 226. silv. I, 2, 79. 8iL l, 448. 574. 
IV, 383. IX, 120. 

ast ipse etc. Verg. Aen. V, 509. Val. IV, 568 (Sil. X, 546 
codices corruple ast ipsis; scripaerunt atqiie i,, hac t.). 

ast alius etc. Verg. Aen. II, 467. IV, 488. VI, 316. VII, 
395. IX, 724. Manil. II, 779. Luc. III, 565. 754. Val. I, 835. 
II, 239. Stat. Theb. I, 520. V, 383. Ach. II, 21. Sil. VI, 560. 
VII, 446. XIII, 610. XIV, 381 et ast aftsra XIU, 203. 

*) cf. Sid. Ap. 16, 125 dti Epieureot. 

*) at< it niisqiiaiii (Sil. XII, 387 a»t ea ^tt; HUm tantain 911. XIV, 
31 ati Mitm d, AecfQs t.980 ast idem. lequor «atetti de peetis tantBBi 

qooniin ant nomlna aut locos attuH. 

cf. Sid. Ap. c. 2, 129 ast hunc; 23, 18 ast haec. vix enlm 
degeneravit usus in talibus. videtur quidem Veuantius scripsisse V, 5, 
-73 Liidil aHMUt9a maMi, <ed aHM nlliil praetcr pritGoiiim poetfnini 
coQsnetadineni. 



Digitized by 



216 



AlfALBiCTA. 



<ut uhi Verg. Aen. III, 410. item semel Lucan. VI, 538 
et Val. VI, 95. Slat. Theb. II, 41. IV, 431. V, 340. VII, 438. 
IX, 699. Sii. 1, 123. X, 353. XU, 175. oit tdt Stat. Theb. XI, 351. 

tandem ad Senecam reYertimur; qui praeter formulam ast 
illi ter eodem Tereus loco positam omniDo hac voce abstiDuit. 
kgitor autem Thy. 721. Hf. 1006. 

off illi fmu I m twlMre entm tAiemd&. 

att ilU oaput \ $omU. 
et loeo a quo initium cepimus, HO 1752 

ast iUi grmm | btxere hmrbae. 
praeterea HO 1736 

att Uh medtoi inter eamrgem fam 
siDe Deceasitate, ergo vitiose, io JViegitur, atinA» jcoDtra HO 510 

a$ iUe ^ eeee niHt Ikiden preeal 
recte hkE, aet inA (cf. 808 at iOe vuUus igma terqamie faee). 
dcDique PlioeD. 186 (mn ttf irtu tempemm hmtd tjpas inoni 
fraetae rem^ peetere ae plaeido ferae ^ ) Commdiuum pessime 
scripsisse ▼ides aet til trot. cf. fioth. ad Hf. 454. 

aotequam longiusculae iam de hoc loco disputatioDi fiDcm 
facere possimus, proDuotiare saltem debemus. careDdum esse 
iu fhiturum versu quem Descio num quis absentem aegre la- 
tums sit. nimirum cum v. 1753 iniuria in Etrusoo omittatur, 
1755 (non preesit oeuhs, eed quid hanc maettam huuer) 
optimo iure; quem explendae lacunae sane quam infabre 
flctum esse duo docent: primum quod in tanta sermonis pro- 
lixitate ferri non potest ipsum Herculis fmem ne perstringi 
quidem sed narralionem ita terminari: non pressit oculos,^'^) 
deinde quod inepta sunt quae secuntur: sed quidhanc maestam 
intuor sinu gerentem ? reliquias magni Herculis crinemque iactans 
squalidum Alcmene gemit ; nam nec legitnr in E cineremque quod 
qualemcumque sensuro praebere visum est, et pessime dicit 
quid hanc intuor? cum pergat rdiquias cineremque iactans Ak- 
mene gemit; debuit enim quam intuor? atque in libris praeter 
dupliciter interpolatum Melisseum legitur sed quid hoc? quae 
interpolatoris saitem genuina manus est {$ed quid hocf maestam 

tempmr^ aut ip$0 mera codd. eorrerit Bothim. nonipse pro iie 
ipse quidem ut Tro. 874 tah eondugium tibinon ipsa sospes Troia, Mon 
Priamus darel, Med. 545 namque istud ut possim pati non ipse memet 
eogat et rex et socer. Verg. Aen. VI, 444 curae non ipsa in morie 
relineunt. VII, 1 02 monitusque silenti nocte datos non ipse suo premit 
ore LaUnus. Prop. V , 9, 44 non elausisset aquas ipsa noverea «iMf. 

ctLociD. YllI,6l5dePoBipeio: Imie hmina 'prauU cawiftnrfl- 
ftM asUmam, no puu o/fimdoro voeoe voUoi ot aoiomem fioiu oo rrmnr 
poro famam. 



Digitized by 



ANALSCTA» 



217 



iniuor sinu gerentem reliquias magni Herculis. crinemque iac- 
tans 8, A, gJ), itaque post 1755 plura intercidisse videntur 
quae et ultimam de Herculis morte et primam de Alcmenae 
adrentu orationem continuerint. de t. 1756 nuDC iD Sttspenso 
reliDquo sitne amissorum versoum laeera pan an maiori la- 
cunae explendae pridem interpolatua. >^ nam com t. 1757 
ille, quoocumque de v. 1755 atatuia» nuUo modo conciliator. 
itaque in loco emendate transcriplo more solito fiDem fadamos: 
nec properat uri; eumque iam farti datum 
leto satis pensavit, ignif$ra$ Avte 
hiac inde traant^ minima qua$ flammd oeaqMtf, 
tataoftu in ignes vertit et quis plurimm 
eamadai ipeie repelit iairepidmJerQX* 
tune ora flammie Hnpkt: aei m graoee 
UuDere terftoe; cumqae iam vuUam minax 
appeteret ifpUe, kmJberent fkmmae ^qntf 

♦ * * 

eimt gereatem rdiqmae magai HereM 

« • 

crtlMiii^ fiMfttiM squaUium Akmme gemit. 



6. 

Tro. 487 sq. 

Andromaeha filiolom in patria tnmolo abdltora loci praeaagiom 
abominator: 

eudor per artue fiigidue totae eadit: 
ome» trea^eeeo mieera fereUe loei. 
coi senex inepte reapondet: 

haee eauea mukos uua eib iuteritu areuit^ 
eredi peritee 

qoae non, ut iore expectamoa, de loco male ominato dicta 
aontt sed in univerBum de occulendo puero, qui quin remo- 
▼endus ait non dubitat mater, dubitat quo removeat. ad aenia 
▼erbo Andromacha: 

t&B epei quicquam eet euper^ 
grave poudus Ubm mapia noM&te premit 
al ez hia priora (vix spei q, eet super) in B aeni continuantor» 

cf. 1823 reHquiM magni M^rcutit, stmile qaid accidit ▼. 

738 sq. , nbi trinm vereaum primns ex amisso orationis fine servatiis, 
secaodus ei iertius ab ioierpoiatore A sarcieodae oratiooi coofictos esL 



Digitized by 



218 AMLKCTA. 

* 

cuius sequens versus a librario direintug est; haec igHur loci 
species est in Etrusco: 

SEN. haec causa muUos una ab interitu arguit 

credit perisse. vix spei quicquam est stiper. 

AND. Grave pondus illum nobilitas pmmit, 

SEN. Ne prodat aiigttis 

Amove testes doli. 

AND. Si queret hostis? 

SEN. Lrbe tn eveisa perit. 
quod deinde Andromacba proterl: 

quid proderit latuisse redituro in manus? 
id dicere quidem potest post v. 491, sed non inteiiectis 
492. 493 quibos id ipsw cavetur no is hdsliaiD maniis cadat 
ctii cum aple senei iBspondeat: 

9«tfor ftrwes impetus priwm ktXmt^ 
ferri plane neqoit q«od ABdnNnaelia, ^nan nofi •aliquid pro- 
ferat, inaequiiur: 

qMd iMm-wlm mH» magno n$qmt? 
idem scilicet per quinque versus conloquii argumentum fuit 
et multo fortiue iUiii identidem ptoirantialuni. nec' apte re- 
spondet senex: 

miser aeeup^ prmidia, ucurus legat, 
81 quidem non de certo aliquo refugio Andromacha modo locuta 
est, sed de latebris generaUter. vide an hoc loco nt plemmque 
tuihatae pereonarum notae turbati ordinia indicium aint et aer- 
monis impedimenta an hdc ordine restituto amolitus esse Tidear: 
wdor per artus frigidm lofos tadH: 
tmen tremeico muera feraiHs /oct. 
S. mitei^ aecwp^ praetidkt^ iectirus legat, 
A. quid quod kitere sdie metu mapio nequit, 
ne prodat aliguie? S. emme teuet doH. 
A. si quaeret hoMf S. nrbe in eversa perit: 
haee emisa multos unA ab iMeriiu areuit, 
eredi perisse. A. frfop spei quicqwm est siiper: 
grave pondits Hhm m^nA nemHtas premit; 
quid prodeHt Jaluisse redHuro iH manusf 
S. victor feroces impetus primos habet. 
turbati a librariis versuum ordinis et in prioribus capitibus 
multa exempla proposui et hoc loco qiiaedam ex Hcrcule Oetaeo 
addam, ea scilicet tragoedia in qua et illud et omne depra- 
vationis genus plurimum grassatum est. v. 436 sq. nutrix Dei- 
aniram interrogat, Yelitoe revera Uerculem ioteriicere. deinde 
pergit v. 440: 



Digitized by Google 



ARALBGTA 



219 



qiiem vec noverca potuit hunc perimes virum? 
DEI. caelestis ira quos premit miseros facit, 
hnmana nnllos. NVT. parce miseranda et time. 
D. contempsit omnes ille qni mortem prius; 
libet ire in enses. N. maior admisso tuus, 
alumna, dolor est: adpa par odiutn exigat. 
hic nullo modo intellegilur cur Deianira nutrici respondeat 
caelesti ira homines miseros fieri, non humana ; quod nec ad 
Herculem nec post v. 440 ad ipsam nec ad quemquam referri 
potest. quod si statim miseranda a nutrice appellatur, in eo 
certe inesse sentimus veri vestigium. accedit ut v. 442 parce 
ad V. 444 enses in Etrusco omittatur, quali indicio haud raro 
cognoscitur versus olim loci non certos fuisse. ordinem resti- 
luiflse hac ratione mihi videor: 

N. quem nec noverca potuit hunc perimes virum? 
D. contempsit omnes ille qui mortem prius: 
libet ire in enses. N. parce miseranda et time, 
D. caeUstis ira quos premit miseros facity 
httmtma nnUos. maior admisso tuus, 
alumnmf dolor est: culpa par odium exigat. 
Neasus J)eiaBiraiii p«rtafM HerovU per flttneB praegreditur 
510: 

at ille ut esse vidit Aldden proeui: 
Uu praoda nobis* inquit ^et eomttnx erii\ 
prohibetur undis meque eompleants ferens 
gresstm citabat. non tenent undae Hereuhm e. q. 8. 
quis undis prohiheatur pridem viri docti dabitarunt: at de 
Nesso hoc non dici manifeste quae secuntur docent ; non dici 
de Hercule et quae secuntur, in quibus contrarium de iUo 
praedicatur, et nomen que addito opus fuit. itaque N. Hein* 
sius scripsit prov^tHmr wndie, qoo Bihil hicramur; nam sic non 
est cui opponotur y. 518 non tetmt wite Ihrmikm, qui^pe 
quae ne Nessum qnidem tenoeriBt at- faaae debet lod sen- 
tentia eiae, ut Nessus Hereuiem uttdis prohiberi* sibi igilur 
rapiiMm securam reKaqoi credat* dein liiseve wpe auaaqve ^ 
•ddat ilaque verba ista Nessnn loquesiem lacias venniumqae 
Ml et 51^ ioca iater se mules iioc modo: 

01 tlfe, tff eise Pidit Akiien proeuit 
'pnoMsfiir unditt*, mefue oompieeme femse 
*tu praeda noHe^ inquit ^et ee m ie m oo eri^; 
* gremm e&eibat; nem mmu undae Hereuiem. 
jo eiiutfem ioter Deiafiiram nutrioemque conloquii fiie post- 
^oam Oeiaoira joc Amorem adftoa est t. 562: 



Digitized by 



220 AHALBGTA. 

€ap$ hmc triumfkim idhts et vinee Bereukm, 

niitrii redit ac didt: 

jmolM mt Mf qitaeque Puttadia. eolu 
Utteamt omiMni iexta famialarum mamm, 

quo rrfcratnr 911009110 neodmao; comperiiuus per Deianiram 

quae pergit: 

nune cangeratur virus et vestis hibat 
Herculea pestem, precibus augebo malum, 

dein nutrix: 

in tempare ipso mvus occurrit Lichas. 
haec ut fecimus dispoDeuda inter personas esse codices non 
ostendunt, qui onnuia ista nutrici continuant. in quo rursum 
veri vestigium apparet. nam vestis mentionem atite v. 563 
efferendam esse persuadet grammatica ratio. itaque Deianira 
perfectis precibus sic pergit: 

jtMWC congeratur virm et vestis bibat 
Hercuka pestem, precibus augebo malum. 

dein nutrix: 

prolata vis est quaeque Palladia colu 
lassavit omnem texta famulamm manum, 
in tempore ipso navus occurrit Lichas: 
celanda vis est dira^ ne pateant doli 

nam sic novissimum versum scribendum esse pridem N. Hein- 

sius docuit. 



7. 

Phoen. 356 

nec hoc sat est: quod debet ut fiat nefas 
de more nostro^ quod meos deceat toros, 
date arma patn: nemo me ex his eruat 
silvis, latebo rupis eaoesae cavo e. q. s. 
anteqiiam comiptelam qua hi yeraua aflfecti aunt toUamus, rur- 
sus mloutum aliquid peratringemos. nriasime acilieet invenitur 
dictio qualis est de mare noeiro: nam cum poetae omnes fire- 
quenter dicant de mare, patriae de mor», mare aliquo, in marem^ 
in marem dUqumnp tamen aliquo de more et vitant plerumque 
et fere non uanrptnt nisi in epithetia et ipsis moris notionem 
continentibua, qualia aunt ettUhu patrius aimilia. atque ut 
componam quaeonmque apud poelaa mihi occurrerunt« eeUio 
de more dixere Verg. Aen. Vft, 357 eottio mairum de moro, 
Stat Theb. X, 829 eoHto vaium de more, sil?. IV, 4, 10 aotto 



Digitized by Goo<lIe 



AIIALBCTA. 



221 



tmlji ds nme, ubi cui fiierit solitos nnos DUflquam noo additum 
esL item Sil. VII, 312 adm^o Mit wutre.- jMUrto d$ mm 
Ov. met Xllt 11. Stat Tlieb. 662. Sil. II, 443. priuo 
moirt Ot. met. XV, 593 (e mm booi libri ut ridetnr) noilro 
de More SiL VIII, 671. .XI, 105. ife «lor» «efturo Lucan. I, 584. 
Sil. XI, 501. ubique autem praeter BOfissimam formulam, in 
qua metricae difficultati aliquid condonatum est, ridea epitheton 
ante praepoeitionem poni; qua in re sing^ulare est Senecae de 
quo loquimur exemplum (de mor» nofiro). idem Seneca altero 
loco eadem figura uaus est non mtnus singulariter: Med. 802 
funereo de more, nam epitheton quod non et ipsum con* 
suetudinis notionem habeat praeter Medeae locum tantum Stat. 
Theb. IV, 243 ita usurpatum video: infando de more. prae- 
fracte igitur renuenda est Peerlkampii coniectura ad Verg. Aen. 
XII, 161 ingenti de more pro ingenti mole, apud Horatium 
et elegiacos omnino imllum iuveni exemplum. 

breviores poterimus in emendando loco esse. uimirum 
postquam minime se rediturum Oedipus professus dirasque filiis 
imprecatus est, non potest ut summum addere sibi ipsi arma 
danda esse, praesertim cum contiuuo pergat: nemo me ex his 
ermt silvis e. q. s. addere potuit: 

date arma matri. 
hoc enim est quod meos deceat toros, 

subiungam locum unum alterumve non minus certa ratione 
emendatum. Thy. 828 sq. chaos iterum venturum praedicit 
chorus et post alia 844 sq. sidera de caeio delapsura longo 
ordine recenset. et cum suis nominibus efferat arietem taurum 
hyadas geminos cancrum leonem Astraeam hbram scorpion 
Chironem Aegoceron pisces angues Cynosuram Arctophylacem, 
permire in media enumeratione haec dicit v. 867: 

monstraque numqaam perfusa mari 

mergei condens omnia gurges. 
nam licet quivis sciat qualia sint monstra quae numquam mare 
tangant, tamen nulla ratio est cur non ut totiens hic quoque 
sidus arcticum, ubi monstris ferisque omnibus sua noroina 
adduntur, ipoum nuncupetur, ut v.. 873 enttQSfM mU UKrdme 
pkmtru equidem non dubito quin Seneca scripserit: 

plaustraqne immpum perfam mari. 
quod si in sequenti versu haesites: 

et qui medias dividit wnas 

flumm^ nMar Mniem ai^mi, 
id vel ipsum docet non appdlatiYum nomen antecessisse sed 
proprium: scilicet iUa diusset, non wnaa. ursae autem quod 



Digitized by 



222. 



cum plaustris simul nominaiitur, id et ipse Seneca multo au(h^ 
ciii% feeit BL 129 m^nmi aki glmiaie poli septem tMit Ar^ 
co^ unae hicm vtno Ummu vocant (Arcadot B; locii» mon» 
dooi ienatns) et item Lucanus iV, 523 fliasoqM wrmo fnnoM 
pmmnai. dL HO 1524 fiitgHe mk piMuiiro paiiuntur ursM, 
mmutrm antem faoili errore nata simt poslfiiam aliqaii plostrm 
scripflit* ^ialia saepiasiiiie acddiase nemo ignorat. aio flor« 
ad Pio« 154 eodd. opliau piooor, aeniL 1*, .6| 42 fero oinnBi^ 
plmtrmf c«m diaft loiniioriiiiiitfini acriptam ail (cann. Ul^ 24, IQ; 
ep. II, % 74. ad Pia. 276). aerm. II, 3, 247 pUmeBou d. CIL 
V,. 7862 5 PktiraUhu. aic Sea. 4e benei: VHl, li, 2 
dMfmm einedemquo generia ubiqQe molta et nota* in 
qualibua sermoaem Tolganem minime conatantem fuiiee noa 
tantnm Diomedea dooel p. 388, 2 itimdo, ploio nomdiioi 
tmm omMtMtm §mi mt ti/lMa tmm o littra tommtreimtt 
hahet, ui emn dieimm damtira tt dmifa, ittm oamdam at ee dom 
tt rnmiUa), aed el append. Pfobi p. 199, 18 (iattr aatima tt 
ottrum hot inttrtst qaod mittrum o iiilm i i tigitificat, ottmmvtra 
purpuram esse dtmotutrat)^ quandoquidem boc praecipere opna 
fuit quare ne id quidem improbabile eet, Harei Claudii nomen 
mero librariorum errore ex Mario Plotio natum esse. 

Tro. 903 sq. Helena contra Andromachae Hecubaeque con- 
vicia causam suam tueri conatur. atque non sibi belli culpam 
imputandam esse his verbis evincere studet, quae statim recte 
distincta ascribam, v. 917: . 

causa bellomm fui 

taruaeque Teucris cladis? hoc verum ptUa, . 

Spartam puppis vestra si secuit freta; 

sin rapta Pkrygiis praeda remigibm fui* 

deditque donum iudid vittrix dea, 

ignosce Paridi. 

at nec accusant Paridem nec eius causam Helena agit sed suam: 
queritur autem se a Paride raptam, a Venere praedoni desti- 
natam esse. dicit igitur: me belli causam fuisse venim esset 
si ultro ad vos profecta essem; sio invita a Troianis rapta sum^' 
cerle cuia venia ero. id quod poetam aic dixifise exifitimo: . 

ignosce praedat. 
V. 1171 Hecuba queritur: 

mors votum meum, , 
^ infantibus nec lenta virginibus venis, 

ubique properas satva: me solam times 

vitasque gladios inter ac tela et factt 

quaetita toia moctt eupitnttm fu(fit. 



Digitized by Google 



AMALEaTA.. 



22a 



V. 1172 (inf. violenta codd.) egregie correxit Madvicus adv. II 
p. 122. eodem graecisrao Slat. Theb. III, 316 hoc mihi im 
mc fata vetant, v. 1175 delevit Peiperus, iDeptum scilicet ut 
traditur, sed facili opera eniendandum : 7ne solam times vitasque 
^adi08 inter ac tela et faces qmesita, tota mente cupientem 
fp^s. cf. Phaed. 185 tota mente dtmimtur dMU». 162 
%m€ mentts pavor E noctis A. 

Pbae(k 505 Hippolytus silvestrem venatoris vitampraedical: 
nunc ille ripam celei^is Alphei Jegit, 
nunc nemoris alti deiisa metatur loca, 
ubi Lenia puro gelida perlueet vado, 
sedesfue mutat: hic aves querulae fremuiU 
ramique ventis lene percussi tremmU. 
non mutat sedes ioter v. 507 et 508 nec apte sedes iam mutare 
dicitur quem per priores versus idem coDtiftUO £Boere audivimus. 
imImI profiBck iBtficpoliAoff A scribendo tidmtfit, debiil eede»^ 
gm mutas: aives ramMiiie obatrepiuit c«mmi nkatio; 
Ag. 481 

nec numet in iiiiaffio.* /U gmris mimbi$ Il9(u$, 
imhre augei nwiBa. 
oderas leci' clil&cultates aimc tmiiBeo pede sioeo; meaeo taiitiim 
qeem.panim apte Neimr.iiovun ventum dassi inruentmn ttui»'' 
quam non nimbosum g^avem mmbie> /iaii. dietnm sit. acriba- 
mu8: flat grmns nimhis Notus, 
Qtd.Ml 

PmMb pulmm (6mAm regtm oduB 
agite mmkm* . ^MOiiimgua funmto gfiaiu 
mlum rdin q m if «ere ftwrifsro «Anms 
repaaralbit herhas e. q. a. 
648 guacumque et ^ifeiw^fiie codd. aliquot 649 reUuquat 
item. locum tango quia ex panro eorum numero eat quoa 
Benlleiue tractavit (ad Hor. carm. I, 6, 3). parum recte Gro- 
noviue defenderat quod in editionibua tnnc circumferebatur quod^ 
tumgue, nec certe felidter Bentleiua coniecit guumeumqao. at 
rectiaaime eontendit aententiam esae: quandocumque, cum pri- 
mum aolum relinquet remedium in diatinctione recte posita 
situm eat unaque litterula, ut factum eat in membranis ali- 
quot, mutata: 

proinde pulsum finibus regem odus 
agite exulem quocumque funesto gradu, 
solum relinquat: vere florifero virens 
reparahit herhas. 
haud raro apud poetas coniunctivus sententiae condicionalis 



Digitized by Google 



224 



A^ALECTA. 



vicem teuet ita ut in apodosi futurum tempus sequatur: Se- 
neca Med. 238 virgini placeat pUdor paterque placeat : tota cum 
ducibus ruet Pelasga tellus. Phaed. 478 caelibem vitam probet 
sterilis iuveutus: hoc erit, quidquid vides, unius aevi turba et 
in semet ruet, Stat. XII, 342 vincam volucres, sit adire potestasy 
excludamque feras, Ov. rem. 743 perdat opes Phaedra: parces, 
Neptuney nepoti, lib. nuc. 31 audiat hoc cerasus: bacas exire 
vetabit; audiat hoc ficus: stipes inanis erit. et paullo audacius 
ut non futurum tempus spectetur fast. VI, 113 huic aliquis 
iuvenum dixisset amantia verba, reddebat tales protinus illa sonos, 
Sil. XVII, 3 1 7 horrescamne ipsos, veniant ad proeliay divos ? 

HO 452 sq. artem magicam nutrix professa solitas virtutes 
recenset. inter illas v. 459 

umbrae stetistis et mea iussi prece 
manes locuntur, sonuit infemus canis. 
Cerberi turbidi semper et latraotis vocem excitasse non magna 
res est: mulcere iiam labor Hercule dignus; sic saga TibuUi 
I, 2, 51 sola tenm wiala$ Mmhae di^r herboi, sola feroi 
Heeatae perdommm etmee. non miramur igitur quod verbum 
ab interpolatore inventum esse Etruscus docet qui praebet: 
novit infenm canis. scribendum autem emendatione, quam 
facillimam esae intelieget qui ad litterarum ductus attentait: 
JNOMS loamimr^ taeuit infemm eaiaie, 

Tragemata haec sunto, non cena. quod ai cui priores 
placuere, non esurit secundas menaas; ain minus, quia ferat 
hospitem 'subligentem quodcumque iacetinutile'? itaque relin- 
quamua aliquid maiori cenae ad quam perendie vocatos Tolumua 
«upientes. 



Digitized by Google 



mm GAPITDM. 



I. Oe recensendis Scnecae tiagoediis p. 1 

II. De codice Elrusco 16 

IIT. De codicibns paralipomeiia 42 

IV. De Hercule Oetaeo 48 

V. De Phoenissis 75 

de pefsonanim notis 82 

VI. De AgamemnoDe k 89 

de anapaestorum compoaitione ........... 98 

de canticis polymetris 110 

Vn. De canticorum formis . . . . 135 

Vin. De tragoedia rhetorica 147 

IX. De exemplaribns graecia 160 

X. Analecta: • • • 

1. de verbo substantivo omisso 184 

2. Herc. Oet. 380—390 194 

3. Phaed. 1015—1037 201 

4. de Terailms aliqoot interpolatis . .• 208 

5. Herc. Oet. 1747—1757 212 

6. de locis aliquot turbatiB •,•..-••... 217 

7. Pboen. 356 etc 220 



abire in aliquid .... p. 63 
ablativus absolutus a nomfne 

. pendens 62 

actionia locna indieatus . , 76 
Agamemoonis etOedipi unus 

auctor . . . . 133 sq. 
Alexandrinos non expressitSe- 

neca 165^ 

Anacreonteot ▼eraicQlQS , . 136 
anapaestonim compoaitio. 98 sq. 
anapaestusdactylumexcipiens 60 
anapaestici dimetri monometri 

trimetri . . . 99 sq. 138 
anapaestus in trimetri pede tertio 97 
animo anmeie aliqnem H H- 

mitia ...... 39 

Lao 4a Staaeaa tmfMAiii; 



argumenta a Seneca in.ter 
Romanos primum tra- 
ctata ..... p, 158 

aaclepiadens monoayUabo ter- 

mlnatua 60 

ast 214 sq. 

atque secundo loco ... % 

auspicari 90 

Caesius Baaans 132 sq. 

Calliopius 85. 86 

chorus duplex 97 

citius 90 sq. 

codex Ambroaianna (Jtf > . . 6 

▼ariae lectionea . . . 12. 212 

Etmacns 16 aq. 

15 



Digitized by Googlc 



226 



INDKX RKRUll. 



GodiciB Etrusci archetypus 
maiusculislitteris scrip- 
tos p. 8 sq. 

archetypi pagioae 43 Ter- 
suum .... 

correctores ante 2" 

correcturae prima inanu 
faclae post scriptum 
libmiD • . . . 

corraptelae signum . 

innocens ioieipoiaadi 
genus 

versuu ioterpolati . . 

interpretanenta . . 

interpunctio . . . 

lacunosus in HercOet 

olim Marcianus , . 
Laurentianus 37, 6 . . 

37, U (liber Poggii) 
MeliMena 



80 
13 



21 

30 



5.21 
5 

19 

10. 80 
17 
42 
42 
13 sq. 
7 sq. 
4. 138 
6 
42 
61 



Thuanei fragmenta . 
Vaticanus (A) , . 
Vaticanus 1647 . . 
Mlot domi» aeeut. fim', 
eootiinetiviu aententiae con- 

dicionalis vice . . 223 M|. 
contaminare aiienom a tra- 

gicis 147 

creticus in trimetri fioe cum 
antecedente Tocabalo 
coaleacens .... 58 

cui bisytt, 90 

cunctus 27*2 

cupido gen, matc, .... 71 

decutere — diicatere . . . 195 

deinde 63 

diacors — disaora • • . . 19 

editio Aldina 42 

ehen 66 aq. 

ei mihi 67 sq. 

elocutionis inopia .... 57 

dia dvoiy 196'^ 

epodi 137 

etd in tragg. nnn viUmit Se- 

neca 65 

Enripidis Hercalea • • . 160 sq. 

Hippolyti • • • • , 173 sq. 

Medea 163 sq. 

Phoeniasae ..... 81 

Theseos 180 aq. 

«iddere 112**8q. 



fors adverb p. 64 

forsitan forsan cum indicativo 

praetentis vel praeteriti 63 

genus (genus humanum) . ^ 61 aq. 
geographica Seneca neglegen- 

ter tractat • . . 202 sq. 

hand in iragg. non tdiatum 

Senecae 65 

haud dum 65 

Uercules fonte Gioypiuo pur- 

gatus 19* 

Syrtea pedea tranagreasos 19* 
tragoed!a« ftirens 'Cngnonl- 

nata 160 

versus Euripidii . . 161* 
Oetaeus magis reliquis cor- 

rupta 4 

post priorem Hefcolem 
scripta .... 52 sq. 
Herculis Oetaei poeta cempi- 

lator Senecae . . 50 sq. 

heu heu 67 

hctt ine ••••••• 66 

hinc de iempore • • . . 62 
Horatius a Seneca expressus 141^*sq. 
Horatii normaa reliquii Se- 

oeca • • . • 146. 161 

inde de tempore .... 62 
indicativus in intenogatione 

indirecta . . . • 93 sq. 
infinitivus in — ier . . . 64** 
ioteriectionuni usus . . 66 sq. 

toterpolaCor A 1 sq. 

interrogatlo directa loco in- 

directae 92 

labor materqoe et Mimilia 196 sq. 

Lncsnus -Seoecam imitatos . 56* 

Locani titolas . • • • . f 

lamen — ocolus • . • • 201* 

magis yro potius .... 56 

matris oppositu 23 

Medeae apod Senecam mores 164 sq. 
trag. prior pars in S suppleta 

ex libro interpolato 6. 13 
mei tui sui pro poueseivo 64 sq. 

metonymia 199^® 

modus varlatus Li interroga- 

tioae iodirecta • • • 94 
mora 154 sq. 



Digitized by Google 



»7 



monm dominamqiie rnmpiiDt 

et similia , . |k 197 sq. 
luoram rumpeie ..... 198 
de more aliquo .... 220 sq. 

n€mp6 66 
oomen ad verbum accedens 

quo oriundum est . . 26 
Domiiia propria ia Clrusco cor- 

nipta 4 

non ipae — ne ipse qnidem 216*^ 

ocins 91 sq. 

OctaTia io anapaesticis ver- 
sibus disponendis a re- 
liquis differt ... 101 

codices 45 

•b interpolatore A oovem 

tragoediis inserta . . 1 
Dusquam syualoephe ia in- 
terpnnelione ... 69 
OeiHpus caecos Tliebis degit 75 
tngoedia ante Pboenissas 

scripta .... 77. 133 
est saepe omissum . . 192 
opus est properato .... 71 
(MdiomSeneea imitttne 157. 166 eq. 
Ovidi codex Benensis . . 65 
Medea . . . 148 sq. 166 sq. 

her. 4 176 sq. 

12 168 sq. 

0?idio8Hippolyto Telato om 176 
oemet ipse «zicribebat • . 169 
a Seneca expreBsns • 116 tq» 

paodere accedenle eonHmclivo 92 

neriter 196 

Pclopena Pelopina • • « . 69 

Pepaiethns 202' sq. 

personae mutae • . • . • 84 

quattuor 96 

persooarum geoera rhetoribus 

freqnentata .... 162 

notae Sdaq. 

peiaonaa accedentea aignifi- 

candi lex ... 96 sq. 
Phaedri versus creticis terminati 58 
Philocteta HerculiaOetaeipersooa 83 
Phoenisaae Thebaia et Oedi- 

pus inscripta . 6. 75 sq. 
poat vel ante Oedipnm coo- 

locata .... 6. 13. 76 
in 2! suppleta ex libro in- 
terpolato .... 6. 13 



plaustra — ploetra . . p. 222 

plena deo . . • • • 166^ sq. 
pluralis rhetoricus .... 150^ 
Poggi^ Gorrecturae ... 42 sq. 

Pomponioa 143" 

poaitio anio ap» ac . • . . 203* 
praefationes tragoediamm S8 

priapeus 13a 140« 

pro interiectio 66 

propter 66 

qnamqnam «tf nmMn aeee- 

dens 62 

quiescere aliquid .... 62 

quirem. non quit .... 89 

qui pro qidi anU a • • . 29 

qnia — qnalia 207 

qufs — qnibna • • • . 213 sq. 

quom 61 

leecidit lettnlit propter pro- 
soiUmm amUgwm Se- 

necae fere vitata 113adn. 
rhetores et poetae invicem se 

compilantes .... 153' 
rhetoricae in lilteras aucto- 

ritaa 148 aq. 

mrsoB mranm . . 61^ 113 adn. 

sanguis 71 

sapphicus mooosyllabo termi- 

natna 60 sq. 

flaicopbagi flippolytnm Tela- 

tum repraceentantea . 17S 
scaenae mutatio . • . . 81 sq. 
scaenarum tituli . 82 sq. 86 sq. 
semper, solitus iimiUa rhe* 

iariee U98q. 

Seneca paterni operis lector 1528q. 
philosophus idem in tragoe- 

diis 78. 117". 1397. 142 ado, 
res fabulosas neglegeotius 

tractat 24 

sermo pedeatria a tragico 

diversiis 96 

apocolocyntosis: aoapaeati 110 
tragoediae ad agendum 

scriptae .... 76. 82 
tragoediaram corpna non 

Seneca edidH . . 75. 88 
editionis genuinae unum 

exemplarantiquitus ser- 

viitum ..... 1 
ordo 134 

15* 



Digitized by Google 



228 



INDSl RBBIJM. MPBX LOCOBUN. 



senteBtiamm aequabilitas ne- 

glecta eurythmia p. 145 sq. 
Silius ftnecam imitataa . 38 adn. 

sive 62 

aive — sive irUerposita pri- 

oHt membri apodoH 94 sq. 

solus . 195 

Sopboclis Oed. Tyr. a Scneea 

expressus .... 77 
'PiCoTOfAOi • . . . . 109 sq. 

Trachioiae 73 

et Euripidia de Tkoadun 

fatis fabulae . • 170 sq. 
spargere aliquero .... 155 
Statii versus tragoediis ad- 

scripti 12 

aynalo^e TCfboram intcr- 

punctione diacretonmi 58 sq. 

synecphonesis 90 

systemata iguorat Seaeca . 145" 

tabc tabcm 61* 

Tcfcnti codlcea personaa grac- 
cis littcria notataa rc- 

ferunt 85 sq. 

trimetri creticis terminati . 58 

ternus trinus 12** 

tctramctri dactylid . • • 143 aq. 



Tlicaci apttd Aiexandrinos 

imago p. 177 

Theseus ab Amplutrita coro- 

natus 160** 

Thyestes tragoediarum argn- 

mcntnm . • . • . . 173 

toto dati», 61 

trimeter monosyiiabo tcrmi- 

natus 59 aq. 

tragici Romani tres tragoediae 

priocipea pfacterccte- 

roa accnti .... 158** 
veteres exempla graeca 

accuratioa aecoti quain 

comici . . . . 147 sq. 

▼ae mihl 66 

Varii Thyestes 148 

verbum substaativnm omia- 

sum 184 aq. 

Yergilium Seneca imitatus 155 80- 
▼facre — Tiderc .... 157" 
nltra Umpore .... 62 
TOcativus ad verbum acccdcna 

pro noniinativo • , 30 
voigus voltus inclutua • • 61 

icugmatia figura • • • 111^^ 



INDEX LOCORUM 

(cancellis saepsi Richteri et Peiperi numeros. locos in cap. II quantumvis 
leviter perstrictos indicavi omnes , ut aliqua saitem ex parle minueretur 
incommodum cum locis non constanti ratione aigaifi^atis necesaario con- 

innctnm). 



Accius Atham. frg. 3 t, 191 p. 93 

GatuUus 63, 50 65 

64, 121 187» 

77, 5 66 

101, 6 68 

Euripides Here. 169 •• . 162 
frg. 389 180 sq. 



433 

435 ... 

436 . 
440 . . • 
443 • • . 
446 ... 

Horatius epod. 5, 101 



176 
182** 
. 176 

174 aq. 
182 sq. 

. 179 

. 67 



Hor. epod. 15, 24 . 

carm. 1, 26, 3 . 

III, 29, 28 . 

ep. I, 3, 30 . . 

Lucanua IX, 365 . 

Ovidius am. II, 4 . 

lier. 10, 86 . . 

12, 71 . . 

16, 104 . . 

246. . . 

met. I, 30 . . . 

274 .. . 

VU, 460 . . 

IX, 613 . . 



p. 215 
. 213 
. 19 
93. 187 
. 199 
95 sq. 
. 93 
. ibid. 
. 189 
. 68 
. 65 
. 186* 
188»* 
. ibid. 



Digitized by Googlc 



INDEX LOCORDM. 



229 



Ov. met. X, eai {errore 673) p. M 



rem. am. 743 sq* . , 174 s^. 

trist. II, 405 lil^ 

Persius 3^ 65 94 

Petronius p. 68^ 16 . . . 91 
Seneca Hercules (furens) 8 13. IS 

12 ibid. 

36 13 

43 ibid. 

52 22 

• 62 ..... . 13 

90 ibid. - 

lS3 8q. (1851 . . 13. IS 
IM (190} .... ibid. 
. 213 (217i .... 13 
219 (223) ... 13. 18 
252 (2611 .... 13 
268 (272) . . 112«8q. 
213 (2771 .... 22 
284 (288) non i . ibid. 
316 (3201 .... 13 
321 (3251 ... 13. 18 
. 463 (466) .... 43 
. 523 (527) .... 31 

546 (550) .... 43 

547 sq, (552) . . . m 
711 (715) .... 19 
720 sq. (724) . . 190" 
121 (731) .... 22 
800 (804) .... 19 
858 (862) .... 33 
916 (920) .... 9 
920 (924) .... 34 

. 950 (955) .... 203* 
995 (1000) . . . . IM 
1078 (10S3) . ... 22 
1100 sq. (1106) . 102 sq. 
1104. 5 (1110. 11) . 210 
1122 80. (1129) . IMs^ 
1175 (1182) .... 32 
1198 (1205) .... 22 
. 1213 (1220) .... ibid. 
1232 (1239) .... 34 
1299 (1307) .... 22 

Tioades 8 sq 209 

11 ibid. 

14 90 

20 23 

25 19 

48 s^. . . . l^ sq, 

58 34 

IM (101) .... 23 
misq. (1021 ... 109 
. L24sq. (128) . . IMsq. 



in. Tro. 2LL 15 (283. 


84) 


p. 35 


384 (393) . . 


. 32 


386 (395) . . 




19sc[. 


. 395 (404) . . 




. U 


401 (410) . . 




. 139 


. 409 (418) . . 




. 23 


. 474 (483) . . 




. ibid. 


487 sq. (494) . 




211 sq. 


. 490. 491 (499. 


500) 32 


504 (514) . . 




2 


594 (603) . . 




20 


. 633 (642) . . 




g 


. 635 (644) . . 




12 


739 (749) . . 




35 


. 766 (776) . . 






788 (798) . . 






. 814.sq. (824) IIL 


202^ sa 


822 (832) 






839 (849) 




202' 


. 842 (852) . 




ibid 


• 848 (858) 






. 880 (890) 




35 


922 (932) 




2*22 


932 (942) 




32 


1075 (1085) 




. 195' 


1136 (1146) 




2.^ 


1143 (1153) 




32 


1160 (1170) . 




29 


1172 (1182) 




223 


1175 (118.*il 




222 sfi 


Phoenissae 96 . . 




29 


IM . . . . 




009 sfl 


m . . . . 




2 


123 ... . 






Ififi . . . . 




216 


. 239 ... . 




157 - 


216 ... . 




22 

aLM 


299 ... . 




79 


320 ... . 




. 32 


a208q. . . . 




IS 80. 


331 ... . 




. 23 


340 ... . 




. 29 


351 ... . 




220 sq. 


358 ... . 




. 221 


. 402 ... . 




. 23 


420 ... . 




. aii 


435 ... . 




. 20 


. 459 ... . 




. 32 


. 473 ... . 




. 23 


. 481 ... . 




. ibid. 


505 sq. . . . 




. 20 


550 ... . 




. 31 


638 . . . . 




. 23 


Medea 31 sq. . . . 




. 165^ 



230 



INDU LOCOBDM. 



Seo. Med. 47 

82 sq. . 

88. 89 . 

90 sq. . 
128 . . 
170 i^. . 
173 . . 
178 seamae tiiulus 
190 . . 
226 . . 
255 . . 
277 

314 (315) 
360 (372) 
370 (373) 
433 (436) 
438 (441) 
467. 68 (470. 71) 
534 (537) 
681 (584) 
622 (625) 
653 (656) 
692 (695) 
802 (807) 
815 (819) 
865 (873) 
950 (958) 
988 (996) 

1012. 13 (1020. 21) 
1017 (1025) 
Phtedra 14 

28 (30) 

122 (127) d, iiofi d 

148 (153) 
202 sq. (207) 
208 (213) 
222 (227) 
264 (269) 
325 sq. (330) 
338 sq. (346) 
412 (420) . 
433 (441) . 
451 (459) . 
508 (5t0) . 
510 (518) . 
560 (569) . 
619 (627) . 
641 (649) . 
065 (673) . 
679 (687) . 
768 (776) . 
768 sq. (776) 
782 sq. (790) 
838 (846) . 



156" 
136« 
ibid. 
ibid. 

30 
ibid. 
23 
24 



32 
20 
24 
203* 
24 
32 
158 
24 
211 
23* 
24 
135* 
24 
32 
22 L 
24 
29 
25 
ibid. 
208 
153 
109 
29 
25 
32 
174 eq. 
32 
ibid. 

5 
106 
106 sq. 
32 
37 
23* 
223 
25 
11 
25 
3 
20 
25 
ibid. 
141 sq. 
140 sq. 
. 20 



201 sq. 



Sen. Phaed. 868 (876) • 

882 (890) . . . . 

890 (898) nostra, non 
Dostram . . 

909 (917) ... 

947 (955; anwe le 
gitur Med. 955) 

958 (966) . 

971 sq. (980) 

989 (998) . 

995 (1004) . 
1015 sq. (1024) 
1026 (1035) . 
1030 (1039) . 
1055 (1064) . 
1057 (1066) . 
1118 (1127) . 
1140 (1149) . 
1141sq.(ll50) 108 sq. 
1145 (1154) . 
1208 (1217) . 
1229 (1238) . 
Oedipufl 91 . . 
95 sq. . . 

171 sq. (173) 

175 (177) . 

178 sq. (180) 

403 sq. (407) 

466 (472) . 

473 sq. (480) 

487 (498) . 

489 (500) . 

496 (508) . 

617 (630) . 

647 sq. (660) 

680 (693) . 

691 sq. (704) 



p. 37 
197 

25 
ibid. 

26 
29 
156" 
212» 
26 
207 
203* 
37 
20 

205 sq. 

29 

39 sq. 
39 sq. 
26. 108 
32 
26 
ibid. 
37 

184 sq. 193 
22 
109 
144 
26 
112 
113 
ibid. 
ibid. 

26 
223 
29. 214 
191» 



111 sq. 



709 sq. (722) 113 sq. 125 

725 sq. (743) 114 sq. 126 



733 sq. (752) 
751 sq. (772) 
83b (859) . 
970 (991) . 
1007 (1029) . 
1047 (1069). 
Agamemnon 5 

125 (126) . 
129 (130) . 
102 (103) . 
202 (203) . 
208 (209) . 
238 (239) . 
241 (242) . 
260 (261) . 



l 



5. 126 
15 sq. 
26 
il^d. 
1. 30 
26 
ibid. 
ibid. 
38 
27 
153 
154 
11. 27 
32 
27 



Digitized by Google 



INBCX LOCORUM. 



231 



AkSiII. aM l {OvL} 


• P 


107 
• 1 p 1 


S^n ThvMtM 771 

l>7CII. AUjCOwvo » t k . • • 


D 93 




• • 


Q9 


110 . • • • • 


1 1 sa 


AiAan (A^f\\ 
414 8<{. ^400^ . 


• • 


ihii) 

lUIU. 


Q9Q /fiSl) 

, Oaiv \Ot/l/ • • • 


28 




• ■ 


QO 


867 ^870) 


221 80 




• • 


32 


8Q2 ?fi95) 


28 


AA1 (A(\A\ 

44o ^404J • . 


■ • 


21 


Q16 f91Q^ 


ibid 


4D1 14»0/ • • 


• • 


44 


Q20 so i^TXS 


1.37* 


AQ.i if\M\ 


• ■ 


223 




ibid 


KAQ i^fiQ\ 


• • 


209 


1015 noi9) 


32 




insq. 12S 


1021 fl025) 


92 


DUU ^OX^^ . . 


• • 


23 


1031 n035) . . 


32 


Ol«3 i04lj . . 




118*0 


i07Q8a nosat 


40 


0^4 ^OOUl . 


• • 


21 


1105 ni09> 


33 


A97 /ftt^fi^ 

Oa 1 \0u9/ • i 


• • 


130 




30 


000 8(j, VO«JUj . 


• • 


151 


70 

1 W • • • • i 


28 


0.7U \IZ t ) • • 


• • 


32 


RO 


30 


lOO \l iv) • 


• • 


38 




28 


7Q7 /■77il\ 


• • 


21 




21 


7/19 /770\ 


• • 


5 


Atltf • • • « « 


28 




« • 


30 


168 


33 


i 4D ^ 1 oO; • • 


• • 


U 


• -L » • • • • • 


32 


1 OU ^9 t 1 ^ . . 




20 


1 g«j . . . . . 


30 

« LLU 


7Q1 /fi^H 

» al yoo l) • « 


'. 59 


91 


214 r2171 

A< I ^ \m k ^ f « « « 


. ibid. 


QAQ e.n /fiift\ 


• • 


110 


274 f277) . . . 


28 


fiA9 cn /Qioi 
OO^ of\- \uLu} . 


119. 132 




ibid. 


01 q /071 \ 

^IO \a ( . • 


• • 


32 


284 (287) . . . 


. ibid. 


QQl /QQO\ 


• • 


44 


. 318 (321) . . , 


3 


Q7A /1A9fi\ 


• • 


ibid. 


325 (328) . . . 


. 111" 


Q79 an (^n^lW 


• • 


94 


. 368 (371) . . , 


3 


1 Al 1 /1 AAQ\ 

lui i ( luoyj . . 


• • 


21 


319 (382) . . . 


. 30 


yesicS in . . . 


• • 


32 


380 sq. (383) 194 sq. 200 


^h. SC[. . 


• • 


38 


. 390 (393) . . « 


. 28 


liA . . . • 


• • 


ibid. 


440 sq. (443) . . 


. 2ia 


100 . . . . 


« • 


U 


460 (463) . . , 


. 224 


llD . . . . 


• • 


21 


510 sq. (513) . . 


. 213 


Um . . . • 


• • 


38 


520 (523) . . , 


. 61» 


1 10 . . . • 


• • 


111 


. 521 (524) . . , 


. 32 


OIQ 


• • 


38 


546 (549) . . . 


. U 


00 A 


« • 


21 


557 (560) . . . 


. 40 


JAA . . . . 


« « 


39 


559 (562) . . . 


. 28 


04i . . . • 


« • 


ibid. 


563 (566) . . . 


. 30 


QC(\ 


« • 


5 


568 (571) • . . 


U 


/1 AR 


• • 


111'» 


582 (585) . . . 


. 40 


47U . . . . 


• • 


m 


585 (588) . . . 


. 30 


4oo . . . . 


• • 


u 


589 (592) . . . 


9 


dUV . . . . 


• • 


21 


619 (622) . • . 


. 33 


OZl . . . . 


• • 


39 


635 (639) . . . 


. 21 


041 . . . . 


• • 


27 


677 sq. (681) . , 


40 


000 . • . • 


• • 


135* 


. 728 (732) . . . 


. 32 


597 ... . 


« • 


21 


738 sq. (743) . . 


.217»» 


616 ... • 


• • 


32 


746 (750) . . • 


. 28 


623 sq. . . • 


• • 


40 


748 sq. (752) • . 


41 


650 ... . 


• • 


21 


781 (785) . . . 


. 28 


676 ... . 


1 • * 


12 


813 (817) . . i 


. 28 



232 



HOU LOGOM». 



Sen. Hm. (Oet.) 82 1 (8S5) p. 66 Sen. Herc. (Oet.) 1715 (1719) p. 33 



842 sq. (845) . . 


. 53 


1716 (1720). . . 


. . 211 


868 sq. (872) . . 


. 54 


1721 (1725). . . 


. 50 


907 (911) . . . 


. 59 


1736 (1741). . . 


. 216 


922. 8q. (926) . . 


. 54 


1738 sq. (1743) . 


. 11 


939 (943) . . . 


59 sq. 


1747 sq. (1752) 212 iq. 217 
1749 (1754) .... 11 


969 (973) . . . 


• 41 


981 (985) . . . 


. 59 


. 1751 (1756). . 


. ibid. 


985 (989) . . . 


. 28 


1753 (1758) . . . 


. 10 


995. 96 (999. 1000) 


• ibid. 


1755 (1760) . . . 


. ibid. 


998.(1002). . . 


• 211 


1757 (1762) . . . 


. 29 


1031 sq. (1035) . 


. 53 


1760 (1765). , . 


. 63 


1032 (1036) . . . 


. 28 


1775 (1780) . . , 


• 41 


1048 (1052) . . . 


. 49 


1786 (1791) . . . 


. 31 


1113 (1117) . . . 


. 28 


1794 (1799) . . . 


33. 59 


tl67 (1171). . . 


. 211 


1S09 (1814) . . . 


. 10 


1168 (1172) . . . 


. 29 


1810 (1815) . . . 


. ibid. 


. 1196 (1200) . . . 


• ibid. 


. 1836 (1841). . . 


. 210 


1218 (1222) . , . 


. 67 


1858 (1863) . . . 


. 60 


1223 (1227) . . . 


. 11 


1861 (1866) . . . 


. ibid. 


1261 (1265) . . . 


. 30 


1863 (1868) . . . 


1376sq. 


1268 sq. (1272) . 


. 54 


1887 (1892) . . 6( 


K 192» 


1293 (1297). . . 


. 49 


1944.8q. (1953) . 


142 sq. 


1299 (1302) . . . 


. 60 


. 1966 (1975) . . . 


• 65 


1302 sq. (1306) . 


. 55 


1985 (1994) . . . 


. 29 


1330 (1334) . . . 


. 59 


OcUvia praet 173 (178) 


. 44 


1346 (1350) . . . 


. 33 


. I73.8q. (178) . . 


45 8q. 


1347 (1351) . . . 


. 49 


. 290 (297) . . . 


. 67 


1357 (136!) . . . 


. 41 


406 (418) . . . 


. 192«» 


1392 (1396). . 33. 49 sq. 


409 sq. (420) . . 


46 sq. 


1398 (1402) . . . 


. 29 


457 (469) . . . 


. 59« 


1399 (1403) . . . 


. 31 


462 (474) . . . 


. 62" 


1402 (1406). . . 


. 66 


485 (497) . . . 


.192» 


1402 sq. (1406) . 


50 sq. 


518 (530) .. . . 


, 192" 


1436 (1440) . • . 


. 29 


850 (866) . . . 


. 44 


1459 (1463) . . . 


. 30 


964 (993) . . . 




1469 (1473) . . . 


. 10 


Seoeca suas. III, 5 . . . 


166» s^ 


1473 sq. (1477) , 


55 80. 
. 55* 


controv. frg. 1 K. . • 


.* 64» 


1475 (1479) , . . 


SiUus VIII, 145—225 . . 


1503 (1507) . . . 


. 211 


XIII, 330 ... 


. 37 


1536 (1540) . . . 


. 33 


XVll, 291 ... 


. 64« 


1556 (1500) . . . 


. 50 


654 .. . 


. 37" 


1558 (1562) . . . 


. 30 


Sophocles frg. 620 . . 


. 179 


1560 sq. (1564) . 


. 50 


Slatlns AchuL I, 316 . . 


. 107» 


1578.79 (1582.83) 


10. 211 


Tadtm ann. XiV, 47 . . 


. 152 


1595 sq. (1599) . 


. 56 


tragicl inc. inc. frg. X 22 67** 


1625 (1629) . . . 


. 41 


VergiUus Aen. II, 662 . 


. 157" 


1652 (1656) . . . 


60. 62 


IV, 52 sq. ... 


. 187« 


1681 (1685). . . 


. 29 


VU, 507 . . . . 





Lipaiae typis I. B. Uirschfeld. 



Digitized by Google 



COERIGENDA 



praeter p. 386 enotata. 



p. 108 adn, delend.: 21 1 ngat:t i. ras, R 

p. 124 adn. 740 vos quoque] qiioque 

p. 190 adn. addond.: 520 expresse li 532. 533 inverso ordine col- 
locat I{ 

ihid. silva iam fessa RA] illa iam fessa II silva iam fessa A 
p. 245 V. 141 veslus] vectus 

pracl'. p. XXIJI adn. propc finem ultimaers pa] iiltimae pars 
iOid, p, XXyi apogr, Oed, 418 AOUEUGAMJ NOLEUCAM 




Digitized by Googlc 



232 



mBWX LOGOftVJi. 



Sen. H«K. (Oet.) 821 (825) 

842 sq. (S45) 
S68 sq. (872) 
907 (911) . 
922 sq. (926) 
989 (943) . 
969 (973) , 
981 (985) . 



p. 66 S«l. Here. (Oet.) 1716 (1719) p. 33 

, 53 1716 (1720) . . ... 211 

. 54 1721 (1725) .... 50 

, 59 1736 (1741) .... 216 

, U m&sq. (1743) . . It 

59 sq. 1747 gq. (1752) 212 fq. 217 
» 41 1749 (1754). ... 11 
. 59 . 1751 (1756). ... ibid. 
28 1753 (175^) .... la 





1578.79 (1582.83) 10. 211 
1595 sq. (1599) . . 56 
1625 (1629) .... 41 
1652 (1656) ... 60. 62 
1681 (1685). ... 29 



Tacitus ann. XIV, 47 . . . 152 

tragici inc. inc. frg. X 22 67»* 

Vergilius Aen. II, 662 . . 157" 

IV, 52 sq. . , . . 187« 

VHy 507 . . . . 38 adn. 



Lipsiae typis I. B. Hirschfeld. 



Digitized by Googlc 



Digitized by Googlc 



L. MNAEI SENECAE 

TRAGOEDIAE 



REGENSWr BT EMENDAYIT 
FRlDfiRlCVS LEO 



VOLVlfEN ALTEaVX 

S£N£GA£ XaAGOEDlAS £T OGTAVIAM G0NT1N£NS 



BEBOLINI 

APVD WEIDMAKNOS 

k. MDCOCLXXYmL 



Digitized by Google 



L. ASUAEl WSCAE 

TRAGOEDIAE 



ACCEDIT OCTAVIA PBAETEXTATA 



REGENSYIT ET EMENDAVIT 
FRIDERICVS LEO 



BEROLINI 

APVD W£IDMANNOS 

A. MDCCCLXXVIIII. 



Oigitized by 



Digitized by Google 



PRAEFATIO 



De ratione quam in recensendis Senecae tragoediis secu- 
tus sim, satis expositum est in priore huius editionis Tolumine. 
constat autem, ut summam rei iterum perstringam, unicum 
constituendae lectionis universae fundamentum esse Etruscum 
codicem i. e. Laurentianum 37, 6 saec. xi— xu (E), unicum 
genuini tragoediarum corporis exemplar; non minus constat, 
ubicumque de Etrusci scriptura dubitatio nulla est, nullius 
usus esse apographi (2) germina codicem Ambrosianum D 276 
inf. (M) et Vaticanum 1769 (iV). ad Etruscum vero accedunt 
primum in Troadum Medeae Oedipi ahquot canticis excerpta 
codicis Thuanei saec. ix— x (7%.)» quae secundum Duebneri apo- 
graphum a Peipero et Richtero publicatum (praef. p. xxiv sq.) 
et a nobis iterura cum codice conlatum infra repetemus ; deinde 
in Medeae et Oedipi versibus non multis fragmenta rescripta 
Ambrosiana {R), quorum scripturas quasdam primus indicavit 
Ritschelius, nos plenam notitiam dabimus Guilelmi Stude- 
mu n d beneficio insigni. cuius erga Senecam eiusque et lectores 
et editorem tam propensa voluntas erat, ut soHdum fragmen- 
toriim illorum apographum sua manu, id est harum rerum hoc 
aevo peritissima, confectum litteris insereret ad me daUs; quas 
item huic praefationi subiectas invenies. 

ReUqui codices, quorum nuUus altera saeculi xiv parte 
vetustior est, omues ad exemplar ab antiquo interpolatore data 
opera pertractatum redeunt. interpolatoris istius lecttoneiiiy 
non receptam aliquam et Tulgatam, iittera A significavi. quam 
certa nitione constituere non ubique concessit codicum de- 
teriomm condicio, ut qui maximam partem et ex Etrusco 
eiusque familia correcti et Italorum coniecturis infecti non 
puram antiquitus interpolatae iectionis imaginem reddant ergo 
cum inspectis plerisque eius generis in Italia codicibus cogno« 
Yissem, ne magno quidem numero illorum excusso multum ad 
interpolatoris manum certius qnam nunc quoque fieri potest 
demonstrandam profectum iri, neque in eo quicquam utilitatis 
viderem ut per varios depravationis gradus interpolatam lectio- 



Digitized by 



VI 



PBABPATIO 



nem persequeremur, satis habui duos bibliothecae LugduDensis 
libros ufiagiia cum comitate ab inluatribus bibliothecae modera- 
toribus huc transmissosi) integros conferre eorumque lectionem 
ad acripturaa cum aliunde a me viriaque doctia WoUenbergio 
(ex codidbus Turonensibus) Paulio (ez Lobkoyidano) Zingerleio 
(ex Innsbruckiensi) excerptas tum a Lipsio (^mmelino Rapbe- 
lengio Delrio Gronorio et inprimb a Grutero enotatas exigere. 
sic plerumque teatium consensu pristina interpolatio se prae- 
bdiat. ubicumque in lectionis discrepantia dubitari potuit Te- 
tuatone ilM an novicio interpolatori scriptura aliqua deberetur, 
, iittera g usus snm ; quae uM cum A certare ridetur indicatum 
Tolui utra scriptura probabilius ad fetustum interpolatorem 
referatur: unius aherinsTe ^icis testimonium nusquam attuli 
nisi forte balo correctori felidter qpera cesnt eadem littera (g) 
notandae ridebantur corruptelae horum codicuro oonsensu tra- 
ditae ▼erbonimqoe fonnas metnimTe destruentes, quae cum ex 
eadem scriptura quae in Etrusco compareret originem cepis- 
sent, certe non ab interpolatore A poetae verbis inlatae essent; 
quales ubique enotare operae pretium non erat. valde dolebat 
quod ad lectionem A rectius cognoscendam non satis auxilii 
praebebat Peiperi et Richteri adnotatio. qui cum editionem 
Aldinam anno 1517 ab Hieronymo Avantio curatam consti- 
tuendae vulgari lectioni fundamentum adhibuerint, ita ut eius 
cum libris 'vel omnibus vel pluribus vel uno et altero' (praef. 
p. xxxvn) consensum littera A, discrepantes ab illa scripturas 
littera ip notarint, sescentis locis unius alteriusve docti Itali 
inventum ut vulgarem lectionem ut \p dederunt. Avantius 
enim et ipse multa emendavit (in quibus causae nihil est cur 
nomen eius laudemque reticeamus) et multis e codicibus con- 
iecturas probas pravasque recepit. quo factum est ut multa, 
quae apud Peiperum et Richterum A audiunt, nobis aut omit- 
tenda aut signo modestiore g notanda fuerint. 

Traditam lectionem virorum doctorum meisque coniecturis 
emendare studui. nihil in verborum contextum admisi nisi 
quod aut recte traditum aut emendatum esset. nihil con- 
iecturis lacessi passus sum quod aut emendatum videretur aut 
corruptum esse non posset probari. at locis quos corruptos 
esse probare possem, emendare non possem, crucem adpinxi 
et conieeturas subied aut unam, si nuUa aeque probabilis 



') Cod. lat. 16 E ann. 1440, qm descriptus est in editiooe Lipsiensi 
p. xiXTm, et eod. In de Detomr iznr, 2 foL memb. aoD. 1444 qnl cst 
Mt Yoarianae GroiioTii int datdeaB gemellat. 



Digitized by Google 



PRAEFATIO 



VII 



excogitata esset, aut duas tresve, si plures viae indicatae essent 
quibus ad verum perveniri posse videretur. versus singulos 
intercidisse nusquam statui nisi senteutia in exemplum sup- 
pleta ostendere possem certum aliquid desiderari. sic praeclusa 
et aliis et mihi coniectandi licentia intellegentibus gratum fecero 
lectoribus, in eo praesertim poeta quem cooiecturis et lacetiis 
obruere omnium facillima res sit. 

Tali in negotio ne firmo rectoque iudicio, quo maxime 
opus erat, nimium saepe destituerer, adfuerunt mihi praesenti 
auxilio duo viri et ingenio et arte valentes: maiore in operis 
parte Franciscus Buecheler praeceptor meus, qui cum 
multa egregie emendavit tum doctrina et consilio labentem 
confirmavit et adiuvit; adfuit praeterea totius operis fidelissi- 
mus socius Vdalricus de VVilamowitz-Moellendorff, 
qui quantum potest (iam dudum vero quantum possit ille nemo 
philologus ignorat) tantum amicis praestare consuevit. 

Additamentum ponderi accessit paucorum iocorum defensio, 
in quibus verebar ne propter brevitatem npn recte intellege- 
retur ratio servatae aut mutatae codicum scripturae. si vin- 
dicassem quae aemet ipsa defendere possent, mantisa obsonia 
vicisset noc unum elBcere in animo erat, ut Tiris doctis, 
quorum adsenaum consequi magnopere cupimus, persuaaum 
esset .in eis quoque quae illic non tetigimus non temere a 
nobis actum esse. 

Nominibus eorum qui inventis suis bis tragoediis pro- 
fuerunt ubi locus non additus est quo emendationes pro- 
tulerint, sciendum est illas aut editionibus notisve data opera 
et ordine in Senecam conscriptis inserias aut privatim mecum 
communicatas esse a viris doctis quibus et ego et Seneca 
quam plurimas agimus gratias. de Poggii coniecturis relatum 
est ToL I p. 42 sq. 

Quaecumque In Terborum contextu adnotatione non sub- 
iecta leguntur codicum consensu tradita sunt; quibus tantum 
aut Etruscl aut interpolatoris scriptura addita est altero teate 
nituntur. ortbograpbiam vero Etrusci codicis non nimium 
antiqui nusquam enotavi praeter nomina pluralia (inprimis 
mnis et partidpia quaedam) quarto primoTe casu in i$ exe- 
untia ; quem licet Senecae morem faisse probabile sit, tamen 
nee singulis locis codld manus dare ?olebam nec constanter 
exequi scribendi rationem. quae legentium commodo minime 
profutufa esset, accedente praesertim codicis il tale nibil 
praebentls auetoritate (▼. i. p. xvii). in aliis, ut haud et hamt, 
praecipue autem in praepositionibus Terborum initiis per com- 



Digitized by 



vm 



PRAEFATIO 



positionem adsimilatis Etruscum exprimere maiebam quam 
usum satis incertum ipsoque Senecae tempore fluctuantem 
arbitraria ratione incertiorem facere. quidquid ubique posui, 
non quicquid constantem Etrusci scripturam (cf. Oed. 263); 
natus ubique, non gnatus quod librarius persaepe admisit, saepe 
non admiltit metrica ratio. eadem suadebat ut Cnosius, Cno- 
siaciis, non cum codice Gnosiu^, Gnosiacus reciperetur (cf. 
Uf. 18). de reliqua Etrusci orthographia multa diligenter 
composuerunt Peiperus el Richterus in editionis suae indice 
orthographico. codicem R quominus his in rebus ducem su- 
mereremus probibuit fragmentorum exilitas. 

Octaviam etiam praefatione propria a Senecae tragoediis 
separavi. non separavi Herculem Oetaeum, de ciiius fabulae 
Datura et origine non fefellisse me iudicium plane mihi per- 
saasnm est dom novissime fabulam pertracto. contra de sin- 
gulis quOmsdam locis rectius quam un priore Yolomine factum 
est annuo spatio interiecto me iudicare consentaneum est. 

Ergo dimittimus te, libelley eoque te meliorem esse con- 
fidimus quo magis dissimttlas quantum in te adornando studii 
et laboris consumptum sit 

Bonnae Nonis Mais 

Frldericus Leo. 



Digitized by 



CODICIS PARISINI 8071 THVANEI 

EXCERPTA 



CftreoLl IN NOMINE DNI INCIPIT EXCERPTVM DI TRAGOEDIA 
TROADOS ANNEI SENIG^ HEGYBA GHORVS 

Troftd. 64 TKOADTM Hice ferite palmis peetore et plantns et iiuta troi^ 

fMlte iamdadam sonet fataiig ide iadicis diri domns 
GH Don rnde nnlgiis laerimieqae nonam lagere Inbee 
70 hoc contiDuis egimos. annos ex qno tetigit | phrigioa 
gratias bospis amyclas secuitque fretnm pinns matri 
fiicra cibebe decies ninibns cannit idem decieos Dostris 
76 nudata rogis | et si gens trepidat campis decimas secuit 
messor aristas ut uuUa dies merore caret sed noua* 
fletus causa ministraturice ad planctumque miseramque 
80 leuajre genam manum uulgus dominam uile sequemur 
non indociles lugeret sumus* 
BC fide casus nostri comites soluite spem per coUa 
85 fluBDt I mesta capilli trepido troie 

Puluere turpes paret exertos turba lacertos 
uester emissa substringe sinus utroque tenus 
•0 Pateaot artus | cui coniugio pectora uellas captiue 
pudor cingit tunicas pallais lutas 
Vacet ad crebri uerbera planctus furibunda manus 
95 Placet hic abitus | placet agnosco troada turbam 
Iterum loctus redeant ueteres solitum flendi 



De hoe eodiee ef, A, Rieie anihoL iaL I p. XXJTF. — cpHmMm 
Dueiknari apegrephum a Peipero et RichUro aecurate expressum 

(praef. p. xxir) paucis tantum locis e codice corrigere potui. dabo 
excerpta corruptissima ut le^untur in codice, sed compendiis solutis: 
quae qui cognoscere volet editionem Lipsiensem. adeat, litteras quas- 
dam vertihut euperteripias esse, ouoiUam prima manu emnet exarataa 
tmii^ adnotare non aput eti. de earreeiurit, amnitut prima manu 
faeHs^ et de teripiurit a Duebnero non reeie en oiaiit referam, ne 
quit iUat hia nan eentuUa mutatat puiei, 

Troad. 64. 117. 142 Haec t. e. Hec(nba). — plantus corr. ett peetot 
66 diri errore om. ed. Lips, 70 amyclas] amyclar Duebnerus ut 
V. 116 flemur; utroque ioco s exiai Htterae r simiiis, ef, ad Oed, 130 
83 fide corr. ex fede 



Digitized by Google 



X EXCERPTA THVANEA 

uincite morem h<;ctora flenius 
Hoc soluimus omnes lacerum multo 
Tro. ,100 funere cinem coma dimisa est 

Liberando sparsitque cinis feruidus ora compiete manus 
Hic ex troias sumpsisse licet cadit ex humeris uestris apertus 
105 Iqae tegit suffulta talus iam nuda uocant pectofa 
dextras nunc nunc uires exprome dolor 
Rbotea sonent litora planctus habitasque caois 
110 montibos echo|nouat solitostextrema bienls 
Verba remictat totos reddat troie gemitas 
audiat omnis pontas etaether seilite manus 
115 Pulau pectus tundiie uaato | uon som solito contenta 

8000 haectora flemus 
coU 2 Haec tibi nostra ferit dextra lacertos bomero referit 

ti saDgoioeos tibi nostra caput dextera polsat 
120 Tibi maternis palmis laniata iacent 

float et mnlto sangoine manet qnam 
Foneie fecl ropta clcatrix colomen patria 
125 mort fotOTom | to presidiom 
Gom osos eras homeflsqoe tois 
folta per einnos tecom ceddft somnos qnella 
130 Haectoris idem patri^ qoi foit | oestite 
priamo oestros fondite fletos satis 
Choacciper estor phrigi^ planctos 
acdpe fletos bis capte seoex 
135 Nil troia semel te rege toHt | his polsari oldit 
dardana graio 
Moenas ferro bisqoe pbaretras passa hercoleas 
porte latos haecob; partos le . . . . 

140 Postrema pater fonera dodis | 

ciessossigoea piemis Uttera traocos 
Haee aUo lacrimas flectite oestias non est pr . . . , 
miseianda me mois iliades lelix priami 
145 IMdte cnncte liber manes oadit ad imoa 

Nee fetet nmqoam oicta grannm cenrice logom 
Non ille doos oidet triadas oec fallacem 
150 cemit uUxen | non argolid praeda triumphi 
Subiecta feret colla tropeis aon ad sceptra 
manus potergadabit agam mennonios aurea 
155 dextra | uincula latis fiet pompa micenis 



98 flemos] voluii /brtoise flemus 110 <tc, solitos i extrema 
Duebnenu 138 sq. quae puncfis notavimus m eodice abnmqtia 
*unt *pieeo unguine'. (v, 141 totus legi poiestj 



Digitized by Google 



IXGBRm THTARBA 



Ghafeliz priamus dicinius omiiet secain excedeos 
siia regna tulit nunc e4 lyaameQ koris totis 
Tk*. 160 flnrat in umbris ioterque pias felix animas 
tofaqneril felix priamus felix qaisquis beUo 
164 moriens omnia secnm consampta tnlit. 

FIR1T TEXnJS BX TnAOOBDlA MBnBAS. 

Med. ft79 Gho nalla nfs flarome tumidi euenti tanta 

necta lima uendat quanta cum coniunx uiduata 
ardet et odit non ubi hibernos nubilosus imbres 
585 Austeraduxit properata | hister et cunctos uetate 

acuagus erat non ubi pullit rodanus profundum 
f. 58r col. i aut ubi in riuos niuibus solutis soleiain fortc 
590 ■ niedioque uere | tabuit themus 

Gaecus est ignis stinuiiatus iia nec regi iurat 
patitur uefrenos aut tiniet mortem cupit 
594 ire in ipsos cho obuius enses. e\ eodippi tr 
0«d. 403 £ffusa redimite commam natante corimbo 
mollianis eis armatus brachia 
429 Item. te senior turpis sequitur silenus asello 

turgida pampineis redimitus temp; condita lasciue deducunt 
445 item. te pontiregnatene nitidi nereidumque choriscat metia 

cingitur ius habet influctus magni cognatus bat hi aomeQOonuil 
466 Item. te sequitur cumus fugientia carbasa daitiu 
. . diuiti e pactulos uexit telidius unila 
Aurea torrentide ducen fluinina ripa 
410 • ^c^us arcus genticasque sagittas | lucteani cahos segetes qui 
poGoia sanguinem uincit regna securi geribaccum 
. . . sere iigurgi 
564 la^idadum current annosi sidera mundi 

. . eanaa claosum dum fluctibus ambiat orbem 
Lnnaque dimi8806 dum plena colliget ignes 
Dum matutinos pfaedicet ludfer ortas 
altaque ceraleum dom nerea netaaet arctoa 
50S candida formonai nenerabimar ora iyei 

Med. 584 austeraduxit] auster duxit Duebnerus {vel polius opera- 
rum errore ed, Lips.) 589 forte foTtia 590 themus] 

themia Jhtebnerus 593 cupit t. ras, itn. 

Oed. 429 asello] aselle Duebnerus 466 It i. e. Item] Et Dueb- 
nerus 467 sq. versuum initia mamla paginae 57 [cf. ad v. 138) 
affecta; paulo plura legi possunt quam enotavit Duebnerus 469 

. «{c^as] . . xus Duebnerus 504 Luida dum] 1 . . lum JhMbnenu 

" 505 ambiat eorr, w amUt 500 coUiget eoir. ox colligit 
508 nesaa& itc, non nesaciet, firotf dubitm roUquii Duebnerut (mUe 
oeuloi Hbrario erai neaciaet) 



Digitized by Google 



XII 



ucuurrA Ta? ahia 



CBOXPOS THBBAHOKW 

0«d. 110 Cho. dtiidif eatmi generota proles arbem cmn toU nidaas 
eoloois. Respicis tcRas miteiaDa tiiebe carpitQr l^to tnis 

115 ille bachemillea extremo comea mqn» adindoa | aoaoa eoia 
eqaita recampis 
Figeret mnodo tna signa primo ciooami ailoia aialMa 
beatoa iiidi et nefsa eqoitea aagittas terga falacia me 

120 tuenda parthi | litus intrauit pelagi rabentis 

Promiit hinc hortus aperique lucem phoebus et flam 
roa propiore nudos inficit indos. 

Itt Stirpis inuicte genus interiroos ] rapimur st;uo rapien 

te fato dicitur semper noua pompa morti longus ad mamis pro 
peratur ordo agminis mesli seriesqu»; tristis heret 

130 et turbe et tumulos petenti | non satis semper patuere portae 

col. 2 Stat grauis strages preroiturque iuncto funere funus prima 
uis tardas tetigit bidentes laniger pingues roale carpit 
herbas colla tacturus steterat sacerdos det manus certum 

186 parata alta uulnus. ex libro lucam • viiu • 

DE D1VERSIS SERPENTIBVS 

Lac.lX,69tf lUa tamen steriles tellus secundaque nulii 

UERSVS EUCHERIAE POETRIAE 

A.L.390R. Aurea coacordi qnae fuigent fila metallo e, q, s, 

Oed. 110 anle inscripHonem erasum co 117 cinnami corr. ex 
cinnaoi 125 rapiente] rapientea Duthn&nu ItS aeiieaqu^^ seiiefr- 
qne Duebnerus 129 tone: e indueta mt videhir 180 aatia He^ 
fion adtia {ef. ad v. 508). — portael poatae Duetnmrut. , 



Digitized by Google 



DE S£N£CA£ TMG0£D1MYM 

m 

FfiAGMENTIS KESCRIPTIS AMBfiOSIANIS 

8CRIP8IT 

GVILBLMTS STVDEMVND. 



Digitized by 



I 

I 



Digitized by Google ) 



GVILELMVS STVDEMVND PRIDERICO LEO S. 



(jLioniam nouam Senecae fabulariim recensionem denuo 
examinatis codicibus fere absoluisli, nolui carere editionem 
Tuam, Vir Doctissime, lectionibus codicis rescripti Ambrosiani, 
cuius libri^ antiquissimi apograpbum Mediolani confeci. 

Sacra scriptura codicis Ambrosiani G 82 ordinis supe- 
rioris saeculo ul uidetur octauo scripti continet libros quattuor 
Regum ita diuisos, ut primus et secundus comprehensi prio- 
rem, tertius et quartus item comprehensi posteriorem librum 
efficiant. Vsus eral is, qui sacros illos libros descripsit, mem- 
branis cx codice Plautino antiquissimo petitis; quae cum abluta 
pristina scriptura admodum tenues factae essent , pars earum 
sacro atrameDto accedente iam ipso saeculo octauo foedas 
egerat rimas. Itaque eodem saeculo octauo, cum praesertim 
madore ac situ non paucae membnuiae corruptae esseut, aliua 
quidam amaDuenris (uel alii quidam amanueoses) et supra non 
paucos uersus foraminibns pessumdatos uerba, quae in ipso 
contextu sacro minus commode legi posse uiderentur, repe- 
tiuitf et pro octo membranis, quae nimis magnam labem con- 
traxeramt, nonas snbstituit partim ex codice gotico^) partim 
ex Senecae tragoediarum codice petitas. Is qui saeculo octauo 
boc modo uolumen sacrum suppiendo redintegrauit , ad sup- 
plementa in octo iilis foliis scrmenda usus est sbripturae cba- 
ractere eo, quem aoglosaxonicum liocare consueuimus^), eumque 
ad octauum saeculum referendum esse docet similium codicum 
Gomparatio. Vbi codex sacer conscriptus sit, nesdmus: neque 
enim certo constat, unde in bibliotbecam Ambrosianam perue- 
nerit Bobii eum conscriptum esse et uulgo credunt et inde 
probabile flt, quod rude ac parum elegans scripturae genus, 
quo libri Regum exarati sunt, amanuensem non Italum fuisse 
persuadet>); itemque genus scripturae anglosaxonicum , quo 
supplement^ illa insignia sunt, uix amanuensi ex Italia oriundo 

') Trium foliorum, quae huc pertinent, scripturam ^oticam edidit 
Andreas Uppstrdm in libro qui iDscribHar ^Godioes Gotia AmfarosiaDi* 
Aolmiae et Lipsiae a. 186S pag. 95. 

GoDf. quae dixi ia Museo RheDaDo uol. XXI pag. 576 seqq. 

') Gonf. codicis imaginem photographi arle exceptam in Zaoge- 
melsteri et Wtttenbaehii Bxemplis GodicomLstiQoram (Heiddbetgie 1876) 



Digitized by 



XVI 



tribuerim: quamquam confitendum efit in antiquis catalogis 
bibliothecae Bobienais hoc nolumen non commemorari. Sae- 
culo decimo octauo hunc codicem et in bibliotheca Ambro- 
aiana fuiaie et in initio non eeeua atqne in fine mutilum fuiaae 
conatat. Folia, quae initio huius aaeculi seruata inuenit, ex 
uetere compage aoluta numeris ita diBtiniit Angelus Mai, ut sin- 
gulas paginaa numeraret. 

•Paucaa lectiones ex eis foUis, quae Senecae tragoediarum 
fragmenta continent, festinanti calamo enotauit Fridericus 
Ritsdil et publici iuiis fecit in Pareigon uoL I pag. 305 seq. 
Qui si loogius temporis spatium ia lectione perilcienda con- 
sumpsissett et plura legisset et rectiora. Itaque imperfeeta 
Ritschelii lectione freti Rudolfus Peiper et Gustauus Richter 
ueram de codicis rescripti (quem R appellabimus) auctoritate 
et de ratione, quae inter R et ceteros Senecae codices inter- 
cedit, opimoDem non poterant concipere in editione Senecae 
tragoediarum a. 1867 curata: conf. inprimis praef. pag. xxxii 
seq., ubi Ritschelianae coUationis silentio in errorem inducti 
arte cohaerere R cum codicibus interpolatis {A) opinati sunt. 
Vbicumque meum apographum a Ritschehi testimonio recedit, 
in re praesenti scito me mihi persuasisse, Ritschelianam lectio- 
nem cum codicis ductibus cousociari non posse. 

Pertinent autem ad Senecae tragoedias baec quinque folia^: 

1. 2) paginae 473/474 cum paginis 471/472, cum quo folio 
etiam qudc cohaerent, efiiciebant ohm intimum fascicuH ali- 
cuius (quaternionis?) par foliorum; continent Senecae Medeae 
uersus 196 — 274; in codice sacro haec duo folia inuerso 
ordine adbibita esse apparet; aliquantum desectum est de mar- 
gine superiore. 

3) paginae 449/450 foHum singulare efficiunt, cuius mar- 
ginem interiorem ex parte resecuit is, qui saeculo octauo 
sacrum uolumen suppleuit; continet hoc folium Medeae uersus 
694 — 744. Inter paginam 472 et paginam 449 undecim folia 
uidentur periisse; accuratiora autem de ea re ideo statui non 
possunt, quia, cum paginae pleraeque uicenos complectantur 
uersus, paginae 449/450 undeuicenos continent. 

4. 5) paginae 375/376 cum paginis 385/386, cum quo 
folio etiam nunc cohaerent» efficiebant oiim proximum ab in- 
timo fasdculi alicuius par foliorum. .ergo unum par foliorum 
inter paginam 376 et paginam 385 periit; continent Senecae 
Oedipodis uersus 395—432 et 50S— 545. 



*) Coat etiam Peiperi et Ricliteri piaefttioD. pag. XXIX seqn- 



Digitized by 



XYH 



Quot fabulas compleias sit codex Jt, dici nequit, quo- 
Biam qaaternioDum oumeri uulli supersuut; attamen plus 
duabus eum continuisse probabiii faaciculorum computatione 
dficitur: conf. Peiperi et Ricbteri praefation. pag. xxxi. Atque 
ne id quidem discerni potest, utrum Medea an Oedipus prio- 
rem in R locum occuj^aerit. 

Scriptus est codex II ea litteramm capitalium forma, quae 
cum medium aliquo modo teneat locum inter Plauti codicem 
AmbrosiaDum accuratissime pictum et Terentii codicem Bem- 
binum minus constanler scriptis litteris conspicuum i) , paulo 
probabilius quinto quam quarlo saeculo uidetur adscribi posse^). 
Hoc constat, Plautinum illum codicem Annaeano. esse anti- 
quiorem: nam et F el R litterae in hoc subter lineam pro- 
ducuntur et ad labentis calligraphiae aetatem ilUid quoque 
uidetur pertinere, quod non omnes litterae aeque altae sunt; 
praecipue prima uersus liltera in R non raro paululum eminet 
supra pro](imas, quam inconstantiam in apographo meo nou 
ubique typorum forma imitatus sum: conf. e. g. Med. 726, 
Oed. 395. 414'. 526 (ubi sinistra U litterae Irabs producta 
est non secus atque in antiquioribus codicibus nonnumquam 
fil) in capite paginae et praeterea Oed. 405. 416. 518. 524. 
543. Memoria maxime dignum cst, quod 1 littera non raro 
eminet supra ceteras, quamquam ne in hac quidem re con- 
stantiam adsecutus est amanuensis: conf. Med. 237 ohki, 697 
et 696 maior^ 708 \ugts, Oed. 422 et 536 lam, 510 cuins, 
535 hu\us, 516 \ndicium , 521 wi/e, 522 sacri; apparet locis 
plerisque altiore i iilterae forma / sonum exprimi. Litterae 
delendae significantur more antiquo ab ipsa prima manu puncto 
supra lilteram posito: conf. Med. 702. 725. 740, Oed. 534 
(conf. etiam Med. 263). Litterae contignatae nullae extant 
niai Med. 744 UM aub uersus finem prope marginem. 

Compendiis scripturae librarius non utitur nisi his duobus : 

1) -que saepissime Q* scribiiur: Med. 204. 210. 211. 
212. 220. 230. 231 (ter, eliam in fine uersus). 239. 244. 
248. 250. 257. 258. 265. 699. 696. 703. 707. 726. 732. 739. 
740. 741, Oed. 412. 423. 427. 525. 534. 542; contra perscrip- 
tum eet QUE quater: Med. 208 (in fine uersus). 233. 698. 733. 



M Vtriosque codicis imaginem habes in Zangemeisteii et Watten- 
bachii Exemplis in tabulis VI. VIII. IX. 

h etiam in Senecae codice constanter ea forma scribitur, (juae 
magis ad K accedit quam ad H; L littera noD eminet supra ceteras 
littens; ceterum el L et F in codice AonaeaDo graelles sont. U litterae 
forma ab ea prmiaie abest, qoae in Terentii Bembino conspicitar. 
8Maea« tMgoadIa« 11/ II 



Digitized by Google 



XVUI 



2) •bm raro B* scribitur: Med. 239, Oed. 530; contra 
septies perscriptum esi BUS : Med. 21 1. 213. 704. 739^ Oed. 
402. 408. 413. 

Ad Meculi quinti initiiim reuocare uidentur codicem R 
etiam orUiographicae rationes, quas amanuenais secuUis est; 
qui quamquam foedissima uitia praecipue in nonnuUis pagioia^ 
ueloti in paginia 449. 450» non euilauit, tamen et in nomiDibus 
graecia describendia raro lapeus eat neque umquam ^pro ph aut 
I pro flk aut t* pro y aubstituit, et «i pro 6 uno loco solo scrip- 
sit (/feictZM Oed* 509) « et « ab e aedulo distinxit (nisi quod 
Oed. 529 eajpmM dedit pro exprmae^U et -o ab -am itemque 
*a ab -m waccurate diacreuit (niai quod Oed. 414^ fortaase 
moUe acripsit pro moffem), et aapirationem raro neglexil (Med. 
254 oitf pro hamt, Oed. 432 wm pro coAon, Med. 698 p)ill^iicici}. 

Componam autem has scripturas, unde appareat recte me 
de orthographia codicis Annaeani iudicasae: a/Wir Med. 264, 
amouM 262 1| ad (praeposilio) 267. 699, Oed. 400 ; contra at Med. 
743 II od (coniunetio) Med. 730; contra of Oed. 513 1| at^e Med. 
258, Oed. 525; contra ad^ue Med. 741, Oed. 542 1| ad<iiicfo Oed. 
417 II adflicta Med. 209, adflictum 255 || a^Ugat Oed. 533 || 
admotctSr Med. 205 || adsit 699 || aUigi Med. 247 || aduerte Oed. 
409 II adueoiit Med. 197 || aecum et aecus 200 || aliquid 199 || 
annosa Oed. 535 jj ausus Med. 700 || bacas Oed. 538, bacifera 
415 II braccbta 404 | cae/i Oed. 405 || capui Med. 204, Oed. 
409. 414\ 521. 532 \ causae Med. 202, causam 242. 262 l| 

cupressus Oed. 532 || damna Med. 245 || Datm- 
est nusquam per aphaeresiu e amittit || effusam 
Oed. 403, effusos 410 || exeUa Med. 734 || exerens Oed. 532 || 
exilio Med. 220, exulem 255 || fluuidum Oed. 423 || formosi 
508 II frag\anti (debebat saltem flagranti) Med. 241 | generosa 
Med. 217 II haui 200, conf. aut pro haut 254 || hedera Oed. 
414*' II i pro ii: Med. 249 miseris; ii pro t: Med. 706 fru- 
giis, 743 supplicns \\ illui 226 || inclytum 226 | iumisso 232; 
coDtra immensum Oed. 539, immeiisos Med. 695 | inplaca- 
bile Oed. 395; contra imperio Med. 216, imperia Oed. 527, 
impium Med. 261, imputo 234 |j inriguae Oed. 531 || lapsa Oed. 
513 II maes^i Med. 733 || myrtus Oed. 539 || iiumquam Med. 
196 II obici Med. 237 | opponens Oed. 541 [| optiyiens Med. 
257 II ohscenas Med. 732 || pdicnitet Med. 243 || prccandum Oed. 
396, precor 528 || quaecumque Med. 707 || q^iid Oed. 519. 526 |j 
^td^td Med. 212. 214 || quod Med. 223 || quodcumque Med. 
211. 244 II ratiml (accus.) Med. 272 || rursus Oed. 417 || scd 
Med. 202. 246 | succiaa 702, aucciau 729 || wamota 232 || 



comprecor 740 
utMS Med. 724 



Digitized by 



xvini 



MpplMum 201, mpipUeiiB 749, nippJiCM 224, iuppliei^ Oed. 
408; Gontra iupkx Med. 208* 248 || uesano 738 | Mtige (pro 
w^fM) 730 I urgviBt Oed. 543 | undglii Med. 740 | uuku Oed. 
410, uuUuB 509 I sotia Oed. 421. AUa coosulto omitto; aoeu- 
eatiui tertiae quae uocatur declinationia aeque atque nomina- 
tiui pluralia numeri in -et exeunt (non in -t»); a praepoaitio 
ante consonam eat, ante uocalem. 

• Verauum Senecae distinctionem, qualem in exemplo quod 
demibebaf, inoenmt, religiose plerumque seruauit amanuen- 
sis: itaque recta est uersuum distinctio in Jt praeter aliquot 
cantici locos.. Quanto autem arbitrio canticorum uersuum 
initia ex parte recedant a margine sinistro, docet codicis pa- 
gina 376. 

Vbi in medio uersu nouae personae uerba incipiunt, 
uersus ita dispescitur, ut a primo uerbo alterius personae 
caput 6at: conf. Med. 197, Oed. 524. lude explicanduin est, 
quod librarius alteram partem uersus Oed. 399, quae nouae 
personae tribuenda erat, errore omisisse uidetur. 

Personarum notae nunc nullae apparent, atque omnino 
certa rubricatoris uestigia nulla exlant; sed quoniam minium, 
ubi anliqua scriptura abluitur, defluere solet uesligio aut nullo 
aut paene nulio relicto, ueri non est dissimiie initio uersuum 
in margine sinistro rubris lilteris singularibus graecis item 
atque in codice Bembino Terentii personas indicatas fuisse et 
similiter scaenarum inscriptiones minio additas fuisse: conf. 
uersum inter Oed. 508 et 509 atramenlo uacantem et uer- 
sum inter Oed. 402 et 403 atramento uacuum relictum ad 
CKORUS litteras capessendas, quarum iDcertissima uestigia 
uidentur adhuc superesse. 

Nulli fabulae tituli apparent in summis paginis 473. 474. 
471. 472. 449. 450 id est in eis quae ad Medeam pertinent; 
contra apparent a prima manu scriptae in Oedipode in summa 
pagina 375 itemque in summa pagina 385 (i. e. in foliis 
reclis) litterae PUS, in summa pagina 386 OEDIP, unde con- 
sentaneum est peruersam Oedi^^us scripturam ne a quidem 
alienam fuisse; nibil dispici potuit in summa pagina 376. 

Alterius manus siue correctoris perpauca supersunt ue- 
stigia: conf. Med. 699 (conf. etiam Med. 724). 

Haec bactenus de forma scripturae codicis 

Descripsi folia Ambrosiana accuratissime uere anni 1878 



') Inter Med. 739 et 740 ante Medete aerba mAlw uersiis oaeiraB 
lelictin est. 

II* 



Digitized by 



XX 



Mediolani adiuuante Paulo Krueger iunseonsulto celeberrimo 
et amico carisBimo. Permisit, ut codex pretiosus denuo exa- 
minaretur, Antonius Ceriani bibliothecae Ambroaianae prae- 
fectus clariaaimua et stndiorum meorum fautor benigniaaimua. 
Po8t Angeli Mai tempora, qui Annaeanam scripturam gaUae 
infuao resuscitauit, alius nesclo quis nonnuUos locos alio re- 
medio chemico uidetur temptaase, nec tamen comperi poat 
RitscheUum quemquam denuo fragmenta Ambrosiana excusnsse. 

In apographo quod sequitur foUorum paginas leuigatiores 
appeHaui ^interiores*^, minus leues appeUaui ,|exteriores^. 
Earum litleramm, quibus nuUum signum addidi, lectio certa 
est, littms incerUs puncta subscripsi, litteris incertissimis et 
subscripsi punctum et superscripsi sigoum interrogationis: 

itaque Med. 205 MANUS significat litterarum A et U lectionem 
incertam, litterae S iocertissimam esse. Vbi propter paUorem, 

quid olim extiterit, dici nequit, his punctis usus sum 

conf. e. g. Med. 740 seqq. Vbi et propter sacram scripturam 
obductam et propter fenestras nihil legi potuit, his iiueolis //// 
usus sum: conf. Med. 211. Foramina longiora his lineis 

significaul conf. e. g. Med. 249. 251. 252. Propter 

typographum singuli uersus, qui in R paribus mteruaUis di- 
rempU sunt, in apographo meo modo propius modo longins 
inter se distant. 



AP06RAPHVM FRA6MENT0RVM AMBROSIANORVE 

(paff. 413) (contioet Senecae 

^*^' Medefte aersas hoi:) 

1 INIQUAIfUMQUAMREGNAPERPEIlJOMAfim 196 

2 IQUERERECOLCKIS 

3 REDEOQUIApUEXlTFERAT IST 

4 UOXGONSTlTUTOjSERADEGRETOUENIT 198 

5 OUISTATUITALIQUIDPARTEINAUDn^AALTERA 199 

6 AECUMLICETSTATUERITKAUTAECUSFUIT 200 

7 AUDITUSATEPELIASSUPPLIGIUMTULIT 201 

8 SEDFARECAUSAEDETUREGREGIAELOCUS 202 

9 DlFf IGILEQUAMSITANIMUMABIRAFLEGTERE 203 

10 lAMGONCITATUMOUAMO • REGALEKOCCAPUT 204 



Pagioa 473 interior faciie iegitiir. 1 Itttera 10« tnt G ant 0 foit 



Digitized by 



XII 



(pag. 473) (continet Senecae 

^edeee «eiww boe:) 

U SG£PTR1S$1)P£RBASQUIS0U]$ADM0UITMANDS 205 

is OUAGOEPITmSREGIADIDIGIMEA 206 

13 QUAMUfSENIMSIMGLADEMISERANDAOBRUTA 207 

14 EXPULSASUPLEXSOLADESERTAUNDIQUE 208 

15 ADFUGTAQUOjNDAMNOfiliifULSlPATRE' 209 
1« AUOQ • GLARUMSOLEDEDUXIGENUS 210 

17 QUODGUMQ • PLAGIDISFLEXIBUSPKASISRI6A /// 211 

18 PONTUSQ • QUIDOUIDSGTTKfGUSATERGOUIDET 212 



19 PALUSTRIBUSQUAMARIADURESCUNTAQljlS ' 213 

20 ARMATAP£LT1SOU1DQU1D£XT£RR£TGOKORS 2U 



(pag. 474) 

i INGLUSARIPiSinDUATKERMOBONTIIS 21» 

9 KOGOMNENOSTERGENITORIMPERIOREGIT 216 

3 GENEROSAFELIXDEGOREREGALIPOTENS 217 

4 FULSIPETBBANTTUMMEOSTKALAMOSPROGI 218 

5 QUINUNCPETUNTURRABIDAFORTUNAAGLEUiS 219 

6 PRAECEPSQ • REGNOERIPUITEXILIODEDIT 220 

7 GONFIDEREGNISCUMLEUISMAGNASOPES 221 

8 KUCFERATETILLUGCASUSKOCREGESKABENT 222 

9 MAGNIFICUMETINGENSNULLAQUODRAPIATDIES 223 

10 PRODESSEMISERISSUPPLICESFIDOLARE 224 

11 PROTEGERESOLUMKOCCOLCKIGOREGNOEXTULI 225 

12 D£GUSILLUT1NG£NSGRA£GIA£FL0REM1NGLYTUM 226 

13 PRAESIDIAAGKlUAEGENnSETPROLEMDEUM 227 

14 SERUASSEBIEMETMUNUSESTORPKEUSMEUM 228 

16 QUISAXAGANTUMULGETETSILUASTRAKIT 229 

16 GEMINUMQ • MUNUSCASTORETPOLLUXMEUMEST 230 

17 SATIQ • BOREAQUIQ • TRANSPONTUMQUOQ • 231 

18 SUMM0TALYNGEUSLUM1N£1NM1SS0U1D£T 232 

19 0MN£SQUEM1NYAENAMDUGUMTAGE0DUGEM 233 

20 PROQUONIKILDfilBETURKUNGNULLnMPUTO 234 



11 littera 27« ant M aiit N fiiit 17 pQDelam post 8» littmn 
sam scriptora tcctnm latet in fine potest RIGAT scriptam fuisse 

Pagina 474 exterior facile legitur; rescripti sant soli uersus t— 4. 
17 panctnm post qnintam litteram incertnm eat. 



Digitized by 



XXll 



inmg 471) (continet SenecM' 
' ' . . Medeao uewus hoB:) 


1 uOBISRCUEXIGETEkOSUNUMMIKI 


235 






fatfrororIcicrimenkocsolumpotest 


237 


4 ARGOHKUERSAUIKGINIPLACEATPUDOR 


238 


6 PATERO PLAGEATTOTACUMDUCIB • RUET 


239 


6 P£LASGAT£LLUSKIGTUUSPR1MUMGGN£R 


246 


7 TAURIFEROGISOREFRAGLANTIOGGIDET 

• • 


24t 


8 FORTUNAGAUSAMOUAEUOLETNOSTRAMPREMAT 

• 


242 


9 NONPAENITETSERUASSETOTREGUMDECUS 

•> 7 ■> 


243 


10 QUODGUMQ - GULPAPRA£MiUMGXOMNlTULI 


244 


11 KOGESTPENESTESIP^GETDAMNAREAM " 


245 


12 SBDREDDEGRIMENSUMNOGENSFATEORGREO 


246 


13 TALEMSGIEBASESSEGUMGENUAATTIGI 


247 


iA riDEMO • SUPLEXPRA£S1DISD£XTRAP£TI 

■ • • • • • 


24S 


15 1 KBn AM AUBUoBnlg ATIuiJ LUmB I oJBU 


Z4v - 


16 LATERRASQ ' UILESURBESIPELLIPLAGET 


m 


17 DETURREMOTUSAUQUISINREGNISLOG 


251 


18 NONESSEMEQUISGEPTRAUIOLENTUSGERA 


^52 


19 NEQUISUPERBOMISERIASGALGEMPEDE 


253 


20 T£STATUS£QU1D£MUID£0AUTGLAR£PARUM 


254 



(pag. 472) 

1 GENERUMEXULEHLEGENDOETADFUGTUMBTGRAUI 255 

2 TERRORBPAUIDUMQUIPPEQUBMPOENAEEXPETIT 256 

3 LETOQ • AGASTUSREGNATKESSALIGAOPTINENS 257 

4 SENI0TREM£NT£MD£BIL1ATQ * AEUOGRAUEM 268 

Pagitia 471 exterior maximam partem facile lcgitur; sub uersuum fines 
litterae ex parte pallidiores suot. 3 litteram 10*<° eminere supra ui^ 
eioas littcras non proreas certo contlat 5 paeoaltiiBani litteram mnlto 
probabilins eat .E quam I fuisse 7 littera ab exitu octaua non oidetar 
E fuisse paenultima littera aut E aut I fuit 10 in finc ne id qai- 
dem conslat, utrum TULI an TULIT scriptum fuerit; illud tamen pau- 
lulo ueh similius est 13 littera ab exitu quarta foramine bausta 
periit ' 14 in fine PBTI anam PBTII scriptom miaae panlo probabiltas 
est 15 in fine nmbrae Atterarum, qnae aopra foramen appareot, ad 
EMROGO non male qnadiant 19 G aopra lineam addidtt maooB piinm^ 

Pagioa 472 ioteilor maximam partem fiicile legitun 1 prima' littera 
foramine hanata periit 



Digitized by 



5 PATREMPEREMPTUMQUERITURETCAESISENIS 

6 DISCISSAMEMBRACUMDOLOCAPTAETUO 

7 PIAESORORESIMPIUMAUDERENTNEFAS 

8 POT£STIASONSITUAMGAUSAMAMOU£S 

« SUAMTUERlNXrfJiUSiNNOCHUSGRUOR 

10 GONTAMINAUITAFUITFERROMANUS 

11 PR0GULQ*U£STR0PURUSAG0ETUSTET1T 

12 TUTUMALORUMMAGKINATRIXFAGINORUM 

13 GUIFEMINAENEQUniAADAUDENDAOMNIA 

14 a<OBURUlRIL££STNULLAFAMA£M£MOfiiA 

15 E6RBDER — ^URGAREGNALETALESSIMUL 

16 TEGU-^-^ FERSXRBASLTBBRAGIUESMBTU 

17 A NSTELLURESOLLIGITADEOS 

18 PROFUGERECOGISREDDEFUGIENTIRATIM 

19 UELREDDECOMITEMFUGEREGURSOLAMiuBES 
29 N0NS0LAUEN1B£LLAS1M£TU1SPAT1 



(pag. 449) 

1 KUGILLEUASTIMORETORRENTISIACENS 694 

2 ^£SG£NDATANGUlSGUiUSIMM£NSOSDUA£ 695 

3 MAlORPELASGISAPTASlbONDSBIINOR e97 

4 PRESSAS0UETANDEMSOLUATOPKIUGUSMANU8 698 

9 snpra litteram M'^ punctum extat, nisi omnia fallunt 13 lit- 
tcrarum 11" et 12" pars inferior foraminibus hausta est; pars superior 
litterae 12*^ sacra scripiuia tecta latet 14 uncinus post primam lit- 
teram, qui dou prorsus certus est, nescio quid sibi uelit in fine nihil 
tm|>Uii8 Mriptam erat 15 litteramm 4** 5*« 6** 7*« pars inferior fo« 
lamine hanata est feDestra post litteram 7*"> aufficit ad EP litteraa 
capessendas litterac post fenestram primae pars sinistra foramine 
hausta est 16 litterae quartae nihil superest nisi ductus sinistri pars 
superior fenestra post litteram sufficit ad MAU litteras capes- 
aendaa 17 feneatra poat Utteram primam anffidt ad UASEDE litteraa 
capeaaendas 18 litterae 3* et 5* foraminibus hanstae perierunt 
litterarum 2"^ et 4"^ partes superiores foraminibus haqatae aiint lit- 
tera paenaltima 1 magis quam E faisse uidetur 

Pagina 449 exterior partim facUe legitor, partlm Utteiae paUidae aont 
Ipsa ueraoom initia non sunt rescripta. Paocarum litterarum partt- 
cnlae fenestris haustae sunt. Primae uersuum 1. 2. 4. 6 litterae pars 
ainistra resecta periit. 2 littera 18' utrum supra uiciuas litteras eroi- 
nnerit necue, dici nequit litterarum ab exitu 4^" et 3" et ullimaers pa 
media fi>famioU>Qs haoata peiUt 



(continet Seuecae 
Uedeae uersus bot:) 

259 

260 
261 

m 

m 
m 
m 

266 

267 

268 

269 

270 

271 

272 

273 
274 



Digitized by Google 



XXIV 



(PM. 449) (coniinet Senecae 

^ „ kitdMe iMnoi hoi:) 

5 mnVSQ ' EAMDATABSITADGATUSMEOS m 

6 LACESSEREAUSUSGEMINAPYTKONNUMINA 700 
1 ETKYDRAETOMNISREDEATKERCULEAMANUS 701 
s MAIORMINORO • SENTIUNTNODOSFERAE 696 

9 SUCCISTASERPENSCAEDESEREPARANSSUA 702 

10 TDQVOQ • f(£LIGTlSPERDlGlLOOLGKlSAD£S 703 

11 SOPITEPRIMOMGAI^TIBUSSERPENSMEIS' 704 
ii POSTQUAMEUOGAUITOMNESERPENTDMGBNUS 705 

16 GONGERITINUNUMFRUGIISINFAUTAEMALA 706 

14 OUAECUMO GENERATINUIUSSAXISERYX 707 

15 QUAEFERTOPERTISKIEMEPERPETUAIuGIS 708 

16 TENERAMCRLENTAFALCEDEPOSUITCOMAM 722 

17 KASALUlTALTUMGURGITEMTiGRlSPR£M£NS 723 

18 DANUUIUSILUSKISPBRARINTESPLAOIS 734 

19 TEPiDlSKYDASPESGEMMISFERRCURRENSAQUIS 725 
• • • 

(p«g. 450) 

1 SOMENQ * TERRISQUIDEDITBABTIS 726 

2 KESP£R1APUI^ANSMARIALANGUENTIUAD0 727 

3 KAEGPASSAFERRUMDUMPARATPKOEBUsblEM 728 

4 1LUUSALTAN0GT£SUGG1$UFRUT£X * " 729 



5 FU supra lineam addidit manus secunda; pro FU possis etiam 
de F€ cogitare N supra lineam addidit manus prima 9 littera 

septima aul t aut 1 fuii; punclum supra haoc litteram nou prorsuscer- 
tnm est GABDE leetio certissima est 10 littera 23* 0, noo G 
foit 15 littera ab exito qoioti paololom emioet sopra oidnas littciaa 

18 litterae 20" pars superior foramine hausta est litteram 22** 
1 quam E fuisse probabilius est litterulae E et A supra lineam a 
manu coaeua additae uidentur esse; A litteruia certissima est, E non 
prorsus certa ; inter otramque litleram nibil extilit supra paenultimam 
utteram otram A littenila addita fderit neeoe, did neqnit 19 infra 
(non sopra) 21*<° litteram pnnctum extitiaae neri non eat diasimUe 
pnnetnm anpia 25*" litteiam certiaaimnm eat - 

Pagina 450 interior maximam partem facile legitur; rescripti annt 
soli uersus 1. 2. 4. 6. 6 toti et uersuum 3. 5. 7 initia, reliqui non sunt 
rescripti. Versuum exttus propter pallorem aut difliculter leguntur aut 
legi nequcunl; qoos, si chemico remedio uti licuisset, facili negotio 
dispexissem. 1 puoctum post 6*"" litteram sacra scriptura tectom 
latet in fine poat BAETIS otrom 8U1S extiterit neene, propter pal- 
lorem dici neqnit 2 mcdla octaoae Utterae pars foramine hausta eat; 
item litterae 9^ pars snpeiior et litterarnm 12** et 13** paia inferior 



Digitized by Google 



XXV 



(pag. 450) (conUnet 

Hedea* iMfBiu hoa;) 



5 ADKUIUSUNGESEGTAGANTATOSEGES 730 

6 MORTIFERAGARPITGRAMINAAGSERPENT 731 

7 SANIEMEXPRIMITMISCETQ • OBSCENASAUES 732 

8 MAESTIQUEGORBUBOMSETRAUCAESTRIG 733 

9 EXECTAUIUAEUISCERAKAECSCELERUMARTIFEX 734 
19 DISCRETAPONITKICRAPAXUISIGNIUM 735 
11 KISGELIDAPIGRIFRIGORISGLACIESINEST 736 
11 ADDITUENENISUERBANONILLISMINUS 737 

13 METUENDAS0NUITECCEUESAN06RADU 738 

14 GANITQ • MUNDUSUOGIBUSPRIMISTREMIT 739^ 

15 COMPRECORCUULGUSSILENTUMQUOO FERALES S 740 

16 ETCKAOSCAECUMADQ • OPACAMDITJSUMBROSI * • 741 

17 TARTARIRIPISLIGATOSSQUALIDAEMORTIS • • * •' 742 

18 SUPPUGUSANUftAEREMlSSlSGURRITEATTKALAMOSN 743 

19 ROTARESISTATMEMBRATORQUENSTANGATIxiONinM 744 



• • • 



(ptC* 376) (contlnet Senecae Oedl- 

^ . PUg podis uersag hos:) 

1 KBSERANDATELLUSDITISINPLACABILE 395 

8 NUMENPRECANDUMPOPULDSINFERNAESTYGIS 396 

9 KUCEXTRAKENDUSEDEGUIMANDESSACRUM 397 
4 NAMTEPENESQUEMSUMMAREGNORUMNEFAS 398 
6 INUISEREUMBRAS 399 

6 ADQUEMSECUNDUMREGNARESPICIUNTMEA 400 

7 DUMNOSPROFUNDAECLAUSTRALAXAMUSSTYGIS 401 

8 POPULAR£BAGGKILAUDiBUSCARM£NSON£T * 402 

t 

9 G 



5 altera littera paene certa est 7 littera 11« aut I aut E fuit 
8 lilterae allerius pars media foramiue hausta periit; item in uersu 
11 llttene alterins pars inferior 15 paDctam supre 10** Utterain 
addidit maDOS prima litterae 25* 26* 27* Ineertissimae qaidem saot, 
uidentur tamen non UOS fuisse uersunm 16 et 18 et 19 exitas desecti 
sujit 17 littera 10* neque U est neque B 

Pagina 375 exterior maximam partem facile legitur. Versus 1 solus 
non est rescriptus. 5 post UMBRAS utrum TECREOKICPOSCITLABOR 
Utterae extiteriut an uersus exitus atramento uacuus fueril (lioc paululo 
probabilias mihi est), propter pallorem dici nequit 1 littera ab exltn 
octaua aat U fuit aut 0 9 DonDumquam CKORUS Utteiamm rubro(?) 
scriptarum admodum tenuia uestigia nidebantur apparere, aed fortane 
potitts tota haec apedes fallaz eat 



Digitized by Google 



XXVI 



{pair. 375) (oonttnet BmecM 0«dt- 

*^ ^ podlt nersus hot:) 

10 EFFUSAMREDIMITECOMAMNUTANTEGORYMBO 403 

U M0LLIANYSAE1SARMATUSBRACCKIATKYR8IS 404 

1« LuCIDUMGAELIDECUSKUCADfiSUOTIS 405 

13 QUAETIB1N0BILE;STKEBA£ 406 

14 TKEBAEBAGCKETUAE 407 

15 PALMISSUPPLIGIBUSFERUNT 408 

16 KUGADUERTEFAUENSUIRGINEDMGAPUT 409 

17 UULTUSIDERBODISGUTENUBILA 410 

18 ETTRISTESEREBIMINAS 4U 
10 AUIDUMQ • FATUM 412 
so TEDEGETGINGIGOMAMFLORIBUSUERNIS 41S 

(pa§r. 376) 

1 TBGAPUTTYRIAGOKIBEREMITRA 414« 

2 KEDERAUEMOLLE 4t4i> 

8 BAGIFERARELIGAREFRONTEM 415 

4 SPARGEREEFFUSOSSINELEGECRINES 416 

6 RUBSUSADDUGTbREUOGARBNODO ' 417 

6 QUAUSIRATAMMETUENSNOUERGAM 418 

7 CREUERASF • • • S TUS 419 

8 GRINEFLAUENTISIMULATAUIRGO " ' 420 

0 LUTEAUESTEMRETINENTEZONA 421 

10 INDEIaMMOLLESPLAGUEREGULTUS 422 

11 ETSINUSLAXIFLUUIDUMQ SYRMA ' 423 

12 UIDrrAURATORBSIDERBGURRU 424 

13 UESTECUMLONGAREGERESLEONES 425 

14 OMNISEOAEPLAGAUASTATERRAE 426 

15 gUlBlBl i GANGENNIUEUMQ • QUISQUIS 427 



in fin^ aerennnl 12. 13. 14. 18. 19 nihil amplinB scriptam fnlase eonstat 

Paginae 37(5 interioris praeter uersuum initia, quae facUlima lectu 
snnl, leclio propter litteraram pallorem maiimam partem aatis difAdlis 
est; plura ac certlora leget, cui oonia medicamentis cheraicis ntl Iteeblt. 

Titulus in summa pagina nullus apparuit; qui aut omnino numquam 
aderat aut abluendo prorsus deletus est. Versus 1 solus non est re- 
scriptus. 1 in fine post MITRA potest gracilis iittera, aelutiE, exti- 
tisse, nec tamen quicquam oertnm est 2 ultima littera ant E aut I 
fidt; poat hanc atmm M eititerit neene, dld neqoit: aane noUa halin 
litterae uestigia dignoscere potul 3 littera 13* ant G aut G foit 
7 nolui incertissimas Htterarum umbras describere 10 littera quinta 
non uidetur T fuisse 1 1 post SYRMA utrum alia littera, e. g. M, exti- 
terit necnCi dici nequit: propter pallorem enim res incerta est 



Digitized by Google 



XXVII 

(paff. 376) (ooDtlmt 80bmm Oodl* 

podli uersuB bM:) 

16 FRANGITARAXEN 428 

17 TKSENIORTDRPISEQUITURSILENUSASELLO 429 

18 TURGiMPA&lPlM£ISR£DUUTUST£BIPORAS£RTlS 430 



9 » 



19 GONDltALASGIUlOEDUGUMTORGIAMYSTAE 431 

..... 

20 TEBASSARIDUMGOBflTATAGOROS 432 



PUS 

1 GANDU)AFORMOSIU£NERABiMURORALYA£l 508 

2 

3 ETSIIPSEUULTUSFLEUILESPRAEFERTNOTAS 509 

4 EIPR0MEGUlUSGAPlT£PLAG£MU8D£0S 510 

5 PARIIUBESTAGEREOnAESUADESHETDS 511 

6 SITERUENTESNONSATISTKEBABMOUENT 512 

7 ATSCEPTRAMOUEANTLAPSACOGNATAEDOMUS 513 

8 NESCISSECUPIESNOSSEOUAENIMIUMEXPETIS 514 

9 INERSMALORUMREMEDIUMIGNORANTIAEST 515 

10 ITANEESTSALUTISPUBLICAEInDICIUMOBRUES 516 

11 UBITURPISESTMEDICINASANARIPIGET 517 

12 AublTAFAREUELMALODOMlTUSGRAui 518 

13 QUIDARMAPOSSINTREGISIRATISGIES 519 

14 ODERBREGESDIGTAQUAEDIGDUBBNT 520 
» MITTERISEREBOUIlEPROCUNGTISGAPUT 521 

16 arganasagrIuogeniretegistua m 

17 TACERELICEATULLALIBERTASMINOR 623 

18 AR£G£P£T1TUR 

19 SAEPEUELUNGUAMAGIS 524 
SO RE6IATQ • REGNOMUTALIBERTASOBEST 525 

• • • • • 

19 litiera septima foramiae baosta periit 20 Ultefain paeanlti- 

mam non R fuisse constat. 

Paginae 3S5 iaterioris pars superior facile, inferior propter litterarum 
pallorem difliculter legitur. Versus 1 solus non est rescriptus. 1 lit- 
tera 15^ foramine hausta periit 2 hic uersus atramento scriplus non 
erat, iacertissimas litterarom (rabrarum?) umbraa conspieefe nomiam- 
qaaai mlbi nisiis aam 4 Uttera paennltiina fbramine hauata peiiit; 
item lltterae ab exitu tertiae para inferior 5 snpra litteram ab exita 
sextam punctum etTlitterula utrum extiterint necne» dici nequit; neutrius 
uestigia supersunt 7 littera 19' oon uidetur S fuisse 16 littera ab 
exitu quinta non uidetur £ fuisse. 



Digitized by 



XXVUl 

(paR. 386) (coiitliMl Stattcae Oedh 

' ° podlt mniu bo«:) 

OBDIP 

1 IIBINONLICETTAGEREQUIDCUIOUAHUCET 526 

2 IMPERIASOLUITQUITTACETIUSSUSLOQUI 527 

3 COACTAUERBAPLACIDUSAGGIPIASPRECOR . 528 

4 ULLINEPOENAUOCISEXPRESSEFUIT 529 

5 ESTPROCULABUfiBELUCUSlLICIB • NIGER 530 

6 DlRGAEAGlRGAUAUISINRlduAELOGA ' 531 

7 UIRENTESEHPERALLI6ATTRUNG0NEMUS 533 

8 GUPRESSUSALTISEXERENSS1LUI8GAPUT 532 

9 GURUOSQ • TENDITQUERGUSETPUTRESSITUS 534 

0 ANNOSARAMOSKUlUSABRUPITLATUS 535 

1 EDAXUETUSTASlLLAlAlfFESSAGADENS 536 
3 RADIGBFULTAPENDETALIENATRABE 537 

3 AM ARABAGASLAURUSETT1LIAELEUE8 538 

4 ETPAPKIAMYRTUSETPERIMMENSUMMARE 539 
r, MOTURAREMOSALNUSETPKOBOOBULV 540 

6 ENODEZEPKYRISPINUSOPPONENSLATUS 541 

7 MEDIOSTATLNGENSARBORADQ • UMBRAGRAUI 542 
H SlLUASMINORESURGUETETMAGNOAMBlTU 543 
) DIFFUSARAMOSUNADEFENDITNEMUS 544 

20 TRlSTlSSUBILLALUGISETPKOEBUNSaUS 545 



Pagioa 386 exterior maximaiii partem facile legitur. Versus 1. 19. 20 
non 8imt rescriptL 1 littera ab exitn midecima foramine hanBta periit 
2 anpra litteram 17"'" otmm ponetnm additum fnerit necne, dici 

nequit; nulla piincti iiestigia apparent 4 litterae undecimae pars 
Jnferior foramine hausta periit, item litterae daodecimae trabs sinistra 
et trabis dexlerae pars inferior 9 puoctum supra ultimam lilteram 
feie certnm eat 13 paennitima Uttera ant E ant I fiiit. 



Ez hoc apograplio apparet noD paucas iUas et bonas, 
quibus codex R insignis est, lectiones non tam ei, quam il 
rBpraesentaty recensioni tragoediarum deberi quam codicis 
uetustati. Immo plurimis lods a libri Etrusci (E) nec multis 
gloasiB interpolationibttsque nec nimis grauibus erroribus de- 
prauati flde progrediendum esse in crisi exercenda et olim 
constabat et nunc constabit, postquam fragmentomm codicis 11 
lectiones innotuerunt. Nam recenaionem, quam A appellare 
conaueuimus, licenter interpobindo mnltlforiam corruptam esse 
notnm eat. H autem cum prima spede uideatur medium 



Digitized by 



XXVIIU 



fere locum tenere inter E ei quarum lecensionum neutra 
ex ipso codice R eiusue gcmello originem duxit, si accuratius 
inspexeris, uidebitur multo propius ad E accedere quam ad A. 
Aut omnia fallunt aut R ex eodem archetypo deriuatus est 
ex quo E^ cum quo codice et bonas lectiones multas et falsas 
non paucas communes habet etiam eis locis, ubi recensio A 
ab RE discrepat. Quod autem aliis nec paucis locis R cum 
A consenlit discrepante hbro E, id facile Tibi concedent uiri 
docti ita exphcandum esse, ut statuamus in eum codicem deper- 
ditum, ex quo R descriptus est, ahquol lecliones arbitrio 
correctoris selectas ex interpolata recensione, quam iam tunc 
extitisse consentaneum est, illatas fuisse. Itaque cum amanu- 
ensis, qui Hbrum R exarauit, in aliis paginis accuratius, in 
aliis (ueluti in paginis 449. 450) neglegentius munere suo 
fuDCtus sit, mirum non est, quod liber R^ qui uetustate ceteros 
codices Annaeanos longe praecedit, et locis compluribus ge- 
nuinam lectionem solus seruauit, et in genere orthographico 
ceteros tuperat, et uitia scripturae nonnulla atque adeo falsam 
uersuum coliocationem solas exliibet. Qui si integer seruatus 
esset, dubium non est qnin non paucis obscuris atque depra- 
uatis Senecae locis lucem allaturus fuerit. Sed de singulis 
uersibus in fragmentis Ambrosianis seruatis Tu ipse uideas, 
ne Tuam laboris partem praeripere Tibi uidear. 
Vale, Vir Doctissime, et mihi fauere perge. 

Scribebam Argentorati kal. Febr. a. 1879. 



Digitized by 



eodei EtniBcin (LaureotiaDiu 3t, 6) 
R fragmeata lescripta Ambrosiana 
Th excerpta Tbaanea 

2 amissam Etrusci apographum, archetypus codicum: 
M Ambnw. D 276 inf. 
N Yatican. t769 

recenaio interpolata ex qoa libii praeter niodo ennmeratos 
flnxemnt omnes 

^ scriptura interpolata incertum ab autiquo {A) ao Italo cor- 
rectore novicio 

COIT. g emendatio in codice aliqno interpolato tradita 



Digitized by Google 



HERCYLES 



SenecM tzBgoedi&e IL 



1 



Digitized by Google 



PERSONAE 



AMPHITRYON 
MEGARA 
LTCVS 
HiSRGVLES 

THESEVS 
GHORVS 

SGAENA THEBIS 



IVNO 



. Soror Tonantis (hoc enim solum mihi 
nomen relictam est) semper alienum lovem 
ac templa summi vidua deserui aetheris 
locumque caelo pulsa paelicibus dedi; 

tellus colenda est: paelices caelum tenent. 5 
hinc Arctos alta parte glacialis poli 
sublime classes sidus Argolicas agit; 
hinc, qua recenti vere laxatur dies, 
Tyriae per undas vector Europae nitet; 

illinc timendum ratibus ac ponto gregem 10 
passim vagantes exerunt Atlantides. 
ferro minax hinc terret Orion deos 
suasque Perseus aureus stellas habet; 
hinc clara gemini signa Tyndaridae micant 
quibusque natis mobilis tellus stetit. 15 
nec ipse tantum Bacchus aut Bacchi parens 
adiere superos: ne qua pars probro vacet, 
mundus puellae serta Cnosiacae gerit. > / 
Sed vetera qu^rimur — una me dira kc fera 
Thebapa tellus sparsa nuribus impiis 20 
quotiens novercam fecitl escendat licet 
meumque Tictrix teneat Alcmene locum, 



MARGI LVCn AMNEI SBNEOAE HERGVI£S B in etUalogo. 

L Annaei Senecae Hercules furens ji sed ui,in mMt omittaniur 

priora nomina. praenomen P. vel M. ^ 

6 post arctos ras. 1 literae (i^) velmaculae E. — glaclalis: i corr, 
ex t Im. E 8 recenti Im. tepenti 2m. E; illud 21, hoc A 12 
feiTO miDax lihic terret 1 m. fera coma hinc exterret 2 m. E; erasam 
priorit mmntM teripiurmn in marg. repetiit 2m,; oum prioro S facU, 
tmn alUra'^ A 13 aureas A 17 probro: altera r i. ras. Im, E 
18 mundns puellas fert. anobis lac egent E gnosiacae A 19 scd vetera 
sero querimur EA sero om. ^ 20 nuribus sparsa tellus A tellus 
nuribus sparsa E correxit Buechelertu 21 ascendaty^f E, sed prior 
a 2m,i,ras, 2 liU. escendat Z (as es ^m. extendat M) 



Digitized by Google 



4 



L. ANMAEI &£N£CAK 



pariterque natus astra promissa occupet, 

in cuius ortus muDdus impendit diem 

tardusque Eoo Phoebua effulsit mari 25 

retiuere mersum iussus Oceano iubar — 

non sic abibunt odia; vivaces aget 

violentus iras animus et saevus dolor 

aetema bella pace sublata geret. 

Puae bella ? quidquid h6riidum tellus creat 80 
inimica , quidqui^ p<&jU8 aut ae!r tulit 
terribile dirum pestjlens |itrox |eruiii« / / 
fra^tum atque ^mitnm est. superat et crescit malis 
iraque n^stra fhiitu^; in landea sny 

mea T^t <ra^ : dmn niml^aaeTa impero, 81 
patr^ probm, gloriafe feci locum. 
qua Sol reducens quaque deponens diem 
binos propinqua tiuguit Aethiopas face, 
indomita rirtus colitur et totodeus 

narratur orbe. monstra iam desunt mifai 40 
minorque labor est Herculi iussa exequi, 
quajn mihi ^ubei^: laetus immsria e^cipit. 
quae fera ^anni ijira ri6lento ^ueant 
nocere tuvenji? nempe pro^telis gerit 

quae timuit et quae fifdit: ilrmatus venit i5 
leone et hydra. nec satis terrae patent: 
effregit ecc? limen inferni lovis 

et opima victi regis ad superos refert. . 48 

vidi ipsa, vidj nocte discussa inlerum 50 

et Dfte domito spolia iactantem patri 

fraterna. cur non vinctum et oppressum trahit 

ipsum catenis paria soriitum lovi 

Ereboque capto potitur A retegit Styga ? 

parum est reverti, foedus umbrarum perit: 49 

patefacta ab imis manibus retro via est 55 

et sacra dirae mortis in aperto jacent. 

at ille, rupto carcere lunbrarum ferox, 

24 ortn — impediit ^ 26 iiMiis: sus tf. rot. i m. ^ 30 quid 
bella ^ 34 firoitar: t «orr. ea; m (2 mT) B firoimiir 2 ae patoaii 

probavil. inde qua lucem premit A et erata genutna scriptura, quam 
2 praebet, E 3 m. 37 aperitque Tethys (Thetis) qua ferens Titan 
diem y^. — reponens E corr.C 38 tinpruit: u deL lm.E tan^it — 
Aethyopes: es 3m. i,rat, Utl as E {- as 2) 43 quo A. — lOBga Ay 
i. rat, 2m. N, u i, rtu. i Ut.3m. E iara M 49 lr«M |Mrl «.54 
52 victum — trabit: h aid, 2m. E 56 diiae A E, m4 i rat* 
ex u (duiae 2) 



Digitized by 



BBBGVLBS [FVRBNS] 



5 




70 



66 



nec flexit umeros molis immensae labor 
meliusque collo sedit Herculeo polus. 
immota cervix sidera et caelum tulit 
et me premoptem: quaerit ail supej'os viam. / 

P^geiri, perj^e et magna ni^ditfintem opprime, 76 
congredere, manibus ipsa dilacera tuii: 
quid tanta mandas odia? discedant ferae, 
ipse imperando fessus Eurystheus vacet. 
Titanas ausos rumpere imperium lovis 

emitte, Siculi verticis laxa specum, 80 
tellus gigante Doris excusso tremens 

supposita monstri colla terrifici levet — 82 
sed vicit ista. quaeris Alcidae parem ? 

nemo est nisi ipse: beila iam secum geraU 86 
adsint ab imo Tartari fundo excitae 
Eumenides, ignem flammcae spargant comae, 
viperea saevae verbera incutiant manus. 
i nunc, superbe, caelitum sedes pete, 

huDiaoa temne. iam Styga et maoes feros 80 
ftigisse credis ? hic tibi osteodam inferos. 
reTocabo io aita conditam caligine, 

sublimis alias Luna concipiat feras 88 

62 et tetra 3 m. i. ras. 5 Utt. E terna £ (eterna M), — devicta 
S devidi: tl «a? ta ^ fw. B 63 nBinimnm JS Bim, {ind^ i» roi, 
nimium) 66 lenta : a na ^ m. £. — ot bacehes: at bac t. ras, 2m,B 

67 iter: inter i et t eras. n E 68 expenso A 72 mediusque /f 
76 ipsa iam lacera /4 81 gigante: e corr. ex is E {2 gigante N 

Siganti M) b'6 dehvi 82 et 89 c/: infra ad v. 123 83—89 om. C 
0 feroz A feros X Slm, (ox 2m, tom, bx os) 91 mtit v,90B 
UtaH» a b {2m1) ruiUuiut ordo, qtum tenet 2 



DigjtizedJM' Google 



6 



L. ANNABI nmCAK 



ultra noeeutttin exiiiay discordem deam 

quam munit ingens montis oppoaali sjiecua; 

educam et imo Ditia e regno extraham 95 

quidquid relictum eat: veniet invisum Scelus 

auumque lambena aanguinem Impietaa fmx 

Errorqlie et in se semper armatus Furor — 

hoc hoc ministro noater utatur dolor. 

Incipite, famulae Ditis, ardentem citae 100 
concutite pinum et agmen horrendum anguibus 
Megaera ducat atqueluctifica manu 
▼astam rogo flagrante corripiat trabem. 
hoc agite, poenas petite vitiatae Stygis. 
concutitc pectus, acrior mentem excoquat 105 
quam qui caminis ignis Aetnaeis furit: 
ut possit animo captus Alcides agi, ' 
magno furore percitus, vobis prius 
insaniendum est — luno, cur noDdum furis? 
me mc, sororcs, mente deiectam mea 110 
versate primam, faccre si quicquam apparo 
digniim noverca; vota mutenlur mea: 
nalos reversus videat incolumes precor 
manuque fortis redeat. inveni diem, 

invisa quo nos Herculis virtus iuvet. 115 

me vicit et se vincat et cupiat mori 

ab inferis reversus. hic prosit mihi 

love esse genitum. stabo ct, ut certo exeant 

emissa nervo tela, hbrabo manu, 

regam furentis arma, pugnanti HercuU 120 
landem favebo — scelere perlecto licet 
admittat illas genitor in caelum manus. 

Movenda iam sunl bella : clarescit diea 
ortuque Titan lucidus croceo subit. 

CHORVS 

lam rara micant sidera prouo 125 

94 qua E 90 vtnini A 100 iucitae A 10 i aoguibus ad- 
dit 2m.i,ra»»E 109 flagrante: in pa$t e erttt. B 104 vlolalae^ 
107 aDimum A 108 nobis A 109 furit ^ 110 deiectam: i rat, 

ex 1, m add. 2m, (i. rat. 1 litJ) E (delectat M dcrectam: r ea: i, m 
i. ras. 2m. N) 111 post versate rat, 1 lit, E 112 vota 2 iam 
odia A , 3 m. i. ras. 4—5 litt. E 113 reversus: u i. ras. 2 m. E 
116 me vicit 2 me pariter A, pariter 3 m, i, ras, 5 litt, E 119 ms- 
num A 123 pott v, 89 A {in nmmulUt pott v, 6*^, ut amiOatur 
prasier $ v, 124 12S-»161 om. ^ 



Digitized by 



HBBGVLES [FVRBNS] 7 

languida mundo; nox victa vagos 

contrahit jgnes luce renal^; 

Ctrgii nili(jium Phosphoros agmen; 

signum celsi gldclale poli 129 

lucem verso temone vocat. 131 

iam caeruleis evectus equis j 

Titan summa prospicit Oeta ; 

iam Cadmeis incluta Bacchis 

aspersa die dumeta rubenl 135 
Phoebique fugit reditura soror. 
labor exoritur durus et omnes 
agitat curas aperilque domos. 

*• Pastor gehda cana pruina 
grege dimisso pabula carpU; 140 
ludit pralo hber aperto . • 

nondum rupta fronte iuvencus, 
vacuae reparant ubera matres; 
errat cursu levis incerlo 

molli pelulans hacdus in herba; 145 

pendet summo stridula ramo 

pennasque novo tradere soli 

gestit querulos inter nidos 

Thracia paelex, turbaquc circa 

confusa sonat murmure mizto 150 

testata diem. 

carbasa ventis credit dubius 

navita vitae, laxos aura 

complente sinus. hic exesis 

peudens scopulis aut deceptot 155 

instruit bamos aut suspensus 

apectat pressa praemia dextra: 

sentit tremulum liuea piscen. 

Haec, innocuae quibua eat ?itae 
tranquilia quiea et laeta suo 16a 



aeptem ttdlis Arcados ursae iso 



127 lenata: alkra a <. rot. Im. E 128 bosforos E 130 Ar- 

cades ^ vertum (U!ini 13t vocant E /4 corr. ^ 132 aquis 
C vulgo 133 summum prospicit Oetan 134 baccis ^ 137 
omnis E 147 pinnasque E 149 circum /i 151. 152 et 153. 
154 tingulU vertibtu coniunxil E sed prislinit iniiiit minio di' 



Digitized by Google 



U AlfNAEI SBNKGAt 



parvoque domiis; speB immanes 

urbibus emnt trepidique metut : 1<S3 

ille superbos adiUis regum 

durasque fores expers aomni 165 

colit, hic Dullo fine beatas 

compouit epes gazis iohiaiis 

et congesto pauper in aupo; 

illum populi favor attonitum 

fluctuque magis mobile Tulgus 170 

aura tumidum tollit inani; 

hic clamosi rabiosa fori 

iurgia TendeDS improbus iras 

et verba locat. novit paucos 

secLira quies, qui velocis 175 
memores aevi tempora numquam 
reditura lenent. Dum fata sinunt 
vivite laeti : properat cursu 
vita citato volucrique die 

rota praecipitis verlitur anui ; 180 
durae peragunt pensa sorores 
nec sua retro (ila revolvunt. 
at gens hominum flatur rapidis 
obvia fatis incerta sui : 

Stygias ultro quaerimus undas. 185 
nimium, Alcide, pectore forti 
properas maestos visere manes: 
certo veuiunt tempore Parcae* 
nulli iusso cessare licet, 

uuUi scriptum proferre diem : 190 
recipit populos urna citatos. 

Alium multis gloria terris 
tradat et omnes fama per urbes 
garrula laudet caeloque parem 
toliat et astris; alius curru ld6 
Bubiimis eat: me mea tellus 



iuibine magno spes soUidtae m 



161 p. d. iam spes in agris et similia ^ spcs iam magnis E cor- 
rexit B. Schmidtim obs. crit. p. 8 162 om. E 166 ac nullo codd. 
eorreJifit AvmUiMs 171 volvit g 183 flatur ^ fertur Sm-i-rat, 
eUti^B 184 mli»JBS «raMa 8 188 tempore X oidiB* 4^ B wl 
i. rM. 7 HtL E 193 post 194 E 



Digitized by 



HnCVLBS [ftrbns] 



9 



lare secreto tutoque tegat. 
yenit ad pigros cana aenectiiSy 
humilique loco sed certa tedet 
sordida parvae fortuna domus: aoo 
alte virtus animosa cadit — 
Sed maesta venit crine soloto 
Megara parvum comitata gregemy 
tardusque senio graditur Alcidae parens. 

AMPHITRYON 

0 magne Olympi rector et mundi arbiter, 
iam statue tandem gravibus aerumnis modum 
finemque cladi. nuUa lux umquam mihi 
secura fulsit * * 

♦ * finis alterius mali 
gradus est futuri : protinus reduci novus 
paratur hostis ; antequam lactam domum 
' contingat, aliud iussus ad bellum meat; 
nec uUa requies tempus aut ullum vacat, 
nisi dum iubetur. sequitur a primo statim 
infesta luno: numquid immunis fuit 
infantis aetas? monstra superavit prius 
quam nosse posset. gemina cristati caput 
angues ferebant ora, quos contra obvius 
reptabat infans igneos serpentium 
oculos remisso lumine ac placido intuens; 
artos serenis vultibus nodos tulit, 
et tumida tenera guttura elidens manu 
prolusit hydrae. Maenali pernix fera, 
multo decorum praeferens auro caput, 
deprensa cursu est; mazimus Nemeae timor 
pressus lacertis gemuit Herculeis leo. 
quid stabnla memorem dira Bistonii gregis 
suisque regem pabulum armentis datum, 
solitumque densis hispidum Erymanthi iugis 

203 Maegera E. novae teamoB imeribU Amphitryon. Maegera. Ly- 

cus E Megaram loqumUm Inducit A 207 mnqiiam Herculi conieeit de 
ffHlamowitz 208 ego sentenliam olim stetisse conieci lali comple- 
mento : [nullus e nati datur | labore fructus] 211 bellum exeat A 212 
uUum (latur A 213 apprime A a prime : e ras. 2m, ex o E \di primo 2) 
210 posict: twiS (imr ^wAiN) 218 tt^VimiA 219 Inune 

nu, JB pectote ^ 224 est om, E 225 genrait la* 
certis presro A 228 lasis 3 m. i. ra#. 5^ UU, E 



205 



210 



21S 



220 



Digitized by 



10 



L. AKNAEI SBIfBGAB 



Arcadia quatere nemora Maenaliuni saem, 

taurumque centum non levem popuHs metum? 230 

inter remotos gentis Hesperiae greges 

pastor triformis iitoris Tartesii 

peremplus, acta est praeda ab oceasu ultimo; 

notum Citbaeron pavit Oceano pecus. 

penetrare iussus solis aestivi plagas 285 

et adusta medius regna quae torret dies 

utrimque roontes solvit ac rupto obice 

latam ruenti fecit Oceano viam. 

post haec adortus nemoris opulenti domos 

aurifera vigilis spolia serpentis tulit; 240 

quid? saevaLernae monstra, numerosum malum, 

non igne demum vidt et docuit mori, 

solitasque pennis condere obductis diem 

petit ab ipsis nubibus Stymphalidas? 

non vicit illum caelibis semper tori 245 
regina gentis vidua Thermodontiae, ^ 
nec ad omne clarum facinus audaces manus 
stabuli fugavit turpis Augei labor. 

Quid ista prosunt? orbe defenso caret. 
sensere terrae pacis auctorem suae 250 
abesse : riirsus prosperum ac felix scelus 
virtus vocatur; sontibus pareut boni, 
ius est iu armis, opprimit leges limor. 
ante ora vidi nostra truculenta manu 

natos paterni cadere regui vindices 255 

ipsumque, Cadmi nobilis stirpeni uUimam, 

occidere, vidi regium capiti decus 

cum capite raptum — quis salis Thebas fleat? 

ferax deorum terra, quem doniiuum tremis? 

e cuius arvis eque fecundo siuu 260 

stricto iuventus orta cum ferro sletit 

cuiusquc muros natus Amphiou love 

struxil cauoro saxa modulatu trahens, 

in cuius urbem non semel divum pareus 



232 carcesii B 236 que 2m. qua E 237 abrupto codd, 
eorrexil Gronovius 23S et iam ruenti A 239 domos: os 2m. 
ex us E 243 pennis: e 2m. ex i E 248 stabuli corr. ex sla- 
bulis (/ stabuli 2) E, — angaei: n 2 m. ex u E 25 L abesse 
terris eodd, eorrexit de fFUamowiU 257 capitis A 259 tranU 
3m, i. ra$, ex tremit ul vid, E (tremet S) 262 natiis: ns i. ra$. 
2m. E 



Digitized by Google 



UERCVLES [fVRENS] 



11 



caelo relicto venit, haec quae caelites 266 

recepit et quae fecit et (fas sit loqui) 

fortasse faciet, sordido premitur iugo. 

Cadmea proles atque Ophionium genus, 

quo reccidistis? tremitis ignavum exulem, 

suis carenleiii finibus, nostris gravem. 270 

qui scelera terra quique persequitur mari 

ac saeva iusta sceptra confringit manu 

nunc servit absens fertquc quae fieri vetat, 

tenetque Thebas exul Herculeas Lycus. 

sed uon tenebit. aderit et poenas petet 976 
subitusque ad astra emerget; inveniet viam 
aut faciet. adsis sospes et remees precor 
tandemque venias victor ad victam domum. 

M£GARA 

Emerge, eoniunx, atque dispulsas manu 
abrumpe tenebm; nulla si retro via 380 
Iterque clusum est, orbe diducto redi 
et quidquid atra nocte possessum latet 
. emitte tecum. dirutis qualis iugis 
praecepa citato flumini quaerens iter 

quondam stetistif scissa cum yasto impetu 185 

patuere Tempe; pectore impulsus tuo 

huc mons et ifluc cessit et rupto aggere 

nova cucurrit Thessalus torrens via: 

talis, parentes Uberos patriam petens, 

erumpe rerum terminos tecum efferens, 290 

et quidquid aidda tot per annorum gradus 

abscondit aetas redde et oblitos sui 

lucisque pavidos ante te populos age. 

indigna te sunt spolia, si tantum refers 

quantum imperatum est. magna sed nimium loquor M 
ignara nostrae sortis. unde illum mihi 



268 alque Ophionius (ophyou. E) cinis EA correxit N. Heinsius 
adv, p. 216 (qui scripsil Echioniuni genus) cf. /, 112 269 quo re- 
cidistis A E 2 m. quor excidislis E 1 m, N Im. (r in neutro cerUim) 
quomiiii eiddistis M quo decid. g (cf. L $.). — ignamin B 271 
mari: i w t {imH) E 272 confresit A 273 absens: iiUw^ 8 0I 
e trat. c vel i E 277 adsiso sospesiir. — remees tuis A 279 «9. 
Megarae conUnuantur A 279 depulsas A 280 tenebras: prior c 
i. ras. 2 m.E. — si vetito via 284 fulmiai E 287 cecidit eodd, 
correxi 295 loquor 2m. ex locum E 



j 

Digitized by Google 



12 



L. ANNAEI S&NECA& 



quo te tuamque dexteram amplectar diem 
reditusque lentos nec mei memores querar? 
tibi, 0 deorum ductor, indomiti ferent 

centena tauri colla ; tibi, frugum poteas, 300 
secreta reddam sacra: tibi muta fide 
longas Eleusin tacita iactabit faces. 
tum restitutas fratribus rebor meis 
animas et ipsum regna moderantem sua 

florere patrem. si qua te maior tenet S0§ 

clausum potestas, sequimur: aut omnes tuo 

defende reditu sospes aut omnes trahe — 

trahes nec ullus eriget fractos deus. 

AHPH. 0 socia Dostri saDguinis, easta fide 

servans torum natosque nuf iianimi Hercuiis, sio 

meliora mente concipe atque animum excita. 

aderit profecto, qualis ex omni solet 

labore, maior. heg. Quod uimis miseri voluDt 

hoc facile creduut amph. Immo quod metuunt uimis 

numquam moTeri posse nec tolli putant: 315 

prona est timoris semper in peius fldes. 

1IE6. Demersus ac defossus et toto insuper 

oppressus orbe quam viam ad superos hd)et? 

AMPH. Quam tunc habebat cum per arentem pkigam 

et fluetuantes more turhati maris 320 

adit harenas hisque discedens fretum 

et his recurrens, cumque deserta rate 

deprensus haesit Syrtium hrevihus vadis 

et puppe flxa maria superarit pedes. 

MBG. Iniqua raro maximis virtutihus 325 
fortuna parcit; nema se tuto diu 
periculis off<Brre tam crehris potest: 
quem saepe tnnsit casus, aliquando invenit 
Sed ecce saevus ac minas vultu gerens 
et quaiis animo est talis incessu venit 330 
aliena dextra sceptra concutieus Lycus. 



30 1 multa^^ 302 Eleusis (Eleiisi cr) eleus intacita sed eras. 
in. — iactabo ^ 306 omnis E 309 novae scaenae Amphitryon 
JMegara mscribitur A 313 quod: o ex i 2m. £ 315 amoveri A 
316 Meffara0 Mur A, — tiiiM»i A Umoris s mt. E 318 viam: 
a add, 2 m. B 321 abiit A, 2 m. ex adit B adiit 2 {ef, /, 
324 superayit : avit 3 m. t. rat. 6 liU. E. fuiite videtur habuit quod eX' 
stai in iV et ita laesum ut aegre dinoseoiur inM 326 tuto: frior 
i S m, ex jf \ 0 i. rat. {ex e?) E 



Digitized by Google 



1BRC¥LB8 [PVaBRSj 



13 



LYCVS 

Vrbis regens opulenta Thebanae loca 
et omne quidquid uberi ciugit solo 
obliqua Phocis, quidquid IsmeDOS rigat, 

quidquid CithaeroD vertice excelso videt, 335 
non vetera patriae iura possideo donius 337 
ignavus heres ; nobiles non sunt mihi 
avi nec altis inclitum titulis genus, 

sed clara virlus: qui genus iactat suum, 340 
aliena laudat. rapta sed trepida manu 
sceptra obtineDtur; omnis in ferro est salus: 
quod civibus tenere te invitis scias 
strictus tuetur ensis. alieno in loco 

haut stabile regoum est; una sed uostras potest 345 
luudare vires iuncta regali face 
ihalamisque Megara: ducet e geuere inclito 
novitas colorem nostra. noo equidem reor 
fore ut recuset ac meos spernat toros ; 

quod si impotenti pertinax animo abnuet, 350 

stat tollere omnem penitus Herculeam domum. 

invidia factum ac sermo popularis premet? 

ars prima regni est posse t invidiam |)ati. 

temptemus igitur, fors dedit nobis locura. 

namque ipsa, tristi vestis obtentu caput 355 

velata, iuxta praesides astat deos 

laterique adhaeret verus Alcidae sator, 

MBO. Quidnam iste, nostri generis exitium ac lues, 

novi parat? quid temptat? ltc. 0 ciarum trabens 

a stirpe nomen regia, facilis mea 360 

parumper aure y^ba patienti excipe. 

si aeterna semper odia mortales gerant 

nec coeptus umquam cedat ex animis furorf 

sed arma felix teneat infeiix paret, 

et bina findens Isthmos exilis freta 83S 

382—336 JHt^arae wnHnuaniur A 332 urbis: i 9 m. «r e ^ 
333 abere E 335 p9$t 336 E 336 deUvit Peipwut 337 novae 
tcaenae Lycus Megara Amphitryon interibitur A 341 ipott rapta / 
lit. erata E 343 tenere te; re te eras.^ t.rat. tur 2 m. E (tenelur g) 
345 haut: h add. 2 m. E 347 thalamis Maegera ducet et g. i. E 
352 fastum A 353 posse invidiam E A p. te vel ad inv. ^ p. in inv. 
Rhkiertu. quae iemptam dupUoi rMUwa wmprakmubtiUuri potse ni- 
mores pati ; plebU invidiam pati 354 locun nobis B 356 om. E 
362 mortales agant A 



Digitized by Google 



14 



L. AKMAfil SRBfSGAK 



nihil relinquent bella ; tum vastis ager 365 

squalebit arvis, subdita tectis face 

altus sepultas obruet gentes cinis. 

pacem reduci velle victori expedit, 

victo necesse est — particeps regno veai; 

sociemur animis, pignus hoc fidei cape : 370 

contiDge dextram. quid truci viiltu siles? 

M EG. Egone ttt parenti» saDguine aspersam manum 

fratrumque gemina eaede contingam? prius 

extinguet ortus, referet occasus diem, 

pax ante fida nivibus ei flammis erit 375 

et Scylla Sicuium iunget Ausonio latus, 

priusqne multo vicibus alternis fugax 

Euripus unda stabit Euboica piger. 

patrem abstulisti, regna, germanos, larem 

patrium — quid ultra est? una res superest mihi 380 

fratre ac parente carior, regno ac lare: 

odium tui, quod esse cum populo mihi 

commune doleo: para quota ex illo mea est? 

dominare tumidus, spiritus altos gere: 

aequitur superbos ultor a tergo deus. 385 

Tbebana novi regna : quid matres loquar 

passas et ausas scelera? quid geminum nefas 

mixtumque nomen coniugis nati patris? 

quid bina fratrum castra? quid totidem rogos? 

riget sup^a Tantalis luctu parens 390 

maestusque Phrygio manat in Sipylo lapis. 

quin ipse torvum subrigens crista caput 

Illyrica Cadmus regna permensus fuga 

longas reliquit corporis tracti notas. 

haec te manent exempla: domlDare ut libet, 395 
dum solita regni fata te nostri vocent. 
LYc. Agedum efferatas rabida voces amove 
et disce regum imperia ab Alcide pati. 
ego rapta quamvis sceptra victrici geram 

dextra regamque cuncta sine legum metu 400 
quas aiina viocunt, pauca pro causa ioquar 



368 rcduci: i i.ras.3 lilt. E reducere 370 sociemus animosy^ 
377 vicibus: vic u ras. toUd, lilL 3 m. E 380 pairiam codd. correxit 
Bueckehnu 381 carior: or i. r. 2— d m. E, itam N forL w cariro 
363 ex isto st 2 m. i. rat. lUt. 11 E exitio 2 385 auperbos rietor 
E A eorr. ^ 392 quin: in ex im 2 m. E ^97 ementtas, JMf 
fren i. ras, 2 m., E (^) 398 patri: r expuneU E 



Digitized by Google 



li£RCVL£S IfVBENS] 15 

nostra. ci uento cecidit in bello pater? 

cecidere fratres? arma non servant modiim; 

nec temperari facile nec reprimi potest 

stricti eosis ira, belia delectat cruor. 406 

sed ille regno pro suo, nos improba 

cupidiiie acti? quaeritur belli exituSt 

Don causa. sed nunc pereat oronis memoria : 

cum Tictor arma posuit, et victum decet 

deponere odia. non ut inflexo genu 410 

regnantem adores petimus: hoc ipsum placet 

animo ruinas quod capis magno tuas; 

es rege coniunx digna: sociemus toros. 

MBG. Gelidus per artus vadit exangues tremor. 

quod fadnus anr^ pepulit? haut equidem horrui, 4t6 

cum pace rupta bellicus muros fragor 

circumsonaret, pertuli intrepide omnia: 

thalamos tremesco; capla nunc videor mihi. 

grayent catenae corpus et longa fame 

mors protrahatur lenta: non Tincet fidem 420 

vis ulla nostram; moriar, Alcide, tua. 

LTC. Animosne mersus inferis coniunx £icit? 

MBG. Inferna tetigit, posset ut supera assequi. 

LTC. Telluris illum pondus immensae premit 

ME6. NuUo premetur onere, qui caelnm tolit. 426 

LTG. Cogere. mbo. Cogi qui potest nescit mori. 

LTC. EiTare potius , quod novis tbalamis parem 

Regale munus. mbg. Aut tuam mortem aut meam. 

LTc. Moriere demens. meg. Coniugi occurram meo. 

LYC. Sceptrone nostro famulus est potior tibi? 430 

MEG. Quot iste famulus tradidit reges neci. 

LYC. Cur ergo regi servit et patitur iuguni? 

MEG. Imperia dura tolle: quid virtus erit? 

LYC. Obici feris monstrisque virlutem putas? 

MEG. Virtutis est domare quae cuncti pavent. 435 

LYC. Tenebrae loquentem magna Tartareae premunt. 

MEG. Non est ad astra mollis e terris via. 

LYC. Quo patre genitiis caelitum sperat domos? 

AMPH. Miseranda coniunx Uerculis magni, sile: 



414 exanguis E 423 superna sed na 3 m, i. ras. lit, a 
425 premeretnr: re «ra#. E 427 thal. qnbd n. potioB eodd, eomxit 
de trHamewU% 430 sceptroque EA eorr, — potior est famii* 
lus A 431 quot: t rae, ex d E 433 qoid: i ex o {i m?) B 
436 penetrat domos A 



Digitized by Google 



I 



16 L. AHNABI 8BNBGAB 

partes meae sudI reddere Alcidae patrem 440 

genoaque verum. post tot ingeotis Tiri 

memoranda facta postque pacatum manu 

quodcumque Titan ortus et iabens videt, 

post monstra tot perdomita, post Plilegram impio 

sparsam cruore postque defensos deos 446 

nondum liquet de patre? mentimur lovem : 

lunonis odio crede. lyc. Quid Tiolas loYem? 

mortale caelo non potest iungi genus. 

AMPH. Communis ista pluribus causa est deis. 

LTG. Famuline fuerant ante quam flerent dm? 460 

AHPH. Pastor Pheraeos Delius pa?it greges — 

LTc. Sed non per omnes exul erravit plagas. 

AHPH. Quem proAiga terra mater errante edidit. 

LTG. Num monstra saeva Phoebus aut timuitferas? 

AMPH. Primus sagittas imbuit Phoebi draco. 466 

LTC. Quam gravia panrus tulerit ignoras mala? 

AMPH. E mairis utero fulmine eiectus puer 

mox fuhninanti prozimuB patri stetit. 

quid ? qui gubernat astra, qui nubes quatit, 

non latuit infans rupis Idaeae specu? 460 

sollicita tanti pretia natales habent 

semperque magno constitit nasci deum. 

LYC. Quemcumque miserum videris, homiuem scias. 

AMPH. Queracumque lortem videris, miserum neges. 

LYc. Foi tem vocemus cuius ex umeris leo, 465 

doDum puellae factus, et clava excidit 

fulsilque pictum veste Sidonia latus? 

lortem vocemus cuius horrentes comae 

maduere nardo, laude qui notas manus 

ad non virilem tympani luovit sonum, 470 
mitra lerocem barbara frontem premens? 
AMPH. Non erubescit Bacclius eilusos tener 
sparsisse crines nec manu molli levera 
vibrare thyrsum, cum parum forti gradu 

auro decorum syrma barbarico trahit: 475 
post multa virtus opera laxari solet. 
LYC. Uoc Euryti fatetur eversi domus 



440 meae hae sunt A 453 errantem dedit y4 erranti 454 
non moustra, saevas A 456 Amphilryoni continuanl vodd, correxit 
Grttieru» 460 mpis exesae A 461 prdia tanti A 474 vibnsse g 
475 barbaricum A 477 hoc tentanUs (Teathrantit hoc DdHo) ^ o/l 
Ov, her, 9, 51 



Digitized by Google 



1IBIICVLE8 [FVBBQrjl] 



17 



pecorumque ritu virginum oppressi greges; 

hoc Dulia Ittiio, nulliia Euryflliieus iubet: 

ipsittB haec 8unt opera. akph. Non noati onmia: • 480 

ipsius opu8 est caestibus fractua Buia 

Eryx et Eryci iunetus Antaeus LihyB, 

€t qui hospitali caede manantes foci 

hibere iustum aanguinem Busiridis; 

ipsius opus est vulneri et ferro invius 485 

mortem eoactus integer Cycnus pati 

nec UDUS una Geryon victus manu. 

eris inter istos — qui tamen nuUo stupro 

laesere thahunos. ltg. Quod lovi hoc regi licet: 

lovi dedisti coniugem, regi dahit; 490 

et te magistro non novum hoc diseet nurus, 

etiam viro probaDte meliorem sequi. 

sin copulari pertinax taedis negat, 

vel ex coacta nobilem partum feram. 

MEG. Vmljrae Creontis et penates Labdaci * 496 
et nuptiales impii Oedipodae faces, 
nunc solita nostro fata coiiiugio date. 
nunc, nunc, cruentae regis Aegypti nurus, ' 
adeste multo sanguine infectae manus. 

dest una numero Danais: explebo nefas. ' 500 
LYC. Coniugia quoniam pervicax nostra abnuis 
regemque terres, sceptra quid possint scies. 
complectere aras: nullus eripiet deus 
te mihi, nec orbe si remolito queat 

ad supera victor numina Alcides vehi. 506 

coDgerite silvas : templa supplicibus suis 

iniecta flagrent, coniugem et totum gregem 

consumat unus igne subiecto rogus. 

AMPH. Hoc munus a te genitor Alcidae peto, 

rogare quod me deceat, ut primus cadam. 510 

LYC. Qui morte cuDCtos luere supplicium iubet 

nescit tyrannus esse : diversa inroga; 

miserum veta perire, felicem iube. 

ego, dum cremandis trabibus accrescit rogus, 



479 Lyci nola praefixa 2, erasa E 483 hospitalem caedem 
mioaiites E. — obvius codd. correxit de fniamowilz 486 coactus anle 
iieryones pati J 490 dabis codd, correxi 497 vestro B 604 d.e- 
mohto B 608 sabiecto locas wdd. e^rrewii JvmUu» 6t2 divena 
in loca B 

SenMM trafo«dlM IL 2 



Digitized by Google 



18 



L. kHKkVL SBRtGAK 



sacro regentem maria TOtiTO colam. 515 

ANPH. F^o numinttm ns summat pro caeleatiom 

rector parensqoo, cuius excussis tremunt 

humana telis, impiam re^ toi 

compesce dextram — quid deoa frustra preoor? 

ubicumque ea, audi, nate. cur anbito labani 520 

agitata motu templa? cur muglt sohim? 

audimur, est est sonitus Hercolei gradus. 523 

CHORVS 

■ 

0 Fortona viris invida fortibus, 
quam non aequa bonis praemia dividis. 52ft 
^Eurys^eus facili regnet in otio; 
Alcmena genitus bella per omnia 
monstris exagitet caellferam manum: 
serpentis resecet coUa feracia^ 

deceptis referat mab sororibus, 530 
cum somno dederit pervigiles genas 
pomis divitibus praepositus draco.* 

Intravit Scytbiae muitivagas domos 
et gentes patriis sedibus hospitas^ 
calcavitque freti terga rigentia 535 
et mutis tacitum litoribus mare. 
illic dura carent aequora fluctibus» 
et qua plena rates carbasa tenderanti 
intonsis teritur semita Sarmatis. 
stat pontusy vicibus mobilis annuisi 540 
navem nunc fadiis nunc equitem patl. 
illic quae viduis gentibiis imperaty 
aurato religans ilia balteo, 
detraxit spolium nobilo corpori 
et peltam et niYoi vincula pectoris, 545 
Tictorem posito suspiciens genu. 

Qua spe praecipites actus ad inCeros» 
audax ire vias inremeabiles, 
vidisti Siculae regna Proserpinae? 



infernus imo sonuit e fundo fragor 522 



515 votiTo rogem A 522 delwi 623 en est A 526 Au- 
rystheus E 529 ferocia twr. g 580 mDltis BA «om ^ 
508 teDderent B 546 soseipieDS Bji eotr, g 548 iDienedlft» 
bttes B 



Digitized by Google 



URCVLfiS [FVaSM$] 



19 



550 



illic nulla noto nulla favonio 
consurgunt tumidis fluctibus aequora; 
non illic geminum Tyndaridae genus 
succurrunt timidis sidera navibus : 
stat nigro pelagus gurgite languidum, 
et cum Mors avidis pailida dentibus 555 
gentes innumeras manibus intulit, 
uno tot populi remige transeiint. 

Evincas utinam iura lerae Stygis 
Parcarumque colos non revocabiles. 
bic qui rex populis pluribus imperat, m 
bello cum peteres Nestoream Pylon, 
tecum conseruit pestiferas manus 
telum tergemina cuspide praefeffcsua: 
effugit tenui vulnere saucius 

et mortis dominus pertimuit mori. Mft 
fatum rumpe manu, tristibus infeng 
prospectus pateat lucia et inYius 
limes det faciles ad superos vias. 

Immites potuit flectere cantibus 
umbrarum dominos et prtce suppUci 570 
Orpheus, Eurydicen dum repetit suam. 
quae silm et aves saxaque trazerat 
ars, quae praebuerat flominitaa moras, 
ad cuius sonitum constiterant ferae, 
mulcet non solitis yocibus infenos 575 
et surdis resonat darius in locis. 
deflent EurydiccA t Threiciae BuruSy 
deflent et lacrimis difficike dei, 
et qui fronte ninis crimina tetrica 
quaerunt ac vetms excirtiunt reos soo 
flentes Eurydicen iuridid sedent 
tandem mortis ait ^fincimui^ arbiter, 
^evade ad superos, lege tamen data: 
tu post terga tui perge riri comee, 
tu non ante tuam respice eoniugem, 586 
quam cum clara deos oblulerit dies 
Spartanique aderit ianua Taenari/ 
odit ?«rus amor nec patitur moras: 



561 peteret KA (peterent) corr. ^ 506 rumpeie B, ied tt deL 

I m.— tristis et inferia A 571 recipit suam ^ 577 post 580 po- 
titus A. — Eurydicem E. — Tartareae nurus fFithofius praemet, p, 
d. Eumenides Threiciam uurum B, Schmidliut obt, crit, p, 16 



2* 



L. AISiNAEl S£N£GA£ 



munus dum properat cei nere, perdidit. 

Quae viuci potuit regia carmine, 590 
haec vinci poterit regia viribus. 

HERCVLES 

0 lucis almae rector et caeli decus, 
qui alterna curru spatia flammifero ambiens 
inlustre latis exeris terris caput, 

da, Phoebe, veniam, si quid inlicitum tui 595 
videre vultus : iussus in lucem extuli 
arcana mundi. tuque, caelestum arbiter 
parensque, visus fulmine opposito tege; 
et tu , secundo maria qui sceptro regis, 

imas pete undas. quisquis ex alto aspicit 000 

terrena, facie poUui m^tuens nova, 

aciem reflectat oraque in caelum erigat 

portenta fugiens: hoc nefas cernant duo, 

qui advexit et quae iussit. in poenas meas 

atque in labores non satis terrae patent 606 

lunonis odio: vidi inaccessa oniDiiNis, 

ignota Phoebo quaeqne deterior polus 

obscura diro spatia concessit loYi; 

ety 81 placerent tertiae sortis loca, 

regnare potui : noctis aeternae chaos 6i0 

et nocte quiddam graTiua et tristes deos 

ef fata Tidi, morte contempta redi — 

quid restat aUud? vidi et ostendi inferos. 

da si quid ultra est, iam diu pateris manus 

cessare nostras, luno; quae Tind iubea? 015 

Sed templa quare miles infestus tenet 
Umenque sacrum terror armorum obsidet? 

AMPHITAYON 

Vtnimne visus TOta dedpiunt meos, 
an ille domitor orbis et Gndum decus 
tristi silentem nubilo liquit domum ? 610 
estne ille natus? membra laetitia stupent. 
0 nate, certa at aera Thebarum salus, 



590 caotibQS A 594 laetis A 59t sectett nrandi A, — cae- 
lestiiim J> 607 quaque E, — polas: \ ex ^ lm,E 612 vici codd, 
correxi 614 tam ^\mA 615 quid 618 Amphytrion. Hercules. 
Megera. Theseus scaenae inscribitur E H. A. Th. A {ante 692^) 622 
certa et sera codd, eorrexit Gruterus {ad v, 1117} 



Digitized by Google 



iibrgVlbs [muw] 



21 



teneone in auras edHimi an Tana fruor 

deceptusumbTa? tunees? agnoscoteroe 

mnerosqne et alto nobilem trunco manum» w 

HBMG. Vnde iste, genitor, squalor et lugabribua 

amicta coniunx? unde tam foedo obaiti 

paedore nati? quae domum elades gra?at? 

▲MPH. Socer est peremptus, regna possedit Lycus, 

natos parentem coniugem ieto petit. 6M 

HBRG. Ingrata tellus, nemo ad Herculeae domus 

auzilia Tenit? vidit hoc tantum nefas 

defensus orbia? — cur diem questu tero? 

mactetur hostia, hanc ferat yirtus notam 

fiatque summus hostis Alcidac Lycus. 635 

ad hauriendum sanguinem inimicum feror, 

Theseu ; resiste, ne qua vis subita ingruat. 

me bella poscunt, ditler amplexus, parens, 

coniunxque differ. uuutiet Diti Lycus 

me iam redisse. 

TH£S£US 

Fldiilem ex oculis fuga, 640 
regina, ▼nltnm, tuque nato sospite 
hicrimas cadentea reprime: si novi Hercnlemt 
Lycns Creonti debitas poenas dabit. 
lentnm est dabit: dat; hoc quoqne est lentnm: dedit. 
AHPH. Yotum secundet qui potest nostrmn deus 645 
rebusque lapsis adsit 0 magni comes 
magnanime nati, pande yirtutum ordinem, 
quam louga maestos ducat ad manes via, 
ut vincla tulerit dura Tartareus canis. 

THES. Memorare cogis acta securae quoque 650 

horrenda menti. yix adhuc certa est fides 

\italis aurae, torpet acies luminura 

hebetesque visus vix diem insuetum ferunt. 

AMPH. Pervince, Theseu, quidquid alto iu pectore 

remanet pavoris neve te fructu optimo 655 

frauda laborum : quae fuit durum pati, 

memiuisse dulce est. fare casus borridos. 



623 venimne cerno corpus an fallor tua j deceptus umbra ? y4 634 
mactetur hostis codd, correxi, — hanc tuque ad 636 feror Theseo datur A 
646 lUBU B 651 ccfta: a omtlwi-JS 654 peniiicet£. — in on. A 
665 po#< te rat, i Ht E 



22 L. ▲HlfAEI 8SNBCAE 

THEs. Fas omne mundi teque domioaDteBi precor 

regno capaci teque quam amotam inrita 

quaesivit EDoa mater, ut iura abdita 000 
^ et operta terris liceat impuue eloqui. 
^ \ti\, Spartana tellus nobiie attoUit ittgum, 
y densis ubi aequor Taenanis silvis prenii; 
\ hic ora solvit Ditis invisi domus 

hiatque rupee alta et immenao speoB 605 

ingens yorago foucibuB TaatiB patet 

latumque pandit omnibus populis iter. 

non caeca tenebris incipit primo ?ia; 

tenuis relictae lucis a tergo nitor * . 

fulgorque dubius solis adflicti cadit iMUAxj^ju^ 610 

et ludit adem: nocle ne mixta sbiel 

praebm lumen primus aul serus dies. 

hinc ampla vabuis spatia laxantur lofcis, «^^ju^ 

in quae omne versqm properaihumanum genus» 

nec ire labor esl; ipsa deducil via : m 

ul saepe puppes aesl^ invitas rapit, 

sic pronus aer urgnel alque avidum chaosy 

gradumque retro flectere haul-umquam sinunl 

umbrae lendces. inlus immensi sinus 

placido quieta^labitur Le^^ vado ' 680 

demitque curasi neve remeandi am[)lius 
s ' . paleal facultas, flexibus mullis gravem 

mvolvil amiiem: qnalis incertis vagus 

Maeander undis ludit et cedit sibi 

iustatque dubins litus an fontem petat. 685 

palus inertis foeda Cocyti iacet; 

hic vultur, illic luctifer bubo gemit ^ ' • - * -< 

omenque triste resonat infaustae strigis. ti ' 

horreut opaca fronde uigrantes comae, 

taxum imminentem qua tenet segnis Sopor 690 
Famesque maesta tabido rictu iacet .a .' . vi*'^ • ^ a* , 
Pudorque serus conscios vultus tegit. (f \ 

659 tota iarita oodtf. wnwH Htiim$oUMM 000 Aetna 

eodd, correxil AvanlHus 661 loqui E 665 hiatqne: at 2 m, i, 
rus. S Utt. (a..) E 667 pandit: nd 1-2 m. i. ras. E 671 et 
ladit aciem. tale non dubie solet A 674 mersum pereat A versum 
pereat E correxi 679 immenso sinu A {gmetivu* ab intus pendet) 
660 Lethe: he tnu eorr, hos «f oid, E Lethes C 683 iDcertis 
2 E, sed i «» u i ffi. ineerta A 684 «nda hidit A uodis emt 
ludit E 689 inter horreat §t opaca / lit. erasa E 690 tazo im- 
jniaeate qoam eodd, eorrexi 691 iaeeos eodd, eorroxi 



Digitized by Google 



, HBRCVLES [FmENS] 23 

Metus Payorqae furvos et fk^endeps Dolor e/uM^t^^ 
aterque Luclus sequitur et Morbus treaiens ( 
et dncta. fmo Bella; in extremb abdita ^ 
iners Senectus adiuvat baculp gradum. 
AMPH, Estne aliqua tellus Cereris aut Baccbi ferax? 
TflES. Non prata viridi laeta facie germinpot hjtM^^^ 
/uec adulta leni fluctuat Zephyro seges; ^ 
non uUa ranios silva pomiferos habet; 700 
stcrilis profundi vastitas squalet soli 

et foeda tellus torpet aeterno situ. du.i • •* 702 
immotus aer haeret et pigro sedet 

nox atra miiQdo: cuncta maerore horrida 706 

ipsaque morte peior est mortis locus. 

AMPH. Quid ille opaca qui regit sceptro loca, 

qua sede positus temperat populos leves? 

THES. Esl in recessu Tartari obscuro locus, 

quem gravibus umbris spissa caligo aliigat. a' "^^-^ 710 

a fonte discors manat hinc uno latex, <.tiAw»( 

alter quieto similis (huuc iurant dei) i 

tacente sacram devehens fluvio Styga; 

at hic tumultu rapitur ingenti ferox 

et saxa fluctu volvit Acheron invius 11& 

renavigari. ciogitur duplici vado 

adversa Ditis rcgia, atque ingens domus 

umbrante luco tegitur. hic vasto specu 

pendent tyranni limina, hoc umbris iter, 

haec porta regni. campus hanc circa iacet, 

in quo superbo di^erit vultu sedens (UjlX/v'vm<*^^ 

animas recentes dira naiestas dei. 

frons Wva, fratrum quae tamen speciem gerat 

gentisque tantae, vultus e^t iUi lovis, 

sed fulminantis: magna pars regni trucis yufwx^.' lis 

est ipse dominus, ciiius aspectus timet 

quidquid timetur. amph. Verane est fiima inferis 

tam sera reddi iura et obtitos sui 

rerumqae maestus fiuis et mundi uUima 703 

093 metasque pavorque E, — pavorque fuaas eodd, eorrexit de 
WUQimewU& 695 extremo: ^ex9iim,B 097 Gerererit: alierumtt 

expunct. E. — Bacchi tenax 703 delevit ff^ekefieldins {ad Lucr, 
yi, 1267) 711 hic primo in E este N, Heinsius dicit (ep. Sab. I, 35). 
nihil enolavi hinc imo ^ 722 deo A. — vulgo post recentes plene, 
post dei (deo) leniter inlerpungunt {cf, /, 190) 723 specimeo E A 
eorr, g 720 sspectiun A 728 reddit £ 



Digitized by Google 



24 



L. ANNAEI SfiNECAB 



sceleris nocentes debitas poenas dare? 

quis iste veri rector atque aequi arbiter? 780 

THEs. Non unus alta sede quaesitor sedens 

iudicia trepidis sera sortitur reis. o,ia\\. 

aditur illo Cnosiiis Minos foro, 

Rhadamantlius illo, Thetidis hoc audit socer. 

quod quisque fecit, patilur; auctorem scelus 735 

repetit suoque premitur exemplo Docens: 

Tidi cruentos carcere iQcludi duces 

6t impoteatis terga plebeia-^nanu 

scindi tyranni. quisquis est placide potens 

dominusque vitae semt innocuas manua' 740 

et incruentum mitis imperium' regit 

auimoque parcit, longa permensus diu 

lelicls aevi spatia Tel caelum petit 

vel laeta felix nemoris Elysii loca, 

iudex fttturus. sanguine hnmano abstine 745 

quicumque regnaa: scelara taxantur inod^/v^v^/t^^u^vA.» 'uk'''*^»^^. 

mucNre vestra. ' ahph. Certua indusw tenet ^ * 

locui nocentea? utque fert fama, impios 

supplicia vindis saeya perpetuis domant? 

THB8. Rapitur Tolucri tortus kion rota; 750 

cervice saxum grande Sisyphia sedet; 

in amne medio feucibus siccis sen<» 

sectatur undas, allujt mentum latex, ^ ^ - \ 

fidemque clim lam saepe decepto dediti 

perit unda in ore; poma deatituunt fiimem. ^A^vy 155 

praebet Tolneri Tityos aetemas dapes 

umasque fhistra Danaides plenas gerunt; 

errant furentes impiae Cadmeides 

terretque mensas avida Phineas avis. 

AMpn. Nunc ede nati nobilem pugnam mei. ♦ 760 

patrui volentis munus an spolium refert? 

THES. Ferale tardis imminet saxum vadis, 

stupent ubi undae, segne torpescit fretum. 

hunc servat amnem cultu et aspectu horridus 

pavidosque manes squaiidus vectat senex. 705 



733 audilur — gnosius codd. cf. v. 18 734 hos E 741 
regit: t i.ras.{l m?) E 742 aDimaeque E A eorr, g 744 elysi E 
747 nostra g 7S1 sisyphea codd, 763 abhiit ^ fr, «Mf b 1 d m. 
757 fenmt A 759 terrentqae mensas STidae fineas aves E 763 sta- 
pente ubi unda j4 765 gestat senex cedd» eommU Det, fferaidut 
{adv, J 0. 12 p, 74) 



Digitized by Google 



HERCTLES [raENS] 25 



inpexa pendet bBurbHi deformeni sinum 

nodas coercet, concaTae t eqaalent genae; 

regit ipse longo portltor conto ratem. 

hic onere Taciiam litori puppam appUcans 

repetebat umbras; posdt Alcides viam 170 

cc^ente turba; dirus exdamat Charon: 

*quo pergis, audax? siste properantem gradum/ 

non paaaus uUas natus Alcmena moras 

ipso coactum navitam conto domat ' 

scanditque puppem. cumba populorum capax 715 

sttCGubuit uni: sidit et graTior ratis 

utnmque Lethen latere titnbaBti bibit. 

tum Tida trepidant monstra, Centauri truces 

Lapithaeque multo in bella succensi mero; 

Stygiae psludis ultimos quaerens sinus 780 

fecunda mergit capita Lernaeus labor. 

post haec avari Ditis apparet domus: 

hic saevus umbras territat Stygius canis, 

qui terna vasto capita concutiens sono 

regnum tuetur. sordidum tabo caput 1BS 

lambunt colubrae, viperis horrent iubae 

longusque torla sibilat cauda draco. 

par ira formae: sensit ut motus pedum, 

attollit hirtas angue vibrato comas 

missumque captat aure subrecta sonum, 790 
sentire et umbras solitus. ut propior stetit 
love natus, antro sedit incertus canis 
leviterque timuit — ecce latratu gravi 
loca muta terret; sibilat totos minax 

serpens per armos. vocis horrendae fragor 795 
per ora missus terna felices quoque 
exterret umbras. solvit a laeva feros 
tunc ipse rictus et Cleonaeum caput 
opponit ac se tegmine ingenti tegit, 

Tictrice magnum dextera robur gerens. 860 



767 Ineent genae A, wtUttis fidgviit (e/! Fw^» Atn, FI, 800) 768 
conto portitor longo A 769 Taemis A 770 repetebat undas A 

776 sedit codd, correxit Gronovius 777 titubato A 778 tunc 
vasta trepidant A 779 in om. A 782 avariditis: idit per ras. corr, 
l—2m. (t ex 1?) E diris iV 783 umbras: nabr t. ras. 4liU. 1 m. E 
784 trina E cf, /, 12 786 horrentes E, ted es expunct, 788jper 
ira E 790 siibieeta A 793 et oterqne timait C94d. eorrexU JMjitf- 
vigim adv. i p, iiS 797 feiox JB 799 ingenU depit A 



Digitized by Google 



26 



L. AMNA£i SfiKEGAB 



huc nunc et illuc verbere assiduo rotat, 
ingeminat ictus. domitus infregit minas 
et cuncta lassus capita summisit canis 
antroque toto cessit. extimuit sedens 

uterque solio dominus et duci iubet; 806> 
me quoque petenti munus Aicidae dedit. 

Tum gravia monstri colia permakens manu 
adamaote teito viocit; oblitna eui 
custos opaci pervigil regni canis 

oumpooit aares limidus et patieos trabi 81Q 

erwDqoe fassus, ore summisso obsequena, 

iitrumque cauda pulsat anguifera latus. 

postquam est ad oras Taeoari Teotum et oiUir 

percussit oculos lucis ignotae navuSt 

reeumit animos Wctus et mtas furens 816 

quassat catenas; paene victorem abstulit 

pronumque retro vexit et novit gradu. 

tunc et meas respexit Alcidea maaua; 

geminis uterque viribus tractom caoem 

ira furentem et bella tcmptantem inrita 820 

intulimus orbi. vidit ut clarom diem 

et pura nitidi spatia conspexit poli, 822 

compressit oculos et diem invisum expulit 

faciemque retro flexit atque omni petit 881^ 

cervice terram; tum sub Herculeas caput 

abscondit umbras. densa sed laeto vettit 

clamore turba frontlbus laurum gerens 

magnique mcritas Herculis laudes canit. 

CHORVS 

Natus Eurystlieus properaute partu 830 
iusserat mundi penetrare fundum; 
derat hoc solum numero iaborum, 
tertiae regem spollare sorlis. 
ausus es caecos adltus inire, 

« • 

otiorta nox cit, liumiia In terram dedit sss 



801 assiduo: sid ». ras. 1 m. ut vid. E 802 minas: s 1 m. corr. 
ex X E 807 XxxucA 80S vinxit S bonos A bono E cor^ 

rewU Bu$9k$hru» (oovos RutgerHm$ L. p. 494) 8t5 vinctos A 
8t6 Tectorem ^ 821 daroin aelhert A 823 deUvit Bothiu» 824 
comspexit oculos E 825 aciemque eodd, eommit Botkiiu 826 
herculea A 827 ttmbra ^ 834 est itf . 



Digitized by Google 



HERCVLES [fVRBNS] 



2T 



ducit ad manes \ia qua remotos 835 

tristis et nigra metuenda silva, 

sed frequens magna comitante turba. 

Quantus incedit popuius per urbes 
ad Dovi ludos avidus theatri, 

quantus Eleum ruit ad Tonantem, 840 
quinta cum sacrum revocavit aestas; 
quanta, cum longae redit hora nocti 
crescere et somuos cupieus quietos 
libra Phoebeos tenet aequa currus, 
lurba secretam Cererem frequei^t 84& 
et citi tectis propenot relictis 
Attici noctem celebrare mystae: 
tanta per campos agitur «ilentee 
turba; pars tarda graditor aenocla, 
tristis et loDga satiata vita; 8(0 
pars adhoc cnrrit melioris aevi: 
Tirgioes nondum thalamia iugatae 
et comis nondom podtlB epbebi 
matris et nomen modo doctus infaos. 
his datom soUs, minos ot timereot, 
igne praelato rdevare noctem; 
ceteri vadont per opaca triates. 
qualis eet Tobis animua, remota 
luce cum maestus sibi quisqne sensit 
obrutum tota caput eaae tenra? 
stat diaoB densum tenebraeq[iie turpoB 
et color noctiB malus ac silentiB 
otium mundi vacuaeque nubes. 

Sera nos iUo referat BenectUB: 
nemo ad id sero venit» unde numqnam, 
cum semel venit, potuit referti; 
quld vmi durum properare fatum? 
onmiB haec magnis vaga turba terris 
ibit ad manes facietque inerti 

vela Cocyto: tibi crescit omne, 870 

et quod occasus videt et quod ortus 

— parce veoturis — tibi, mors, paramur. 



6S8 siWa metacoda aigia ^ 840 qoalis eofr. ~ currit 

(coit Avantiut) q 842 noctis A 844 thebeos E 846 sdte (Scy- 
thae) ^ 849 gradiens A 858 nobis A vulgo, nt subdttHneiio poti 
867, finaUs poH 860 ponaiur. o/I /, 3S 870 ciescet E 



Digitized by Google 



38 



L. ANIIAJU 8BHKCAK 



sis licet segnis» properamus ipsi: 
prima quae vitam dedit hora, carpit. 

Tbebis laeta dies adest. 875 

aras Ungite supplices, 

pingues caedite victiiiias; 

pemiiilae maribus numa 

soUeiDDes agitent choroB; 

cessent deposito iugo 880 
arvi fertilis iBColae. 

Paz est Herculea maiiu 
Auroram inter et Hespemmy 
et qua sol medium tenena 
umbras corporibus negat; 
quodcumque alluitnr aohim 
longo Tethyos amMlu, 
Alddae domuit labor. 
transTectus vada Tartari 
pacatis redit inferis; 
iam nullus auperest timor: 
nil ultra iacet inferoa. 

Stantea aacrificus comas 
dilecta tege populo, 

H£RCVL£S 

Victrice dextra fuaua advmo Lycu8 
terram ceddit ore; tum quisquis comes 
fuerat tyranni iacuit et poenae comes. 
nunc sacra patri victor et superis feram 
caesisque meritas victimis aras colam, 

Te te laborum socia et adiutrix precor, 90O 
belligera Pallas, cuius in heva ciet 
aegis feroces ore saxifico minas; 
bMX Lycurgi domitor et rubri maris, 
tectam rirente cuspidem thyrso gerens, 
geminumque numen Pboebus et Phoebi soror: 906 
soror sagittis aptior, Phoebus lyrae; 
fraterque quisquis incolit caelum meus 

874 caf^sit ji 875 Ghorus praemiHiiur B. — conitmeti bini versut 
praeter primum, qui uncialibus scriptut «t^ et duo noviiiimo* E. — 
875—877 adfert Terentianus v. 2673 sq., 875 ilerum v. 2786 876 aram 
Terent. ed. pr, 878 matribos E 886 abluitur A 895 Hercules. 
Amphytrion. Megera. Ghoros teaenae interibit E H. Theseus A. M. A 
ef. i» 84. — iiltiice i#* adTenam ji 896 toiie B 899 Tietiiiiis aacfa 
scolam E 902 minas:- b e»x lm.B -908 fignrglJff 904 Tiienti A 



Digitized by Gc) 



BMBCTLES [wnm] 



29 



Bon ex noverca frater. huc appellite 

greges opimos; t quidquid IndomB segiB 

Arabesque odoris quidquid aiiioribus legunt 910 

conferte in aras, pinguis exundet vapor. 

populea nostras arbor exornet comas, 

te ramus oleae fronde gentili tegat, 

Ueseu; Tonantem nostra adorabit manus, 

tu conditores urbis et silvestria 915 

tnids antra Z^, nobilis Dircen aquae 

laremque regis adTenae Tyriisn oolea. 

date tura flammis. axph. Nate, manantes prius 

manus cruenta caede et hostili ezpia. 

HERC. Vtinam cruore capitis invisi deis 920 

libare possem: gratior duUus liquor 

tinxisset aras; victima haut uUa amplior 

potest magisque opima mactari lovi, 

quam rex iniquus. amph. Finiat genitor tuos 

opta labores, detur aliquando otium 925 

quiesque fessis. herc. Ipse concipiam preces 

love meque dignas. stet suo caelum loco 

tellusque et aequor; astra inoffensos agant 

aeterna cursus. alta pax gentes alat; 

ferrum omne teneat ruris innocui labor 930 
ensesque lateant. nulla tempestas fretum 
violenla turbet, nullus irato love 
exiliat ignis, nuUus hiberna nive 
nutritus agros amnis eversos trahat. 

venena cessent, nuUa nocituro gravis 935 

suco tumescat herba. non saevi ac truces 

regnent tyranoi; si quod etiamnum est scelus 

latura teUus, properet, et si quod parat 

iDonstrum, meum sit. sed quid hoc? medium diem 

cinxere tenebrae. Phoebus obscuro meat 940 

sine nube vultu. quis diem retro fugat 

agiique in ortus? unde nox atrum capnt 

ignota profert? unde tot steUae poium . • 

909 q. Ind. genus H^itkofiut praem, p, 78* q. Indi arvis secant 
B. Sekmidtku ch$. crU. p. 19. mro do iaeuna pat v, 909 eogitavi He 
fere explenda; [praestat coIcMDia Iglie propioris dei] 915 the. dii con- 
ditores^ 916 nobiles Dirces aquas 917 colis ^ 918 herg. d. t. f. 
AMPH. n. m, p. j4 920 cruorem ^ 922 aut E 924 tuus EA 
corr, g 926 quiesqj Ef sed i 2 m., dein ras. 1 Ul. E, item v, 927 
aiefiie 928 et aettMr eedd, eerremit iV. Hebuim adv, p. 322 997 
etiaminiiic sceliu g 941 Higiat £, eed i ea^mwL i m. 



Digitized by 



30 



U A2SNA&I SBIIBG4K 



implent diurnae? primus en noster labor 

caeli refulget parte non minima leo 9tt 

iraque totus fervet et morsus parat. 

iam rapiet aliquod sidus: ingenti minax 

stat ore et ignes efflat et rutila iubam 

cervice iactans quidquid autumnus gravis 

hiemsque gelido frigida spatio refert 

uno impetu transiiiet et verni petet 

frangetque tauri colla. ahph. Quod sobitum hoc Bialttm eat? 

quo, nate, vultus huc et huc acres re£m 

acieque falsum turbida caelum vides? 

HBRc. Perdomita telliu, Unniiia ceMenmt fn% tt6 

iaferna nostros regna seieere impetus: 

immune caelum eet, dignus Alcide labor. 

in alta mundi spatia anbiwue ferar, 

petatur aether — astra promittit pater. 

quid , si negaret? mb cepit terra Hereulem Mft 

tandemque superis reddit eaT ultre TDoat 

omnis deorum eoetus tt kiBt fores, 

una Tetante. recipis et reeena polum? 

an contumacis ianuaai mundi tnho? 

dubitatur etiam? vincla Satuno eixuam M 

coiitraque patris impii regniim impotena 

ayum resolvam; beUa Titanes parent» 

me duce furentes; aaxa cum nlfia foram 

rapiamque dextra plena Centauria iuga. 

iam monte gemino limitem ad superos agams 970 

rideat sub Ossa Pelion Chirott suum, 

in caelum Olympus terlio positus gradu 

perveniet aut mittetior. ampb. Infandos procid 

averte sensus; pectoris sani parum 

magni tamen compesce dementem impetum. 97S 
HERc. Quid hoc? Gigantes arma pestiferi movent. 
profugit umbras Tityos ac lacerum gerens 
et inane pectus quam prope a caelo sletil. 
labat Cithaeron, alta Pellene tremit 

Macetumque Tempe. rapuit bic Pindi iuga, 960 
hic rapuit Oeten, saevit horrendum Mimaos. 



947 rapial E 948 rutilat ji rutilam: m ex i 1 m, E cor- 
r9^t Idpthu 9S2 «dla I. ra9,im.B 9SS hue el illne Wl 
digous % ex m Im. E. — Alcidae vulgo 963 vetante recipi. sed K 
976 pestifera A 977 Tityus A 979 PalleDe A 989 mSKCntqiM 
Tempe A 981 iniaaoa E A Mimas AvmUiui 



Digitized by 



■IBGn.18 [rVRUIS] 



31 



flammifera Erinys Terbere eicusso sonat 

rogisque adosl» propius ac profrim sodes 

in ora tendit; saefa Ti8iphoBe« capot 

serpentibua vallata, poat raptnn eanen 961 

portam vacantem clanstl oppoaila faoe ^ 

sed ecce proles regia innnid ktet, 

Lyci nefandum semen: infieo patiri 

haec dextra iam tob nddet exontiol lem 

nervus sagittas — tela sie mitti docet 090 

Herculea. ahph. Quo bo caecus impegit furor? 

yastum coactis flexil arcnm eoniibus 

pbaretramque solvit, stridet emissa impetu 

harundo — medio spicuium cetto fugit 

▼ulnere reUeto. Hmc Ceteram prolem eruam W 

omnesque latebras. quid moror? maius mihi 

bellum Mycenis restat, ut Cyclopia 

eversa manibus saxa nostris concidant. 

huc eat et illuc valva deiecto obice 

rumpatque postes; culmeu impulsum label. 1000 

perlucet omnis regia: hic video abditura 

natum scelesti patris. amph. En blandas manus 

ad genua tendens voce miseranda rogat — 

scelus nefandum, triste et aspectu horriduml 

dextra precantem rapuit et circa furens 1005 

bis ter rotatum misit; ast illi caput 

soDuit, cerebro tecta disperso madent. 

at misera, parvum protegens natum sinu, 

Megara furenti simiiis e latebris fugit. 

HERC. Licet tonantis profuga condaris sinu, lOlO 

petet undecumque temet haec dextra et feret. 

AMPH. Quo misera pergis? quam fugam aut latebram pelis? 

nullus salutis Hercule infeslo est locus. 

amplectere ipsum potius et blanda prece 

lenire tempta. meg. Parce iam, coniunx^ precori tOli 

agnosce Megaram. natus hic tuUus tuos 

habitusque reddit; cernis, ut teadal manus? 

HBRG. Teneo no?ercam. sequere, da poenas mibi 

984 Tesiphone ^ (tysifone B) 989 levis E 991 invergit J 
993 paretramque E (h addU 2 m.). — stridit A 994 medium E 996 
omnisque E 997 Cyclopea E A 999 et om. E. — aula cgdd, cor- 
rexil Badeniut, — disiecto A tOOO columen A 1001 proewobat 
oninis A 1005 ffeeaole E 1012 latebras A 1015 cogQanx B 
1017 tendem B lOtS itniio nov. ^ 



Digitized by 



32 



L. AniSAEI S£N£CAB 



iugoqiie pressum libera turpi Io?em; 

sed aute matrem parvulum hoc moDStrum occidat. 1020 

MEG. Quo tendis amens? sanguinem fundes tuum? 

AMPH. Pavefactus infans igneo vultu patris 

perit ante vulnus, spiritum eripuit timor. 

in coniugem nunc clava libratur graviB — 

perfregit ossa, corpori Irunco caput 1026 

abest nec usquam est. cernere hoc audes, nimis 

vivax senectus? si piget luctus, habes 

mortem paratam: pectus in teia indue, 

vel stipitem. istuc caede nostrorum inlitum 

converte. falsum ac nomini turpem tuo 1030 

remove pareutem, ne tuae laudi obstrepat. 

CHOR. Quo te ipse, senior, obvium morti ingeris? 

quo pergis amens? profuge et obtectus late 

unumque manibus aufer Herculeis scelus. 

HERc. Bene habet, pudendi regis excisa eet domus. 1015 

tibi hunc dicatum, maximi coniunx loTiSf 

gregem cecidi; vota pereolvi libens 

te digna, et Argos victimas aliaa dabit 

AHPH. Nondum litaati, nate: conaumma. aaomm. 

stat ecce ad aras hoatiaf expectat madum lOiO 

cervice prona; praebeo occurro insequMr: 

macta — quid boc est? errat ades luminum 

visusque marcor hebetat; an Tidee Herculis 

manus trementes? ▼ultus in somnum cadit 

et fessa cervix capite smmmsso kbat; 1015 

flexo genu iam totus ad terram ruit, 

ut caesa silvis ornus ant portum mari 

datura moles. yim an leto dedit 

Idem tuos qui misit ad mortem fiiror? 

sopor est: redprocos spiritus motus agit. 1050 

detur quieti teropus, ut somno grari 

vis victa morbi pectus oppressum levet. 

removete, famuli, tela, ne repetat furens. . 



1020 monstrum aiiferam // 1021 Ilerculi datur E. — fun- 
dens ^ 1022 personae notam om. K. — igneo infans E 1023 
rapuit A 1024 conioge^ 1026 usquam: s ex m lm,£ 1029 
iBtoiii 9odd. €9mari, — caede moDstrorain eotUL oorfmii B, Se/midthu 
odf. erii, p, 28 1031 obsireMt ex obBtepitt tm, E 1032 Tku§{ 
nomen praefigitur E A corr. M {cf. /, 83 $q.). — ipsc geDltor A 1033 
1atet£ 1041 praebe^ 1043 niaeror^ maemor E correxit de H^Ua- 
mowitz 1047 portus A 1050. spiritus ia orlos E 1051 gravis A 



Digitized by Google 



HEftCVLBS IfVBENS] 



33 



CHORVS 

Lugeat aether magmisciue parens 
aethem alti teliusque ferax 1055 
et vaga ponti iqobilis unda, 
tuque ante omnes qui per terras 
tractusque maris fundis radios 
noctemque fugas ore decoro, 
fenride Titan: obitus pariter 1060 
tecum Aleides vidit et ortus 
novitque tuas utrasque domos. 

Solvite tantis animum monatris, 
solvite superi, caecam in melius 
flectite mentem. tuque, o domitor 1065 
Somne malorom, requies animi, 
pars humanae melior yitae, 
▼olucre 0 matris genus Astraeae, 
frater durae languide Mortis, 
veris miscens falsa, futuri 1070 
cerlus et idem pessimus auctor, 
pax errorum, portus vitae, 
lucis requies noctisque comes, 
qui par regi famuloque venis, 
pavidum leli genus humanum 1076 
cogis longam discere noctem: 
placidus fessum ienisque fove, 
preme devinctum torpore gravi; 
sopor indomitos alliget artus 
nec torva prius pectora linquat, 1060 
quam mens repetat pristina cursum. 

En fusus humi saeva feroci 
corde volutat somnia: nondum est 
tanti pestis superata mali; 

ciavaeque gravi lassum solitus 1085 
mandare caput quaerit vacua 
pondera dextra, motu iactans 
bracchia vano. nec adhuc omnes 
expulit aestus, sed ut iogenti 

1057 omnis E 1064 solvite o superi E. — rectam in melius codd. 
carrtxit if^ithofitu praem. p. 92 1068 volucer matris codd, (voiucre g) 
earremi laTOfBtiiriBl? X012]^fiierofwmeodd.e9rr€xUde^Uam9m(i* 
1076 discere mortein codd. eorrexit I. Douza {v. Delrio ad «.) 1077 anie 
V. 1075 A. — foves ^ 1078 devictum EA correxit Gronovius (cf, 
1,22}. — corpore E 1082 infiisaa E 1083 Yoluat E 1088 omnia^ 

SmiMM tr«soedla« II. 3 



Digitized by Google 



34 



vexata uoto servat lougos 109O 

unda tuniultus et iam veuto 

cessante tuiuet * * pelie iusanofi 

tluctus auimi, redeat pietas 

virtusque viro. vel sit potius 

mens vesauo coucita motu: 

error caecus qua coepit eat; 

solus te iam praestare potest 

furor insontem: proikna puris 

sors est manibus nescire nefas. 

Nunc Herculeis percussa sonent lioo 
pectora paUnis, mundum solitos 
ferre lacertos verbera pialsenl 
victrice manu; gemitus vastos 
audiat aether, audiat alri 
regina poli yastisque Cerox 1106 
qui colla gmi vincta catenis 
imo latitans Cerberus antro; 
resonet maesto damore chaos 
latique patens unda profundi: 1100 
pectora tantis obsessa malis 1112 
non sunt ictu ferienda levi, 
uno planctu tria regna sonent. 
et tu collo decus ac tdum 1116 
suspensa diu, fortis bamndo, 
pharetraeque graves, dite saeva fero 
verbera tergo; caedant umeros 
roboia fortes stipesque potens 
duris t oneret pectora nodis: liao 
plangant tautos arma dolores. 

Ite iutaustum geuus, o pueri, 1135 
noli per iter triste laboris, 1136 
non vos patriae laudis comites \\2l 
ulti saevos vulnere reges, 
uou Argiva membra palaestra 



et qui medius tua teia umea | seoserat aer. liio. ail 



1092 post tumet lacunam agnovit Ifilhofius praem. p. 95. in- 
leriit apodosis qualis est: [sic pristiaa adiiuc quatit ira virum] 1105 
TCfia J?. — vastusque B 1 1 10. 11 U d^imfii B. SekmidHnt {ef, h 102). 
— melius A, — aetber A 1117 pharetraeque leves A 1120 con- 
ieei: laceret post 1121 traiwi v, 11S5, 1136 7, 108 «f.) 1123 
ViliBceuos E uiti saavo A 



Digitized by Google 



HKaCVLKS [FVREiSSj 



35 



flectere docti fortes caestu 
fortesque manu (1130) nondumque ferae 
terga iubatae * * iam tamea ausi 
lelum Scythicis leve corytis 
missum certa iibiare manu 
tutosque fuga figere cervos: 
ite ad Stygios, umbrae, portus 
ite, iDnocuae, quas in primo 
limine vitae scelus oppresait 
patriusque furor: 
ite, iratos ?isite reges. 

HERCVLES 

Quis hic locus, quae regio, quae muudi plaga? 
ubi sum? sub ortu solis, an sub cardine . 
glacialis ursae? numquid Hesperii maris 1140 
extrema teilus hunc dat Oceano modum? 
quas trahimus auras? quod solum fesso subest? 
certe redimus — unde prostrata ad domum 
video cruenta corpora? an nondum ezuit 
simulacra mens inferna? post reditus quoque 1145 
oberrat ocolia turba feralis meis? 
pudet fateri: pa?eo; nescio quod mihi, 
iiescio quod animus grande praesagit malum. 
ubi eSy parens? uln iila natorum grege 
animosa coniunz? cur latua laevum ?acat 1150 
spolio leonis? qoonam abit tegimen meum 
idemque somnd moUis Herculeo toms? 
ubi tela? ubi arcns? arma quis ?i?o mihi 
detrahere potuit? spolia qnis tanta abstnlit 
ipanmque quis non Herculis somnum hormit? 11&& 
libet meum ?idere ?ictoremy libet 
exurge, ?irtU8, quem no?um caelo pater 
genuit relicto, cuius in fetu stetit 
nox longior quam nostra — qnod cemo nefas? 
nati cmenta caede confecti iacent, ii60 

1125 fl. forti fortes et forles forti ^ 1126 interposui v. tlSO, 
sententiae hoe fere deesse ratus : [vulnere gaesi frangere torti] cf. /, 104 
1127 Scythici leve coryti A 1137 visere ^ 1138 Herc. Amph. Thes. 
tewnae inscriptum 1140 glatiali E 1143 prostrata domo eaiML 
ton^t B. SekmidUui oA». erU. p. 25 1146 obonat B, — oenloo 
t. f. meoB J 1147 quid g 1149 ubi est ^ 1150 cur ,en latus E 
1151 tegmen g 1165 qai noii £ 1157 exoige Tictoc A 1158 
caias iacestu J 

3* 



1125 
IIX 

1129 
lldl 



1134 
1197 



Digitized by Google 



36 



L. AMNAKI SKSiSCAS 



perempta coniuDx. quis Lycus regDum obtioet 1161 

Hercule reyerso? quisquis Ismeui loca, 1163 

Actaea quisquis arva, qui gemiuo mari 

pulsata Pelopis regoa DardaDii colis, 1165 

succurre, saevae cladis auctoreui indica. 

ruat ira in omnes: hostis est quisquis mihi 

non monstrat hostem. victor Alcidae, lates? 

procede, seu tu viDdicas currus truces 

Thracis cruenli sive Geryonae pecus 1170 

Llbyaeve dominos, nuUa pugnandi mora est. 

en nudus asto; yel meis armis licet 

petas inermem. cur meoa Tbeseus fugit 

paterque vultus? ora eur conduut sua? 

differte fletus; quis meos dederit neci 1176 

omnes simul, profare — quid, genitor, siles? 

at tu ede, Theseu, sed tua, Theseu, fide. 

uterque lacitus ora pudibunda obtegit 

furtimque lacrimas fundit. in tantis malis 

quid est pudendum? numquid Argivae impotens 1180 

dominator urbis, numquid infeslum Lyci 

pereunlis agmen dade nos tanta obmit? 

per te meorum facinorum laudem precor, 

genitor, lulque nominis semper mihi 

numen secundum, fare. quis fudit domum? 1185 

cui praeda iacui? amph. Tacita sic abeanl mala. 

HERc. Vt inultus ego sim? amph. Saepe nndicta obfuit 

HEEC. Quisquamne segnis tanta tolerayil mala? 

AMPH. Kaiora quisquis timuit hbrc. His etiam, pater, 

quicquam timeri maius aut grayius potest? 1190 

AMPH. Cladis tuae pars ista quam nosti quota eei? 

HERC. Miserere, genitor, supplices tendo manus. 

quid hoc? manus refugit — hic errat scelus. 

unde hic cruor? quid illa puerili madens 

harundo leto? tincta Lernaea est nece — 1195 

iam tela video Dostra. dod quaero manum. 

quis potuit arcum flectere aut quae dextera 



quis tanta Thebis scelera moliri aQsm est ll$2 



1162 delwi cf, l p» m 1167 raatnF io omiiis E 1170 strer- 
geryone E slvc Geryonis j4 1175 defer tellus E 1176 omnis E 
1177 aut tuae de Th. E 1180 potens A 1168 toieiabit £ 1L95 
leraae E, — est addidi 



Digitized by Google 



HBBCVLBS [fVRBNS] 37 

sinuare nervum vix recedentem mihi? * 

ad V08 revertor; genitor, hoc nostrum est scelus? 

tacuere — nostrum est. amph. Luctus est istic tuus, 1200 

crimen novercae: casus hic culpa caret. 

HERc. Nunc parte ab omni, genitor, iratus tona, 

oblite nostri vindica sera manu 

saltem nepotes. stelliger mundus sonet 

flammasque et hic et ille iaculetur polus; 1205 

rupes ligatum Caspiae corpus trahant 

atque ales avida — cur Promethei vacant 

scopuH? vacat cur vertice immenso feras 

volucresque pascens Caucasi abruplum latus 

nudumque silvis? illa quae pontum Scytben ' 1210 

Symplegas artat hinc et hinc vinctas manus 

distendat alto, cumque revocata vice 

in se coibihit saxaque in caelum exprimeut 

actis utrimque rupibus medium mare, 

ego inquieta montium iaceam mora. 1211^ 

quin structum acervans nemore congesto, aggerem 

cruore corpus impio sparsum cremo? 

sic, sic agendum est: interis reddam Herculem. 

AMPH. Nondum tumultu pectus attonito carenB 

mutavit iras quodque babet proprium fttror, 1220 

in se ipse saevit. hbec. Dira Furiarum loca 

et inferorum carcer et sonti plaga 

decreta turbae — si quod exiiium latet 

ulteriua Erebo, Cerbero ignotum et mihi: 

hoc me abde, tellus; Tartari ad finem ultimnm 1226 

mansurus ibo. peetus o nimium feruml 

quis vos per omnem, liberi, sparsos domum 

deflere digne poterit? bic durus malia 

lacrimare vultus nescit. huc arcum date, 

date huc sagittaa, stipitem huc vaatum date. 1280 

tibi tela firangam noatra, tibi nostroo, pu^t 

rumpemus arcua; at tuis stipes graris 

ardebit umbris; ipsa Lemaeis firequens 

pharetra telia in tuos ibit rogos: 



1198 nervoe E. — paene cedentem ^ 1208 paietur vertice ^ 
vagetor v. E correxi 1210 scythem E 1217 cremem ^ 1219 
attonitum caret A 1223 turbae et si ^ 1225 huc A 1229 huc 
ensem date codd, correxit ff^ithofius praem, p. I2i 1230 om. E 
1232 ac toia J 



f 

Digitized by Google 



38 L. ANNAEI SENECAB 

dent arma poenas. tos quoque infaustas meis 1235 

cremabo telis, o novercales manus. 

AMPH. Quis nomen usquam sceleris errori addidil? 

HERc. Saepe error ingens sceleris obtinuit locum. 

AMPH. Nunc Hercule opus est: perfer hanc molem mali. 

HERC. Non sic furore cessit extinctus pudor, 1240 

populos ut omnes impio aspectu fugem. 

arma, arma, Theseu, flagito propere mihi 

subtracta reddi — sana si mens est mihi, 

referte manibus tela; si remanet furor, 

pater, recede: mortis inveniam viam. 

AMPH. Per sancta generis sacra, per ius nominis 

utrumque nostri, sive me altorem vocas 

seu tu parentem, perque venerandos piis 

canos, senectae parce desertae, precor, 

auoisque fessis; unicum lapsae domus 1250 

firmamen , unum lumen afflicto malis 

lemet reserva. nullus ex te contigit 

fructus laborum; semper aut dubium mare 

aut monstra timui; quisquis in toto furit 

rex saevus orbe, manibus aut aris noceQSy 12f6 

a me timetur; semper absentis pater 

fmctum tui tactumqne et aspectum peto. 

HBRC. Cur animam in ista luce detineam ampliiis 

moreniue nil est: cuncU fBnm amiai bona, 

mentem anna famam coniugem natos manus, IM 

etiam furorem. nemo poUuto queat 

animo mederi: morte aanandam est scelos. 

AMPH. Perimes parenlem. biih:. Facere ne poaaim , occidam. 

AMPH. Genitore coram? hbrc Cernere hunc docai nefas. 

ijiPH. Hemoranda potiua omnibus facta intuens 129 

unius a te criminis veniam pete. 

HBBc. Veniam dabit aibi ipact qui nuUi dedit? 

laudanda fed iussui: hoc unum meum est 

succurret genitor; te pietas movet 

aeu triste fiitum sive Tiolatom decus 1276 

virtutis: effer arma; vincatur mea 



1237 Tk9t€0 daiur A. — • unquam A, — dedit A (iodidit 1238 
«emper ftuor ingens E 1239 Tku90 d^Oitr A 1240 furor recessit 
— pudor: d postea additum et o corr, ex e 1 m. E 1247 auctorem 
EA corr. q 1251 afflictis E 1259 nihil codd. 1263 et 1264 
priora hemistichia Theteo dantur A 1266 peto A 1270 factum 
E. — ▼ioUtoe A 



Digitized by Google 



HBCVLES [PTRBm] 



39 



fortuDa dextra. thbs. Sunt (fuidem pairiae |»reces 
saiiB efficaces, sed taiDen nostro quoqve 
movere fletu. surge et adversa impetu 
perfringe solito. nuno tuum Bulli imparem tm 
animum malo resume, nuae «agna tibi 
▼irtute agendum est: Hercnlen irasci veta. 
ttEBC. Si Yivo, feci scelera; si morisr, tuli. 
purgare terras fvopero — * iamdndum mihi 
monstrum impium saevunHpie et immite ae ferum nso 
oberrat: agedum dextra, conare aggredi 
ingens opos, labore bis seno amplius. 
ignava cessas, fortis in puevos roodo 
pavidasque matres? arma nisi dantnr mihi, 
aut omne Pindi Thracis exddam nemus 1988 
Bacchique lucos et Cithaerefiis iuga 
meoum cremabo, aut teta cum domibns suis 
dominisque tecta, eum deis templa omnibus 
Thebana snpra corpus excipiam meum 
atque urbe versa condar, et, si fortibus 1M 
leve pondus uroeris moenia immissa incident 
septemque opertus non satis portis premar, 
onus omne media parte quod mundi sedet 
dirimitque superos, in meum vertam caput. 
ABiPH. Reddo arma — herc. Vox est digna genitore Her- 

culis. 1295 
hoc en peremptus spiculo cecidit puer — 
AMPH. Hoc luno telum manibus immisit tuis. 
HERc. Hoc nunc ego utar. amph. Ecce quam misenim metu 
cor palpitat pectusque sollicitum ferit. 

herc. Aptata harundo est. amph. Ecce iam facies scelus laoo 
volens sciensque. herc. Pande, quid fieri iubes? 
amph. Nihil rogamus: noster in tuto est dolor. 
Batum potes servare tu solus mibi. 



1272 fortuna: na add. Sm, E 1274 moveare ^ 127S feti E 
1280 et om. E. — immitte E 1283 ignave codd. correxit lac. Gro- 
novius 1284 pavidamque matrem E. — dentur A 12S7 aut om. 
Eji add, ^ 1200 eversa B 1293 qaa niiindiis j4 quo ^ 1295 
redde j4. — redde a. BereuH^ vox e. q. $. Amphilryoni dantur A. — 
dignatore hercnlis {om. geni) E 1296. 1297 Amphitryoni continu-' 
antur A 1297 emisit A 1290 corpusque codd. correxit GronO" 
vius ef.L22 1300 totus Amphitryoni continuatur A 1301 Am-* 
pkitryoni Mum wnHnuant eodd, eorrexit Butgorilm {F. L. p. 495). 
— - quod iabet.8 : s eorrig$ndi emua add. InL B 1302 Bet^ 
euH daiur g 



Digitized by Google 



40 



L. AWIAEl 6ENBCAB 



eripere nec tu; maxlinimi evasi roetum: 

miserum haut potes me facere, feiicem potea. IW 

sic statue, quidquid statuis, ut causam tuam 

famamque in arto stare et andpiti scias:. 

aut Tivis aut occidis — hanc animam levem 

feaaamque aenio nec minua feaaam malis 

in ore primo teneo. tam tarde patri ISIO 

yitam dat aliquia? non feram ulteriua moram, 

t letale ferro pectus impreeso induam: 

hic, hic iacebit Herculis sani acelus. 

BBBG. .lam parce, genitor, paree, iam reyoca manum. 

succumbe, lirtua, perfer imperium patria. 1315 

eat ad labores hic quoque Herculeoa labor: 

▼iifamus. artus alieva afflictos aolo, 

Theseu, parentis. dextra contactus pios 

sceterata refngit. ahph. Hanc manum amplector iibena, 

hac nisus ibo, pectori iianc aegro admovens 1320 

pdlam doiores. hbrc. Quem locum profugua petam? 

ubi me recondam quaTe tdlure olM*uar7 

q|uis Tanais aut quis Nilus aut quis Penica 

Tiolentus unda Tigris aut Rhenus ferox 

Tagusve Hibm turbidus gaza fluens 1325 

abluere dextram poterit? arctoum iicet 

Maeotis in me gelida transfuodat mare 

et tota Tethys per raeas currat manus, 

baerebit altum facinus. in quas impius 

terras recedes? ortum an occasum petes? 1393 

ubique notus perdidi exilio locum. 

me refugit orbis, astra transversos agunt 

obliqua cursus, ipse Titan Cerberum 

meliore vultu vidit. o fidum caput, 

Theseu, latebram quaere longinquam abditam; 1385 
quoniamque semper sceleris alieni arbiter 
amas nocentes, gratiam meritis refer 
vicemque noslris: redde me infernis precor 
umbris reductum, meque subiectum tuis 



1304 Theseu ipse necdum maximum A 1305 me om. E 1309 
quaBsam malis A 1312 impressum A. — letale ferrum pectoii im- 
preasum edidit Delrio {g). conieci: moram, let. ferrum: pectus im- 
presao iDduain. 1316 herculeus E 1318 contractus E, sed r ex^ 
poiM?. Inu . 1320 pectore B, — cao 1322 obroain A 1324 
tbeniis E 1325 padosve biberatiir bibaB B 1330 lecidet B 1336 
qaiqiie iemper g 



Digitized by Google 



mBGVLBS [fVRBNS] 



41 



substitue TiDclis: iUe me abscondet locus — 1340 

sed et itte uovit. thbs. Nostra te tellus manet. 

illic solutam caede Gradivus mauum 

restituit armis: illa te, Aldde, Tocat, i 

facere innocentes terra quae superos solet* 



1340 restltDe codd. eorrBxi 1342 erede B 

MARCI. LVCII. ANNEI SENECAE. HERCVLES | EXPUCIT. IN- 
GIPIT FEUG1T£R | TROADVM vHEGVBA E tefuiiur Thyettet J 



« 



Digitized by 



/ 



T R 0 A D E S 



Digitized by Google 



P£RSOJSA£ 



HEGVBA 

TALTHTBPTS 

PTRRHVS 

A6AMEBIN0 

GALGHAS 

ANDROMAGHA 

SENEX . 

ASTTANAX 

YUXES 

HELENA 

NVNTIVS 

POLTXENA tadti 

GH0RV8 

SCAENA TROiAE 



HECVBA 

Quicumque regno fidit et magna potens 
(lominatur aula nec leves metuit deos 
animumque rebus credulum laetis dedit, 
me videat et te, Troia: non umquam tuiit 
documenta fors maiora, quam fragili loco 6 
starent superbi. columen eversum occidit 
p6UeDti& Asiae, caelitum egregius labor; 
ad cuius anmt Tenit et quae frigidum 
B^tena Tanain ora pandentem bibit 

et qui renatum primns excipiens diem 10 

tepidum mbenti Tigrin immiscet freto, 

ezcisa ferro est, Pergammn incubuit sibi. 14 

en aha muri decora congestis iacent IS 

tectifl adusti; regiam filammae ambiunt 

omnisque late fumat Assaraci domus. 

non prohibet avidas flannna Tictoris manus: 

diripitur ardens Tiroia. nec caehim patet 

undante fumo: nube ceu densa obsitus M 

ater favilla squalet Uiaca dies. 

stat aridus irae rictor ^ lentum Uinm 

metitur oculis ac decem tandem ferus 

ignoscit annis; horret aflyctam quoqoe, 

rictamque quamris rideat, haut credit sibi 36 

potuisse rinci. spolia popuktor rapit 



et qute Tagos vicina prospiciens Scythas . U 
ripam catenis Ponttcam moii fcyit 



TBOhSmS TROAS^ TRAGOEa>IA TR0AD06 rAn . HEGYBA ^ 
A§iidofr0hi$ Q^wmM v. 861 ei 1053 

4 pott non eras. n E S qui 10 renatam prorsus j4 11 
tigrim E 12. 13 delevi cf. 1, 209 15 congesti A 16 adustis A 
17 domus: \x ex o 2m, E 19 troia: post i era*. 1 vel s E 22 ira 
A, — iUom: il rai. 9x >vi B 25 aut E {tup. sm 2m, non) 



Digitized by 



46 



L. AMMASI SENSCAE 



Dardania; praedam mille non capiunt rates. 

Testor deorum numen adversum mihi, 
patriaeque cineres teque rectorem Phrygum 
quem Troia toto conditum regno tegit, 30 
tuosqae manes quo stetit stante llium, 
et T08 meorum liberum magni greges, 
umbrae minores: quidquid adversi acciditf 
quaecumque Phoebas ore lymphato furena 
credi deo Tetante praedixit mala, 85 
prior Hecuba vidi gravida nec tacui metus 
et vana vates ante Casaandram fui. 
non cautua ignes Ithacus aat Ithad comes 
noctumus in yns sparsil ant fallax Sinon: 
meus ignis iste esl, flKibtts ardetis meis. 40 
sed quid ruinas urbis eversae gefltts, 
vivax senectus? respice infelix ad hos 
luctus recentes: Troia iam Tetus est malum. 
vidi ezecrandum regiae ciedis nefas 
ipsasque ad aras maius admissum scelos 4& 
t Aeacis annis, cum ferox, scaeva manu 
coma reflectens regium torta caput, 
alto n^andum vuhieri ferrum abdiiit; 
quod penitus actum cum recepisset Kbens, 
ensis senili siccus e iuguk> redit. 10 
placare quem non potuit a caede effera 
murtalis aevi cardinem extremum premens 
superique testes sceleris et quoddam sacrum 
regni iacentis? ille tot regum parens 

caret sepulcro Priamus et flamma iodiget SS 
ardente Troia. non tamen superis sat est: 
dominum ecce Priami uuribus et natis legens 
sortitur urna praedaque en vilis sequar. 
iiic Hectoris coniugia despondet sibi, 

hic optat Heleni coniugem, hic Antenoris; 00 
nec dest tuos, Cassandra, qui tlialamos pelat 
mea sors timetur, sola sum Danais metus. 
Lamenta cessant? turba captivae mea, 



29 phyrigiim E 31 quodque stetit ante Ilium (Ilion) ^4 46 
Aeacidae ^4 Aiacis Gronovius Aeacidae ab armis N, Hetjuiu* adv. 
y, 151. conieei: ipsasque ad aras (roaius admissnmst fide) A««cidi8 arma, 
ciiiD (AeadAs SeaHgtr, ef. DraetmL 1S5 ed. DmAn) SS semli 
tinctus J 58 quondam ^ 56 toperl g 58 piaeda qnem idiis A 
63 cesaent ^ 



Digitized by 



TftOAMS 



47 



ferite palmis pectora et planotus date 

et iusta Troiae facite — iamdadiuii aonet 65 

fataUs Ide, iudiGis dirl doinus. 

CHORVS 

Non rude vulgus lacnmisque jQovun 
lugere iubes: hoc conliuuis 
egimus annis, ex quo tetigit 

Plirygius Graias hospes Amyclas 70 

secuitque fretum pinus matri 

sacra Cybebae. 

decieus nivibus canuit Ide, 

decieus nostris uudata rogis, 

et Sigeis trepidus campis 75 

decumas secuit messor aristas, 

ut nulla dies maerore caret. 

sed nova lletus causa mioistrat: 

ite ad plauclus, miseramque leva, 

regiua, mauuni. vulgus domiuam 80 

vile sequeniur: nou iudociles 

lugere sunius. 

HEc. Fidae casus nostri comites, 

solvite crinem, per colla fluant 

maesta capilli tepido Troiae 85 

pulvere turpea: (I02''j complete maiiua, 

hoc ex Troia sumpsisse licet. t03 

paret exertos turba lacertos; 87 

veste remissa aubstringe sinus 

uteroque tenus pateaat artua. 

ctti coniugio pectora velas, 90 

captive pudor? 



64 — 164 exlant in cod, Ttiuaneo Paris, 8071 saec, ixjx folio 
57*; vid9 HMOwi H PeipeH praef. p. XDf, fiofi tmimd manifettot 
Hbrarii errores. de verntum disposiHina efl i, 138 67 chorvs tro- 
ABVM E Th, 70 phyrgius E lineoiis eorr, 72 GybeUae J Gybelae B 
Gibebe Th. 72 — 82 dimetris dispotita quorum primi duo uno versu 
coniuncti suni E 73 nivibus: ivibus t. ras. 2m, E. — decies - de- 
deas Th, deeiens ~ decies E 74 Ide nostris A 76 decimas Th, 
dMfos A 77 vulgo posi 77 looem^ pott 79 finalom ditUnoiionom 
ponusU planetumqiie Th. — miseramque leva: qae 1 i. ras. 2m.B 
81 seqoamar 83—97 flendi trimetris circumscripta E 85 tre- 

pido E Th. post v. 86 F. Haasius [misc. phiL III p. 12) posuit verba 
compiete - licet posl v. 102 tradita^ ubi Hecubae dantw in ehoro 
eonUnuantur in B. — complecte E 



Digitized by Google 



48 



L. ANMA£1 S£I>i£CAE 



cingat tuuicas palla solutas, 

vacet ad crebri verbera plauctus 

furibunda manus — placet hic habituSf 

placet: agnosco Troada turbam, 95 

iterum luctus redeant veteres, 

solitum fleDdi viocite morem: 

Heotora flemus. 

GBOB. Solvimus omnee lacerum muUo 

fanere crinem; coma demisBa esl loo 

iibera nodo sparaitque cinis 

fervidus ora. 

cadit ex umeris vestis apertis t04 

imnmque tegit auffulta latus; 105 

iam nuda Tocant pectora dextras: 

nunc, nunc Tires exprome, dolor. 

Rhoetea sonent litora planctu, 

habitansque cavia montibus £cho 

non, ul eolita est, eztrema brevis lio 

▼erba remittaty totos reddat 

Troiae gmitus: audiat omnis 

pontus et aether. saevitey manus, 

pulsu pectus tundite vasto, 

non sum solito contenta sono: lis 
Hectora flemus. 

HEc. Tibi nostra ferit dextra lacertos 
umerosque ferit tibi sanguineos, 
-tibi nostra capul dextera pukat^ 
tibi maternis ubera palmis 120 
laniata iacent: fluat et multo 
saDguine maoet quamcumque tuo 
funere feci rupta cicatrix. 
columen patriae, mora latorum, 

tu praesidium Phrygibus fessis, 125 
tu murus eras umerisque tuis 
stetit illa decem fulta per annos: 
tecum cecidit summusque dies 



95 Troada; d 1. ra#. 2 li(t.2m.E 97 vincite usque ad Ub di- 
metri decurrunt E 100 diinissa codd. correxit Scaliger 101 cinis: 
ci ras. ex ca E 104 cadat A 105 utrumque te^at A Ique teg^it Th, 
107 hanc iiiine E wrr, 2 m, 108 planctas Tk, 114 vasto tan<lite 
pectus A 116 m&nometer, 117->131 trimelri E 117 haec tibi Th. 
HEG. haec tibi E cho. tibi A 121 iania iacent JS. — fluit A 122 
manat A, — frigibus E 



Digitized by Google 



TROADKS 49 

Hectorb idem patriaeque fuit. 

- Vertite planctus: Priamo ?estros lao 
fundite fletU8, satis Hector habet. 
CHOR. Accipe, rector Phrygiae, plaDctus, 
accipe fletus,H[)is capte senex. 
liil Troia semel le rege tulit, 

bis pulsari Dardana Graio 136 
moenia ferro bisque pharetras 
passa Herculeas. post elatos 
Hecubae partus regumque gregem 
postrema paler funera cludis 

magnoque lovi victima caesus 140 

Sigea premis litora trnncus. 

HEc. Alio lacrimas flectite vestras: 

non est Priami miseranda mei 

mors, Iliades — felix Priamus 

dicite cunctae: liber manes 145 
vadit ad imos, nec feret umquam 
victa Graium cervice iugum; 
non ille duos videt Atridas 
nec fallacem cernit Vlixen; 

non Argolici praeda triumphi 1(0 
subiecta feret colla tropaeis; 
non adsuetas ad sceptra manus 
post terga dabit currusque sequens 
Agamemnonios aurea dextra 

vincula gestans latis fiet ' M 

pompa Mycenis. 

CHOB. FeHx Priamus dicimus omnes: 
eecum excedens sua regna tulit; 
nunc Elysii nemoris tutis 

errat in umbris interque pias 160 
felix animas Hectora quaerit. 
felix Priamus, feiix quisquis 
beilo moriens omnia securo 
eonsumpta tuiit. 



130. 131 Hecubae daniist A 132—141 dinutH E 135 bis 
polsari vidit D. g. E Th. 137 post te latos E 13S regumque 
rogos A 142—155 gestans trimetri E 143 miseranda: ise i.ras. 
4 liU. 2 m. E. — mei: i add. 1-2 m. E me Th. 147 vincta ^ 
148 vidit A 149 Vlixem EA Vlixen Th, 153 poterga Th. 155 
laetis A 159 tiitiis A 163 consumpta videt A 

SmMM tngo«diM IL 4 



Digitized by 



L. ANlf ASI 8BMBGAB 

I 

TALTHYBiVS 

^ 0 loDga Dauais seniper in portu mora, 

seu pelere bellum, pctere seu patriam volunt. 165 
fcHOR. Quae causa ratibus laciat et Danais moram, 
effare, reduces quis deus claudat vias. 
TAL. I'avet animus, artus horridus quassat tremor. 
maiora veris monstra(vix capiunt fidem)^^ 
vidi ipse, vidi. summa iam Titan iuga 170 
stringebat ortu, vicerat noctem dies, 170 G. 

cum subito caeco terra mugitu fremeus 
concussa totos traxit ex imo sinus; 
movere silvae capita et excelsum uemus 
fragore vasto tonuit et lucus sacer; 

Idaea ruptis saxa ceciderunt iugis. 175 

nec terra solum tremuit: et pontus suum 

adesse Achilien sensit ac stravit vada. 

tum scissa vallis aperit immeusos specus 

et hiatus Erebi pervium ad superos iter 

tellure fracta praebet ac tumulum levatj 180 

emicuit iugens unibi-a Thessalici ducis, 

Threicia quahs arma proludeus tuis 

iam, Troia, fatis stravit aut IVeptunium 

cana nitentem percuHt iuvenem coma, 

aut cum ioter acies Marte violento furens 

corporibus amnes clusit et quaerens iter 

tardus cnieoto Xautbus erravit vado, 

aut cum superbo victor iu curru stetit 

egitque habenas Hectorem et Troiam trabens. 

implevit omne Utus irati sonus: 190 

4te, ite inertes, manibus meis debitos 

auferte bonores, solvite ingratas rates 

per nostra ituri maria — non parvo luit 

iras Acbillis Graecia et magno luet. 

desponsa nostris cineribus Polyxene 195 
Pyrrbi manu mactetur et tumulum rigeU' 

teaenae irueHpimn : Talthybius Gbonu 164 qaaiii looga A 167 

effare edoce quis E 170 G. {numertu Gronovii errore nattu) ortus j4 
172 caecos tr. e. i. sonos ^4 176 nec sola tellus tremuit A 178 
tunc scissa lellus A 182 praeludens A 184 cana: ca 2 m. corr. 
ex ce E 187 crueoto xantbas: o 2m. ejp u, x i» rat, {fuisse videtur 
Graentos anthuB) E 191 ite Mme/ B, — debitos nanibns meia A 
192 afferte E 193 Inet A 194 tt magno A 195 Pdyicna B 



Digitized by Google 



TAOADfiS 



haec fatus alta nocte t divisit diem 
repetensque Ditem mersus ingentem speeom 
coeunte terra iunxit. immoti iacent 

tranquilla pelagi, ventus abiecit minas 200 
placidumque fluctu murmurat leni mare, 
Thtonum ab aito cecioit hymenaeum chorua* 

PYRRHVS 

Cum laeta pelago vela rediturus dareSi 
excidit Achilles cuius unius manu 
impulsa Troia, quidquid adiecit morae 
illo remoto, dubia quo caderet stetit. 
velis licet quod petitur ac properes dare, 
sero es daturus; iam suum cuncti duces 
tulere pretium. quae minor merces potest 
tantae dari virtutis? an meruit parum 
qui, fugcre bellum iussus et louga sedens 
aevum senecta ducere ac Pylii senis 
transcendere annos^ .exuit matris dolos 
falsasque vestes, fassus est armis virum? 
inhospitali Telephus regno impotens, 
dum Mysiae ferocis introitus negat, 
rudem cniore regio dextram imbuit 
fortemque eandem sensit et mitem manum* 
cecidere Thebae, vidit Eetion capi 
8ua regna victus; clade subversa est pari 
apposita celso parva Lyrnesos iugo, 
captaque tellus nobilis Briseide 
et causa litis regibus Chryse iacet 
et nota fema Tenedos et quae pascuo 
fecunda pingui Thrados nutrit greges 
Scyros fretumque Lesbos Aegaeum secaus 



197 alta voce dimUit diem ^ conieci: mutavit diem iive: alta nocte» 

iam vitans diem r. D., mersus 199 immota E 202 Trilon A. — choro A 
203 scaenae imcriptum: Pyrrhus Agamemnoii (Asameaou E) Gaichas 
205 tic A: 

impulsa Ttoia corrait tandem solOy 
brevi repeDBana quidquid adiedt moiae 
ScyiOB fretumque Lesbos Aegeum secans; 
i)lo lemoto duhia qao caderet atetit. 

210 virtuti codd. an is Bieniit etUHones pott Aldinam. correxit PU^ 
perut 212 senecta degere A. — pyUi aenis £ 219 vidit et longa- 
pi £ 226 pott V. 205 ponitur A 

4» 



Digitized by Google 



206 



210 



215 



m 



52 



L. AICNABI 8BNECAB 



et cara Phoebo Gilla; quid quas alluit 

▼ernis Caycus gurgitem attoUens a^k? 

haec tanta cladea gentiuiD ac taotua pavor, 

eparsae tot nrfoes tnihinis nsti modo 230 

alterius esset gloria ac aummum decna: 

iter est Achillis; sic roeus veoit pater 

et tanta gessit bella, dum bellum parat. 

ul alia sileam merita, non unus satis 

Hector fuisset? Ilium vicit pater, 236 

vos diruistis. inclitas laudes iuvat 

et facta magni clara geuitoris sequi : 

iacuit peremptus Hector ante oculos patris 

patruique Memnon, cuius ob luctum pareDS 

pallente maestum protulit vultu diem; 240 

suique victor operis exemplum horruil 

didicitque Achilles et dea nalos mori. 

tum saeva Amazon ultimus cecidit metus — 

debes Achilli, merita si digne aestimas, 

et si ex Mycenis virginem atque Argis petat. 245 

dubitatur et iam placita nunc subito improbas 

Priamique natam Pelei nato ferum 

mactare credis? at tuam natam parens 

Helenae immolasti: solita iam et facta expeto. 

AGAM. luvenile vitium est regere non posse impetum; 250 

aetatis alios fervor hic primus rapit, 

Pyrrhum paternus. spiritus quondam truces 

minasque tumidi lentus Aeacidae tuli: 

quo plura possis, plura patienter feras. 

Quid caede dira nobiles clari ducis 2S6 
aspergis umbras? noscere hoc primum decet, 
quid facere victor debeatt victus pati. 
violenta nemo imperia continuit diu, 
moderata durant; quoque Fortuna aitius 
evexit ac le?avit humanas opes, 260 
hoc se magis supprimere felicem decet 
yariosque casus tremere metuentem deos 
nimium faventes. magna momento obrui 
▼incendo didici. Troia nos tumidos facit 



227 sacra Phoebo ^ 22S calchus E 232 Achilli g 237 et 
clara magni facta A 239 mennon E 243 tum versa A. u. c. timor A 
244 digna E 245 vul^o etsi 246 etiam? placita vulg. correxit 
Sueeh^lBnu, — nec subito probas A 247 patriamque gnatam E 
261 primae A 252 trueis E 264 fids ^ 



Digitized by Google 



TR0ADB8 



53 



nimium ac feroces? stamus lioc Danai loco, W 
unde illa cecidit. fateor, aliquando impoteus 
regno ac superbus altius memet tuli; 
sed fregit iilos spiritus haec quae dare 
potuiflset aliis causa, Fortuuae favor. 
tu me Buperbum, Priame, tu timidum facia. 270 
ego esse quicquam soeptra msi rano putem 
fulgore tectum nomen et falao oomam 
rindo decentem? casus haec rapiet breris, 
nec mille forsan ratibus aut annis decem. 274 
eqnidem fatebor (pace dixiaae hoc tua, 275 
Argiva teUus, liceat) affUgi Phrygas 
vincique Tolui: ruere et aequari solo 
utinam arcuiaacm. sed regi trems nequit 
et ira et ardens hostis et victoria * 
commissa nocti. quidquid indignum aut ferum 
cuiquam videri potuit, hoc fedt dolor 
tenebraeque, per quas ipse se irritat furor, 
gladiusque feUx, cuius infecU semel 
▼ecors fibido est. quidquid eversae polest 
superesse Troiae, maneat: exactum satis 
poenarum et ultra est. regia ut virgo occidat 
lumuloque donum detur et cineres riget 
et raciaus atrox caedis ut thalamos vocent, 
non patiar. in me culpa cunctorum redit: 390 
qui non velat peccare, cum possit, iubet. 
PYBRH. NuUumne Achillis praemium manes ferent? 
AGAM. Ferent, et illum laudibus cuncti cauent 
magnumque terrae nomen ignolae audieot. 
quod si levatur sauguine infuso cinis, 295 
opima Phrygii colla caedantur greges . 
fluatque nulli Hebilis matri cruor. 
quis iste mos est? quando in inferias homo est 
impeusus hominis? detrahe invidiam tuo 



non omnibng fortnna tam lenta imminet S75 



269 alii j4 273 vinclo tegentem — rapit g 274 forsam E 
276 anle 274 E. delevi. cf. /, 35 279 etiam arguissem codd. cor- 
rexit Madvigius adv. II p. 120 (arcuissem Liptitu) 283 se om, E 
ipse om. ^ .288 tumaltoque E, ted i expunci, 289 vocan J 
295 «cinis: hiis U rcr. lUL 2-1 B 29« gregis eadd, mt- 
remit JBueehtlentt 298 qni B vulgo tie inkrpungmt: est^ qaando> 
290 homini A 



Digitized by 



54 



U AffMAKI SKXEGAK 



odiumque patri, quem coli poena iubes. 300 

PTRRH. 0 tumide, rerum dum secundarum statua 

ezloUit animos, timide cum iocrepuit metus, 

regum tyrannel iamne flammatum geris 

t amore subito pectus ac veneris novae? 

solusne totiens spolia de nobia ferea? 30( 

hac dextra Achilli victimam reddam suam. 

quam ai negas retinesque, maiorem dabo 

dignamque quam> det Pyrrhus; et nimium diu 

a caede nostra regia cessat manua 

paremque poscit Priamus. agah. Haud equidem nego 310 

hoc esse Pyrrhi maximum in bello decus, 

saevo peremptus ense quod Priamus iacet, 

snpplex^atemus. ptbbh. SnppUces noslri patris 

bostesque eosdem novimus. Priamus tamen 

praesens regavit; tu gravi pavidus metn, 916 

nec ad rogandum fortis^ Aiaci preoes 

Ithacoque mandas dausus atque hostem tremens. 

AGAM. At non timebat tunc tuus, fateor, parens, 

interque caedes Graeciae atque ustas rates 

segnis iacebat belli el «rmorum immemor, 820 

levi canoram verbenms plectro chelyn. 

PTRBH. Tunc maguus Hector, arma contemnens tua, 

cantus Achillis timuit et tanto in melu 

navalibus pax alta Thessalicis fuit 

A6AII. Nempe isdem in islis Thessalis navalibus 325 

pax alta rursus Hectoris palri fuit. 

PTRRH. Est regis alti spiritum regi dare. 

AGAM. Cur dextra regi spiritum eripuit tua? 

PTRRH. Mortem misericors saepe pro vita dabit. 

AGAM. Ct nunc misericors yirginem busto petis? 330 

PYRRH. lamne immolari virgines credis nefas? 

AGAM. Praeferre patriam liberis regem decet. 

PYRRH. Lex nuUa capto parcit aut poenam impedit. 

AGAM. Quod non vetat lex, hoc vetat fieri pudor. . 

PTRRH. Quodcumque libuit facere victori licet. 335 

AGAM. Minimum decet iibere cui muitum iicct. 

PYRRH. His ista iactas, quos decem annorum gravi 



302 estoUit — Increiiit B 304 amore solito twmm Mmr* 
MUte Gronoviuif tgo seHbendum conieci: Amoris iyne 306 dex- 
trachilli E 3St caelym B 326 theaaalicia ^ 830 at n. m. Tir- 
ginea A 



Digitized by Google 



TROADES 



55 



regno subactos Pyrrhus exsolvit iugo? 

AGAM. Hos Scyrus animos? pyrrh. Scelere quae fratrum caret. 

AGAM. Inclusa flucta — pyrrh. Nempe cognati maris: 340 

Atrei et Thyestae nobilem novi domum. 

A6AM. Ex virginis concepte fnrfivo stupro 

et ex Achille nate, sed nondum viro — 

PYRRH. Illo ex Achille, genere qui mundum suo 

sparsus per omne caelitum regnum tenet: .345 

Thetide aequor, umbras Aeaco, caelum love. 

A6AM. Illo ex Achille, qui manu Paridis iacet. 

PTRRH. Quem nec deorum comminus quisquam petit. 

A6AM. Corapescere equidem verba et audacem malo 

poteram domare; sed meus captis quoque 360 

scit parcere ensis. potius interpres deum 

Caichas vocetur: fata si poscent, dabo. 

Tu qui Pelasgae vincla solvisti rati 
morasque bellis, arte qui reseras polum, 
cui viscerum secreta, cui mundi fragor 355 
et stella longa semitam flamma traheos 
dant signa fati, cuius iDgenti mihi 
mercede constaDt ora: qaid iubeat deua 
effare, Calchae, noB([ae consilio rege.. 

CALCHAS 

Daut fata DaDais quo solent pretio viam: 
mactanda virgo est Thessali busto ducis; 
sed quo iogari Thessalae cnltu solent 
lonidesre Tel Mycenaeae nnrus, 
Pyrrhus parenti coningem tradat suo: 
sic rite dabitur. non tamen nostras tenet 
haee una pnppes causa: nobilior tno, 
Polyzene, cruore debetnr cmor. 
qnem fata qnaemnt, tnrre de summa cadat 
Priami nepos Hectorens et letum oppetat 
tum miOe ▼elis impleat classis freta. 



360 



370 



339 Syrus E Scyros .4 346 aeqnora E ef. /, 59 351 di- 

num B 352 poscunt /1 354 belU E 356 post flamma eras, 

m E 357 dat E 359 Galcha A 367 Polyxena g 369 

Piiaqio^fi . . 



Digitized by G 



^6 



L. AimAKI 8BNBCAB 



CHORVS 

Veruin est an timidos fabula decipit 

umbras corporibus viyere conditis, 
cum cooiunx oculis imposuit manum 
supremusque dies solibus obstitit 

et tristis cineres urna coheicuit? 375 

non prodest animam tradere funeri, 

sed restat miseris vivere longius? 

an toti morimur nullaque pars manet 

nostri, cum profugo spiritus halitu 

immixtus nebulis cessit in aera 380 

et Dudum tetigit subdita fax latus? 

Quidquid sol oriens, quidquid et occideos 
novit, caeruleis Oceanus fretis 
quidquid bis veniens et fugiens iavaty 
aetas Pegaseo corripiet gradu. 885 
quo bis sena volant sidera turbine, 
quo cursu properat volvere saecula 
astrorum dominus, quo properat modo 
obhquis Hecate currere flexibus: 

hoc omnes petimus fata nec ampUuS| 190 
iuratos superis qui tetigit lacus, 
usquam est; ut cahdis fumus ab ignibus 
vanescit, spalium per breve sordidus, 
ut nubes, gravidas quas modo vidiinuSy 
arctoi fioreae dissicit impetus: 385 
810 hic, quo regimur, spiritus ellluet. 
po8l mortein nihii .est ipsnqiie mon nibil, 
velocis spstii meta novissima» 
spem pooant avidi, solliciti metum: 
* tempus nos avidum devorat et cbaos. 480 
mors individua est, noxia corpori 
nec parcens animae: Taenara et aspero 
regnum sub domino limen et obsadims 
cttstoe non facili Cerberus ostio 
rumores vacui verbaque inania 401 

37 1 fabula : h 2 m. ex m E 376 tristes A 378 an // r 
ac Ey sed c t. ras. 2 m. 379 Dostri: o i. ras. 2m. E 384 vel 
Teoiens vel fugiens A. — labat E 386 bis quos seua vocaDt E 387 
saecala volvere A 388 aecate B 390 haec oouies BA wrr. ^ 
393 sordibm ^ 393 disdpat A diMieat B eorr, S ^ 402 temureta 
apero B 



Digitized by Google 



TROABES 57 

et par sollicito fabula somDio. 
quaeris quo iaceas post obitum loco? 
quo uon nata iaceut. — 

' ANDROMACHA 
Quid, maesla Phrygiae turba, laceratis comas 
miserumque tunsae pectus efifuso geuas 410 
fletu rigatis? levia perpessae sumus, 
si flenda patimur. Ilium vobis modo, 
mihi cecidit olim, cum ferus curru iocito 
mea membra raperet et gravi gemeret souo 
Peliacus axis pondere Hectoreo tremens. 415 
tunc obruta atque eversa quodcumque accidit 
torpens malis rigensque sine sensu fero. 
iam erepta Danais coniugem sequerer meum, 
nisi hic teueret: hic meos auimos domat 
morique prohibet; cogit liic aliquid deos 4^ 
adhuc rogare — » tempuB aerumDae addidit. 
hic mihi maiorum maiimum fruotum abatulit, 
niliil timere: prosperie rebus locus 
ereptus omuis, dira qua veuiant habent. 
miserrimum est timere, cum sperea niliil. 415 

SENEX 

Quis te repens commovit afflictam metus? 

Ai^DR. Exoritur aliquod maius ex magno malum. 

nondum ruentis llii fatum stetit. 

SEN. Et quas reperiet, ut velit, clades deus? 

ANDR. Stygis profundae claustra et obscuri specus 430 

laxantur et^ ne desit eversis metus, 

hostea ab imo conditi Dite exeunt — 

aolisne retro pervium est Danais iter? 

certe aequa mors est: turhat atque agitat Pbrygas 

GommuDia iste terror; hic proprie meum 431 

exterret animum noctis horrendae sopor. 

Quae visa portas? effer in medium metusT 
ANML Partes fere nox ahna transierat duaa 
clarumque septem verterant stellae iugum; 
ignota tandem Yenit afllictae quies 440 

407. 408 post V. 399 A 409 scaenae inscriptum: Andromacba 
Senei Astitinx S And. S. Vlizes A, — lac. iQanus ^ 416 eTcnt Troia 
eonddit A 41T ferar A 426 repetens £ 427 aliqiiid ^ 4M 
Stygii profundi A 432 tamido exeant A 437 portant A portent ^ 
438 Dox iam tr. E 



Digitized by Google 



L. AHNAEI SENECAE 



brevisque fessis somniis obrepsit genis/ « / v.> 

si somnus ille est mentis attonitae stupor: 

cum subito nostros Hector ante oculos stetit, 

non qualis ultro hella in Argivos ferens 

Graias petebat facibus Idaeis rates, 44& 

nec caede multa qualis in Danaos furens 

vera ex Achille spolia simulato tiilit, .^Ia*.^ 

non ille vultus flammeum intendens iubar, 

sed fessus ac deiectus et fletu gravis 

similisque nostro, squalida obtectus coma. 4(0 
iuvat tanien vidisse; tum quassans caput: 
Mispelle somnos' inquit *et natum eripe, 
o flda coniuax: iateat, hnec una est sahis. 
omitte fletus — Troia quod cecidit gemis? 
utinam iaceret tota. festina, amove 4U 
quocumque nostrae parvulam stirpem domus.' 
mihi gelidus horror ac tremor somnum expuiit, 
oculosque nunc huc pavida, nuDC illuc fereas 
oblita Dati misera qiiaesWi Hectorem: 
, fallax per ipsos oinbra complezas abit 400 
0 nate, magDi certa progenies patris, 
spes una Phrygibus, unlca afHictae domns, 
veterisque suboles sanguinis nimium inclili 
nimiumque patri similis: hos vultus meus 
habebat Hector, talis incessu fuit 405 
babituque taiis, sic tulit fortes roanus, 
sic celsns umeris, fronte sic torva minax 
cerrice hisam clissipans iacta comam — 
0 nate sero Phrygibn^, o matri cito, 
eritne tempus illud ac felix dies 470 
quo Troici defensor et vindex soli 
rodiTiva ponas Pergaroa et sparsos fuga 
cives reducas, noroen et patriae 'suiim 
Phrygibusque reddas? sed mei fati memor 
tam roagna timeo vota — quod captis sat est^ 475 
vivaroos. hen roe, quis locus fldus meo 
erit tiroori quave te sede occulam? 
arx illa pollens opibus et muris demn, 

445 caede Tasta — Daiiais ^ 448 ioosiMleiis ^ 4|2 de^ 

pelle A 457 excDftit A 462 spes vita Phr. ^ 468 lata CQHiain A 

469 0 secundo loco nm. ^ at matri s 472 recidiva 4. — poenas E 
473 ciues: w h im, H 474 Prigibusque H, — immemor A 475 
qui E 



Digitized by Google 



TB0ADB8 



59 



:geiit68 per omnes clara et m?idiae gjgxia» '(^^.^.«^«^^ 

nunc pulvis altus, strata sunt flamma oronia >4 480 

Bupereatque yaata ex urbe ne tantum quidemy 

quo lateat infans — quem locum firaudi legam? 

^est tumuluB ingens coniugis cari sacerf 

▼erendus hosti, mole quem immensa parens 

opibusque magnis struxit, in luctus suos 486 

rex non ayarus: optime credam patri — 

sudor per artus frigidus totos cadit: 

omen tremesco misera feralis loci. 488 

BEif. Miser occupet praesidia, securus legat. 4^7 

jkHDB. Quid quod latere sine metu magno nequit, 486 

ne prodat aliquis? sbn. AmoTe testes doli. 492 

AivDB. Sl quaeret hosUs? sbn. Vrbe in eversa perit: 493 

haec causa multos una ab interitu arcuit, 480 

credi perisse. andb. Vix spei quicquam est super: 

grave pondus illum magna nobilitas premit; 491 

quid proderit latuisse redituro in manus? 494 

SEPC. Victor feroces impetus primos habet. cn^^-^ 495 

ANDR. Quis le locus, quae regio se<lucta, invia 498 

tuto reponet? quis feret trepidis opem? 

quis proteget? qui semper, etiam nunc tuos, . 500 

Hector, tuere: coniugis furtum piae 

serva et fuleii cinere victurum excipe. 

succede tumulo, nate — quid retro fugis 

tutasque latebras spernis? agnosco indolem: 

pudet timere. spiritus magnos fuga 2^ 606 



479 invidite capax ji 489 tq. He ieguniur in Es 
SBN. Haec causa moltos nna ab interitu argnit 
credit perisse. vix spei quicquam est super. 499 
AND. Grave pondus illum mtgna nobilitas premit 
SEN. Ne prodat aliquis 
«AmoTe ttstes doU. 
Am». Si queret ImmIIb? 
8EN. Vrbe in eversa perit. 
AND. Quid proderit latuisse redituro in manus? 
SEir. Victor feroces impetus primos habet. 495 
Aii^. qnid quod latere sine metu magno nequitt 
8111. Miier occnpet prataidia, aMfOS lcgat. 
V. 491 smi continuatury v. 492 priu» AMNatHc^MMm AndrofMchae^ 
altentm seni datnr /t ; v. 490 alteram vertm partem Andromachae 
dedit Raphelengiui. de versibvs a me dispositis cf. I, 217 sq, 489 
arguit E A corr, C 490 credit H {v. s.) 504 turpesque A turris- 
^ B e«rr. M ef* 2 606 fuge wM. corMstii huiwniut V, JU. 
p. m 



Digitized by Google 



60 L. AMMAEI SKNECAE 

aDimosque veteres, sume quos casus dedit. 
en intuere, turba quae simus super: 
tumulus, puer, captiva: cedendum est maiis» 
sanctas parentis conditi sedes age 

aude subire. fata si miseros iuvant, MO 
habes salutem; fata si vitam negant, 
habes sepulchrum. ser. Ciaustra commissvni tegaot; 
quem ne tuus producat in mediuni ttmar, 
procul hinc recede teque diversam amove. 
ANDR. Levius solet timere, qai propius timel; blb 
aed, si placet,. referamua hlne alio pedem. 
8BN. Cohibe paruroper ora questuaque opprlnie: 
gressus nefandos dux-Cepbalianum admovet. vkK v^'^ 
ANOR. Deliisce tellus tuque, coniunx, nitimo \ 
specu reyulsam scinde teliureni et Stygia 
sinu profundo eonde depoaitum meum. 
adest Viixes, et quidem dubio gradu 
Tultuque: nectit peetore astus callidos. 



Durae minister sortis hoc primum peto, 
ttt, ore quamTis Terim dicantur meo, 
non esse credas nostra: Graiomm omnium 
procemmque vox est, petere quos seras domos 
Hectorea suboles prohibel: hanc fota expctunt. 
sollicita Danaos pacis incertse fides 

semper tenebit, s^mper a tergo timor 630 

respicere coget arma nec poni sinet, 

dum Phrygibus animos natus eversis dabit, 

Andromacha, vester. augur haec Calchas canit; 

et, si taceret augur haec Calchas, tamen 

dicebat Hector, cuius et stirpem horreo : 635 

generosa in ortus semina exurgunt suos. 

sic ille magni parvus armenti comes 

primisque nondum cornibus fmdens cutem 

cervice subito celsus et fronte arduus 

gregem paternum ducit ac pecori imperat; 540 
quae tenera caeso virga de trunco stetit, 
par ipsa matri tempore exiguo subit 

510 misero E 518 Gephalenom < 520 et OM. itf ' 5M iiMO* 

itamuM interiMi Ylixes. ADdromaclia E 538 Iioc '^. — caecm B, ^ 

resler a. h. C. canit AndromathM dotar 534 mnm yUai A 534' 
at n g 536 bortus E 



Digitized by Google 



I 



TK0A0B8 61 

nmbrasque terris reddit et caelo nemus; 
sic male relictus igqe de magno cinis 

vires resumit. est quidem iniustus dolor 545 

rerum aestimator: si tamen tecum exigas, 

veniam dabis, quod bella post hiemes decem 

totidemque messes iam senex miles limet 

aliasque clades rursus ac numquam bene 

Troiam iacentem. magna res Danaos movet, 550 

futurus Hector: libera Graios metu. 

baec una uaves causa deductas tenet, 

bac classis haeret. neve crudelem putes, 

quod sorte iussus Hectoris iiatum petam: 

petissem Oresten. patere quod victor tulit. 555 

ANDR. Vtinam quidem esses, uate, materua io mauu, 

nossemque quis te casus ereptum mihi 

teneret, aut quae regio — non hostilibua 

confossa telis pectus ac vinclis manus 

secantibus praestricta, non acri latus 560 

utrumque flamma cincta maternam fidem 

umquam exuissem. nate, quis te nunc locus, 

fortuna quae possedit? errore avio 

vagus arva lustras? vastua an patriae vapor 

corripuit artus? saeTUS an victor tuo 665 

Ittsit cruore? numquid immanis ferae 

morsu peremptus pascis Idaeas ayes? 

vLix. Simulata remove yerba; non facile est tibi 

decipere Vliieii: vicimus matrum dolos 

etiam dearuro. cassa consilia amove; 570 

ubi natus est? ande. Vbi Hector? ubi cuncti Phryges? 

ubi Priamus? unum quaeris: ego quaero omnia. 

VLix. Coacta dices sponte quod fari abnuis. 

Ara>B. Tuta estf perire quae potest debet cupit 

vLix. Magnifica Terba mors prope admota excutit 575 

ANDR. Si Tis, Vlixe, cogere Andromacham metu, 

Titam minare: nam mori votum est mihi. 

njx. Verberibus igni t morte cruciatu eloqui 

quodcumque cekis adtget invitam dolor 

et pectore imo condita arcana eruet: 680 

546 tedun cxeiitiaf B 547 annos decem A 54S menses j4 
551 libera nos hoc metu J 553 hic codd. correxit N. Heinsius adv, 
p. 153 559 ac vinculis E, aed c nip. scr. 1 m. aut vinclis A 
563 possidet E A corr, g 569 Yiixem E 578 conieci: igni omni- 
que crucialu 



Digitized by Google 



62 



L. AlfNABl SBNECAB 



necessjtas plus posse quam pietas solet. 

ANDR. Propone flammas, vulnera et diras mali 

doloris artes et faiiiem et saevam sitim 

variasque pestes undique, et ferrum iaditum 

visceribus istis, carceris caeci luem, 585 

et quidquid audet victor iratus timeus: 

animosa nullos mater admittit metus. 588 

\Lix. Hic ipse, quo nunc contumax perstas, amor 

consulere parvis liberis Danaos monet. 590 

post arma tam longinqua, post annos decem 

minus timerem quos fajbit Caichas metus, 

si mihi timerem: bella | Telemacho paras. 

ANDR. Invita, Vlixe, gaudium Danais dabo: 

dandum est; fatere quos premis luctus, dolor. 5d5 

gaudete, Atridae, tuque laetifica, ut soles, 

refer Pelasgis: Hectoris proles obit. 

VLix. Et esse verum hoc qua probas Danais fide? 

ANDR. Ita quod miuari maximum victor potest 

contingat et me fata niaturo exitu 608 

facilique solvant ac meo condant solo 

et patria tellus Hectorem leviter premat^ 

ut luce cassus inter extinctos iacet 

datusque tumulo debita exanimis tulit. 

vLix. Expleta fata stirpe sublata Hectoris 606 

aolidainque pacem laetus ad Danaos feram ^ 

quid agis, Vlixe? Danaidae credent Ubi: 

tu cui? parenti — fingit an quiaquam hoc parens, 

nec abominandae mortis auspicium pavet? 

auspicia metuunt qui nihil maius timent 616 

fidem alligavit iure iurando suam — 

si peierat, timere quid gravius potest? 

nunc ad?oca astus, anime, nunc fraudes, dolos, 

nnnc totum Viixen; veritas numquam perit. 



▼i,ix. Stulta est fides celare quod prodas statim. 687 



583 et orn. E. — famen E 585 ustis A 586 tumens A 587 
hic E pott V. 581 Af post v» 688 posuit Raphelengim, delevi, 
588 AndrowMchM dainr A, — adnitlis A 590 monet: n 

ex u aut invUMn E 591 tam om. E 592 facis A 594 immiti 
Vlixi gaudium ac (et Danais dabo A 596 soles : es i. ras. 3 m. B 
602 patriam E 603 luce caruit EA 1. caret, ut vulgo. correxit N. 
Heinsius adv. p. 154 (^) 607 Danai dic cr. E 608 an quicquam 
parens A 612 perierat A 614 et totum A. — numquam latet A 



Digitized by Gc) 



TRUAD£S 



03 



scrulare matreni. maeret, iiilacrimat, gemit; 615^ 

sed et huc et illuc anxios gressus refert 

missasque voces aure sollicita excipit: 

magis haec timet, quam maeret. iugeuio est opus. 

Alms parentes alloqui iu luctu decet: 
tibi gratulaudum est, misera, quod nato cares, 620 
quem mors mauebat saeva praecipitem datum 
e turre, lapsis sola quae muris manet. 
AiNDR. Reliquit animus membra, quatiuntur, lahant 
torpetque vinctus frigido sanguis gelu. 
vLix. Intremuit: hac, hac parte quaerenda est mihi; 62^ 
matrem limor detexit: iterabo metum. — 
ite, ite celeres, fraude materna abditum 
hostem, Pelasgi nominis pestem ultimam, 
ubicumque latitat, erutam in medium date. 
bene est: tenetur. perge, festiDa, attrahe — 680^ 
quid respicis trejpidasque? iam c^te perit 
AisDR. Vtinam timerem. solitus ex longo est metus: 
dediscit animus saepe quod didicit diu. 
VLix. Lustrale quouiam debitum muris puer 
sacrum antecessit nec potest vatem sequi d85> 
meliore fato raptus, hoc Caichas ait 
modo piari posse rediluras rates, 
si placet undas Hectoris sparsi cinis 
ac tumulus imo totus aequetur solo. 
nunc ille quoniam debitam effugit necem, 
erit admovenda sedibus sacris manus. 
AifDR. Quid agimus? animum distrahit geminus timor: 
hinc natus, illinc coniogis sacri cinis. 
pars utra vincet? testor immites deos, 
deosque veros coniugis manes mei: (Mft- 
non aliud, Hector, in meo nato mihi 
placere quam te. Tivat, ut possit tuos 
referre vultus — prorutus tumulo cinis 
mergetur? ossa fluctibus spargi sinam 
disiecta vastis? potius hic mortem oppetat. — ttC 
poteris nefandae deditum mater neci 
videre? poteris ceisa per fastigia 

6ie et hnc E sed hne A eomxU BoiMiu 622 pott sda 

eras. s E 625 en tremuit — hac semel B 627 ite semel E 
632 solutus E 633 d. a. sero A sicre E correxi cf, /, 9 634 
lustrare E 635 ef, J, 12 63^) sequetur £ 643 cari dms A 
644 viacit ^ 



Digitized by Gc) 



64 



L. ANRABI 8BNBCAB 



iiii98Uiii rotari? potero, perpetiar, tmm^ 

dum non meus post fiatta victoris manu 

iaatetur Hector. — hic suam poeoam poteat M 

aentire, at illum fata iam in tuto locant — 

quid fluctuaria? atatue, quem poenae extrahas. 

ingrata, dubitas? Heclor est ilKnc tuua — 

erras: utrimque est Hector; hic sensue potens, 

forsan fulurus ultor extincti patris — 680 

utrique parci non potest: quid iara facis? 

serva e duobus, anime, quem Danai timent. 

vLix. Responsa peragam: funtlilus busla eruam. 

ANDR. Quae vendidistis? vlix. Pergam et e summo aggere 

traham sepulchra. aisdr. Caelitum appeilo fidem 665 

fidemque Achillis: Pyrrhe, genitoris tui 

munus tuere. vlix. Tumulus hic campo statim 

toto iacebit. andr. Fucrat hoc prorsus nefas 

Danais inausum. templa violastis, deos 

etiam faventes: busta transierat furor. 670 

resistam, inermes offeram armatis manus, 

dabit ira vires. qualis Argolicas ferox 

turmas Amazon stravit, aut qualis deo 

percussa Maenas entheo silvas gradu 

armata thyrso terret atque expers sui 075 

vulnus dedit nec sensit, in medios ruam 

tuniuloque cineris socia defenso cadam, 

vlix. Cessatis et vos flebilis clamor movet 

furorque cassus feminae? iussa ocius 

peragite. andr. Me, me sternite hic ferro prius. fiSO 

repeilor, heu me. rumpe fatorum moras, 

moHre terras, flector, ut VluLen domes. 

vel umbra saUs es — arma concussit manu, 

iaculatur ignes — cernitis, Danai, Hectorem? 

sola video? vlix. Funditus cuneta eruam. 66S- 
Aimn. Quid agis? ruina pariter et natum et vuiim 
prosternis una? forsitan Danaos prece 
placare poteris. conditum illidet statim 
immane busti pondus — intereat miser 



653 perpetiar: r exm Im. E 658 Ulic ^ 659 sensu ^ sensus 
post et E 660 forsam E 661 quidnam eodd. correxi 666 pyrri E 
671 inermis E 677 tumultoque E 679 casus E 681 repelle 
animum ^ (Avernum Avantius^ i. e. A 1) 6S3 satis est E C, 684 
laculetur ^ 685 erue A 686 ruina mater et codd, correxit lae. 
Gronoviui 688 elidet A 



Digitized by Google 



» 



TEOADBS ^ 

ubiGuinque potras, do pater natum obroat 690 

prematque patrem natus. — Ad genua acddo 

supplex, Vlixe, quamque nuUius pedes 

Dovere dextram pedibus admoVeo tuis. 

miserere matris et preces pladdus pias 

patiensque recipe, quoque te celsum altins M 

superi leTarunt, mitius lapsos preme: 

misero datur quodcumque, fortunae datur. 

sic te revisat coniugis sanctae torus, 

annosque, dum te recipit, extendat suos 

Laerta; sic te iuTenis aspiciat tuus, 700 

et vota viDcens vestra felici indole 

aetate avum transcendat, iageoio patrem. 

miserere matris: uuicum adflictae mihi 

solamen hic est. vlix. Exhibe natum ct roga. 

ANDR. Uuc e latebris procede tuis, 706 

flebile matris furtum miserae. 

hic est, hic est lerror, Vlixe, 

mille carinis. submitte manus 

dominique pedes supplice dextra 

stratus adora nec turpe puta 710 

quidquid miseros fortuna iubet. 

pone ex animo reges atavos 

magnique senis iura per omnes 

incluta terras, excidat Hector, 

gere captivum positoque genu, 715 
si tua nondum funera seutis, 
matris fletus imitare tuae. 

Vidit pueri regis lacrimas 
et Troia prior, parvusque minas 
trucis Alcidae flexit Priamus. 720 
ille, ilie ferox, cuius vastis 
▼iribus omnes cessere ferae, 
qui perfracto limine Ditis 
caecum retro patefecit iter, 

hostis parvi victus lacrimis: 7S& 
^suscipe' dixit ^rector habenas 
patrioque sede celsus solio; 
sed sceptra fide meliore tene/ 
hoc fuit ilio yictore capi: 



700 eidpiat tmis J accipiat tans E eomxi 707 hic pner 
hic est A 713 omnis B 719 mioas: % 9X i, 2 m, B 

S«iieeM IraffOtdlM U. 5 



Digitized by Google 



L. AimABI SmCAE 



discite mhes Herculk iras. 730 

an sola pkeenl Hercnlia arma? 

iaeet ante pedes non minor illo 

supplice supplex vitaroque petit — 

regnum Troiae quoeumque Tolet 

• Fortuna ferat 73( 
TLn. Matris quidem me maeror attonitae moYet, 
magis Pelasgae me tamen matres moTent, 
quarum iste magnos crescit in luctus puer* 
ANDR. Has, has ruinas urbis in cinerem datae 
hic excitabit? hae manus Troiam erigent? 740 
nullas habet spes Troia, si tales habet. 
non sic iacemus Troes, ut cuiquam metus 
possimus esse. spiritus genitor facit? 
sed nempe tractus. ipse post Troiam pater 
posuisset animos, magna quos frangunt mala. 745 
si poena petitur, quae peli gravior potest? 
famulare collo nobili subeat iugum, 
servire liceat. aliquis hoc regi negat? 
VLix. Non hoc Vlixes, sed negat Calchas tibi. 
ANDR. 0 machinator fraudis et scelerum artifex, 750 
virtute cuius bellica nemo occidit, 
dolis et astu maleticae nientis iacent 
etiam Pelasgi, vatem et insontes deos 
praetendis? hoc est pectoris facinus tui. 
nocturne miles, fortis in pueri necem 755 
iam solus audes aliquid et claro die. 
VLix. Virtus Vlixis Danaidis nota est satis 
nimisque Phrygibus. non vacat vanis diem 
conterere verbis: ancoras classis legit. 

ANDR. Brevem moram largire, dum ofQcium parens 760 

nato supremum reddo et amplexu ultimo 

avidos dolores satio. vlix. Misereri tui 

utinam liceret. quod tamen solum licet, 

tempus moramque dabimus. arbitrio tuo 

implere lacrimis: fletus aerumnas levat 766 

ANDR* 0 duice pignus, o decus lapsae domus 



736 novae scaenae inscribitur Vlixes Andromacha Astyanax A 
(om. Eg) 739 an has — dalas A 744 fraclus E 747 siih- 
dat E 750 et: 0 C 756 et: e E 757 danais E 758 phy- 
gibus E 759 leget legat^ corr. ^ 760 nomen praefixif 2m.E 
761 amplexos E 762 doloie B 764 tempusqae moram d. E 766 
0 decQS 0 L £ < 



Digitized by Google 



TROAOES 



67 



summumque Troiae fuDUS, o Danaum timor, 
geuetricis o spes vana, cui demens ego 
laudes parentis bellicas, anuos avi 

t medios precabar, vota destituit deus. » T70 

Iliaca non tu sceptra regali potens 

gestabis aula, iura nec populis dabis 

Tictasque gentes sub tunm mittes iugum, 

noD Graia caedes terga, non Pyrrhum tnihes; 

non arma tenera parva tractabis manu T75 

sparsasque passim saltibus ]atis feras 

audax sequeris nec stato lustri die, 

solemne referens Troici lusus sacrum, 

puer citatas nobilis turmas ages; 

non inter aras mobili veloz pede, 780 

reboante- flexo concitos comu modos, 

barbarica prisco templa saltatu coles. 

0 Marte diro tristius leti genust 

flebilius aliquid Heetoris magni nece 

muri ridebunt tlq. Rumpe iam fletus, parens: 785 

magnus sibi ipse non facit finem dolor. 

▲NDR. Lacrimis, Vlixe, parva quam petimus mora est; 

concede paucas, ut mea condam manu 

riventis oculos. occidis parms qmdem, 

sed iam timendus. Th>ia te expectat tua: 790 

i, irade liber, liberos Troas ride. 

ASTTAN. Miserere, mater. andr. Quid meos retines sinus 
manusque matris cassa praesidia occupas? 
fremitu leonis qualis audito tener 

timidum iuvencus applicat matri latus, 795 

at ille saevus matre summota leo 

praedam minorem morsibus vastis teneus 

frangit vehitque: talis e nostro sinu 

te rapiet hostis. oscula et fletus, puer, 

lacerosque crines excipe et plenus mei 80O 

occurre patri; pauca maternae tamen 

perfer querelae verba: *si manes habent 

curas priores nec perit flammis amor. 



769 annos atque E 770 conieci toties prec. 778 Troici 
iustri A 781 revocante codd, correxit Hemxterhusiwi ad Luc. 
dtah dMr. 12 782 barbara E 783 morte dira eodd, eamsBii Peiperu» 
786 ipsi A 788 concede, parvos // 789 ▼iTenteB E 701 fOMt 
I trat, e vel i — yade pn«r 1. Troias t. E 797 Tastis premens A 
790 te pariet E 

5* 



Digitized by 



68 



L. AMffA&i S£N£CA£ 



servire Graio pateris ADdromacheD uiro, 
crudelis Hector? lentus et segnis iaces? 
redit Achilles.' same nuac itenim coinas 
et sume lacrimas, quidquid e misero Tiri 
funere reiicium est, sume quae reddas tuo 
oscula parenti. matris hanc solacio 
rdinque yestem: tumulus haoc tetigit meus 
manesque cari. si quid bic cineris latet, 
scrutabor ore. vlix. NuUus est flendi modus: 
abripite propere elassis Argolicae moram. 

CHORVS 

Quae Tocat sedes habitanda captas? 
Thessali montes ei opaca Tempe, 815 
an riros telius dare militares 
aptior Phthie meliorque fetu 
fortis armenti lapidosa Trachin, 
an maris Tasti domitrix lolcos? 
urbibus centum spatiosa Crete, 820 
parTa Gortyois sterilisque Tricce» 
an irequens rivis leribus Hothone, 
quae sub Oetaeis latebrosa silris 
misit infestos Troiae ruinis 

non semel arcus? 82S 
Olenos tectis habitata raris, 
virgioi Pleuron inimica di?ae, 
an maris lati sinuosa Troezen? 
Pelion regnum Prothoi supcrbum, 

tertius caelo gradus? (hic recumbcDS 830 
montis exesi spatiosus antro 
iam trucis Chiron pueri magister, 
linnulas plectro ferienle chordas, 
tUDC quoque ingentes acuebat iras 

bella canendo) 835 
Ad ferax varii lapidis Carystos, 



804 Andr. iugo A 806 rediit A 807 quidq. e m. viri i. ra»,. 
1 m. E 811 quidquid hic A 813 abripite: pi ex pe 1 ni. E. — 
A. p. c. Arg. m. pro//m« versibus E 817 aptior ethieme m. E 818 
armeotis — trache, trace g 819 maris t. ras, 1 m, E 821 gor- 
tinb E cortine (Gorlyne Jldina) A GyrtoDe Gronwiut. efl /, 202, — 
trip ce E trice ^ (Tricce Delrio) 822 ruscis levibus Methone A 
827 virgiois Pieuros J 829 Prothei ji 833 coidas E 838 rail 
lapidis c; 



Digitized by Google 




TR0ADB8 69 

■ aa premens litus maris inquieti 
semper Euripo properante Chalcis? 
quolibet vento faciles Calydnae, 

an carens numquam Gonoessa vento 840 
quaeque formidat Borean Enispe? 
Attica pendens Peparethos ora, 
an sacris gaudens tacitis Eieusin ? 
numquid Aiacis Salamina t veri 

aut fera notam Calydona saeva, 845 
quasque perfundit subiturus aequor 
segnibus terras Titaressos undis? 
Bessan et Scarphen, Pylon an senilem? 
Pbarin an Pisas lovis et coronis 

Ehda claram? 850 
• Quolibet tristis miseras procella 
mittat et donet cuicumque terrae, 
dum luem tantam Troiae atque Achivis 
quae tulit, Sparte, procul absiU absit 
Argos et saevi Pelopis Mycenae, 855 
Neritos pam brevior Zacyntho 
et nocens saxis Ithace doiosis. 

Quod manet fatum dominusque quis te, 
aut quibus terris, Hecuba, Tidendam 
ducet? in cuius moriere regno? 860 

HELENA 

Quicumque hymen funestus, inlaetabiiis 
lamenta caedes sanguinem gemitus habet 
est auspice Helena dignus. eversis quoque 
nocere cogor Phrfgibus: ego Pyrrhi toros 



837 latiis E 839 Echinae A (echidnae 840 Genoessa A 

841 formidant // (Enispae Aldina) 842 pepharetos E S43 Elcusis A 
844 Salamina visam Burmannus misc. obs. I p. 71. conieci S. habebo. 
intereidine anie v. S44 tale aliquid: [quove iactatae pelago feremnr | ex- 
nlest ad quae loca, quas ad urbes?] Seaiiger conieeit ftU seripsit: 
veram 845 an fera ^ 848 scarpen phylonan. selinen. E 849 
ipsas ^^. — coronis: i ex o 1 m. E 851 tristes 856 breviter zachin- 
tho E 859 hecube A 861 scaenae inscribitur Helena Andromacha 
Hecuba non addito mutot conloquenUbut interesse Polyxenam ei in 
eeaenae fine Pyrrhum, ef,ij84. — 861 adfertur in traetaiu de nltimie 
syllabis Probo temere ascripto IF p. 224 ^ 22 K. ('Seneca in Hecuba 
[aecnba cod.']'. qnic. - inlaet.') ubi cum testis adhibeatur prodttcfae 
voc/s hymen uUimae^ ne quis grammaticum infestus vel ioiaustus le- 
gisse opineiur cauium volumus 



Digitized by Google 



L. AimAEI 8KNECAB 



narrare falsos iabeor, ego cultus dare 865 

habitusque Graios. arte capietur mea 

meaque fraude concidet Paridis soror. 

fallatur; ipsi levius hoc equidem reor: 

optanda mors est sine metu mortis mori. 

quid iussa cessas agere? ad auctorem redit 870 

sceleris coacti culpa. — Dardaniae domus 

generosa virgo, melior afflictos deus 

respicere coepit leque felici parat 

dotare thalamo; tale coiiiugium tibi 

non ipsa sospes Troia, non Priamus daret. 875 
uam te Pelasgae maximum gentis decus, 
cui regna campi lata Thessalici pateut, 878 
ad sancta lecti iura legitimi petit. 877 
te magua Tethys teque lot pelagi deae 

placidumque numen aequoris tumidi Tlietis 880 

suam vocabunt, te datam Pyrrho socer 

Peleus nurum vocabil et Nereus nurum. 

depone cuUus squalidos, festos cape, 

dedisce captam; depriiiie horrentes comas 

crinemque docta patere distingui mauu. 885 

hic forsitan te casus excelso magis 

solio reponet. profuit multis capi. 

ANDROMACHA 

Hoc derat unum Pbrygibus eversis maloffl, 
gaudere — flagrant atrata passim Pergama: 
o coniugale tempusl an quisquam audeat 890 
negare? quisquam dubius ad thalamos eat, 
quos Helena suadet? pestis exitium lues 
utriusque populi, cernis lios tumulos ducum 
et nuda totis ossa quae passim iacent 
iuhumata campis? haec hymen aparsit tuus. M 
tibi fluxit Asiae, fluxit Europae cnior, 
cum dimicantes laeta prospieeres viros, 
incerta voti — perge, tbalamos appanu 
taedis quid opus est quidve solemni face? 
quid igne? tbalamis Troia praeiucet novis. 900 



868 fidenter ipsi A 860 melu om. E 870 auctores A 872 
melius E 877. 878 loca mutare iussit Swoboda 878 Th. iacent A 
879 ihetUis E 880 om,E 884 horreotis E 891 deuius 893 
hoc E 89a ymeu E 897 lentoil 900 noUs E 



Digitized by Google 



TROADES 



71 



celebrate Pyrrhi, Troades, conubia, 
.celebrate digoe: planctus et gemitus souet. 
H8L. RatioDe quamvis careat et llecti neget 
magnuB dolor sociosque nonnumquam sui 
maeroris ipsos oderit: causam tamen 905 
possum tueri iudice infesto meam, 
graviora passa. luget Andromaclia Hectorem 
et Hecuba Priamum: solus occulte Paris 
lugendus Helenae est. durum et invisum et grave est 
servitia ferre? patior hoc olira iugum, 910 
annis decem captiva. prostratum Ilium est, 
versi penates? perdere est patriam grave, 
gravius timere. vos levat tanti mali 
comilatus: io me victor et victus furit. 
quam quisque famulam traheret iucerto diu 9U 
casu pependit: me meus traxit statim 
sine sorte dominus. causa bellorum fui 
taulaeque Teucris cladis? hoc verum puta, 
Spartaua puppis vestra si secuit freta; 

sin rapta Phrygiis praeda remigibus fui 920 

deditque donum iudici victrix dea, 

ignosce praedae. iudicem iratum mea 

habitura causa est: ista Menelaum manent 

arbitria. uunc hanc luctibua paulum tuis, 

Andromacba, omissis flecte — vix lacrimas queo 925 

retinere. amor. Quantum est Helena quod iacnmat malum. 

Gur lacrimat autem? fare quos Ithacus doloa, 

quae scelera nectat; utrum ab Idaeis iugia 

iactanda Yirgo est, arcis an celaae edito 

mittenda saxo? num per has vastum in mare 990 

Toivenda rupes, latere quaa scisso levat 

altum vadoao Sigeon spcctans sinu? 

dic, fare, quidquid aubdolo vultu tegis. 

leviora mala sunt cuncta, quam Priami gener 

Uecubaeque Pyrrhus. fare, quam poenam pares 986 

exprome et unum hoc deme noatria dadibua, 



902 digni g. — tooeiit ^ 914 Tietas et victor ji 916 trahit E 
918 tantaque teucris dades E 919 spartana puppe veatra si secui 
freta E 920 pliygiis E 922 ignosce Paridi cotUL eorrexi cf. 
I, 222. — iratum puta A 923 istam milie navium maoent tie E 
924 arbitrix E 925 flete E 931 qua E 932 altum vadosos Si- 
geon spectaus siuus ^ altum vadoso sigaeo spectans sinum E correxit 
GronoviUM 



Digitized by 



72 L. AlfNAU SBMtCAS 

falli: paratas perpeti mortem vides. 

HBL* Vtinam iuberet me qooque interpres deum 

abrumpere ense lucis invisae moras 

▼el Acbiliis ante busta furibunda maua 010 
occidere Pyrrhi, fata comitantem tua, 
Polyxene miseranda, quam tradi sibi 
cineremque Acbilles antc mactari suum, 
campo maritue ut sit Elysio, iubet. 

AHDR. Vide ut animus ingens laelua audierit necem. iM5 

cultus decoros regiae Testis petit 

et admoTeri crinibua patitur manum. 

mortem putabat illud, hoc thalamos putat. 

at misera luctu mater audito stupet; 

labefacta mens succubuit assurge, aUera 060 

animum et cadentem, misera, firma spiritum. 

quam tenuis anima rinculo pendet ieri 

minimum est quod Hecubam facere felicem potest. 

spirat, rerixit prima mors miseros fugit. 

HECVBA 

Adhuc Achilles riTit in poenas Phrygum? 955 
adhuc rebellat? o manum Paridis loTcm. 
cinis ipse nostrum sanguinem ac tumulus sitit. 
modo turba felix latera cingebat mea, 
lassabar in tot oscula et tantum gregem 
dividere matrem; sola nunc haec est super 960 
votum, comes, levainen afflictae, quies; 
haec totus Hecubae fetus, hac sola vocor 
iam voce mater. dura et infelix age 
elabere anima, denique hoc unum mihi 
reniitte lunus. inrigat fletus genas 965 
iniberque victo subitus e vultu cadit. 

ANDR. Nos Hecuba, nos, nos, Hecuba, higendae sumus, 969 

quas niota classis huc et huc sparsas feret; 970 

hanc cara tellus sedibus patriis teget. 

HEL. Magis invidebis, si tuani sortem scies. 

ArvDR. An ahqua poenae pars meae ignota est mihi? 

HEL. Versata dominos urna captivis dedit. 

APfDR. Cui famula trador? ede; quem dominum voco? 975 



042 Polyxena ^ 959 in totom ^ et totoin E g corretU 965 
demitte E 967. 968 poit tr. ff!8 iraiecit Riehiorui 973 sciat C 
975 tradar A 



Digitized by Google 



TftOADBS 



HBL. Te sorte prima Scyrius ioveois tulit 

ANDB. Cassaudra feliXf quam foror sorti eximit 

Phoebusque* hbl. Regum hane maximus rector tenet 078 

HBC. Laetare, gaude, nata. quam yellet tuos 967 

Caasandra thaiamos, ▼eiiet Andromache tuos. 968 

estne aliquis, Hecuham qui suam did vdit? 879 

HEL. Ithaco obtigisti praeda nolenti breyis. 980 

HBC. Quis tam impotens ac durus et iniquae feros 

sortitor urnae regibus reges dedit? 

quis tam sinister dividit captas deus? 

quis arbiter crudelis et miseris gravis 

eligere dominos nescit et matrem Hectoris 985 

armis Achillis miscet? ad Vlixen vocor: 967 

nunc victa, nunc captiva, nunc cunctis mihi 

ohsessa videor cladihus — domini pudet, 988 

non servitutis. sterilis et saevis fretis 991 

inclusa tellus non capit tumulos meos — 

duc, duc, Vlixe, nil moror, dominiim sequor; 

me mea sequentur fata: non pelago quies 

tranquilla veniet, saeviet veutis mare, 995 

* * 
et bella et ignes et mea et Priami mala. 
dumque ista veniant, interim hoc poenae loco est: 
sortem occupavi, praerniuin eii[)iii tibi. — 
Sed en citato Pyrrhus accurrit gradu 
vultuque torvo. Pyrrhe, quid cessas? age 1000 
reclude ferro pectus et Achillis tui 
coniunge soceros. perge, mactator senum, 
et hic decet te sanguis: abreptam trabe. 
maculate superos caede funesta deos, 

maculate maoes — quid precer vobis? precor 1005 

saeva manu ] dat iniqua miseris fata? quis . 986 

Hectoris spolium ferel | qui tuUt Achillis? 990 



977 sorte A 978 Phoebusque /fec/^Aae datur E 981 potens /^/ 
985. 986 eligere U. oescit et saeva m. | d. i. m. fata? quis matrem H. 
eodd, saera - qiiis delevU Peipenu 989 Tideor! eor 1, rat. ioUd, iiiL 
1 m. E 990. 991 non servilutis. Hect. sp. f. | qoi tnl. Ach.? stiefflis 
et s. fr. codd. Hectoris — Achillis delevi 992 nnm capit C 994 se- 
quantur ^ 995 veniat, saeviat A. — posl 995 tale quid intercidisse 
' videiur: [sociosque merget, obruent reducem quoque] 996 ignis A 
997 yenient veniunt E corr, g, — haec poena in loco esk A 998 
eripuit mihi J 999 sed incitato eedd, eorrexU Peipenu tOOO 
pyrri B t003 tnhit ^ 



Digitized by Google 



74 



» 

L. ARNiJU SKNBGAS 



his digna sacris aequora: boc classi accidat 
toti Pelasgae, latibua hoc mille accidat 
meae preodKir, ciim Yeliar, qiudqiiid rati. 

CHORVS 

Dulce maerenti populus dolentuin, 

dulce lamentis resonare gentes; 1010 

lenius luctus lacrimaeque mordent, 

turba quas fletu similis frequentat. 

semper a semper dolor est maligaus: 

gaudet in multos sua fata mitti 

seque non solum placuisse poenae. 1015 
ferre quam sortem patiuntur omnes, 

nemo recusat. 
Tolle fehces: miserum, Ucet sit, 
nemo se credet; removete multo 

divites auro, removete centum 1020 
rura qui acioduot opuieoU bubus: 
pauperi surgeot animi iacentes — 
cst miser nemo nlsi comparatus. 
dulce in immensis posito niinis, 

neminem laetos habuisse vultus: 102S 

ille depiorat queriturque fatum, 

qui secans fluctum rate singulari 

nudus in portus cecidit petitos; 

aequior casum tulit et procellas, 

roille qui ponto pariter carinas 1030 

obrui vidit tabulaque Tectus 

naolhiga, terris mare dum coactis 

fluctibus Corus prohibet, revertit. 

questus est Hellen cecidisse Phrixus, 

cum gregis ductor radiante viUo 1085 

aureo fratrem simul ac sororem 

sustulit tergo medioque iactum 

fecit in ponto; tenuit quereks 

1010 dulce et merentes res. %. E 1011 lentius A 1012 
simili A. — frequentant C, 1013 semper a semper om, — dolor 
et magnus (i. e, malignus) A d. ipse magnus ^ 1015 patuisse g 
1018. 19 Nemo se credet miserain, licet sit toUe feUces» lemoy. eodd» 
corrcaBit MadvtgiHs adv. II p. 122 1019 credil A, — lemoveto A 
1020 removeto A 1021 scindant A. — bobus A 1024 d. enim 
mensis E 1031 tabulaque litus codd.correxi 1032 naufraga spargi, " 
mare A, — cum codd. con'exi. — coactis: i ex o Im.E 1033 reverti 
oodd. eorrm^ 1034 es tbeUem E 1035 Gom: C S rubr* i w^B 
1030 ae] et A 1037 iactdm medioqoe B 



0 



\ 



Digitized by Google 



TROAPES 



75 



et vir et Pyrrha, mare ciim viderent, 

et Dihil praeter mare cum viderent 1040 

unici terris homines relicti. 

Solvet huQc questum lacrimasque nostras 

sparget huc illuc agitata classis, 
» « 

et tuba iussi dare vela iiautae 

cum simul veutis properaiUe remo 1045 
prenderint altum fngielque lilus. 
quis status mentis miseris, ubi omnis 
terra decrescet pelagusque crescet, 
celsa cum longe latitabit Ide? 

tum puer matri geuetrixque nato, 1050 

Troia qua iaceat regione monstrans, 

dicet et longe digito notabit: 

*Ilium est illic, ubi fumus alte 

serpit in caelum nebulaeque turpes,' 

Troes hoc signo fiatriam Tidebunt. 1055 

NVNTIVS 

0 dura fata, saeva miseranda horrida! 
quod tam ferum, tam triste bis quinis scelus 
Mars vidit annis? quid prius referens gemam, 
tuosne potius, an tuos luctus, anus? 

HECVBA 

Quoscumqae luctus fleTeris, flebis meos: 
sua quemque tantum» me omnium dadeft premit; 
mihi cuncla pereunt: quisquis est Hecubae est miser. 
imiT. Mactata virgo est, missus e muris puer; 
sed uterque l^um mente generosa tulit 

ANDROMACHA 

Expone seriem caedis, et duplex nefas 
persequere: gaudet magnus aerumnas doior 
tractare totas. ede et enarra omnia. 

1040 offi. — praeter meritam B 1042 hane eoctom g 
1044 vulgo adplicani ad priora Mtrpvngeniet post naatae. detideratur 

ante v, 1044 tale sentcntiae supplementum: [caede cum pontus fuerit 
piatus] 1045 cum semel A. — post remo ras. i lil. (s?) E 1046 
fugientque EA corr.g 1051 iacet E 1053 adfertur [Prob.) de ult, 
aylt, IV p. 246, 19 K. quo produci ultimam vocit illic comprobetur 
S. in Heeaba hendecasyllalw Sapphioo Tena: II. — alte'). — iUac JSr 
(iUie Prob.d) 1056 scaenae inscribitur Nunlius Hecnba Aodranacha. 
— dira q 105S quod g 1062 hecaba£ 1006 pioseqaere, gaudet 
auimus aerumnas meus A meas ^ 



1060 



1065 



Digitized by Go 



76 



L. ANriAEI SENBCAE 



NVNT. Est una magna turris e Troia super, 
adsueta Priamo, cuius e fasti^io 

summisque pinnis arbiter helli sedens 1070 

regebat acies. lurre in hac blancio sinu 

fovens nepotem, cum metu versos gravi 

Danaos fugaret Hector et ferro et face, 

paterna puero bella monstrabat senex. • 

haec nota quondam turris et muri decus^ 1075 

nuuc sola cautes, undiquc adfusa ducum 

plebisque turha cingitur; totum coit 

ratibus relictis vulgus. his collis procul 

aciem patenti liberam praebet loco, 

bis alta rupes, cuius in cacumine 1(80 

erecta summos turba libravit pedes. 

hunc pinus, illum laurus, huuc fagus gerit 

et tota populo silva suspenso tremit. 

extrema montis ille praerupti petit, 

semusta at iile tecta vei saxum imminens t065 

muri cadentis pressit, atque aliquis (nefas) 

lumulo ferus spectator Rectoreo sedet. 

per spatia late plena sublimi gradu 

incedit Itbacus parvulum dextra trahens 

Priami nepotem, nec gradu segni puer 1090 

ad alta pergit moenia. ut sumnia stetit 

pro tnrre, tuUus huc et huc acres tulit 

intrepidus animo. qualis ingentis ferae 

parvus tenerque fetus et nondum potens 

sae?ire dente iam tamen tollit minas 1095 

morsusque inanes temptat atque animis tumet: 

sic ille dextra prensns bostiU puer 

ferox t superbe, moverat vulgum ac duces 

ipsumque Vlixen. non flet e turba omnium 

qui fletur; ac, dum verba fatidici et preces ttOO 

concipit Vlixes vatis et saevos ciet 

ad sacra superos, sponte desiluit sua 

in media Pnami regna. — 

ANDR. Quis Colchus hoc, quis sedis incertae Scytha 
commisit, aut quae Caspium tangens mare 1105 
geos iuris expers ausa? non Busiridis 

1068 una magna magna t. E 1076 saeva cautes codd. cnrrexi. — 
effusa ^ 1080 hic E. — c cac. A lOSl summo E 10S2 fagus 
tegit A 1086 pressat ^ 1093 intrepidos E 1094 parvusque tener- 

aue f. sed E 1098 superbus D, Heinsiut. eaniwsi: superbit. 1102 
Issiltiit g , 1104 eholeos B. — haec — sedit B 



Digitized by Google 



TE0ADE8 



77 



puerilis aras saaguis aspersii feri, 

nec parva gregibus membra Diomedes auis 

epulaoda posuit. quis tuos artua leget 

tumuloque tradet? nvist. Quos enim praeceps locus llio 

reliquit artus? ossa disiecta et gravi , 

elisa casu; signa clari corporis, 

et ora et illas uobiles patris notas, 

Gonfudit imam pondus ad terram datnm; 

soluta cerriz silicis impulsu^ caput tti5 

ruptum cerebro penitus expresso — iacet 

deforme corpus. andr. Sic quoque est similis patri. 

nvnr. Praeceps ut altis cecidit e muris puer 

fleTitque Acbiyum turba quod fecit nefas, 

idem iUe populus aliud ad facinus redit 1120 

tumulumque AcbiUis. cuius eitremum latus 

Rhoetea leni Terberant fluetu vada; 

adversa ciugit campus et cUvo levi' 

erecta medium vaUis includens Iocudl 

crescit theatri more concursus frequens, U2& 

implevit omne litus: hi classis moram 

hac morte solvi rentur, hi stirpeni hostium 

gaudcnt recidi. magna pars vulgi levis 

odit scelus, spectatque; ncc Troes minus 

suum frequentant funus et pavidi metu 1130 

partem ruentis ultimam Troiae vident: 

cum suhito thalanii more praeceduut faces 

et pronuba iUi Tyndaris, maestum caput 

demissa. Hali nuhat Hermione modo' 

Phryges precantur ^sic viro turpis suo 1136 

reddatur Helena.' terror attonitos lenet 

utrosque populos. ipsa deiectos gerit 

vultus pudore, sed tamen fulgent genae 

magisque solito splendet extremus decori 

ut esse Phoebi dulcius lumen solet 1140 

iamiam cadeutis, astra cum repetunt vices. 

premiturque dubius nocte vicina dies. 

stupet omne vulgus — et fere cuncti magis 

1109 tcget eodd, ewrmit Hemingerut Utie Mpero 1111 dis- 

gecta i^. — et ««. 1113 nobilis j^. — patrii^ 1115 incursu incussu ^ 
1H6 penitus excusso g 1117 hic quoque /I 1118 cedit-£ 1121 tu- 
multumque E. — huius A 1122 Rhretea E 1123 aversa E. — post 
1124 el 1125 posuil et X\2b post more stutulit distinclionem Buechelerut 
1126 morM ji 1133 it proouba A et prenuba £ 1136 attonitos 
movet A 1141 lam cadentia E 1143 et effert c. B 



Digitized by Google 



78 



L. AIUfAEI SBIfBCAB TROAOBS 



peritura laudant. hos moyet fonnae decusy 

hos mollis aetas, hos vagae renim vices; 1141^ 

movet aDimus omnes fortis et leto obviuSt 

Pyrrhum antecedit; omninm mentes tremunty 

mirantur ac miserantur. ut primum ardui 

sublime montis tetigit atque alte edito 

iuvenis paterni vertice in busti stetit^ 1150 

audax virago non tuUt retro gradum; 

conversa ad ictum stat trud vuitu feroz/ 

tam fortis animus omnium mentes ferit 

novumque monstrum est Pyrrhus ad caedem piger* 

ttt dextra ferrum penitus exacta abdidit, 1155 

subitus recepta morte prorupit xruor 

per vulnus ingens. nec tamen moriens adhuc 

deponit animos: eeddit, ut Acfiilli gravem 

factura terram, prona et irato impetu. 

uterque flevit coetus; at timidum Phryges ueo 

misere gemitum, clarius victor gemit. 

hic ordo sacri. non stetit fusus cruor 

humove summa fluxit: obduxit statmi 

saevusque totum sanguinem tumulus bibit 

HBC. Ite, ifte, Danai, petite iam tuti domos; 1165 

optata velis maria diffusis secet 

secura classis: concidit virgo ac puer; 

bellum peractum est. quo meas lacrimas feram? 

ubi hanc anilis expuam leti moram? • 

natam an nepotem, coniiigem an patriam fleam? 1170 

an omnia an me sola? Mors volum meum, 

infantibus, violenta, virginibus venis, 

ubique properas, saeva: me solam times 

vitasque, gladios inter ac tela et faces 

quaesita lota nocte, cupienteni fugis. 1175^ 
non hostis aut ruina, non ignis meos 
absumpsit artus: quam prope a Priamo steti. 
NVNT. Repetite celeri maria, captivae, gradu: 
iam vela puppis laxat et classis movet. 

1144 peritQram 1148 miserentar ac miiantor A 1160 flevit 
egeus et E f. coetns et A eorr. ^ 1163 abdmdt «otftf. twr^oBU Mureitu 
r.L,X,4 1166 diffusis repetat £ 1171 solam E 1173 abiam- 

qae A 1177 stetit ^ 1178 personae notam om. E 

MARCI. LVCII. ANNEI. SENECAE. | TROADISS EXPUQT. IK 
aPiVNT I PtiO£NlSSA£ E tequiiur Medea A 



Digitized by Google 



t 



PHOENISSAE 



Digitized by Google 



PERSONAE 



OEDIPVS 
ANTIGONA 

lOGASTA 

SATELLES 
ANTIGONA 
POLYNIGES 
ETEOGLES 



Digitized by Google 



■ 



OEDIPVS 

Caeci parentis regiineD el fesei anieum 
lateris levameD, nata, quam taDti est mihi 

genuisse vel sic, desere iDfaustum patrem. 

in recta quid deflectis errantem gradum? 

permitte labi; melius inveniam viam, 5 

quam quaero, solus, quae me ab hac vita extrahat 

et hoc ncfandi capitis aspectu levet 

caelum atque terras. quantulum hac egi manu? 

Don video noxae conscium uostrae diem, 

sed videor. hinc iam solve inhaerentem manum 10 

et patere caecum qua volet ferri pedem. 

ibo, ibo qua praerupta protendit iuga 

meus Cilhaeron, qua peragrato celer 

per saxa monte iacuit Actaeon suis 

nova praeda canibus, qua per obscurum nemus 15 

silvamque opacae vallis instinctas deo 

egit sorores mater et gaudens malo 

Tibrante iixum praetulit thyrso caput; 

vel qua cucurrit, corpus inHsum trahens, 

Zethi iuvencus, qua per horrentes rubos 20 

tauri ferocis sanguis ostentlit fugas; 

vel qua alta maria vertice inimenso premit 

Inoa rupes, qua scelus fugiens novum 

novumque faciens mater insiluit freto 

mersura natum seque — felices quibus 

fortUDa melior tam bonas matres dedit. 



PH0£N1SSA£ £ THEBAIS J OEDIPVS g 



seaena0 inseribiiur Oedipiia Antlgona 1 el) ac 2 patris le- 
Tamen codd. eorrexit Gronovius 8 haec E 1 3 peragrati A 14 montis A 
16 instincta E 18 tryso E thyrso praetulit fixum A 19 invisum 
codd, correxi {of. v. 96) 20 £thi E. iuventus A 21 ostentat 
eodd, earrexi 22 Wctoice E 23 iDoque praeceps A BUnor nipis E 
eorrexU Granavius, — fufieiia saimi eidd» eorremit JMperus 
Smimm tngoediBe IL e 



Digitized by Google 



82 



L. AHNABI SBiaCAB 



est alias istis noster ia silvis locns, 

qui me rqioscit, hanc petam carsa incito; 

noa baesitabit gressas, hac omai dace 

spoliatas ibo. qaid moror sedes meas? 30 

mortem, Ciibaeron, redde et bospitiam mibi 

illadaneam restitae, at ezpirem senez 

nbi debai infans. redpe suppliciam Tetas. 

semper cniente saeve cnidelis ferox, 

com occidis et cam parcis, olim iam taam 35 

est hoc cadaver: perage mandatam patris, 

iam et matris. aaimus gestit antiqua exequi 

supplicia. qoid me, nata, pestifero tenes 

amore Tinctnm? quid tenes? genitor Tocat. 

sequor, sequor, iatn parce — saDguineum gerens 40 

insigDc regDi Laius rapti furit; 

en ecce, inaDes manibus infestis petit 

foditque vultus. uata, genilorem vides? 

ego video. tandem spiritum inimicum expue, 

desertor auime, fortis in partem tui. 45 

omitte poenae lauguidas longae moras 

mortemque totam admitte; quid segnis traho 

quod vivo? nullum facere iam possum scelus. 

possum miser, praedico — discede a patre, 

discede, virgo. timeo post matrem omnia. 50 

ANTIGONA 

Vis nulla, genitor, a tuo nostram manum 
corpore resolvet, nemo me comitem tibi 
eripiet umquam. Labdaci claram domum, 
opulenta ferro regna germani petant — 
pars summa maguo patris e regno mea est, 55 
pater ipse. non hunc auferet frater mihi 
Thebana rapto sceptra qui regno tenet, 
non hunc catervas alter ArgoHcas agens; 
non si revulso luppiter mundo tonet 

mediumque nostros fubnen in nexus cadat, 60 



31 montem A 42 et ecce A 44 AntigonM dalur A, — 
exue A 45 d. animae f. inparentem tui E 46 poenas 1. 1. morae 
codd. covrexil Grotius 47 ni. t. recipe. quid s. t. A m. t. recipe 
admitte. quid s. t. E 48 quid codd. correxil Gronovius 52 comitem 
toi A 55 magni E eorrexit Madvigius adv. 11, il6 (p. ana magno 
Gronovius) pare magna patris optimo regno (opt. e r. AvanHut) mea 
est A 57 raptro E 58 liic A 59 tenet E 



Digitized by Google 



PflOEraSSAB 



maniiin hanc remUtam. prohibeas, genitor, licet: 

regam abDuentem, dirigam iD?iti gradum. 

iD plana teodis? vado; praerupta appetia? 

noD obsto, sed praecedo; quo vis utere 

duce me — duobus omnis eligitur Tia: 

perire siue me dod potes, mecum potes. 

hic alta rupes arduo surgit iugo 

spectatque longe spatia subiecti maris: 

Tis hsDC petanms? Dudus hic peudet silex, 

hic scissa tellus faucibus ruptis hiat: 

vis hauc petamus? hic rapax torreos cadit 

partesque lapsi montis exesas rotat: 

in huoc ruamus? dum prior, quo vis eo. 

non deprecor, non hortor. extingui cupis 

votumque, genitor, maximum mors est tibi? 

si moreris, aDteccdo: si vivis, sequor. 

sed flecte mentem, pectus antiquum advoca 

viclasqiic magno robore aerumnas doma; 

resiste: tantis in malis vinci mori est. 

OEDip. Vnde in ncfanda s])ecimen egregium domo? 

unde ista gcneri virgo dissimilis suo? 

Fortuna, credis? aliquis esl ex me pius? 

non esset umquani, lala bene novi mea, 

nisi nt noceret. ipsa se in leges novas 

natura verlit: regeret in lontem citas 

revolutus undas amnis et noctem afferet 

Pboebea lampas, Ilespcrus faciet diem; 

ut ad miserias aliquid accedat meas, 

pii quoque crimus. unica Oedipodae est salus, 

non csse salvum. liceat ulcisci patrem 

adbuc inultum — dextra quid cessas iners 

cxigere poenas? quidquid cxactum est adhuc, 

matri dedisti. mitte genitoris manum, 

aniniosa virgo: funus extendis meum 

longasque vivi ducis exequias patris. 

aliquando tcrra corpus invisum tegc; 

pcccas bonesla mente, pietatem vocas 

patrem insepultum trahere. qui cogit mori 



62 invilum A 65 duce e duobus A 69. 70 om, E in cc 
finiis paginarum {v. 71 incipil f, 4P) 78 lobare: n exn im, 
peclore A 79 viod malom est A 83 novit E 85 vertet 
91 animosa: a in fine add. 2 m, E 96 aliaqoaodo E 

6* 



84 L. AimASI 8BNBCAE 

noleDtem in aequo est quique properanleai iinpedit; W 

nec tamen in aequo est: aiterum gravius reor: lOt 

maio imperari quam eripi mortem milii. 

desiste coepto, virgo: ius vitae ac Decis 

meae penes me eat. regna deaerui libens, 

regnum mei retineo. si fida es comea, 106 

ensem parenti trade, sed notum nece 

ensem paterna. tradis? an nati tenent 

cum regno et iUum? facinore ubicumque est opus, 

ibi sit — rdinquo: natus huno babeat meus, 

sed uterque. .flammas potius et mtum aggerem ito 

compone; in altos ipse me immittam rogos, 

haerebo ad ignes, funebri abseondar stnie 

pectusque solvam durum et in cinerem dabo 

hoc quidquid in me Tivit. ubi saevum est mare? 

duc ubi sit altis prorutum saxis iugum, 115 

ubi tonra rapidus ducat Ismenos vada, 

si dux es: illuc ire morituro placet, 118 

ubi sedit alta rupe semifero dolos 

Sphinx ore neciens. dirige huc gressus pedum, 120 

hic siste patrem. dira ne sedes vacet, 

monstrum repone maius. hoc saxum insidens 

obscura nostrae verba rorlunae loquar, 

quae nemo solvat: quisquis Assyrio loca 

possessa regi scindis et Cadnii nemus 125 

scrpenle notum, sacra quo Dirce latel, 

supplex adoras, quisquis Eurotan bibis 

Spartamque fratre nobilem gemiuo colis, 

quique Elin et Parnason et Boeotios 

colonus a^ros uberis tondes soli: 130 



occidere est vetare ca^ientem mori lOO 
dnc vbi ferae saat, nbi fretam, ubi praeceps locas itT 



100 delevt {poil v. 102 posuil Peiperm) cf. /, 209 10 1 alteram 
gravius reor t. ras, 1 m, E 105 si fides comes B lOS faciet uU- 
camqae est opas E eorrexi faciet a. e. scelas A cf. 2 112 fa- 
nebre escendam struem E correxi erectam ad ignes funebrem ascendam 
slruem A 113 cineres A 115 dic y^. — praeruptum (praerutum A 
117 delevil JS. Heinsius adv. p. 50. — dic u. f. sint A 120 gressu pe- 
dem A 122 hoc saxo A 123 verba t. ras. 4-5 liU, (f. . . . fuil fortu 
ui vid.) 1 m. E 127 anpplex ad arai A, — Eaiotam E fiorolem A 
128 Spartenque A 129 qaicumqae E. P. et B. — boetioa E 
130 tondis E 



Digitized by Google 



PHOBIQSSAB 



85 



adyerte meDtem — saeva Thebanim lues 
luctiflca caecis verba committeDS modia 
quid simile posuit? ijuid tam ioextricaliile? 
avi gener patrisqne rmlis sui, 

frater suorum liberum et fratrum pareDs; isa 
UDO avia partu liberos peperit riro, - 
sibi et Depotes. moDstra quis taola explicat? 
ego ip&e, victae spolia qui Spbiugis tuli, 
baerebo fati tardus ioterpres mei. 
# » 

quid perdis uUra Terba? quid pectus femm 140 

mollire temptas precibus? boc aDiroo sedet 

effundere banc cum morte luctantem diu 

animam el tenebras petere: nam sceleri haec raeo 

paiuni alta nox est: Tartaro condi iuvat, 

et si quid ultra Tartarum est; tandem libet 145 

quod olim oportet. morte prohiberi haud queo. 

ferrum negabis? noxias lapsu vias 

cludes et artis colla laqueis inseri 

prohibebis? herbas quae ferunt letum auferes? 

quid ista tandem cura proficiet tua? 150 

ubique mors est. optume hoc cavit deus: 

eripere vitam nemo non homini potest, 

at nemo mortem; mille ad hanc aditus patent. 

nil quaero: dextra noster et nuda solet 

bene animus uti — dextra, nuac tolo impetu^ 155 

toto dolore, viribus totis veni. 

non destino unum vulneri nostro locum : 

totus nocens sum: qua voles mortem exige. 

etfringe pectus corque lot scelerum capax 

evelle, totos viscerum nuda sinus. tOO 

fractum incitatis ictibus guttur sonet 

laceraeque fixis unguibus venae fluant. 

aut dirige iras quo soies: haec vulnera 

rescissa multo saoguine ac tabe inriga, 

hac extrabe aDimaai duram, iDexpugnabilem. 165 

et tu, pafeus, ubicumque poeuarum arbiter 

adstas mearum — uoo ego boc taotum scelus 

ulla expiari eredidi poeua satis 

137 ac sibi J. — explicet A 139 haereboque E post v. 139 
non tam omissa Antigonae oratio, ut statuit Swoboda, quam hialus 
a poMa r^Uohu 147 lapso A 154 niebU E 159 eftiBge coipos 
cotftf. eomemti N, Betmku ado. p. 51 163 laeefaere A 166 peene E 



Digitized by Google 



86 



umquain, aec isU morte Gontentus fui, 

nec me redemi parte: membratim tibi 170 

perire volui — debitum tandem exige. 

Dunc soIto poenas, tunc tibi inferias dedi. 

ades atque inertem dexteram introrsus preme 

magisque merge: timida tunc parvo caput 

libavit haustu vixque cupientes sequi 175 

eduxit oculos. haeret etiam nunc mihi 

ille animusy haeret, cum recusantem manum 

pressere tuUus. audies Temm, Oedipus: 

minus eruisti lumina audacter tua, 

quam praestitistL nunc manum cerebro indue: 180 

hac parte mortem perage qua coepi mori. 

AMTI6. Pauca, 0 parens magnanime, miserandae precor 

ut verba natae mente .placata audias. 

non te ut rediicam veteris ad speciem domus 

habitumque regni flore pollentem indito 186 . 

peto aut ut iras, temporum haut ipsa mora 

fhictas, remisso pectore ac placido feras: 

al hoc decebat roboris tanti mam, 

non esse sub dolore nec ▼ictum malis 

dare terga; non est, ut putas, virtus, pater, t€0 

timere vitam, sed malis ingentibus 

obstare nec se vertere ac relro dare. 

qui fala proculcavit ac vitae bona 

proiecit atque abscidit et casus suos 

oneravit ipse, cui deo nullo est opus, 196 
quare ille mortem cupiat aut quare pelat? 
ulrumque timidi est: nemo conlempsit mori 
qui coacupivit. cuius haut uUia maia 
exire possunt, in loco tuto est situs. 

quis iam deorum, velle fac, quicquam potest • 200 

malis tuis adicere? iam nec tu potes 

riisi hoc, ut esse te putes dignum neco — 

nou es nec uUa pectus hoc culpa altigit. 

t7l Toliii perire A 173 dexlram B 174 tmii eodd, (cum g) 
178 aadias — OedipQm Bji Oedipe ^ correxit B. Schmidtiut [de em. 

Sen. trag. p. 32) ISO perstilisti E. — crebro E 181- coepit // 
182 miseranda g 184 ?pecimen A 185 IncliH AV/ corr. ^ 186 
teropore aut ipsa codd. correxit Bothius 188 et hoc codd. correxit 
Richteru* 195 ipsi ceu video A {inlerpolatoris manum restiluere 
Flerw» ChrifH&mts et Sealiger ttribmido eea deo) 196 ipse d 
197 u. t. est velle. contempsit m. A 198 qui non concupiscit itf (ooii 
deltvU Foggiut in wd.Laur,S7,n ti in Aldina Jvantim). — aiit B 



Digitized by Google 



raOENISSAB 



87 



. et hoc magfe te, gemtor, inaontem voca, 
quod iDDOcens es dis quoque invitis. quid est 20B 
quod te efferarit, quod novoa sufifixerit 
stimulos dolori? quid te in infernas agit 
sedes, quid ex his pellit? ut careas die? 
cares; ut altis nohilem muris domum 
patriamque fugias? patria tihi vivo perit; 210 
natos fugis matremque? ah aspectu omnium 
fortuna te summovit, et quidquid potest 
auferre cuiquam mors, tibi hoc vita abstulit; 
regni tumultus? turba fortunae prior 

abscessit a te iussa — quem, genitor, fugis? 215 
OEDip. Me fugio, fugio conscium scelerum omnium 
pectus, manumque lianc fugio et hoc caelum et deos. 
ego hoc solum, frugifera quo surgit Ceres, 219 
premo? has ego auras ore pestifero traho? 220 
ego laticis haustu satior aut uUo fruor 
^ almae pareutis munere? ego castam mauum 
nefandys incestificus exsecrabilis 
altrecto? ego ullos aure concipio sonos, 
per quos parentis nomen aut nati audiam? 225 
utinam quidem rescindere has quirem vias 
manibusque adaclis omne qua voces meaut 
adilusque verbis tramite angusto patet 
eruere possem: nata, iam sensum tui, 

quae pars mcorum <>s criminum, infehx pater 230 

fugissem. inhaeret ac recrudescit nefas 

subinde, et aures ingerunt quidquid mihi 

donastis, oculi. cur caput tenebris grave 

non mitto ad umbras Ditis aeternas? quid hic 

maues meos destineo? quid terram gravo 236 

mixtusque superis erro? quid restat mali? 

regnum parentes liberi, virtus quoque 

et ingeni sollertis eximium decus 

periere, cuncta sors mihi infesta ahstulit: 



et dira fiiglo scelera qnae feci iDDoceos ais 



205 inYisU A 206 q. non vos suflT. E 207 in] ad C 213 
haec ^ 214 rtfcte disUnxii N. Heinsiu* adv. p. 51 {vuiffo tumultus, 
turba). — forluna E 215 a tej ante — iusla ^ 218 dclevit 
de ff ilamowilz, — feci nocens A 226 quirem meas E 229 tacui 
im, tai 2w^B 230 aii&iiiiim es i# est ainiiliiiim E eorrwit LipHu» 
233 negastiB ocali A ' 234 aeteni B 



Digitized by 



L. AIINAEI SEAECAE 



lacrimae supcrerant — has quoque eripui mibi. 240 
absiste. nuUas animus admittit preces 
Dovamquc poenam sceleribus quaerit parem. 
et esse par quae poterit? infanti quoque 
decreta mors est. fata quis tam tristia 

sorlilus umquam? videram nondum diera 246 

uterique nondum solveram clausi moras, 

et iam timebar. protinus quosdam editos 

nox occupavit et novae luci abstulit: 

mors me antecessit; aliquis intra viscera 

materna letum praecoquis fati tulit: 250 

sed numquid et peccaTit? abstrusum, abditimi 

dubiumque an essem sceleris infandi reum 

deus egit; illo teate damnavit parens 

calidoque teneros transuit ferro pedes . 

et in alta nemora pabulum miait feris 2B0 

avibusque saevia quas Cithaeron noxiua 

cruore saepe regio tinctas ab't. 

sed quem deus damnavit* abiecit pater, 

mors quoquo refugit. praestiti Delphia fldem: 

genitorem adortus impia atravi nece. 280 

hoc alia pietaa redimett occidi patrem, 

aed matrem amavi — proloqui hymenaeum pudel 

taedaaque nostraa — has quoque invitum pati 

te coge poenas: facinus ignotum efferam 

inusitatum efifore quod populi horreant, M 

quod esse factum nulla non aetas neget» 

quod parriddam pudeal: in patrios toros 

tuli patemo sanguine aspersas manus 

scelerisque pretium nalus accepi scekis. 

leve est paternum fadnus: in thalamoa meos 2T0 

deducta mater, ne parum scderis foret, 

fecunda — nullum crimen hoc maius potest 

natnra ferre. si quod etiamnum est tamen, 

qui facere possent dedimus. abieci necis 

pretium patemae sceptram et hoc iterum manus 275 

armavit alias; optime regni mei 

falum ipse novi: nemo sine sacro feret 

240 eriimK B 242 qoierit patMm S 248 loeis B 252 
reus E 254 tramtnlit A 256 avibusqiie avidis (atque avibaB 
avidis Poggius) A. — cyntheron E 257 tractas alit A 27 1 sce- 
lenim A 273 si om. E 274 poaaiot ^ 275 pateroom E 
276 arma vitabas E 277 eiferet E 



Digitized by Google 



PHOENISSAE 



89 



ilhid cruore. magna praesagit mala 

paternus animus. iacta iam sunt semina 

cladis futurae: spernitur pacti fides; 280 

hic occupato cedere imperio negat, 

ias itle et icti foederis testes deos 

iDTocat et Argos «euI atqae urbes moyet 

Graias in arma: non leyis feasis venit 

ruina Thebis; tela flammae vulnera 285 

ifistant et istis si qaod est maius malum, 

iit esse genitos nemo non ez me sciat. 

ARTiG. Si nuUa, genitor, causa TiTendi tibi est, 

baec una abunde est, ut pater natos regas 

graTiter furentes. tu impii belli minas 290 

aTertere unus tuque Taecordes potes 

inhibere iuTenes, cifibus pacem dare, 

patriae quietem, foederi bieso fldem. 

Titam tibi ipse si negas, multis negas. 

OBDiP. niis parentis ullos aut aequi est amor, 205 

aTidis cruoris imperi armorum doli, 

diris» scelestis, breTiter ut dicam — meis? 

certant in omne facinus et pensi nihil 

ducunty ubi ipsos ira praecipitcs agit, 

nefasque nullum per nefas nati putant aoo 

non patri^ illos langit afAicti pudor, 

non patria: regno pectus attonitnm furit. 

flcio qno ferantur, quanta moliri parent, 

ideoque leti quaero maturam viam 

morique propero, dum in domo nemo est mea 305 

nocentior me. nata, quid genibus meis 
fles advoluta? quid prcce indomitum domas? 
unum hoc habet fortuna qno possim capi, 
invictus aliis: sola tu affectus potes 

mollire duros, sola pietatem in domo 310 

docere nostra. uil grave aut miserum est mihi 

quod te sciam voluisse; tu tantum iropera: 

hic Oedipus Aegaea transnabil freta 

iubente te, flammasque quas Siculo vomit 

de monte tellus igneos volvens globos, 315 

excipiet ore seque serpenti oileret. 



289 regat E 290 fefentes B 293 lesos E 297 viris cte- 
lestis E 299 illos codd. correxi. — agat A 304 matari A 305 qve 
om. E 313 aegae E 315 solvens EA corr, $ 



Digitized by Google 



90 



L. AmAEl S£ri£CA£ 



quae saeva furto Demoris Herculeo furU; 
iubente te praebebit aiitibus iecur — 
iubente te vel yiveU 



ANTIGONA 
« « 

exempluni in iugens regia stirpe editum 320 

Thebae paventes arma fraterua iuvocant 

rogantque tectis arceas patriis faces. 

noD suut miuae, iam propius accessit malum. 

nam regna repeteos frater et pactas vices 

in bella cunctos Graeciae populos agit; 326 

septena muros castra Tbebanos premunt 

succurre, prohibe pariter et bellum et scelus. 

OEDIPVS 

Ego iile sum qui scelera committi vetem 
et abstineri sanguine a caro manus 

doceam? magister iuris et amoris pii * 330 

ego 8um? meorum facinorum exempla appetunt, 

me nuDC secuntur; laudo et agnosco libens, 

exhortor, aliquid ut patre hoc dignum gerant. 

agite, 0 propago cara, genorosam indoLem 

probate factia, gloriam ac laudea meaa M 

superate et aUquid facite propter quod patrem 

adhuc iuvet vixisae. facieti8« scio: 

sic estis orti. scelere defhagi haut levi, 

haut usitato tanta nohilitas potest. 

ferle arma, facibus petite penetrales deos 340 

frugemque flamma metite natalis soli, 

miscete cuncta, rapite in ezitium omnia, 

disicite pasdm moenia, in planmn date, 

templis deo8 obruite, maeuktos lares 

conflate, ab imo tota considat domus; 345 



317 heicalei B 320 teaena eanUnuaiur B nova ieaena A 
HhUi varii: Nuot. Oed. loc; Nunt. Oed. Antig.; Nunt. Oed. Autig. loc. 
5*. — 320 — 327 nuntius loquitur A. — anie 320 desiderahir [te, pater] 
cf.Ii79sq. 320 exempium in ingens om. A in om. E correxit Lip- 
tiu*. — edite A 325 bella: a 0^ o m. E 327 b. et nefas A 
328 comitti B 331 ezempla facinoram ji viHa metrieo 834 data A 
338 aut B 340 penetries sie B 341 frigiamque flammam et cteriM 
taU 80II B 842 exOiam A 343 disaicite B (deicite $) 



Digitized by Google 



PHOB1II88AB 



urbs coDcremetur — primus a thalamis meis 
incipiat ignis. antig. Mitte Tiolentum impelum 
doloris ac te publioa exoreut mala 
auctorque placidae liberis pacis ▼eni. 

OEDip. Vides modestae deditum menti senem 350 

placidacque amautem pacis ad partes vocas? 

tumet animus ira, fervet immeusus dolor, 

maius(jue quam quod casus el iuvtuuui furor 

conatur aliquid cupio. non satis est adbuc 

civile bellum: frater iu fratrem ruat; 356 

nec hoc sat est: quod debef, ut fiat uefas 

de more nostro, (luod meos deceat toros: 

date arma matri — nemo me ex bis eruat 

silvis: latebo rupis exesae cavo 

aut sepe densa corpus abslrusum tegam. 360 

hinc aucupabor verba rumoris vagi 

et saeva fratrum beila, quod possum, audiam. 



lOCASTA 

Felix Agaue: faciuus horreudum mauu, 
qua feceral, geslavit et spohum tuUt 

cruenta nati maenas iu partes dati; 365 

fecit scehis, sed misera non uUro suo 

sceleri occucurrit. hoc leve esl ([uod sum nocens: 

feci nocentes. hoc quoque etiamnuuc leve est: 

peperi noccntes. derat aerumnis meis, 

ut et hostern amarem. brunia ter posuit nives 870 

et terlia iam falce decubuit Ceres, 

ut exul errat ualus et patria caret 

profugusque regum auxilia Graiorum rogat. 

gener est Adrasti, cuius imperio mare 

quod scindit Isthmos regitur; bic gentes suas 375 

septemque secum regna ad auxilium trabit 

:^47 ante viol. ^ 348 haec te g 362 immensuin A 356 
satis esl E 358 patri codd. correxit Gronovius cf, i, 22J. 361 
aucupabor: b ex u 2 in. ut vid, E 363 icaena e^nUvMLiMr A novae 
ieamun locasta. Salelles. Polioiees. Blheoclee ^ttdHUt B, add&re de- 

Mi Antigonmn' cf. /, S2 *q. 360 uUra codd. correxit N. Heimiut 
adv. p. 55. — suum A 367 scelus hoc cucurrit A sceleri occurrit E 
correxit Gronoviu* 375 cingit Jsilimoa A ciogit iathomos E cotretBit 
Gronoviue 



Digitized by Google 



92 



L. 8ENECAE 



genero — quid optcm quidve decernam haut scio. 

regnum reposcit: causa repetentis bona est, 

mala sic petentis. vota quae faciam pareos? 

utrimque natum video: nil possum pie 380 

pietate salva facere: quodcumque alteri 

optabo nato fiet alterius malo. 

sed utrumque quamvis diligam affectu pari, 

quo causa melior sorsque deterior trahit 

inclinat animus semper iDfirmo favens: - 385 * 

miseros magis fortuua conciliat suis. 

SATELLES 

Regina, dum tu flebiles questus cies 
terisque tempus, saeva nudatis adest 
acies in armis; aera iam bellum cient 

aquilaque pugnam signifer mota vocat. 380 

septena reges bella dispositi paraot, 

HDimo pari Cadmea progenies subity 

cursu citato miles hinc atque hinc ruit. 

Tiden? atra nubes pulvere abscondit diem 

fumoque aimiles campus in caelum erigit 385 

nebulas, equestri fracta quas tellus pede 

summittit et, si vera metuentes vident, 

infesta fulgent signa, subrectis adest 

froDS prima telis, aurea clarum nota. 

Domen ducum vexiHa praescriptum ferunt. 400 

i, redde amorem fratribos, pacem omnibus, 

et impia arma matris oppositu impedi. 

ANTIGONA 

Perge, o pareos, perge et cita celerem gradum, 
compesce te1a« fratribus ferrum excute, 
nudum inter enses pectus infestos tene: 461 
aut 8ol?e bellum, mater, aut prima excipe. 
loc. Ibo ibo et armis obrium opponam caput, 
stabo inter arma; petere qui fralrem Yolet, 

377 generi A 380 atminqQe eodd. correxit Bothiut, — nichil E 
387 ''nuntitu' loqnilur A pt $ic per /otam ieaenam 388 salva E corr. 
Gronovius tota A. — nudatis stttit A 392 animo: o i. ras. exti 2m.E 
394 vide ut - abscondat - erigat A viden ut — abscondit — crigtt B 
mrrmU Lae kmmunu ad iMon p, iH {fuomptam mgUxii Tr6, 945) 
307 Yidciites B («orr. 2 m. ul vid.) 403 mater opposita g 403 
personae notam om. E. — perge o parens et concita celerem gradain A 
perge o pareos perge et concita cursu celerem gradum E correan 



Digitized by Google 



PHOfiNISAAB 93 

petat ante matrem. tela, qui fuent pius, 

rogante ponat matre; qui non est pius 410. 

incipiat a me. fervidoa iuvenes anua 

tenebo, nuUum teste me fiet nefas; 

aut si aliquod et me teate committi poteat, 

non fiet unum. amt. Signa collatis micant 

vidna signis, claroor bostilis fremit; 415 

scelus in piopiDquo est: occupa, mater, precea. 

et ecce motos fletibus credas meis^ 

aic agmen armis segne composltis venit, 

8AT. Procedit acies tarda, sed properant duces. 

loc. Quis me procellae turbine insano vehens 420 

volucer per auras veutus aetherias aget? 

quae Sphinx vci atra nube subtexens diem 

Stymphalis avidis praepelem peimis feret? 

aut quae per allas aeris rapiet vias 

Harpyia saevi regis observaiis famem 426 

el inter acies proiciet raplam duas? 

SAT. Vadit fureuli siiiiilis aut etiam furit. 

sagitta qualis Partliica velox maou 

excussa fertur, qualis iusano ralis 

premente vento rapitur aut qualis cadit 430 
delapsa caelo stella, cum striugens poium 
rectam citatis ignibus rumpit viam, 
attouita cursu fugit et binas statim 
diduxit acies. victa materna prece 

haesere beila, iamque iu alternam necem 435 

iilinc et hinc miscere cupieutes mauus 

librata dextra leia suspensa tenent. 

paci favelur, omnium ferrum iacet 

cessatve tectum; vibrat in fratrum manu. 

ianiata canas mater ustendit comas, 445 

rogat abnueutes, inrigat fletu genas. 

negare matri qui diu duhitaty potest. 



409 faertt E 410 om. B p&tito ad lamnm marginem a rubrU 

eatore signo R 413 si quod A 8i aliqaot E 414 ptrwnaa naUm 
om. B 419 pon, nei, om, eodd, nunHo dodU Bothiut 420 port, 
not. om. E. — insanae A 422 spynx E 423 pinnis E 424 rapiat E 
425 arpyla E. — famen E 429 insono E 431 delapso E 434 
deduxit ^ 435 iamque: \2i ex i\ 1 m. E (voluerai nanique) 436 
manum /i 437 vibrata E correxit N. Ileinsius adv, p. 67 vibrata 
tela eontiBeiit deztra siia A 438 femuD latet J 439 cesBttqae 
tebm A cessatqae teetnm E eorroxit N, ffeintiiu ihid. 



Digitized by Gc) 



94 



L. AIWAEI SEMECAE 



lOCASTA 

In nic arnia et ignes vei iitc, in mc omnis ruat 
unam iuventus quaeque ah Inacliio vcnit 
animosa muro quaeque Thebana ferox 44& 
descendit arce; civis atque hostis simul 
huoc petite ventrenii qui dedit fratres yiro. 
haec merobm passim spargite ac divellite: 
ego utrumque peperi — ponitis fernim ocius? 
an dico et ex quo? dexteras matri date, 450 
date dum piae aunt. error invitos adliuc 
fecit Docentes, omne Fortunae fuit 
peccantis in nos crimen: hoc primum nefas 
inter scientes geritur. in vestra manu eat,' 
utrum velitis: sancta si pietas placet, 455 
t donate matri pacem; si placuit sceluSi 
maios paratum est: media se opponit parens. 
proinde bellum toUite aut belli moram. 
sollicita cui nunc mater alterna prece 
Yeiiia admovebo? misera quem amplectar prius? 460 
in utramque partem ducor affectu pari. 
hic afuit; sed pacta si fratrum valent, 
nunc alter aberit. ergo iam numquam doos 
nisi sic videbo? iunge complexus prior, 
qui tot labores totque pcrpessus mala 465 
loDgo parentem fessus exilio vides. 
ace^e propius, clude vagioa impium 
ensem et trcmcntem iamque cupieDtem excuti 
hastam solo dcfige; maternum tuo 

coire pectus pectori clipeus vetat: 470 

hunc quoque reponc. vinciilo fronlcni exue 

tegumenquc capitis trisle bclligeri lova 

el ora malri reddc. quo vnlius refers 

acioque pavida fratris observas nianum? 

alfusa totum corpus amplexu tegam, 475 

tuo cruori per meum fiet via. 

quid dubius haeres? an times matris iidem? 



443 coniinuaiur scaena E novae scaenae inscribilur locasta 
Polynices A 444 vna A 446 diseendit a. dves atqae hostes 8. B 

448 mea meinbra A. — spnrsim spargite ^ 456 donate malrem pace 
Avaniivs 45S proiude iam bellum E 459 cui naoc soHilita E 
cui sollicila nunc A corr, g 465 tu qui tot iab. g 470 coiere E 



Digitized by Google 



95 

POLTNICES 

Timeo; nihil iam iura naturae ^alent. 
post ista fratrum exempla ne matri quidem 
fides habcnda est. loc. Redde iam capulo manum, 480 
astringe galeam, laeva se clipeo inserat; 
dum frater exarmatur, armalus mane. 
tu pone ferrum, causa qui ferri es prior. 
si pacis odium est, furere si bello placet: 
inducias te mater exiguas rogat, 485 
ferat iit reverso posl fugam nalo oscula 
vel prima vel suprema. dum pacem peto, 
audite inermes. ille te, tu illum limes? 
ego utrumque, sed pro utroque. quid strictum abnuis 
recondere ensem? quahbet gaude mora: 490 
id gerere belhim cupitis, in quo est optimum 
vinci. vereris fratris infesti dolos? 
quotiens necesse est fallere aut falli a suis, 
patiare potius ipse quam facias scelus. 

sed nc vercre: mater insidias et hiuc 4d& 

et rursus iUinc abiget. exoro? an patri 

invideo vestro? veni ut arcerem nefas 

an ut viderem propius? hic ferrum abdidit, 

reclinis hasta est, arma defixa iDCubant. 

ad te preces nunc, nate, maternas feram, 500 

sed ante lacriiDas. teneo longo tempore 

petita TOtis ora. te profugam solo 

patrio penates regis externi tegunt, 

te maria tot diversa, tot casus vagum 

egere, non te duxit in thalamos parens 506 

comitata primos nec sua festas manu 

oma?lt aedes nec sacra laetas faces 

vitta revinxit; dona non auro graves 

gazas socer, non arva, non urbes dedit: 

dotale beUum est. hostium es factus gener, 510 

patria remotus hospes alieni laris, 

externa consecutua, expulsus tuis, 



posl 477 legitur v. 4S0 E 480 loeatiae notam om. E prao* 

figit V. 481 E, V, 483 ? 485 rogas E 499 reclivis hastae et arma A 
reclinis hastae arma E correxi 501 cedante lacr. E 502 petite E 
604 t. m. tot tam div. E 506 fesla E 507 nec sua codd, cor- 
rexi, — laetas laces 7. ras. ex festas manus 1 m, E 50S vita E, 
— auo et graves ji 509 galeas E* — afma EJ eorr, ^ 510 
hostiam est E 



Digitized by G 



96 



L. ARNAHI 8BNBCAB 



sine crioiiDe exul. ne quid e fatis tibi 

deseet paterais, hoc quoque ex illis babeSf 

errasse thalainis. nate post mttltos mihi M§ 

remisee aolee, nate aospensae metus 

et spes parentia, cuius aspectum deos 

semper rogaYi, cum tuus reditus mihi 

tantum esset erepturos, adventu tuo 

quantum daturus: 'quaDdo pro te desinam' 520 

dixi ^timere?' dixit inridens deu^: 

4p8um tlmebis/ nempe nisi bellom foret, 

ego te carerem; nempe si tu non fores, 

beUo carerem. a, triste conspectus datur 

pretium tui doromque, sed matri placet. 835 

hlnc modo recedant arma, dum nollum nefas 

Mars saevus audet: hoc quoque est magnum nefas, 

tam prope fuisse. stupeo et exanguis tremo, 

cum stare fratres hinc et hinc video duos 

sceleris sub ictu. membra quassantur metu: &30 

quam paene mater maius aspexi nefas, 

quam quod miser videre non potuit pater. 

licet timore facinoris tanti vacem 

videamque iam uil tale, sum infelix tameu 

quod paene vidi. per decem mensum graves 535 

uteri labores perque pietalem inclitae 

precor sororis et per irati sibi 

geuas pareiitis, scelere quas nullo noceas, 

erroris a se dira supplicia exigens, 

bausit: nefandas moenibus patriis faces 540 

averte, signa bellici relro agminis 

flecte — ut recedas, magna pars sceleris tamen 

vestri peracta est: vidit hostiii grege 

campos repleri patria, fuigentes procul 

armis catervas vidit, equitatu levi 545 

Cadmea frangi prata et excelsos rotis 

Yolitare proceres, igne flagrantes trabes 

fumare, cineri quae petunt nostras domos, 

fratresque (facinus quod novum et Thebis fuit) 

in se roentes: totus hoc exercitos^ 550 



513 nequit de E 515 nate p. ni. m. r. soles om. E 516 sol- 
licitae metus A 518 serper E 524 carerem triste A carerem 
patris te B eorrexii /• Gronoviut 529 et omiiftMi add, i m. coni- 
pendio mm soiita E 536 pietate iaclitas A 537 soroies A 



Digitized by Google 



97 



hoc populus omnis, utraqne hoc vidit soror 

genetrixqae Tidi: nam pater debet sibi 

quod ista non specUvit — oocurrat tibi 

nunc Oedipus, quo iudice erroris quoque 

poenae petuntur. ne^ precor, ferro erue 555 

patriam ac penatea neve, quas regere ezpeiis, 

everte Thebas. quia tenet mentem furor? 

petendo patriam perdis? nt flat tua» 

vis esise nullam? quin tuae canaae nocet 

ipsum hoc quod armis uria infeatis solum 560 

segetesque adultaa atemie et totos fugam 

edis per agros: nemo sic vastat sua; 

quae corripi igne, quae meti gladio iubes 

aliena credis: rex sit ex vobis uter, 

maneDte regno quaerite. haec telis petis 565 
flammisque tecta? potcris lias Amphionis 
quassare moles? nuUa quas struxit manus 
stridente tardum machina ducens onus, 
sed convocatus vocis et citharae sono 

per se ipse summas venit in turres lapis: 570 
haec saxa franges? victor hinc spolia auferes 
vinctosque duces patris aequales tui, 
matresque ab ipso coniugum raptas siuu 
saevus catena miles imposita Irahet? 

adulta virgo, mixta captivo gregi, 575 

Thebana nuribus munus Argolicis eat? 

an et ipsa, palmas vincta post tergimi datas, 

mater triumphi praeda fraterni vehar? 

potesne cives leto et exitio datos 

videre passim? moenibus caris potes 580 

hostem admovere, sanguinc ct flamma potes 

implere Thebas? tam ferus durum gcris 

saevumque in iras pectus? et nondum imperas — 

quid sceptra facient? pone vaesanos, precor, 

animi tumores teque pietati refer. • 585 

poL, Yt profugus errem? semper ut patria arcear 



551 ntramqae B eorrexii Hipwut tnppl. pr, p, 33 et populus 
omnis et utraque hoc v. s. A 552 vidit codd. correxit I. Grojiovius 
561 adustas A 564 e vob. A 565 petes A 570 turres venit 
in snmmas A 572 victosque A 573 ab ipso matres A {restiluil 
Avantius matres ab i.) 574 tradet E 575 ut adulta A^ 577 
postergum E 579 laetiis eiitio J 582 femm et dnram A 584 
poeoe im. B* — Tesanos: e i. ra$, 2m, B 

8«iiee«« tngo«dlte n. 7 



Digitized by 



98 



L. AMIHAEI SBNBCAB 



opemque gentis hospes externae sequar? 
quid paterer aliud, si fereUissem fidem? 
81 peierassem? fraudis alieoae dabo 

poenas, at ille praemium scelenim feret? 590 

iubes abire: matris imperio obseqnor — 

da quo revertar. regia frater mea 

habitet superbus, parva me abscondat casa:. 

hanc date repulso; liceat exiguo lare 

pensare regnum. coniugi donum datus SOft 

arbitria thalami dura felicis feram 

humilisque socerum lixa dominantem seqnar? 

in servitutem cadere de regno graye est. 

lOG. Si regna quaeris nec potest sceptro manus 

vacare saevQ, multa quae possunt peti 600 

in orbe toto quaelibet tellus dabit 

hinc nota Baccho Tmolus attoUit iuga 

qua lata terris spatia frugiferis iacent 

et qua trahens opulenta Paetolus vada 

inundat auro rura; nec laetls minus 003 

Haeandros arris flectit errantes aquas 

rapidusque eampos fertiles Hermus secat; 

hinc grata Cereri Gargara et dives solum 

quod Xanthus ambit nivibus Idaeis tumens; 

hinc qua relinquit nomen t lonii maris 610 

faucesque Abydo Sestos opposita prerait, 

t aut qua latus iam propior orienti dedit 

tutamque crebris portibus Lyciam videt: 

haec regna ferro quaere, in hos populos ferat 

socer arma lortis, has tuo sceptro paret 615 

tradatque gentes. hoc adliuc regnum puta 

tenere patrem. melius exilium est tibi 

quam reditus iste: crimine alieno exulas, 

luo redibis. melius istis viribus 

nova regna nulio sceiere maculata appetes. 620 

590. 59 L inverso ordine E 592 meus E 593 habitat E, ~ 
superba eodd. eorrexit jivanttut, — abacondet ^ 594 ds rep. A 
602 h. tota bacho t attulit i. B 606 enantes: es ex is 3m, B 
607 Hebrus codd. correxit Gronovius 610 loninm Thetis conteeit 
Buechelerns qua reliquit nomen Inois mari de IFilamowitz 611 fauces 
Abydos (Abydi Avanlius) Sestos oppositae pr. A 612 aut q. Thetis se 
propior o. d. Heinsius adv. p. 16 {cf. p. 5S) aut qua Rhodus — ante v, 612 
inteii^iiMe eonieeit de ^iiamewHz (v, €12 tut quae Peiperut eetipeit de 
Rhodo eogitans) 6 1 3 conieei totamqiie Cypras intacto v. 612 615 paret 
sceptro tuo A 618 crimine ex crimen Im, B 619 mei. nm Tir. A 



Digitized by Gc) 



PHOSraSSAB 



99 



qiiia ipse frater arma comitatus tua 
tibi militabit -yade et id bellnm gere 
in quo pater materqoe pugnanti tlM 
favere posaint. regna cnm scelere omnibna 
snnt exilis giayiora. nunc belli mala 025 
propone, dnbias Martis incerti yices: 
licet omne tecum Graeciae robur trabas, 
licet arma longe miles ac late explicet, 
fortnna belli semper ancipiti in loco est. 
•quodcnmqne Mars decernit: exaequat duos, 080 
licet impares sint, gladius; et spes et metns 
Fors caeca versat. praemium incertum petis, 
certum scdus. fayisse fac votis dees 
omnes tuis: cessere et ayersi fngam 

petiere ciyes, clade funesta iacens 035 

obtexit agros miles — exultes licet 

yictorqiie fratris spolia deiecti geras: 

frangenda palnia est. qiiale tu hoc bellum putas, 

in quo execrandum victor admittit nefas, 

si gaudet? hunc quem vincere infelix cupis, 640 

cum viceris, lugebis. infaustas age 

dimitte pugnas, hbera patriam metu, 

luctu parentes. pol. Sceleris et fraudis suae 

poenas nefandus frater ut nullas ferat? 

loc. Ne melue. poenas et quidem solvet graves: 645 

regnabit. est haec poena. si dubitas, avo 

patrique crede: Cadmus boc dicet tibi 

Cadmique proles. sceptra Thebano fuit 

impune nulli gerere, nec quisquam tide 

rupta tenebit illa: iam numeres licet 650 

fratrem inter istos. 

ETEOCLES 

Numeret, est tanti mihi 
cum regibus iacere. te turbae exulum 
ascribo. loc. Regna, dummodo invisus tuis. 

631 gladio 632 sotb eodd, eorrexU N. Heintiui adv. p, 59. 
^ petit g 636 miles agros E 638 ta id b. 643 luctu par. 

scel. et om.. E {habet: pol. fr. s.) 646 haec est A 648 Thebana 
(Thebarum Avantim) 649 Imp. n. g. et Nec q. f. singulis vergibus E 
650 tenebat A. — numeres: es 1 m. ex is jG 651 istos. pol. 
numero et est codd. correxit B. SchmidHut de em, Sen, trag. p. 20 

652 iaeere et iirbl einiliim — te t. e. a< v. 653 loeastae dmtur A 

653 aascribi E 

7* 



Digitized by 



100 



L* ANNABI SBNBGAll PB0ENI8SAK 



BTB. Regnare non vult eaae qui inyisus tknet: 

simul ista mttndi conditor posuii deus, e65 

odium atque regnum: regis hoe magni reor, 

odia ipsa premere. multa dominantem vetal 

amor suorum; plus in iratoa licet. 

qui Tult aman, languida regnat manu* 

loc. luYisa numquam imperia retinentur diu. 600 

ETE. Praecepta melius imperi reges dabunt; 

exilia tu disponiL pro regno velim — 

loc. Patri^m penatea coniugem flammis dare? 

BTB. Imperla pretio quolibet constant bene. 



654 POL. eodd, eomxit GroHut 066 Kgis et m. J 657 odia 

ista ji 659 regnel g 661 loeastae eonHnuatur A Potynici datmr 
E correxit Grolius 662 opponc E, — c. t. d. focaslae eonHnuatur, 
pro 0. q, t, ad finem Poiynici dantur A 664 pol. E 

PHOENISSARYM TRAOOfiDIA FINIT | INGIPIT MSDEA E eo- 
^uUur BHppolytue A 



% 



Digitized by 



M E D E A 



Digitized by Google 



P E U S 0 N A E 



MEDEA 

NVTRIX 
GREO 
IA80N 
NVNTIVS 

CHORVS 



SGAENA CORlMHi 



M£D£A 

Di coiiiuyalos luque genialis tori/ • j^^^*^ 
Lucina, cuslos quaeque doniiluram freta 
Tiphyn uovam frcn;ire docuisli ratem, 
et lu, profundi saeve dominator maris, . 
clarumque Titan dividens orbi dieni, 
tacitisque praebens couscium sacris iubar 
Hecate triformis, quosque iuravit niihi 
deos lason, quosque Medeae magis 
fas est precari: noctis aclernae chaos, 

aversa superis regua niauesque inipius ' 10 

dptniuumque' regui tristis et doniiiiam fide 

ineliore raptam, voce nou fausta precor.. 

nunc, Yiuuc adeste, scekris ultrice$^deae, 

crinem solutis squahdae scrpcntibus, - " ^'^ ^**"^*' 

atram cruentis mauibus amplexae faceiti, 15 

a^deste, thalamis horridae quoiidam ;iTeis 

qdales stctistis: coniugi Itnuni novae 

letumque soccro ct regiae stirpi date^ 

mjbi peius aliquid, quod precer spoBso^ mauet: 

vi^^ per urbes erre.t iguotas egeqs^ 20 

cxui pavens invisus incerir iaris^ 

ias^ notus bospes liiuen alienuiii expetat, 

coniugem optet quoque non aliud queam 
peius precari, liberos similes patri 

simiiesque matri ^«.parta iam, parta' ultio est:. 25 

peperi^ querelas verbaque "in cassiun sero? v^c^^ 

BOQ^ibo in hostes? manifous ezcutiam faces . 

caeloque lucepi spectat boc no&tri saCor 

Sfl^gefieriSf ^^t spectatur,' et curru iosidens • , 

per solita puri spatia decurrit poli?. * ' 80 

non redit iil ohiis et remetitur diem? 

2 (lomitorem freti A 10 adversa A 13 adeste adeste A 
19 spoDSO malum codd, correxi 20 errat corr. 1 m. ut vid. 
22* €t 23* transposui (me coni. opt, lioK a). exp. | iam n. h. eodd») 
25 matri pariat. iam patta uitio est B [nolui pariat. en] 26 fero J 
29 spectator ^ cnrra» E 31 nnm redit — remetitnr: intor e 
ei m erai, d E 



104 



L. AlOfAEI 8BNECAB 



da, da per auras curribus patriis vehi, 
commttte habenasy genitor, et flagrantibus 
ignifera loris tribue moderari iuga: 

gemino Corinthos litore opponens mpras 35 
cremata flammis maria committat duo, 
hoc restat unum, pronubam thalamo.Teram 
ut ipsa pinum^postque sacnficas precc^ ' 
caedam dicatis rictimas altaribus*. 
^ per viscerajpsa quaere sujjppliciij^ riam, 40 
si rivjs, anime, si quid antiqui tibi 
remanet rigoris ; peHe femineos metus . ^ 
^et inhospitalem Caucasum mente indue;\** 
quodeumque indit Pontiis aut Phasis ntfas, 
videbit Isthmos. effera Ignota horrida, 45 
tremenda caelo pariter ac terris mala 
inens intus agitat: vulnera et caedem et vagmn 
fuDus per artus — levia memoravi nimis: 
haec virgo feci; gravior exiirgat dolor: 

maiora iam me scelera post partus decent. ^ £0 

accingere ira tecjue in exitium para • 

furore toto. paria narrenlur tua 

repudia thalamisr quo virur^i linques modo? 

hoc quo secuta es. rumpe iam segnes moras: 

quae scelere parta est, scelere Jinqueuda est domus. 55 

CHORVS 

Ad regum thalamos numine prospero 
' qui caelum superi quique reguut fretum 
adsint cum popuHs rite faventibus. 
primuTn sceplriferis coUa Tonantibus 
taurus celsa ferat tergore candido; 50 
Lucinam nivei femina corporis 
intemptata iugo placet, et asperi 
Martis sanguiueas quae cohibet manus, 
quae dat belhgeris foedera gentibiis 
et cornu retinet divite copiam^ * ' 65 
donetur tenera mitior hostide^ i 
et tu, qui facibus iegitimis' ades, 
noctem discutiens auspice dextera 

32 patris A 33 comllte E 35 Gorinthus yi. — litori codd» 

eorrexit Gronovius 37 preuubam 43 caafla ftummente B 44 

Phasis aut Pontiu ji 53 Unquis 55 pa«la ^« — fiaqttetar do« 
mos A 59 primas 61 feminaro E 



Digitized by Google 



XBDBA 



105 



huc incede gradu marcidus ebrio, ^*^*^ ^ 

praeciugens roseo tcmpora vinculo. 70 

et tu quae,^gemiui praevia temporis,^ 

tarde, ;stella, redis semper amantibus: 

te matre^ avide te cupiunt nurus \ .K«/'^-^-*i^-^"..r 

quamprimum radios spargere lucidos. ^ 

Vmdt'TirgiiieiiB decor K 

longe Cecropiai noni&i . 

et quas Taygctl iugib « \ 

OKM^cet iuvenum modo ' ^ 

muris quod caret oppidum^ ' ^ - ' ' 

et quas Aonius latex 1 80 

Alphedsque sacer lavat- - ( -^.a.. 

^i fmna velit aspic^, 

ceden^ Aesonlo duci " / * - ■ 

prole^ fulminis improbi 

aptat quji iuga tigribus, ^-t-^O.-u.»^ % 
nec non, qui tripodas movet, 
frater virginis asper^e, 
cedet Castore cum suo 
Pollux caestibus aptior. 

sic, sic, caelicolae, precor, 90 
vincat femina coiiiuges, 
vir loDge superet viros. 

Haec cum femineo constitit in choro, 
unius facies praenitet omnibus. 

sic cum sde perit sidereus decor, . 91 
et densi latitnnt Pleiadum greges ^--^ ' • 
cum Phoeha^sblidum lumine non suo , 
orbem cireCtitis-cornibus alligat. a , t 

\' ostro sic niveus puniceo color 

perfusus rubuit, sic nitidum iubar 100 
pastor^loee nova roscidus aspicit 
-^ereptns thalamis Pfaasidis horridi, 
effrenae solitus^pectora coniugis \ 

78 avidae E oorreMil d§ WiUnmwiU 77 qaae A 78 exer- 
eent A 81 Alpheusqae^ S2 posl 83 A 90 caelicolae: icol / m. 
I. ras, 5 Utt. E 94 praeeminet A 95 sideribus A 97 solitum A 
posl 98 hanc fere senieniiam desideramus [talem dum iuvenis con- 
spicit. en rubor | perfudit subito purpureus genas] 99 phoeniceo ^ 
102 Pbasidog horrfdia A 



Digitized by 



106 L. AKNAEl S£N£CA£ 

iiivita Uepitlus preudere dextera, ifei 

lelix Aeoliain corripe vlrginem loiirv 

uuuc primum soceris, sponse, voleutibus. il 

" coucesao, iuveues, ludite iurgio, aei 

' hinc illiuc, iuveues, uiittite carmiua: ;al 

rara est in domiuos iusta liceniia. bv 

** iat 

Candida thyrsigeri proles generosa Lyaei, ^^%ri 

muUifidaui iam tenipus erat succenderc piuuui: * 
excute sollemneni digitis marceutibus iguem. 
lesia dicax iuudat couvicia fesceuninus, 
solvat turba iocos — tacitis eat illa tenebris, ]\m .(^^ 

si qua |jeregriuo nu^it lugitiva marito. ' 115 

• "^ Y^ ' .MEDEA ' i5 

Occidimus, aures pepulit hymenaeus uieas. ^ 

vix ipsa tautum, vix adhuc credo malum. ^ 

hoc lacere lason potuit, erepto patre ^ 

patriir atque regno, sedibus solain exteris ^ 

deserere durus / nierita contempsit inea 120 j 

qui scelere Ilauimas viderat vinci et mare? " 

adeone credit omne consumptuin nefas? * 
incerta vaecors nieiilc vaesauir feror 

partes in omues; uude nie ulcisci queam? * 

uiiuam esset illi frater! esl coniuux: in hauc 125 * 

ien uni cxi^atur. hoc meis salis est maUs? y \ ^ 

si quod i*elasgae, si quod urbes barbarae ' 

novere faciuus quod tuae ignorent manus, ^ 



1 



nuuc est paraudum. scelera te Iiorteutur. tua / 
et cuucta redeant: iuclitum regui decus " - \ 130 
raptum et nefandae virgiuis parvus comes *^ ' » * . 
divisus ense, lunus iugestum j^atri 
sparsumque ponto corpus et Peliae seuis 
decocta aeno membra: funestum impie 
quam saepe fudi sanguiuem, et nuUum scelus 135 
irata feci: movit infelix amor. 

Quid tamen lason potuit, alieoi aij>itri 
iorisque factus? debuit ferro obviuiii ^ ^^i x, . -a/V ^ " ^.^-a 

105 Aoniam prendito virginem ^ 106 socero E. — sponle C 
109 dominos: i ex o Im. E 112 sollcmpaem prior t ex o Im. E 
114 locoftf {non mwUmif Sut A)) 115 fogitata J 118 hacc A 
122 credet E 123 mente noo sana^ 126 sat cst J 127 urbis E 
128 ignorant J 132 incestum ji 135 vifU sang. S 136 sieTit 
inf. codd. correxi 



Digitized by Gc) 



M£D£A 



1»7 



^fferre pectus — melius, a melius, dolor 
liiuriose, loquere. si polest, mat meus, 140 
it luit, lasou; si miuus, vivat tameu 
aiiemorque nostri muneri parcat meo. 
Kulpa est Creontis lota, qui sceptro impolens 
boniugia sohit quique genelriccm abslrahit 
natis et arto pignore astrictam lidem ^ 145 
^^''dirimit: petatur, solus hic noenas luat 
quas debet. alto cincre cumulabo domum; 
videbit atrum verticem flammis agi 
Malea longas uavibus flectens moras. 

MVTR. Sile, obsecro, questusque secreto abditos 150 

manda dolori. gravia quisquiB valnera 

patiente et aequo mutus animo pertulit, 
, referre potuit: ira quae tegitur nocet; 
' professa perdunt odia vindictae locum. . P., 
' MBD. L^vis est dolor qui capere consilium potest ' 155 

et clepere sese: magna non latitant mala. 

libet ire contra. ^vtr. Siste furialem impetum, 

alumna: vix te tacita defendit quies. 

HBD. Fortiina fortes metait, ignavos premit. 

NVTR. Tunc est probanda, si locum virtus habet. 160 

MBD. Namquam potest non esse virtuti locus. 
. MVTR. Spes nuUa rd)as monstrat adflic^s viam. 
' MBD. Qui nil potesl sperarei desperet nihil. 
, NVTR. Abiere ColcM, coniugis nulla est fides 

nihilque superest opibus e tantis tibi. 165 
. MBD. / Medea saperest, hic mare|g| terras vides 
, ferrumque et ignes et deos et fulmina. 
' «VTR. Rex est timendus. med. Rex meus faerat pater. 

NVTR. Non metuis arma? hed. Sint liiet Wra edita. 169 

NVTR. Moriere. med. Cupio. nttr. Profuge. med. Paenitait fiigae. ^ 

nvTR. Medea mbd. Fiam. nvtr. Mater es. med. Cui sim vides. 

NVTR. Profugere dubitas? med. Fttgiam, at ulciscar prius. 

mvtr. Vindex sequetur. mbd. Forsan inveniam moras. 

NVTR. Compesce verba, parce iam, demcns, minis 

animosque minue: tempori aptari decet. 175 

MED. Fortuna opes auferre, non animum potest. 



139 afferre B, — a] ac £ 142 muneris E 152 motus J 
154 produnt ^ ante 158 eratum Medeaa nomenE 162 monstrat 
rebus ^ 163 nil] nichil E 168 sq. versuum in E dislribuiumem 
v.J,36 170 mT.ante fugae (fuge) C 171 fiam] fugiani C. — Mcdea 
fugiam? sine nominum notis A 172 fugiam sed ^ et 9 carr. Avantius 

Digitized by Google 



108 L. ▲raiASI SERBGAS 

sed cuius ictu reglus cardo strepit? 
ipse est Pelasgo tumidas imperio Oreo.^ 

V- CREO ^ 

Medea, Colchi noxium Aeetae geiius, 
nondum meis exportat e regnis pcdem? 180 | 

molitur aliquid: nota fraus, nota est mauus. 

cui parcet illa quemve securum sinet? ^ 
abolere propere pessimam ferro luem 

equidem parabam: precibus evicit gener. . 
concessa vita est, liberet fmes metu , 185 -! 

abeatque tuta. fert gradum contra ferox J 
minaxque nostros propius affatus petit. : 
arcete, famuli, tactu et accessu procul, ^ 
iubete sileat. regium imperiura pati ' 
aliquando discat. vade veloci fuga 190 i 

monstrumque saevum horribile iajQidudum avehe. 
MED. Qfiod crimen aut quae culpa multatur fuga? 
CB. Quae causa pellat, innocens mulier rogat. 
MBD. Si iudicas, cognosce. cr. Si regnaa» iube. 194 1 
MBO. Inigua numquam regna perpetuo manent tOft 
CR. I, querere Colchis. hbd. Redeo: qui aveiit, ferat. 
CB. Vox constituto sera decreto venit. 

MBD. Qui statuit aliquid^parte*inauditd~aUera, 4 
aequum licet statuerit, haud aequus fuit. 200 ' | 

CR. Auditus a te Pelia suppiicium tulit? 

sed fare, causae detur egregiae iocus. i 

MBD. Difficile quam sit animum ab ira flectere 

iam concitatum qqamque regale hoc putet 

sceptr» siq»erbas quisquis admovil manus» 205 

qua coepit ire, regia- didici mea: i 

quamvis enim sim clade miseranda obruta» 

expulsa supplex sola deserCa, undiqae 

afflicta, quondam nobili fulsi patre 

avoque darum Sole deduxi genus. 210 
quodcumque placidis flexibus Phasis rigat 

GB. Aequum atque iniqaum regis imperiam feras 195 

179 seamae inseripiumi Greo. idem S Greon. Medea A 179 

^t^ 2 171. i. ras. 3 HtL E oete (Aeetae Aldina) A 180 e om. R 
181 minus E 190 valde v. fuga E vade v. via A 194 3fedeae 
totum tribuunl codd. correxi 195 delevt 196—274 extant in R 
197 cholchis E, advexit REA corr, g 200 aecum R. — haut aecus R 
201 Pelias eodd, eum R eerreseit AnanHut 204 hoc capuC RA 208 
cnplex R 209 adflieta il 211 rigat: t ^ rae. R 



1 



Digitized by Google 



i 



MEOBA 109 

PoDtusque quidquid Scythicus a tergo videt, 

palttstribus qua maria dulcescunt aquie» 

annata peltis quidquid extcrret "cohors^ 

inclusa ripis vidua Thermodontiis, 2ia 

hoc omtfe noster genitor imperio regit. 

generosa, felix, decore regali potena 

fulai: petebant tnnc meos thalamoa proci, 

qui nunc petuntur. rapida fortuna ac levis 

praecepsque regno eripuit, ezilio dedit. 220 

confide regnis, cum levis magnas opes 

huc ferat et illuc casus hoc reges habent 

magnificum et ingens, nuihr quod -rapi^t dies: 

prodesse miseris, supplices fido lare 

protegere. solum hoc Colchico regno eztuli, 22» 

decus iliud ingens Graeciae et florem inclitumf 

praesidia Achivae gentis et prolem deum 

servasse memet. munus est Orpheus meumy 

qui saxa cantu mulcet et silvas trahit, ' 

geminique^munus^Castor* et Pollux^eum est 230 

satique Borea quique trans Pontnm 'quoque 

sunffibota Lynceus lumine immissp.videt, 

omnesque Minyae: nam ducem taceo ducum, 4 <..,^«...C 

pro quo nihil debetur: hunc nuUi imputo; « f 

vobis revexi ceteros, unum mihi. ^ .235 

incesse nunc et cuncta flagitia ingere. 

fatehor: obici crimeu hoc sohnii potest, 

Argo reversa. virgini placeat pudor > 

paterque placeat: tota cum ducihus ruet 

Pelasga teilus, hic tuus primum gener 240 

tauri ferocis ore flammanli occidet. 

fortuna causam quae volet nostram premat, 

non paenitet servasse tot.regum decus. 

quodcumque culpa praemium ex omni tuli, 

hoc est penes te. si placet, damna ream ; 215 

sed redde crimen. sum nocens, faleor, Creo: 

talem sciebas esse, cum genua attigi ^ 

213 durescunt RE 214 peltis: t ras^ex l (til vtU) 2 m. E. ~ 
exercct g 218 lum — thal. viri A 219 tunc E. — rabida RE 
220 erip. et ex. EA recte It 224 supplices sic Ji (ef. v. 208. 243) 
226 illut R. — Graeciae floreni gloriae florem E correxit Slude- 
mundui, — inclytum R 230 geminumque codd. correxit N, Hetnsius 
adtf, p, 122 232 ImniaBO R 233 poti dttccm 0f«#. d — dttcam 
taceo ducem RA 240 primus A 241 fraglaati R flagnati A 244 
tolit E de R nm eerio wtuiai 



4 

Digitized by Google 



110 



L. ANi^AEI SENECAE 



fidemque supplex praesidis dextrae poli; 
itenim miseriis angiiliim ao sodem rogo j\>Mx.^r 
latebrasque viles: urbe si pelli placet, 250 
detur remotus aliquis in regnis locus. 
CR. Non esse me qui sceptra violentus geram 
nec qui superbo miserias calcem pede; ^ ■ 
testatus equidem videor haud rlnre parum yj-^ tu^wvjcw 
generum exulem legendo et afllictum et gravi ^ ^ 255 
terrore pavidum, quippe quem poenae expetit 
«■^etoque Acastus regna Thessalica oplinons. 
senio treraentem debili atque aevp gravem 
patrem peremptum queritur_et caesi seni^ 
discissa membray cum dolo captae tuo 200 
piac sorores impinm auderent nefas. 
potest lasoDt si tuam causam amo?es, 
suam tueri: nullus innoeuum cmor 
contaminayit, afuit ferro manus 

proculque vestro purus a coetu stetit. « 266 

tu, tu roalorum machinatrix facinorum, 
feminea cuijiequitia ad audenda omnia, 
robur vmle est, nuUa famae memoria, 
egrederOi purga regna, letales simul 

tecum aufer berbas, libera cives metu, 270 

alia sedens tellure solHcita deos. 

MBB. Profugere cogfs? redde fugienti ratem 

et redde comitem — fugere cur solam iubes? 

non sola veni. bella si metnis pati, 

utrumque regno pelle. cur sontes duos 275 

distinguis? illi Pelia, non nobis iacet; 

fugam, rapinas adice, desertum patrem 

lacerumque fratrem, quidquid etiam nunc novas 

docet maritus coniuges, non est meum: 

totiens nocens sum facta, sed numquam mihi. 280 

cR. lam exisse decuit. quid s^ris fando moras? 

MED. Supplex recedens illud extremum precor, 

248 suplex A — dextra JIE 249 terram ac miseris R terra hac 
miseriis ^ terram mispriis E correxi. — et spdem RA 252 violentor 
A 254 video aut R 255 adfliclum R afaictum: u ea; e i m, E 
256 quippe quem R quippe om. E quippe te A 260 disclsca — - 
coetrtae E 263 nulliis («c) innociins R 266 sed tu 267 cnl 
feminae Jl cui ftminea BA eorremt Bothius. — andenda R n E, sed da 
2m. 9St de audendum.^ 268 virile robur (om. est) A 272 ratim : 
i non cerla R 273 vel redde codd. eum R eorrexi 276 Peiias t> S 
278 nunc nola E 279 conuoces E 



Digitized by Google 



MBDEi lil 

ne ciilpa natos niatris insontes trahat. 

CB. Vade: hos paterno nt genitor excipiam sinu. 

NED. Per ego anspicatos regii tbalami toros, 285 

per spes futaras perque re|noram statas, 

Fortuna varia dubiff qnos agitat yke, ' 

precor, brevem largire ftagienti moram, 

dom extrema natis mater infigo oscula, ' 

fortasse monens. cn. Fraudibus tempus petis. 290 

iHD. Quae fraus timeri tempore exiguo potest? 

CB. Nullum ad nocendum tempus angustum eslCmalis. 

MED. Parumne miserae temporis lacripois negas? " 

CR. Etsi repugnat precibus Infixus timor, 

unus parando dabitur exilio dies. 29S 

HSD. Nimis est, recidas aliquid ex isto lioet: 

et ipsa propero. cr. Capite supplicium lues, 

clarum prifisquam Phoebus attoHat diem 

nisi cedis Isthmo. sacra me thalami Tocant, ^ 

vocat precari festus Hymenaeo dies. 300 

Audax nimium qui freta primus (u.. 
rate tam fragili perfida rupit 
terrasque suas poist terga videns 
animam leribus credidit auris, 801 
inter Titae mortisque vias 90T 
nimium graeili limite-duGto.' 

fandida nostri saeculift patres' 329 
videre, procul fraude remota. ^ ^ 330 

sua quisquc pig^r litora tangcns ^ ^ ' ' 
patiioque senex factus in arvo, 
parvo dives, nisi quas tulerat 
natale solum, non norat opes: 334 
nondum quisquam sidera norat, 300 
steUisque quibus pingiiur aether 310 
non erat usus, nondum pluvias 

dubioque secans aeqnora cnrau 305 
potait tenuL fidere ligno 

287 quo sagittat E 294 infelix timor J 296 nimis est et 
ez hoc aliquid abscidas licet ./ (et om. C) 297 iotus Creonii daiur 
J. — propera A 298 clarus 300 om. E ^iOX adfertDiomed. 
p. 511, 23 h\ ('anapaesticum choricum habeinus in Seneca: audax — 
primtis') cf. p. .')17, 30 303 posterga B 305. 306 diUograpMam 
ad 301. 302 delevi pott «• 308 Riehi§ru$ repofuii v, ^29— ^4 
311 nondnni pUadas A 



Digitized by 



112 L. ANNABI 8SNECAB 

Uyadas poterat yitare niti8^ 
y^non Oleniae luniiia capTae» 

nec qoae sequiiur flcctitque senex 

Attica tardua plaustra Bootes, 3t9 

nondum Borte, V^N^dom Zephyrua 

nomen habelia^^ 

Au8U8 TiphyB pandere Tasto 
carbasa ponto legesque novas 
scribm Tentis: nunc lina sinu 810 
tendcore toto, nunc prokto 
pede tranBTeraoa captare notos, 
^ nunc antemnas medio tutaa^ 
ponere malo,, nunc in summo 
religare loco, cum iam totoe 835 
ayidns niminm na?ita flatus 
V optat et alto rubicunda tremunt 
^i-p»'*' sipara velo. 328 
bene dissaepti foedera mundi 3S8 
Iraxit in unum Tliessala pinus 
iussitque pati verbera pontura, 
partemque metus fieri nostri 
mare sepositum. 

dedit illa graves improba poenas 340 
per tam lougos ducta timores, 
cum duo montes, claustra profundi, 
hinc atque illinc subito impulsu 
velut aetherio gemerent sonitu, 
spargeret arces nubesque ipsas 
mare deprensum. * 345 
palluit audax Tiphys et omnes 
labente manu misit habenas, 
Orpheus tacuit torpente lyra 
ipsaque voccm pcrdidit Argo. 
/ [}uid cum Siculi virgo Pelori, 350 
rabidos utero succincta canes, 
omnes pariter solvit hiatus? 
quis non totos horruit artus 
totiens uno latrante malo? 



312 potcrant vilare rates j4 313 sidera caprae v4 314 non 
quae — defletque EA^orr, ^ 315 arctica /4. — boetes ^ 328 
rappara J 339 — 345 dimetri E cf, 1, 109 345 spargeret agtri 
A ap. asiris B wrrexit Madttigim adff, II p, 123 (aids). — depres- 
smn E ^ 352 omnis E 



Digitized by 



113 



quid cum Ausontum dim pestes 
voce.canora mare mulcerent, 
cum Pieria reaonaoB eitbaia 
Thracius Orfdieua aolitam oantu 
retinere rates paene coegit 

Sirena sequi^quod fuit huius 360 
pretium cursus? aurea pellis 
maiusque mari Medea maium, 
merces prima digna carina^ ^ 

Nuuc iam cessit pontu^^t omnes 
patitur leges: non Palladia 366 
compacta- manu regumque ferens 
incHta remos quaerilur Argo — 
quaelibet altum cumba pererrat; 
terminus omnis motus et urbes 
rouros terra posuere nov?, 37e 
nii^qua fuerat sede^ reliquit 
pervius orbis: 

Indus gelidum potat Araxen, 
V Albin Persae Rhenumque bibunt — 

venient annis saecula seris, 376 
quibus Oceanus vincula rerum 
laxet et ingens pateat tellus 
Tethysque novos detegat orbes 
nec sit terris ultima Thule. 

NVTRIX O--^ ' ' 

Alumna, celerem quo rapis tectis pedem? 360 
resiste et iras comprime ac retine impetum. 

Incerta qualis entbeos gressus tulit 
cum iam recepto maenas insanit 4eo 
Pindi nivalis vertice aut r^iyaae iugis, 
talis recursat huc et huc motu eflero, 385 
furoris ore signa lymphati gerens. V ^*^. * s • 
flammata facies apirituin ex alto citat, • 
proclamat, ocufos uberi fletu rigat, 

renidet: .omnis speeimen afiiactus capit < 389 

* 

359 ratem E 366 regutn referens eodd, eorrexit Madmgiu* l, s, 

367 remis q 369 metus E 370 novos A 371 nichil E 372— 
^19 ierns difnetriy ciaudit monometer E 378 Tiphysquey^ 380 scaenae 
inscribitur Nutrix. Medea 382 pentheos gressus h entheos (elhneos) 
cursus A 384 Piudi iugalis A 386 lymphaiici ^ 388 proclamat : o 
aaperi, ocolos A 

StneoM tngoedlM IL 8 



Digitized by 



114 



L. ANNAEI SEI>i£CA£ 



quo pondus animi vergat, ubi ponat miDas, 391 
haeret : minatur . aestuat queritur, gemit. 390 
ubi se iste fluctus franget? exundat furor. 392 
^Jii'^ non facile secum versat aut medium scelus; 
se vincet: irae novimus veteris notas. 

magnum aliquid instat, efferum immane impium: 395 
Tultum furoris ceruo. di fallaot metuml 

MEDEA 

Si quaeris odio, niisera, quem statuas modiun: 
imitare amorem. regias egone ut faces 
inulta patiar? segnis hic ibit dies, ' 
i^\jtJ^ tanto pelitus auibitu, tanto datus? 400 - 

dum terra caelum media hbratum feret 
nitidusque certas mundus evolvet vices 
numenisqiie hareBis derit et solem dies^ 
BOGtem sequentur astra, diim siecas polus 
Tersabit Arctos, flumina io pontum cadeuty 40& 
numquam meus ceasabit in poenas furor 
crescetque semper — quae ferarum iinmanitBS, • ^ 

quae ScyUa, quae Cbarybdis Ausonium mare 
Siculumque sorbens quaeve anhelantem premens 
Titana tantis Aetna fer?ebit minia?. 410 
non rapidus amnis» non procellosum mare 
Pontusve coro aaefus aut vis ignium 
adiuta flatu possit imitari impetun^ 
irasque nostras: sternam et evertam omnia." / 

Timuit Creontem ac bella Thessalici ducisr. '-^-^ 415 
. .,.>anipr timere neminem Tenis po^est. 
sed^cesserit coactus et dederit manus; 
aclire certe et toniugem extremo alloqui 
sennone potuit* — hoc quoque extimuit feroiL; 
laxaiifo^^certe tempus immitis fugae. * 42a 
genero licd^ajt. — liberis ubus dies 
datus est duobus, non queror tempus breye: 
multum patebit fsiciet hic faciet dies 
quod nullus umquam taceat — invadam deos 
et cuncta quatiam. nvtr. Recipe turbatum* malis«. 425 

S91- quo pondiM Istad .yeiget? ubi ponet ninat jf 390 «/ 391 
tommutavi 394 86 iangit E, — veteres ji 398 emitare E 408 loniam 

mare J 409 quaeque ^ 412 pontusque 413 inhibere impelum 
codd. correxi 417 convictus J 418 e. c.] coniugem et E 422 est 
om, A 423 f. d.J dies faciet E 424 deos: e ex i 2m, E 



Digitized by Google 



MEDBA 



115 



era^ pectiis, aniiiiuiiK mitiga. . med. Sola est quies, 

mecnm ruina cuncta si Tideo obruta: 

meciim omnia abeant. trabere, cum pereas, libet. 

KVTR. Quam multa sint timenda, si perstas, vide: 

nemo potentes aggredi tutus potest. n 430 

lASON ^ 

0 dura fata semper et sorteni asperam, 
cum saevit et cum^^parcit ex aequo imalaml ^ v 
remedia quotiens invenit nobis deus - 
periculis peiora: si vellem fidem 

praestare meritis coniugis, leto fuit 435 

caput offerendum; si mori noUem , fide 

misero carendum. non timor vicit fidem^ 

sed trepid^ pietas: quippe sequeretur necem j^ ' i ' s^- 

proles parentum. sancta si caelum incolis 

iustitia, numen invoeo ac testor tunm: 440 

nati patrem Ticere; qoin ipsam quoque, 

etsi ferox est corde nec patiens iugi, 

consulere natis malie quam thalamis reor:- 

consUtttil animus precibtts iratam aggredi. 

atque ecce, Tiso memet exiluit, furit, 445 

fert odia prae se: totus in vultu est dolor. 

MED. Fu^us, lason: fugiipds — hoc non est novum, 

mutare sedes; causa fu^iendi nova est: 

pro te solebam, fugere. discedo exeo, 

penatibus profugere quam cogis tuis: 450 

at quo remittb? Pbasin et Coichos petam 

patriumque regnum quaeque firaternus cruor 

perfttdit arva? quas peti terras iubes? 

quae maria monstras? Pontici fauces fretr 

per quas revexi- nobilem regum manum 455 

adulterum-secnta .per Symplegadas? . 

parvamne lolcon, Thessabi an Tenipe petam? 
quascumque aperui tibi vias, dausi mihi — - 



430 poteDtem E 431 scaenae inscribiiur lason. idem E las. Med. 
A 432 mala E 433 totiens A 436 nolim A 437 carendam est 
A, — ^ndt viroin A 438 nece ted fkitee videtur necem ef, /, H 

439 0 sancta edd, inde ab Aldina: non esl in codd. 451 ad quos 
codd. correxi 453 adferi Quintilianus JX, 2, 8 *aut (intenogamus) 
invidiae gratia, ut Medea apud Senecam: quas p. t. iubes?' 455 nobi- 
les regum manus A 456 adulterum: prior u ex 9i3 m. E 457 colon 
E etAdmcm A eorrtxU AwmHui* — ante paepetam B 

8* 



Digitized by 



116 L. AHHm &&NSCAE 

quo me remittis? cxuli exilium imperas 

Dec das. ealur. regius iussit geoer: 400 

nihil recuso. dii*a supplicia ingere: ' 

mem. cruentis paeliceni poenis premat 

regaliB ira, mculis oheret manus 

dausamque saxo noctis aeternae obruat: 

minora meritis patiar — ingratum <iapttt« 40!^ 

revolvat animus igneos. tauii halitus 

hostisque subiti telav cum iussu meo 489 

terngena miles mutua caede occidit; ^ 470 

adice ezpetita spolia Phrixei ahetis 

somnoque iussum lumina ignoto dare 

insomne monstrum, traditum fratrem neci^ , \ 

et sce^ere in uno non semel factum scekis, 

ausasque natas fiaude deceptas mea: ; > > r 

secare membra non revicturi senis: 

per spes tuorum liberum et certum lapen^ 418 

per victa monstra, per manus, pro te quibus / 

numquam peperci , perque praeterilos metJU|, 480 

per caelum et undas, coniugi testes mei, ^ ,^ , 

miserere, redde supplici feliz.vicem%^ 482 

aliena quaerens regna deserui mea: \ * :: , : ^ . 477 

ex opibus illis, quas procul raptas Scythae, , . ' 485 

usque a peruslis Indiae populis agunt, 

quas quia referta vix domus gaza capit, ^ , 48» 

ornamus auro nemora, uil exul tuli 

nisi fratris artus: hos quoque impendi tibi; „4^^ 

tibi patria cessit, tibi pater, frater, pudor (j^j ^ , 

hac dote nupsi. redde fugienti sua. . ..y^ 

lAS. Perimere cum te vellet infeslus Creo, . ' , 490 

lacrimis meis evictus exilium dedit. 

M£D. Poenam putabam: muous ut video est fug^. ^ . 

interque saevos gentiB indomitae metiis 467 
armifero in arvo flainiiieimi Aeetae pecut, 

459 adfert Ennodius apolog, pro synodo {Sirmondi opp. J p. 979^, 
Migtw LXIil p. 190) 'adolescentiae meae memiiii me legisBe temporibas de 
quodam dictum: exuli exilinm inqteraa nee daa.' ef. Fmer» mus. Rhen. 
XXFIIIp.39t. — t\Xk\E 466 o ingratum A 467. 468 delevi {v. 46S 
deleverat Richterus) cf. 7, 211 468 aelae E oete (Aeetae Aldina) A 
472 summoque E 475 iussasque codd. correxit J\. Heinsius adv. p. 123 
477 posui posl V. 482 ipostv.487 Delrio), — aliena sequens ^ (sequens 
iriiylUhim mm voluii) 4SS aitbae B 484 petont^ 485 qaasqiie 
leC (ift quasque Aldina) A. — gazas codd. correxit de fniamowitz 486 
nidiil E 488 tibi pater m fialer E tibi firater pater (pat. Ir. JkUnB) d 



Digitized by 



HEDEA 117 

IA8. Dum licet abire, profuge teque hinc eripe: 

graTis ira regum est semper. ned. Hoc suades mihi, 

praestas Creusae: paelicem invisam amoves. 49fr 

lAS. Medea amores obicit? med. Et caedem et dolos. 

lAS. Obicere taudem quod potes crimen mibi? 

MED. Quodcumque feci. ias. Restat lioc UBiini infloperf 

tuis ut etiam sceleribus ftam ooGens. ' ^ 

HED. Tua ilJa^ tua sunt ijla: coi^rodest sceius 500 

is fecit — .omnes coniogem-4nfamem tfguant, 

solus tuei!e, solns insontem voca; 

tibi innoceDs sit^quisquis tet pro te nocens. 

IA8. lugrata Vita est cuijafl acc^tae-pndet. 

MBD. Retinenda non est cuius aoceptae^^udet. M 

lAS. Quin potius iriT-concitum pectus domaf 

placare natis. hed. Abdido; eiuro, abnuo 

mm Creu^ liberis fratrea diibit? 

U8. Regina natis exuhiiA, afflictifl potens. 

MED* Non veniat umqu^ tam inakifl mismfl diiBS 110 

tpii prole foeda miscieat prolem iuGlitam, 

Phodi>i nepotes Svsypbi nepotibus. 

ufl. Quidy misera, meque teque in exitium trabifl? 

abflcede quacflo. med. Supplicem audivit Creo. 

us. Quid facere possim, loquere. hbd. Pro me ? ?el flcelas. Mi 

ufl. Hinc rex el illinc — mbd. Eflt et faifl maior metnfl: 

Medea. nos t confligere. certemufl 'sine, 

^t pretium lason. ufl. Cedo defi^ufl'<malte« 

et ipsa caflUfl saepe iam expertos time. 

MBD. Fortuna flemper omnifl inflra me Btetlt. W 

ufl. Acastus instat. mbd. Propior^est hostis Creo: 

utrumque profuge. non ut in socenim manus 

annes nec ut te caede cognata inquines ij^,-'^ 

Medea cogit: innocens mecum fuge. 

lAS. Et quis resistet, gemina si bella ingniant, ^^^vtM ^ 816 

Creo atque Acastus arma si iungant sua? 

MED. His adice Colchos, adice et Aeeten ducem, 

Scythas Pelasgis iunge: demersos dabo. \ 

us. Alta extimesco sceptra. mbd. Ne cupias vide. 

498 mores E. ~— obicis g 497 potesl E. — crimen quod potes . 
tand. j4 509 Medeae continuatnr ^ 510 ne tn esse Bothitts (e 
lac. Gronovii schedis) refert. nihH enoUivi. — miiis E eorr. 2 m. 512 
8iscyphi£ 513 exilium codd. correwit Avantius 517 conflige Avm^ 
Ums tmn rege Smekeimw. «iki w. Sie^^S^O itttogr&pMa vidmOur 
520 Intra A 521 toius loimi datur A 522 nolo nt A' 525 iagnh 
"raat E 527 et mm. aetem E oetem (Aeetem AUirut} A 



Digitized by 



118 



L. A^iNAEI SENECAB 



lAS. Suspecta oe sint, lopga coUoquia amputa. J530 
MED. Nunc summ^ toto^ luppiter caelo tonai ^ 
intende dextram, vindices flammas para 
omnemque ruptis nubibus mundum quate. 
nec deligenti tela librentur manu ^ 
vel me vel istum: quisquis e nobis cadet ^ 
nocens peribit, non potest in nos tuum 
' j^^i^rrare fulmen. us* Sana medltari incipei 
et placida fare. si quod ez soceri domo 
potest fugam levare solamen, pete. 

HBD, Contemnere anlmua regias, ut scla, opes 540 
pptest soletqae; liberds tantum fugae 
babere comites liceat in quorum sinu 
.hcrimas profundam. te novi nati manent. 
us. Parere precibus cupere me fateor tuis; 
pietas Tetat: namque istud ut possim pati, 
non ipse memet cogat et rez et socer. ^ 
haec causa vitae est, hoc pemsti peclons 
curis levamen. spiritu citius queam 
carere, membris, luce. med. Sic natos amat? 
bene est, tenetur, vulneri patuit locus. — 550 
suprema certe liceat abeuntem loqui 
mandata, liceat ultimum amplexum dare: 
gratuni est et illud. voce iara extrema peto, 
ne, si qua noster dubius efTudit dolor, 

maneant iu animo verba: melioris tibi 555 

memoria nostri sedeat; baec ira& ^lata 

oblitterentur. ias. Omnia ex animo expuli 

precorque et ipse, fervidam ut mentem r^gas 

placideque tractes: miserias lenit quies. 

MED. Discessit. itane est? vadis oblitus mei 560 

et tot meomm' facinorum? ezcidimus tibi? 

numquam exddemus. hoc age, omnes advoca 

vires et artes. fmctus est scelerum tibi 

nullum scelus putare. viz fraudi est locu»: 

timemaoK* hac aggredere, qua nemo potest 565 

quicquam timere. pergi» nunc, aude, incipe * 

quidquid potest Medea, quidquid non potest. 



534 diUgeati «edlA. corr^gBU Boikiui (A*C0iuiu$f. — msiiiiiii E 535 
in me vd L }f 53S qoid A 545 istad noa possam (haod p. Poggius^ 

AvantiuK) A 546 non si ipse A 549 signatos E si hic natos A 554 ne 
qua si C, 555 meIior(sed m. PoggiuSf Auantim) A 556 subeat A 558 ipsa 
^ 562 excides E, — oumiB E 567 potes - potes A, — Medea om. E 



Digitized by Google 



MEDEA 119 

TOf ftda natriXf.socit maeroris mei 
variicpe casus, misera consilia adiuva. 
est iNilla nobis, munos aelberium, domus 570 
deeuaque regni pigiiua Aeet^ftrdatum 1K 
a Sole genm^, est et auro texUU 
monile fulgens quodque gemmarum nitor 
diBtinguit aunim , quo* aolent cingi comae* 
haee noatra nati^ dona nubenti ferant, ' 575 
aed ante diria iolita ac tincta artibus. 
vocetur Uecate. sacra letifica appara: 
atatuantur arae, flamma iam tectis sonet. . 

CHORVS ^ 
Nulla ris flammae tumidive venti 
tanta, nec teli metuenda torti, 580 
quanta cum coniunx riduata taedia 
ardet et odit; 

non ubi bibemos nebulqs^s imbres 
Auster adrexit properatque torrens 
Hister et iunctos vetat esse pontes 5S5 
ac vagus errat; 

non ubi impellit Rhodanus profundum, « 
aut ubi in rivos nivibus solutis 
sole iam forti medioque vere 

tabuit Haemus. 590 

caecus est ignis stimulatus ira 
nee regi curat patitunre frenos 
aut timet mortem: cupit ire in ipaos 
obrius enses. 

parcite, o divi, veniam precamur, 505 

vivat ut tutus mare qui subegit. 
sed furit vinci dominus profuudi 

regna secunda. • 

ausus aeternos agitare currus ,^ . 
immemor metae iuvenis paternae i ^^. . 600 
quos polo sparsit furiosus ignes 
ipse recepit. ^ 

570 aethereae J 571 aete^ oete (Aeetae y^/rfmfl) 572 gem- 
«ds^ 577 loctifica/^ 578 struaDtur^ bl^—b^ Miaut in eelogit 
eotf. TkmmMi, «. md Tro, 64 579 timidi eaenti Th, toinidiqiie A 
^80 tanta necta lima uendat ^tc TA. 584 austeraduxit TA. 585cunctos 
Th. 587 ubi pellit E nbi pullit Th. {cf. v. 727) 569 forte ex fortis 
Hm1)Th. 590tabmttbeinur Ji^. 593 baud^il 599 aeterno sagitUre ^ 



Digitized by Google 



120 L. ANiNAEI SEr>i£CAB 

conslitit nulli via nota magno: /u-cv-.^o-m, ^jXcu 
, vade qua tutum populo priori, 1 
rumpe nec sacro- violente sancta <K)6 
foedera muadi. 

j> "<y QuisqQis audacis tetigit carinae 
nobiles remos nemorisque sacri 
Pelion deosa spoiiarit umbra, > 
quisquis intravit scopulos vagantes 610 
et tot emensus pelagi labores * 
barbara fuoem religavit ora 
raptor externi rediturus auri, ^ ^ 
exitu diro temerata pooti '^-^^*^ 

iura piavit. 615 

exigit poenas mare provocatum: 
Tiphys in primiSy domitor profundi» 
liquit indocto regimen ma^stro; 
litore ezterno, procul a paternis 
occidens regnia tumnloque ?ili 680 
tectus ignotaa. hcet inter umbras. 
Aulis amissi memor inde regis 
portibns lentis retinet oarinas 
stare querentes. 

ille vocali genitus Camena, 625 
cuius ad chordas modulante plectro 
restitit torrens, siluere venti, 
cum suo cantu volucris reUcto 
adfuit tota comitaote silva/ 

Thracios sparsus iacuit per agros, 630 
at capiut tristi fluitavit Hebro: 
contigit nolam Styga Tartarunique, 
non redituniB. 

stravit Alcides Aquilone natos, 

patre Neptuno genitum necavit 635 
sumere innumeras solitum figuras: 
ipse post terrae pelagique pacem, 
post feri Dilis patefacta regoa» 



605 r. n. BaneU vfolente mundi A 606 foedera sacra A 608 
nobiles ramos nemoriisacrafi A 619 Litore: L i.ras. litteraeT E 622 
auris 5*. — amissae A. — reges ^ 627 siiuae reuertenti E 628 cui 
sao^ tum suo^ correxi, — uolucres E 631 ad caput tractus iluuia- 
lis Bcbri A ad caput tristis fluuitauit Hebri E correwil Gronoviw 



Digitized by Google 



UEDBA 121 

viTus ardenti recubaos in Oetf 
praeboit saeWs sua membra flammiSf 640 
tabe consumptiis gemloi cruoris 
munere nuptae. 

strarit Ancaeuih violentus ictu 

J^v. saetiger; fratrem, Meleagre, matris 

impius maclas morerisque dextra 645 

matris iratae, meruere cuncti lLyi.Ca^x . 

moVte quod crimen tener expiavit / 

Herculi magQO puer inrepertus, 
< raptus,^heu, tutas puer inter undas. 

ite nuDC, iortes, perarate poutum 660 
fonte timendo. 

au^x^,,^.*.' «IdmoneuLt quamvis bene fata nosset, 
condidit seipena Libycis barenia; 
omnibuB yettai^ sibi falsua uni 
conc|dit Mopsua caruitqde Tbebia. 666 
ille si Yere 6ecinit futuray 

igne fallaci nodtunis Argls 666 
Nauplius praeceps cadet in profundum, 
• « patrioque penjlet \^ 660 

crimine poenas: \ ^ 

fulmine et ponto moriens Oileus, ^*;^^^ 
coniugis fatum redimena Pberaei ^ 
(yjsjjdjj^ ^or, impendens animam marito. 

ipse qui praedam spoliumque iussit 
aureum prima revehi carina^ M6 
usttts accenao Peliaa aeno ,c ..^ /. 
^ui^>>.., arsit angustas yagua inter undasi 
' iam satis, dfTi, mare rindicastis: 
/\i parciteJusao. 

exul erravit Xhetidis maritus 057 



641 gemiQi prioiis S 646 AntaeaBi SJ eorr. g 644 fratreB 
A {ef. Hom. I, 5€7) 640 he^) eat A 651 Borte tiaieada A poDte 

timendo E correxit Gnmeviut 655 morsus E 657 delevi (errabit vix 
aptiut vulg. pott Grutertm) 658 ille fallaci E 659 cadit codd. correxit 
Gruterus 660 palrioque pendet (pendit A) crimine poenas uno versu 
codd. hemutichium interciduse Peiperus vidU, quod sic supplemus: 
[ooeider pioles]. ^ /^UmnMifiU foii tK 659 {non deteie v. 657) intet- 
eidiste emUeeii tidembm eum etrephm kemae nwM AmHde morantee 
(efi i, i35) reeentenie et reliquot Argonautarum propinquet eeelerit- 
que parHeipee adserente. strophae frutiuia eeee 9. 660, &6i (patrio- 
que - Oileus) 663 impendit A 



Digitized by Google 



122 L. AH^iXKl SBNECAB 

^'^^- NVTRIX ^ 

Pavet aDimiis, horret, niagna pernicies adest. 670 
immaDe quantum augescit et semet dolor 
accendit ipse vimque piaeteritam integrat. 
vidi furentem saepe et aggressam deos, 
caelum trahentcm: maius his, maius parat 
Medea moDstrum. namque ut dttoaito gradu 675 
evasit et penetrale funestum attigif, 
totas opes effuDdit et quidquid diu 
etiam ipsa timuit promit atque omnem explicat 
turbam malorum, areana secreta abdita, 
et triate laeva t comprecaus sacrum manu 680 
pestes vocat quascumque ferventia creat 
harena Libyae quasque perpetna nive 
Taurus cohercet frigore Arctoo rigens, 
et omne monstrum* tracta magleis cantibus 
squamifera latebris turba desertls adest. 685 
hic saeva serpens corpus immensum trahit 
trifidamque Unguam exertat et quaerit quibus 
mortifera veniat: carmine audito stupet 
tumidumque nodis corpus aggestis plicat 
cogitque in orbes. *parva sunt' inquit 'mala 690 
et vile telum est, ima quod tellus creat: 
caelo petam venena. iam iam tempus est 
ahquid movere fraude vulgari altius. 
huc ille vasti more torrentis iacens 

descendat anguis, cuius imraensos duae, 695 

maior minorque, sentiunt nodos ferae 

(maior Pelasgis apta, Sidoniis minor) 

pressasque tandem solvat Ophiuchus manus 

virusque fundat; adsit ad cantus meos 

lacessere ausus gemina Python numina. 700 

et Hydra et omnis redeat Herculea manu 

succisa serpens, caede se reparans sua. 

tn quoque relictis pervigil Colchis ades, 

sopite primum cantibus, serpens, meis/ 

670 scaenae inscribitur Nutrix. Medea 671 augessiti^ 617 ef- 
hnSM eodd, ewrewi 6S0 complicans /tf comparaDs propoiuU Miuek^ 
lenu 681 fBnrenti Bji ««n*. ^ 66S aieto oriens E 685 sqaaniet 

lat. A 686 sera A 687 quaerens j4 692 iam nanc t. e. /i iam 
t. e. E correxit Gronovim 694—708 et 722—744 extant in R 696 
postlOlR 698 ophiucus RE 699 fuDdat 2 m. eandat lm.R 700 
pbyton Eg 701 manus RE 702 succisa: anle a expuneta i vel i 
vid. il. — 8^de E 703 oolchis rie R 



Digitized by Google 



M£DEA 



123 



Postquam evocavit omne serpeotum geaus, 705 
coDgerit in unum frugis infauslae mala: 
quaecuraque generat invius saxis Eryx, 
quae fert opertis hieme perpetua iugis 
sparsus cruore Caucasus Promelhei, 

et quis sagitlas divites Arabes linunt 71L 

pharelraque pugnax Medus aut Parthi le?es, 7id 

aut quos sub axe frigido sucos leguut 712 

lucis Suebae nobiles Hyrcauiis; 

quodcumque tellus vere nidifico creat 

aut rigida cum iam bruma discussit decus ^ 7t5 

nanorum et nivali cuncta constrinxit gelu, 

quodcumque gramen flore mortifero riret, 

quicumque tortis sucuiT in radicibus 

causas nocendi gigoit, attredat manu. 

Haemonius illas cootulit pestes Athos, 720 

has Pindus ingens, illa Pangaei iugis 

teneram cruenta falce deposuit comam;* 

has aluit altum gurgitem Tigris premens, 

Danuvius illas, has per arentes plagas 

tepidis Ilydaspes gemmifer currens aquis, 725 

nomenque terris qui dedit Baetis suis 

Hesperia pulsans maria langiienti vado. 

haec passa ferrum est, dum parat Phoebus diem, 

illius alla nocte succisus frutex; 

at huius ungue secta cantato seges. 730 

Mortifera carpit gramina ac serpentium 
saniem exprimit miscetque et obscenas aves 
maestique cor bubonis et raucae strigis 
exsecta vivae viscera. haec scelerum artifex 
discreta ponit; his rapax ris ignium, 7as 
his gelida pigri frigoris glacies inest. 
addit venenis yerba non illis minus 
metuenda. sonuit ecce Tesano gradu 
canitque. mundus vocibus primls tremit. ^ 

706 frugiis infautae R 709—721 om. R 709 sparsas E 710. 
711 transposuit Gronovius 710 Parthus levis /# 711 (lui codd. cor- 
rexit Avantius 712 quo E 713 Suevi — Hercyniis^ (Avantius) 
714 quotCQmque E 718 dirusve tortis A virusque tortis E correxi 

ea 

721 panchaei E 724 danuvius R danubius EA. — hisperarintes plagis 
sic ut vid. R 725 gemmisferr [ised del. ull. r, vix del, s) R 728 est 
om, R 729 succisu R 730 z^R, — unge/? 731 ac om. E 732 
et om, R 734 execta R 735 hic R 736 dis gei. E 



Digitized b/Google 



L. ANNAEI SEN&CAE 

MEDEA 

Comprecor yvlgos silentumlvosque ferales deos 740 
et Cbaos caecum atque opacamlDitis umbrosi domumf 
Tartari ripis t ligatosj squaiidae Mortis specus* 

— supplicis^ aoimae, remia^islcnrrite ad thalamoa novos: 

— rota reaistat membra torquenstl tangat Ixion humnm, 
Tantalua securus undaslhauriat Pirenidas. 745 

— gramr uni poena aedeatfconiugis aocero mei: 
lubricus per saxa retro ^Sisyphum volvat lapis. 

vos quoque, urnis quas foratis I inritus ludit labor, . r, ^ 
Danakles, coite: vestras' hic dies quaerit manus. — j) \ 
nunc meis vocata sacris,i noctium sidus, veni 750 
pessimos induta vultas,[ fronte non una minax. < ^ 

Tibi more gentis vinoulo soivens comam ^^^^'^U4Mii(M>' 
secreta nudo nemora lustrayi pede 
et evocari nubibus/siccis aq^s 
>^ egique ad imum mariat et Oeeanus graves 755 
' . interius undas aestibus-^ictis dedit; ^'^iuu 

pariterque mundus lege confusa aetheris 
/ et solem et astra vidit et vetitum mare 

M 

tetigistis, ursae. temporum flexi vices: 

aestiva tellus floruit cantu meo, 760 

coacta messem vidit hibernam Ceres; 

violenta Phasis vertit in fontem vada 

et Hister, in tot ora divisus, iruces 

compressit undas omnibus ripis piger. 

Sonuere fluctus, tumuit insanum mare 765 
tacente vento; nemoris antiqui domus 
amisit umbras, vocis imperio meae 
die reducto; Phoebus in medio stetit 
Hyadesque nostris cantibus motae labaat: 
adesse sacris tempus est, Phoebe, luis. W 

tibi haec crueata serta texuntur manu, 
noveaa quae serpeas ligat, 



740 Medeae nomen om. R. — Vo8 precor A pott comprecor 
punet. c Im. B. — vos quoque R ut vid. 741 adque R 742 con- 
ieci: ligati squal. lU. specu j supplicis, manes, remissis (specu HoBtiuM 
UttB P»ip§t9 tuppl. praef. p. 34) 743 snppUciis eodd, eum H. — 
at Jl ui vid. 744 oiyOB B 740 «oi Mi. A 748 ▼os^s u. q« $ 
(▼osque q. n. Avttntiut) 701 lneBSeai coacta A (coactam 76& 
9. a. decas domtts E 707 Qmbrain A 768 die reliclo Ph. eodd, 
eorrexi 



Digitized by Google 



M£0£iL 



125 



libi haec Typhoeus membra quae discors tulit, 

qui regna concussit lovis. 
vectoris istic perfidi sanguis inest, ^LnM.i,-^ 775 

quem JNessus expirans dedit. J "^"^ 
Oetaeus isto cinere de fpi^it rogus, 

Tiras Herculeum bibit. 
piae sororis, impiae matrisy facem 

ultricis Althaeae vides. 790 
reliquit istas invio plumas specu 

Harpyia» dum Zeten fugit. 
his adice pinnas saudae Stymphalidoa 

Lernaea passae siiiciila. tct^uv^ 
sonuistis^ arae, tripodas agnosco^meos ' ts^ 

favente commotos dea. 



..«ww ^wwwo «g.l^C, I 

non quos pleno lucida vultu v 



Video Triviae currus agiles, 



pernox agitat, sed quos facie 

iurida maesta, cum Thessalicis 790 
vexata minis caelum freno 
propiore legit. sic face tristem 
pallida lucem funde per auras, 
horrore novo terre populos 

inque auxilium, Dictynna, tuum 796 

pretiosa sonent aera Corinthi. 

tibi sanguineo caespite sacnim * 

sollemne damus, tlbi de medio 

rapta sepuichro fax noctumos 

sustulit ignes, tibi mota caput 800 

flexa voces' cerTice dedi, ^<^^ix.J^ 

tibi funereo de more iacens 

passos dngit vitta capiUos, 

tibi iactatur tristis Stygia 

ramus ab unda, tibi nudato sos 

pectore mifinas sacrD feriam 

bracchia cultrb. maD^t .noster jJ^. ^ 

sanguis ad aras: aasuesce, manus, 

stringere ferrum carosque pati 



773 qni ^ (AldtM) 775 vectoris : ec t*. ras. 1 m. E 782 har- 

pyia: prior 2 m. eraso ae E 785 sonuistis a. L trip. (apices 2m. 
adiecti ut fv$qmnUr longii voeaUbuiy E 790 inr. metat E 803 p. 
vincil j4 



Digitized by 



126 



L. AriiMAEl SEHECAK 



posse crHores — sacrum laUceiu 810 
percussa dedi. ^ 
qaodsi nimium saepe Tocari 
qiimris Totis , ignosce precor: 
caasa Tocandi, Peraei, taos 

saepius arcus unaatqne eadem est 815 
semper, lason. 

tu nunc Testes tinge Creusae, 
quas cum primum aumpsmt, imas 
urat serpens flamma meduUas. 
ignis fulTO cluans in auro 
latet obscums , quem mihi 
qui furta luit Tiscere feto 
dedit et docuil coDdere vires 
arte, Promelheus. dedit et tenui 
sulphure tectos Mulciber ignes, 825 
et vivacis fulgura flammae 
de cognato Phaethonte tuli. 
habeo mediae dona ChimaBrae, 
habeo flammas usto tauri 

gutture raptas, quas permixto 830 
felle Medusae tacitum iussi 
servare malum. 

adde venenis stimulps, Hecate, 
donisque meis semina flammae 
condita serra. faliant Tisua 835 
tactusque ferant, mj^et in pectus 
Tenasque calor, stillent artus 
ossaque fument Tincatque suaa 
flagrante^mii nova--nupta faces. 

Vota tenentur: ter latratus 840 
audax Hecate dedit et sacros 
edidit ignes face-4ucifera. 



LV 



Peracta Tis est omnis: huc natos Toca, 
pretiosa per quos dona nubenti feras. 
ite, ite, nati, matris infaustae genus, M 
placate Tobis munere et multa prece 
dominam ac noTerc^m. Tadite et celeres domum 
referte gressus, ultimo ampl^u ut fmar. 



818 ihmas sic E 821 obscura E 824 artem A. — teDuit A 
82S clymerae E 837 stiUet E 812 luctifera A 847 ac] ei A 



Digitized by Google 



JfBO£A 



127 



* Quonam cruenta maeuas 

praeceps amore saevo 850 

rapitur? quod iiupoteaLi 

facinus parat furore? 

vultus citatus ira 

riget et caput feroci 

quatieos superba motu 

regi niinatur ultro. 

quis credat exulem? 

flagrant genae rubentes, 
paUor fugat ruborem, 

Dullum Tagante-forma AhMjx^c ^'^*^ 860 
servat diu colorem. ' * 
huc fert pedes et illuc, 
ut tigris orba natis 
cursu furente luatrat 

Gangeticum nemus. M 

frenare nesdt iraa 
Medea, non amores; 

nunc ira amorque causara 
iunxere: quid sequetur? 

quando efferet Pelasgis 870 

nefandaXolchis arvis 

gressum^metuque solvet 

regnum simulque reges? 

nunc, Phoebe, mitte currus 

nullo morante loro, 875 

nox condat alma lucem, 

mcrgat diem timendum 

dux noctis Uesperus. ^ » 

NVKTIVS ' " 

Periere cuncta, concidit regni status. 
nata atque genitor cinere permixto iacent. 880 



858 caecttos B, fHor a wata 860—878 {h e. ab ineipienU 
f, 63') vertiu binontm eoiorum dittinctis colonim intliis 865 eanti- 
cicum E 879 scaenae inseribiHtr Mant. Chor. Notr. Med. las. ji Miint. 
Chor. Med. las. £ cf. 1, 83 



Digitized by Google 



128 



L. ANNAKI 8«J«i£CAE 



cHOR. Qua fraude capti? nvnt. Qua solent reges capi: 

doois. CHOR. Iq illis esse quis potuit doius? 

NVNT. Et ipse miror vixque iam facto malo 

potuisse fieri credo. quis cladis modus? 

aTidus per omnem regiae partem furit 885 

ut iussus ignis: iam domus tota occi^t, 

urbi timetur. chor. Vnda flammas opprimat. 

nvNT. Et hoc in ista dade mirandum accidit: 

alit unda flammas, quoque probibetur magis, 

magis ardet ignis: ipsa praesidta occupat 890 

NVTRIX 

Effer citatum sede Pelopea gradum, 
Medea, praeceps quasiibet terras pele. 

MEDEA 

Egone ut recedam? si profugissem priuS| 
ad hoc redirem. nuptias specto novas. 
quid, anime, cessas? sequere felicem impetum. 
pars ultionls ista, qua gaudes, quota est? 
amas adhuc, fuiioae, ai satis est tibi 
caelebs lason. quaere poenarum genus 
haiit usitatum iamque sic temet para: 
fas omne cedat, abeat expulsus pudor; 
Tindicta levis est quam ferunt purae manus. 
incumbe in iras teque languentem excita 
penitusque yeteres pectore ex imo impetus 
violentns hanri. quidquid adnussum est adhuc, 
pietas Tocetur. hoc age et faxis sciant 
quam levia fuerint quamque vulgaris nplae 
quae commodavi scelera. prolusit dolor 
per ista noster: quid manus poterant rudes. 
audere magnum? quid puellaris furor? 
Medea nunc sum; crevit ingenium malis. 

luvat, iuvat rapuisse fraternum caput; 
artus iuvat secuisse et arcano patrem 
spoliasse sacro, iuvat in exitium senis 



882 tohu ehwro datur E 884 qa. cL m. cAoro trihutmt eodd, 
eorrexi perso7iae notam om. E 897 faiioca 0idUL totrexi {cf, 

«• 904) 899 haustu citatum E 901 parvae manus A 904 vio- 
lentius — adm. adh. est E 905 faxo codd. correxi 907 prae- 
lusil g 912 ortus E 913 exitium: alteram i add. l—^m, JS 



90O 
905 

910 



Digitized by Google 



MEDSA 129 

armasse natas. quaere materiam, dolor: 

ad omne facinus non mdem dextram afferes. 915 

Quo te igitur, ira, mittis, aut qiiae perftdo 
intendis hosti tela? nescio quid ferox 
decrevit animus intus et nondum sibi 
audet fateri. stulta . properavi nimis: 

ex paelice utinam liberos hostis meiis 920 

aliquos haberet — quidquid ex illo tuuni est, 

Creusa peperit. placuit hoc poenae genus, 

meritoque placuit: ultimuni, agnosco, scelus 

animo parandum est — liberi quondam mei, 

vos pro paternis sceleribus poenas dale. 926* 

Cor pepulit horror, membra torpescunt gelu 
pectusque tremuit. ira discessit loco 
materque tota coniuge expulsa redit. 
egone ut meorum liberum ac prolis meae 
fundam cruorem? mehus, a, demens furorl 930 
jncognitum istud facinus ac dirum nefas 
a me quoque absit; quod scelus miseri iuent? 
scelus est lason genitor et maius scelus 
filedea mater — occidant, non sunt mei; 
pereanty mei sunt. crimine et culpa carent, 935 
sunt innocentes: fateor, et frater fuit. 
quid, anime, titubas? ora quid lacrimae rigant 
TaViamoue nunc huc ira, nunc illuc amor 
diducit? anceps aestus^ incertam rapit; «t^l^--^' 
ut saeva rapidi bella cum venti gerunt 910 
utrimque fluctus maria discordes agunt 
dubiumque fenret pelagus, haut aliter meum 
cor fluctuatur. ira pietatem fugat 
iramque pietas — cede pietati, dolor. 

Huc, cara proles, unicum afQictae domus 915 
solamen, huc vos ferte et infusos mihi ^ 
coniungite artus. habeat incolumes pater, 
dum et mater habeat — urguet exihum ac fuga. 
iam iam meo rapienlur avuisi e sinu, 

flentes, genientes osculis — pereant pati*i, 950 
periere matri. rursiis increscit doior 



915 aff«reii8 A 922 pepirit E 923 ult. magno sc. A 924 
parendnm E 930 a om. E 938 hac v«r#. i m, B 939 de- 
dndt B 942 pelagus fervet A 949 evulsi A 950 ocnlis pereant 
patris g 951 pariere B. — incresscit E 

8«B6ca« tiagoediae IL 9 - 



Digitized by Google 



130 



L. ANHAfil 8BNBCAB 



et fervet odium, repetit iovitam manum 

anliqua EriDys — ira, qua ducis, se^aor. • 

iiliDam auperbae turba TaoMilidofi meo Iu^^a^ 

exiaaet utero bisque septeaos pareua 96§ 

oatos tuliaaeml sterilia io poeoas fui — 

fratri patrique quod sat est, peperi daoa. . 

Quoaam ista teadit turl^a Furiarum impeleos? 
quem quaerit aut quo flammeos ictiis parat, 
aut cui criieatas agm^a ioferaum faoes .960 
iateatat? iogeos aoguis excusso sooat 1.^11 
tortus flagello. quem trab^ iofesta petit \ 
Megaera? — cuius umbra dispersis veuit 
incerta membris? frater est, poenas pelit — 
dabimus, sed omnes. fige luminibus laces, 965 
lania, perure, pectus en Furiis patet. 

Discedere a me, frater, ultrices deas t 
manesque ad imos ire securas iube: ^ *^'U>i •.. •. . 

mihi me relinque et utere liac, frater, manu ^ 
quae strinxit ensem — victima manes tuos 970 
placamus ista.,^^ quid repens aflert sonus? 
parantur arma meque in exitium petunt. 
excelsa nostrae tecta conscendam domus 
caede incohata. perge tu mecum comes. 
tuum quoque ipsa corpus bioc mecum aveham. 9i& 
auoc boc age, anime: noo io occulto tibi est 
perdeoda virtus; approba, populo maDum. 

lASON 

Quicumque regum cladibus fidus doles, 
coocurre, ut ipsam sceieris aoctorem horridi 
capiamus. huc, huc fortis armiferi cohm ' 960 

conferte tela, vertite ex imo domum. 
HET>. iam iam recepi sceptra germanum patrem, 
spohumque Colchi pecudis auratae tenent; 
rediere rcgna, rapta virgiqilas redit. 

0 placida tandem numina, o festum diem, 9S5 
0 nuptialeml vade, perfectum est scelus; 



952 invisain eodd, eorrewit Grcnovius 953 erinii E meDtis 
— quo ^ 961 inteodat? igne. MDgiils E 969 relinqaere JS, sed 

alterum re expxmxit 1 — 2m, — et om, B 975 ipse — avelie A 977 
perpenda E 978 dolet-8 E 1 m. regum es cl. f. dolens A 980 ar^ 
luigeri A 982 recipi E 985 nomiaa E 96() ^ eri. sc. est E 



Digitized by Google 



•llA» .' . • J 

vmdicta nondiun: perage, (fnm facittDt mairas. 

qaid nttnc moraris, anime? quid duMtas pot^ns? 

iam cecidit ira. Daenitet facti, pudet 

quid, niisera, feci? misera? pacDit^at licet, m 

feci^— Tolimtas ma^na invitam subit, 

efec^e cre^rt. derat hoc unum inihi, 

spectator iste. nil adhuc facti reor: 

quidquid sine isto fecimus sceleris j)erit. 

lAS. En ipsa tecti parte praecipiti imminet. M5 

huc rapiat ignes aliquis, ut flammis cadat 

suis perusta. med. Congere extremum tuis 

natls, lason, funus, ac tuinulum strue: 

couiuux socerque iusta iam functis habent, 

a me sepulti; natus hic falum tuUt, IW 

hic^te vidente^ dabitur exitio pari. 

lAs. Per numen omne perque commuoes fugas 

torosque, quos non nostra vioia?it fides, 

iam parce nato. si quod est crimen, meum est: 
^ me dedo mor6; noxium macta caput. ij^^ 

HBD. Hac qua recusas, qua doles» ferrum exigam.fl ' 

i nuDc, auperbCf virginum thalamos pete, 

rdinque matres. us* Vnus est poenae satis. 

MED. Si posset una caede satiari haec manus, 

nullam petisset ut duos perimam, tamen 1010 

nimium est dolori numerus angustus meo. 

us. lam perage coeptum facinus, haut ultra precor, 1014 

moramque saltem supplicis dona meis. 1015 

MBD. Perfhiere lento scelere, ne propera, dolor: 

meus dies est; tempore accepto utimur^ 

us. Infesta, memet perime. hed. Misereri iubes. 

bene est, peractum est. plura non habui, dolor, 
•A quae tibi litarem. himina huc tumida alleva, 1020 

ingrate lason. coniugem agnoscis tuam? 

sic fugere soleo. patuit in caelum via: 

squamosa gemini coUa serpeutes iugo 



in matre si quod pignus etiamnunc latet» 1012 
scrutabor ense viscera et ferro extrahann. 



091 me et invitam E me invisam A 993 ipse j4, — nihil E. 
— factnm A 998 n. I. et f. a. t. s. singulis veriibut E 1005 dede 
j4 1009 satiaii maniis A satiarlamantis E earrwit GrmumiUM 1012. 
1013 deletti cf, 1, 208 1014 perge E. — aat B 1016 iaami eon- 
Hnuaiur «— sceleri E 



Digitized by Google 



132 L. AHNABI SBMECAE IIEDSA 

suiniiiissa praebent recipe iam natos, parens; 

ego inter aoras aliti curni vehar. 1085 

us. Per alta yade spatia sublimi aethere, 

testare nuUos esse, qua veheris, deos. 



1026 aetheri A^actheris A 

MARCI . LVCII ANNEI • SENECAE . MEDEA • | EXPLICIT INCIPIT 
PHAEDRA . LEGE • liSNOCEJSTl • FEUCITER • E sequiiur Agamem- 
non A 



Digitized by Google 



I 



P H A E D R A 



Digitized by Google 



PERSONAE 



HIPPOLYTUS 
PHAEDRAfw 

NVTRIX 
TUESEyS ^ 

GH0RV8 



SGAENA ATHBNIS 



HIPPOLYTVS 

It(Ou^rosas| cingite! silvas\ . 
8ttinmaqueyionti9\iuga, Cecropiil .-/^^^f 
celerl ntena lustAte vagi / 
quae saxosae loca Pdrn^tho - 

subjitota iacent, qu|i^ Thnaisiis 5 

TaUibas amn^ rapida^curirena* * • * 

yerbmt un^, scandile coUes 

sempeij cano;8 nive Roipaea; . ^^«.o ' .v^ 

hac, hac alii qua nen^us aita 

tetlitur alii6^ qua prata iacent tO 

quae jorifera njjulcejis aura ' 

Zephyrus vernas evojcat herhas, ^ j^' *" " 

ubi per graciles levis Ilisos ? «t^H*-^'^^ 13 

labifiir agros^ pfgei^ steriles (J T 15 

amne maligno radrt barenas; . > 

vos qua Maralbon tramite laevo ^"V 

saltils ^perit, ^jua cobiitatae ^ 

giregibus parvis noctdrna petunt 

pabd^a fetaie; yos q(ja tepidis* 20 
subditus austri^ frigiira mollit 
durus ^chairneus. 
aliits^rupefi dulci^ Hymetti, 
parras alius calc^t Apbidnaii: 

pars illa diu vaeal immunis, 25 
qua curvati litora ponti 



ubi Maeander saper inaequales 14 

PHAEDRA E Priteianut I p. 2S3, 7 H. {ef. ad v. 710} fllPPO- 
LYTVS 

2 vosi iuga interpunxil Bueehelerus 4 saxosa E correxi (cf, 
eehoh Ar, IM. 393 sazoeo loea ParaetU Swliger) saxa aolo carpaneto 
(carpeneto) j4 5 qaae tristis E et quae tliiasia A eorrewU Rapkekngiue 
8 riphea£i^ 13 om. — glacilea E wrrearii Is. Pontanue, uUs- 

sos £^ 14 om. B. — ubi Maeandros per inaequales Hauptius opusc. I 
p. 149 17 quem arathon 20 ferae y^(^) 22 Acha rnan corfrf. cor- 
rexit Gronovius 24 athytnas E ephidnas A athimas ^ correxit Avantius 



Digitized by Google 



136 L. ANNAEI SBNECAB 

r ' ''^ Simion urget. si qucm langit 

gloria silvae, vocat hunc t Flius: 
hic versatur, metus agricolis, 
> V. I vulnere multo iam uotus aper. 30 
at vos laxas canibus tacitis 
mittite habenas; teneant acres 
^';..>A '^' lora Molossos et pugnaces /v^.*-**^'»^^^ 
tendant Cretes fortia trito ^ ' 

vincula collo. 

at Spartanos (gcnus est audax 35 

avidumque ferae) nodo cautus 

propiore liga: veniet tempus, 
^ ' cum latratu cava saxa aonent; 
' * ' ^^^'^" nunc demisai- nare sagad^- • t . ^ 

captent auras. lustraque presso '.i;-^^" 40 

quaerant rostro, dum lux dubia estt 

dum signa pedum roscida teUus 

impressa tenet. 

alius raras cervice gravi ' \ 
portare plagas, aiius teretes 'J^'* «'*-t«jA^^ 45 
'^p^operejllaqueos. pictTruhenti ' 
\ lineff pinnTI vano cludal 
'.terrore feras. 
tibi vibi^elur missile lelum, 
tu grave dextra laevaque simul 

robur lato dirige ferro, 50 
tu praecipites clamore*fera8 

subsessor ages; tu iam viclor 
curvo solves viscera cultro. 

Ades en comiti, diva virago, 
cuius regno pars terrarum 55 
/ secreta vacat, cuius certis 

petitur telis fera quae gelidum 

potat Araxen et quae stanti 

ludit in Histro. tua Gactulos i^. y/^^ 

dextra leoncs, tua Cretaeas • 60 

sequitur cervas; nunc veloces 



27 synion E 28 philipis A nec fpXviif (Delrio) nec ^Xvtv^ 
(Gronovius) ferri potest. Phlyis a ^PXvai (cf. 4>Xvfj(n) vel Phlyas {scil. 
vocat gloria silvae) de JfUamowiiz. conieci Phlye 34 cressae 5^. — 
vincula e. q. s. dimelri^ v. 38|, monomeler E (ff. J, 109 36 caulas ^ 
39 dimissi Eg 40 capient E 45 rotare ^ 48 libvetiir g 60 cks- 
E 



Digitized by Google 



137 



flgis dammas leviore manu. 
tibi danl Tariae pectora tigrea, 
^ tibi Tillosi terga biaojites 

( latisque feri cornibus uri. ' 66 
quidquid solis pascitur arvia» 
siye illud Arabs divite eibra 

sive ilKid inops noTit Garamans , 68 

Tacuisque vagus Sarmata campis, 71 
sive ferocis iuga Pyrenes ' 69 
sive Hyrcani celant saltus, 70 
arcus metuit, Diana, tuos. * • 72 

tua si gratus numina cullor 
tulit in saltus, retia vinctas 

lenuere feras, nulli laqueum • • 75 

rupere pedes: fertur plaustro 
praeda gementi; tum rostra canes< 
sanguine multo rubicunda gerunt • 
repetitque casas rustica longo 

turba triumpho. 88 
en, diva, faves: signum arguti 
misere canes vocor in silvas. 
haCf hac pergam qua via longum 
compensat iter, qJ^JCIa,..^ 

PHAEDRA ^^^^^ 

0 magna vasti Creta domin^trix freti^ 85 
cuius per omne litus innumerae rates 
tennere t pontum qiiidquid Assyria tenus 
tellure Nereus perxius rostris seeat, 
cur me in penates^obsidera invisos datam 
hostique nupta^ degere a<etatem in malis 90 
lacrimisque cogis? profugus en coniunx abest 
praestatque nuptae quam solet Theseus (idem. 
fortis per altas invii retro lacus ^ ^ 
vadit tenebras miles audacis proci, 

solio ut revulsam regis inferni abstrahat; 95 
pergit furoris socius, haud illum timor 
pudorque lenuit — stupra et illicitos toros 
AcheroDte io imo quaerit Hippolyti pater. 

62 6git E 67 post 68 A 69 sine: ine i. roi. im. E 71 
iTtfiisei posl V, 68 77 'trementt — enrn ^ 8t fave EA eorr, g 
99aenae inscriptum Phaedra Nutrix 87 MfHM portas 88 per* 
viom 4 98 qaaerit: q t. ras, im, E 



Digitized by Google 



138 



L. ATiflABI 3SN£CAE 



Sed maior alius iucubat maestne dolor. 
Don nie quies nocturua, uon altus sopor 100 
solvere curis: alitur et crescit malum 
et ardet inlus qualis Aetnaeo vapor 
exundat autro. Palladis telae vacaut 
et ioter ipsas pensa labuntur manus; 

non colere donis templa ?otivis libet, 105 
poo ioter aras, Atthidum mixtam cborit, 
iactare tacitis coQScias sacria facea, 
nec adire castis precibus aut ritu pio 
•diudicatae praeaidem terrae deam: 

iuvat eicitatas coDgeqni cursu ferts lio 
^ et rigida molli gtl^ iaculari ouuhi. 

Quo tendis, anime? quid furens saltus amas? 
fatale miserae matris agnosco malttm: 
peccare noster novit in silvis amor. 

genetrix, toi me miseret: infando rnaki 115 

Gorrepta pecoris efTerum saevi ducem ' 
audax amasti; torvus, irapatiens iugi ' 
aduller ille, ductor indomiti gregis — ' 
sed aniabat aliquid. quis ineas niiserae deus 
. aut quis iuvare Daedalus tlammas queat? - 120 

A I,» t^^jjQjj gj jpgg remeet, arte Mopsopia potens 

qui nostra caeca monstra conclusit domo, 
promittat ullam casibus nostris opem. v -i'-' 
. • stirpem perosa Solis invisi Veous - ^ i 

per nos catenas vindicat Martis sui Ua ttay 125 
suasque, probris omne Phoebeum geous 
onerat netandis: nuUa Minois levi 
defuncta amqre est, iungitur semper nelas. 

NYTRIX 

Thesea coniunx, dara progenies loYis, 
nefanda casto pectore exturba ociua» 130 
extingue flammas neve te dirae spei 
praebe obsequentem: quisquia in primo olistilit 
pepulitque amorem, tutus ac Ticlor fuil; 
qui blandiendo dulce nutrivit malun« 
aero recusat ferre quod subiil iqgum. ttt 



103 andro E 106 clioros E 109 adiudicatam A 116 efferi 
saevum A 121 ille codd, correxi 123 promiltet 124 pero- 

sam E, — nemus Im, venus 2^3 m. E 



Digitized by Google 



PilAEDBA 139 

Nec me fugit, quam durus et veri iasolens 
ad recta flecti regius nolit tumor. 
quemcumque dederit exitum casus feram: 
fortem facit vicina libertas senem. 

?^ Honesta primum est velle nec labi via, 140 

pudor est secundus nosse peccandi modum. , 

qiio, misera, pergis? quid domum infamem aggmai 

superasque matrem? maius est monstro nefaa: 

nam monstra fato, moribus scelera imputes. 

si, quod marituB supera non ceriiit ioca, 141^ 

tutum esae facinus credis et vacuum metu, 

erras; teneri crede Lethaeo abditum ^^^^^WijU' 

Thesea profundo et ferre perpetuam Stygal: 

quid ille, lato maria qui regno preroil 

popuiisque reddit iura centeniSy pater? 110 

latere tantum fadnus oceultum sinet? 

eagax parentum est cura. credamna tamen 

astu doloque tegere nos tantum nefas: 

quid ille rebus lumen infundens suum 

matris parens? quid ille qui mundum qnatit ^ Itf 

vibrans corusca fulmen Aetnaeum uiaDu, l <>m)u1uu^ 

sator deorum? credis hoc posse effici, ^v^^^jv^Aoi^ 

inter videntes omnia ut lateas avos? ' 

sed ut secundus numinum abscoudat favor f^ -^- ^^-v 

coitus nefandos utque contiiigat stupro ^-<.^ ' ,1.^« • |60 

negata magnis sceleribus semper lides: > - i iy.sUL- 

quid poena praesens conscius menlis pavor > 

animusque culpa plenus et semet limens? 

scelus aliqua tutum, nulla securum luliU 

compesce amoris impii flammas, precor, 

nefasque quod non uUa tellus barbara 

commisit umquam, non vagi campis Getae 

nec inhospitalis Taurus aut sparsus Scythes; 

espelle facinus mente castiiica horridum 

memorque matris metue concubitus novoe. 170 

miscere thalamos patris et nati apparas 



138. 139 Phaedrae swit BA eorr. ^ {Delrii MogunHmu) 140 
pOD ista pri E eomueii N. Htintiui (efi Gronov.) obstare ft, A 142 gra* 

Vas j4 147 e. tamen tu cr. ^ 148 prof. ferre perpetuam stygem 
prof. et ferri perpetua in styga E {inter a et in ras, 2m. facta K et fere 
perpetua in M ct ferre perpetuam : m 2m. i. ras, N) 155 quid ille 
bis E 162 con:^ciae noclis ^ 167 vagub campis Geta A 171 gnata 
(gnato m, ree.) E 



Digitized by Google 



140 



L. Ai>i7(AEl SEN£GAE 



lUcroque prolem capore confiisam impio? 

pergc ot nefandis verte nalurani itjnihus — 

cnr monstra cessant? aula cur fratris vacat? a-^o-^^ 

prodigia totiens orbis insueta audiet, 175 

natura totieos legibus cedet suis, 

quotiens amabit Cressa? ph. Quae memoras scio 

▼era esse, nutrix; sed furor cogit sequi 

peiora. yadit animus in praeceps sciens 

remeatque fri^tra sana consilia appetens. 180 

sic cum gravatam navita afdrersa ratem 

propellit.unda, cedit in vanum labor . . 

et Ticta prono puppis aufertur vado. 

quid ratio possit? Ticit ac regnat furor' ^ 

poteDsque tota mente dominatur deus. 185 

hic Tolucer omni pi^llet in terra impotens V^. v % . 

laesumque flammis torret indomitis lovem; 

Gradivus istas belliger sensit faces, 
^ opifex trisulci fulminis sensil deus, 

et qui furentes semper Aetnaeis iugis 190 
'versat caminos igne tam parvo calet; 

ipsumque Phoehiim, tela qui nervo regit, v.--^ "'"* 

figit sagitta ccrtior missa puer ^\ 

volitatque caelo pariter et lerris gravis. v.-^^ 
f NVTR. Deum esse amorem turpis et vitio furens 195 

fmxit hhido, quoque liherior foret 

titulum furori numinis falsi addidit. 

natum per omnes scilicet terras vagum 

Erycina mittit, iile per caelum volans 

proterva tenera tela molitur manu 20O 

regnumque tantum minimus e superis habet: 

vana ista demens animus ascivit sibi 

Venerisque numen finxit atque arcus dei. ' 

quisquis secundis rd>us exultat nimis * 

fluitque luxu, semper insolita appetit. 20S 

tunc illa magnae dira fortunae coroes 

subit libido: non placent suetae dapes, 

non tecta sani moris aut vilis scj^us./^ 

174 patris B 184 qaod ratio posclt viiidt ji 186 omnl 
regnat — potem eodd, e^mmil N, HeinHut adv. p. 62 187 ip- 
samqne flammis^ 189 trisulci: s ex f E Ifin fnrcntis E 194 
terrae ^ 195 tiirpi (turpo Scriverius) servitio favrns A 201 in 
superis A 205 appeteos A {208 Tilis cibus A ulius cibus E cor^ 
rexU Bothius 



I 



Digitized by Google 



PUAEUUA 



141 



cur iu penates rarius tenues subit 

haec delicatas eligens pestis doraos? 210 

cur sancta parvis habitat in tectis Venus 

mediumque sauos vul^us alTectus teuet 

et se coercent modica? coutra divites 

regnoque fulti_ plura quam fas est petunt? 

quod non potest vult posse qui nimiuoi potest. 215 

quid deceat alto praeditam soiio vides: 

metue ac verere sceptra remeaulis viri. 

PH. Amoris in me maximuni regnum puto 

reditusque nullos metuo: non umquam amptius 

coDTexa tetigit supera qui mersus semel 220 

adiit silentem nocte perpetua domum. 

HVTB. Ne cr^de Diti. clauserit regnum Ucet 

canisque diras Stygius observet fores: 

solus negatas invenit Theseus vias. 

PH. Veniam ille amori forsitan nostro dabit. 225 

nvTB. Immitis eUam coniugl castae fuit: 

experta saevam est barbara Antiope manum. 

sed posse flecti coniugem iratum puta: 

quis huius animum ilectet intractabilem ? , 

expsus omne feminae uomen fugit, \aX>»>^ 230 

immitis aunos caelibi vitae dicat, * 

couubia vitat: geuus Amazouium scias. 

PH. lluuc in nivosi collis haereuteiu iugis, 

et aspeia agih saxa calcantem pede 

sequi per alta nemora, per montes placet. 235 

NVTR. Resistet ille scquv mulcendum dabit ^ 

castosque ritus Vcnerc uon casta exuet? f 

tibi pouet odium, cuius odio forsitan 

persequitur omnes? precibus haud viuci potest. 

PH. Ferus est; amore didicimus vinci feros. 240 

MVTR. Fugiet. Pfl. Per ipsa maria si fugiet, sequar. 

NVTR. Patris memento. ph. Meminimus matris simul. 

Mvm Genus omne profugit ph. PjaeHcis careo metu. -^^^^^^-^ 

ifVTR. Aderit maritus — pb. Nempe Perithoi comes? 

nvTR. Aderitque genitor. ph. Mitis, Ariadnae pater. 245 

ifVTR. Per bas senectae spiendidas supplex comas 

213 coernentiE^ 216 perditam 218 regnam fero.^ 222 Dl- 

tis J 227 est orn. E 236. 237 Phaedrae continuantur E 239 
prec. li. V. p. Phaedrae dntur A 240 nvtr. f. e. PH. a. d. v. f. A 
241 si lugiat A 242 meuiinimus: mus (m') i. rai, Im.^ forl, eras, s 
E 244 Pirithol J 246 splendida E 



Digitized by Google 



142 L. ANMAEI 8BNKCAB 

fessamque cttris pectus et cara ubera 
precori furorem siste teque ipsa adiura: 
pars sanitatis velle saoari fuit. 

PH. NoD omnis animo ceseit ingenuo pudor. 250 
paremua, altriz. qui regi non yuU amor 
rincatur. haud te, fama, maculari ainam. 
haec aola ratio esty unicum effugium mali: 
virum sequamur, morte praev^m nefas. 
NVTR. Moderare, alumna, mentia ^enae impetus, 2^5 
animos coerce. dignam oh hoc ?ita reor 
quod esse temet autumas drgnam nece. (^ka^ 
PH. Decreta mors est : quaeritur fati genus. 
laqueone vitam fioiam an ferro incubem? 
an missa praeceps arce Palladia cadam? 260 
iNVTR. Sic te seiiectus nostra praecipiti sinat 262 
perire lelo? siste furibundum impetum. 2G3 
PH. Prohibere nulla ratio periturum potest 265 
ubi qui mori constituit et debet mori. 
proin castitatis vindicem armemus manum. 26 1 

NVTR. Solamen annis unicum fessis, era, 267 
• si tam protervus incubat menti furor, 
contemne famam — lama vix vero favet, 
peius merenti melior et peior bono. 270 
temptemus animum tristem et intractabilem. 
meus iate labor est aggredi iuvenem ferum 
mentemque saevam flectere immitis riri. 

CHORVS 

* 

Diva non miti generata ponto, 
quam vocat matrem geminus Cupido, ft ^^i^-^lte 

impotens (lammis simul et sagittis,- 
iste- lascivjis puer et renidens 

tela quani certo, moderatur arcul 27S 
non habet latam data plaga frontem^ 261 



haud guisquam ad Titam facile reyocari potest 264 

labitur totas furor in medullas 379 
igne furtivo populaote veDas. 



248 ipsam A 249 par s. E 250 ingenio E, sed corr. 1 m. 
256 ttltra reor E 261 post v, 266 reposuH Gronovius. — hvt. pro, 
castitatis A {Pkatdrae ott B) 262 sinet ^ 264 ojn. ^{A) dofmtU 
Scali^er 266 qiiiB A 269 comtemne E 274 chorvs. gressas 
sic E 277 paer aere mteoa A 278 iaculatar A 279. 280 deievit 
Boihius 



Digitized by Google 



sed vorat tectas penitus medttllaB. 
nuUa pax isti puero: per orbem 
spargit effusas agilis sagitta»; 

quaeque nascenten videt* ora aolem, 285 
quaeque ad Hesperias iacet ora melas, 
si qua fenrenti subieeta cancro, 
si qua Parrfaasiae glacialis ursae 
semper errantes patitur colonos, 

novit hos aestus. iuvenum leruces 290 
coDcitat flammas senibusque fessis 
rursus extinctos revocat calores, 
virgiuum iguoto ferit igne pectus 
et iubet caelo superos reliclo 

vultibus falsis habitare terras. 295 
Thessali Phoebus pecoris magister 
egit armentum positoque plectro 
uuXx-*^'- impari tauros calamo vocavit. ^ ■ 
; induit formas quotiens miuores ' ^ 

ipse qui caeium nebulasque t fecit: . 800 

candidas ales modo movit alas, 

dulcior yocem morieDte cygno; ^^*^-" 

fronte nunc torva petulans iuvencus 

virginum stravit sUa terga ludo, 

perque fraternos nova regna fluptus 30& 

ungula lentos imitante remos 

pectore adyerso domuit profundum, 

pro sua vector timidus rapina. 

arsit obscuri dea clara mundi 

nocte deserta nitidosque fratri 310 
tradidit currus aliter regendos: 
ille noctnrnas agitare bigas 

discit et gyro breviore flecti, 313 
dum tremunt axes graviore curru; 316 
nec suum tempus tenuere noctes 314 
et dies tardo remeavit ortu. 315 
natus Alcmeha posuit pharetras . 
et minax vasti spolium leonis» «^.^ 
passus aptari digitis zoadragdos > 

286 quaeque ad occasus iacet ora seros A 287 cancro est todd, 
correxi 288 si qua maioris gl. u. A 290 hestus E 300 ducit A 
{f(q>eX/jy€Q4Tw imuit qni cado nebtilas recliiclt N. jSleintius adv, p. S5 
caelo aebnias coegit de R^iUmowit», forl, caelum nebulasqae COgit) 
302 voce E 305 mala regiia A 316 iraieei post v, S13 



Digitized by Google 



144 L. ▲MrUfil SEHECAB 

et (lari legein rudibus capillis; 320 
crura distiacto religavit aurOf , 

luteo plantas cohibente socciup' *, ^^*f<^'^/C' (4Lh>uv^.<^ 
et niaDu, claTam modo qua gerebal, v 
fiia deduxit properante fuao: «oa}^^' 

1.4/" V Vidit Persis ditique ferax 325 
Lydfa regno ddecta feri -j^*.r ^a^.^...,^) 
terga leonis * * 
umerisque, quibus sederat aiti 
regia, caeli, teuuem Tyrio 
atamine pallam. ^ 

sacer est ignis (credite laesis) 330 
nimiumque potens. qua terra salo 
cingitur alto quaque per ipsum 
candiaa mundum sidera currunt: 
haec regna tenet puer immitis, 
spicula cuius sentil in imis 335 
pervius undis rex Nereidum 
flammamque nequit reievare mari. 
ignes sentit genus aligerum; 
Venere instinctus suscipit audax 
grege pro toto belia iuvencus; 340 
si coniugio timuere suo, ^ 
poscunt timidi proelia cervi, , 342 

lunc virgatas India tigres 344 
A**^ decolor horret; luiic viilniiicos 345 
acuit dentes aper el toto est 
spunieus ore; 

l^oeui quatiunt colla leones ^ 34S 
et mugitu dant concepti cn.. ^\ x .^«^ 343 
signa furoris: cuni movit Amor, ' 343^ 349 

tuni silva gemit murmure saevo. 350 
V- • amat insani belua.ponti 
. . • Lucaeque boves: vindicat omnem 
sibi naturam, nihii immune est, 



323 davam E, sed corr. 1 rn. 325 ad marg-. t m. R; E cf. 1,37, 
— Perses ditistiue // 326 legni ^l. — reiecla E 327 sq. dimetri E 
327 intercidisse coiiieci lale quid: [sumptamque uimis] c/\ /, lOG 330 
laesi E 331 terra mari A 332 quaqae aetherio A 333 mtuido A 
336 cerulus undis grex A 339 Yenere instincti qnam magna gemnt^tf 
340 iuvenci A 342 sqq. dimeiri E 343 ct — furoris traieci posi 
V, M8, cf. I, 107. — mugitus A 350 tunc g" 352 ineique — 
omnes | natura sibi codd» correwit Bueciielerus 



Digitized by Google 



PBABDRA 145 

odiunique perit cum iussit Amor; 

▼eteres cedunt iguibus irae — - 355 

quid plura canam? vincit saevas 

cura novercas. 

altrix, profare quid feras; quonam in loco est 
regina? saevis ecquis est flammis modus? 

NVTRIX 

Spes liulla tantum possc leniri raaluna, 300 
finisque flammis nullus insanis erit. 
torretur aestu tacito et inclusus quoque, 
quamvis tegatur, proditur vultu furor; 
erumpit oculis ignis et lassae genae 

lucem recusant, nil idem dubiac placet 365 

artusque varie iactat incertus dolor. 

nunc ut soluto labitur moriens gradu 

et vix labante sustinet coUo caput, 

nunc se quieti reddit et, somni immemor, 

noctem querelis ducit; attolli iubet 370 

iterumque poni corpus et solvi comas 

rursusque fiugi: semper impatiens sui 

mutatur habitus. nuUa iam Gereris subit 

cura aut salutis; yadit incerto pede, 

iam viribus defecta: non idem vigor, 375 
non ora tinguens «nitida purpureus rubor; 376 
et qui ferebant signa Phoebeae facis ^ 379 
ocufi nihil gejitile nec patrium micant. k v . ^ 

lacrimae cadunt per ora et assiduo genae' " -y . , 

rore irrigantur, quaUter Tauri iugis 
tepido madescunt imbre percussae nives. 

Sed en, patescunt regiae fa stigi a. .^ .o-h^^a-* 
reclinis ipsa sedis auratae toro 3S5 
soUtos amictus mente nou saua abuuit. 



populatur artus cora, iam gressus tremant 877 
tencrqne nitidi corporis ceddit decor. 



356 q. pl. c. om. E post 357 nova scaena cui mscriptum 
Pbaedra Nutrix vel Phaed. Nut. Hippol. A 359 poti v. 404 
tur ji. — et qnis Eg post 859 nova ieama eui interipium Nntrlx. 
Phaedra. Ghorus E 360 lenire S65 nibil B 377. 378 de- 

leoi 379 tenebant A 383 hymbrae E, — perfosae A 

SenecM tngoetUae n. 10 



Digitized by Google 



146 



L. ANNABI BBNECAE 



PHAEDRA 

Removete, famulae, purpura alque auro inlitas 
vesles, procul sit muricis Tyrii rubor, 
quae fila ramis ultimi Seres legunt: 

brevis expeditos zona constringat sinus, 390 
cervix monili vacua, nec niveus lapis 
deducat aures, Indici donum maris; , 
adore crinis sparsus Assyrio vacet. 
sic temere iactae colla perfundaiit comae 
umerosque summos, cursibus motae citis 395 
veDtos sequautur, laeva se pharetrae dabit, 
hastile vibret dextra Thessalicum manus. 397 
qualis reiictis frigidi Ponti {dagi? f^U^ 399 
egit caterras Atticum pulsans solum x 400 
Iwj.: i . > Tanaitis ant Haeotis et nodo comas 
coe^t emisitque, lunata latus 
protecta pelta: talis in silvas ferar. 
CHOR. Sepone questus: non levat miseros dolor; 
a^reste placa virginis numen deae. 405 
r^TR. Regina nemorum, sola quae montes colis 
el una solis montibus coleris dea, 
couverte tristes ominum in melius minas. (> ''^h< « 
o magna silvas inter et lucos dea ^ ( 

clarumque caeli sidus et noctis decus, 410 
cuius relucet mundus alterna vice, 
Hecate triformis, en ades coeptis favens. 
V animum rigentem tristis Hippolyti doma : 
det facilis aures; mitiga pectus ferum: 

amare discat, mutuos ignes ferat. 4t5 
iiJ^ innecte mentem; torvus aversus ferox 
in iura Veneris redeat. huc vires tuas 
intende: sic te lucidi vultus ferant * 
et nube rupta cornibus puris eas, 



talis severi mater Hippolyti fait. $0S 



387 atquc : a ea? e (2 wi. ut vid.) B 392 auris E 398 delevit 
N. Heinsius adv. p. 66 401 tanais alti aut E tanatois vel tanais g [A) 
corr, ^ 404 sqq. nutrici dantur A 404 depone A post 404 
legitur V. 359 A yost 405 novae scaenae inscriptum est Hyppolitus. 
Nvtrix E (non aiffoeto ad v. 406 ptnona^ noia) Niitr. HIpp. vm Nntr. 
Phaed. Hipp. ^ 411 alteroa face A 414. 415 inoono ordino A 
416 adveni» A 



Digitized by Google 



PBABDIA 



147 



sic te regentem frena nocturni aethem 420 

detrahere numquam Thessali cantus queant 

nullusque de te gloriam paator ferat 

ades inTocata, iam fave TotiSy dea: 

ipsum intuor solemne ?enerantem sacrum 

nuUo latus comitante — quid dubitas? dedit 425 

tempus locumque casus: utendum artibus. 

trepidamus? baud est facile mandatum scelus 

audere, veruni iussa qui regis timet, 

deponat omne et pellat ex aninio decus: 

malus est minister regii imperii pudor. 430 

HIPPOLYTVS 

Quid huc seniles fessa moliris gradus, ^ 
0 lida nutrix, turbidam frontem gerens 
et maesta vultu? sospes est certe parens 
sospesque Phaedra stirpis et geminae iugum? 
nvTR. Metus remitte. prospero regnum m statu est 435 
domusque ilorens sorte felici vigeL 
sed tu beatis miUor rebus veni: 
namque anxiam me cura soliicitat tui, 
quod te ipse poenis graiibus infestus domas. 
quemNfata cogunt, ille cum venia est miser; 440 
at si quis ultro se malis offert volens 
seque ipse torquet, perdere est dignus bona 
quis nescit uti. pottus annorum memor 
mentem relaxa: noctibus Cealis facem ^'.S^ • 
attoUe, curas Bacchus ezoneret graves; 445 

aetate fruere: mobili cursu fugit. ^ 

nunc facile pectus, gr.ata nunc iuveni Venus: 

exultet animus. cur toro viduo iaces? 

tristem iuventam solve; nunc cursus rape, 

effunde habenas, optimo^ vitae dies 450 

effluere prohibe. propria descripsit deus 

oflicia et aevum per suos duxit gradus : 

laetitia iuvenem, frons decet tristis seuem. 

quid te coherces et necas rectam inckiem? --^t^^v^ 

-4- 

423 favet A 428 iusta qui reges limet | deponat, omne pellat 
todd. correxil N. Heinsim l, t. 433 vultus J 438 •mia E. — 
sollititat E 489 infestns gravas A 440 eogant hie quidem vivat 
miser A 441 anliquis ultro E 444 montibus A 445 IniGiiiis E 
449 ioxus lape A 454 coliercets (t. e, s pro t) E 

10* 



Digitized by 



t 



148 ANKABI SENECAfi 

seges illa magnum femis agricolae dabit 455 

quaecumqtte laetis tenera luxuriat satis^ 

arborque celso yertiee.evincet nemus 

quam non maligna caedit aut resecat manus: 

ingenia nieliiis recta se in laudes ferunt, . 

si nobilem animiun vegeta libertas alit. fluA^M 460 

truculentus et silvesler ac vitae iuscius 

tristem iuventam Veuere deserta coles? 

hoc esse muuus crcdis iudictum viris, &>)^Xi4..>\ 

ut dura tolereut, cursilnis doniitenl equus" * 

et saeva bella Marte sau{.^uiueo geraut? 465 

quam varia leli genera mortalem trahunt 475 

carpuntque turbam, pontus et ferrum et doiil 

sed ista credas desse: sic atram Styga 

iam petimus ultro — caelibem vitam probet 

steriUs iuventus: hoc erit, quidquid vides, 

unius aevi lurba et in semet rueu 4S0 

providit iiie maxinms mundi parens, ^ 

cum tam rapaces cerneret-Fati manus, 

ut damna semper subole repararet nova. 

excedat agedum rebus humanis VenuSf 

quae supplet ac restituit exhaustum genus: 470 

orbis iacebit' squalido turpis situ, y^--*^ 

vacuum sine ullis piscibus stabit mate 

alesque caelo derit et silvis fera, 

solis et aer pervius ventis erit 474 
proinde vitae sequere naturam ducem: 481 
urbem frequenta, civium coetum cole. 
HTPP. Non aha magis est libera et vitio carens 

riuisquc uielius vita quae priscos colat^ - 

quam quae relictis moenibus silvas amat. 485 

uon illum avarae mentis inflammat luror 

qui se dicavit montium iusonteni iugis, 

nou aura populi et vulgus iufidum bouis, 

non pestilens invidia, non fragilis favor; 

non ille regno servit aut regno Hniiiinens 490 

vanos honores sequitur aut tluxas opes, 



457 evincit // 461 ac] et ^ 462 lolis ./ fxist U,5 cullo- 
cavi V. 475—480 (u. 466—468 post v. 476 posueral lUclilerus) 477 
sed fftta eodd, correxi 467 foU minas A 468 sobdle £, sed prior 
o Q ^fn. 470 rcstituet B* — hQmanmii genas A 472 uIUs daa- 
attnia 9oddn earread 482 coetns A 490 unininet j4 



Digitized by Google 



PflASDRA 149 

spei metusque liberi haud illum niger 
.jsisM edaxque Uror deute degeoeri petit; 

^ nec Bcelera populos inter atque urbes sata 

noTit nec omnes conseius strepitus pavet 495 
aut yerba fingit; mille non quaerit tegi 
dives columnis nec trabes nuilto insoleiis 
suffigit auro; non cruor largus 
inundat aras, fruge nec sparsi sacra \ 

centena nivei colla summillunt hoves: 500 
sed rure vacuo potitur et aperto aethere 
inuocuus errat. calluias tantum feris 
jLfOLf^- struxisse fraudes novit et fessus gravi 
labore niveo corpus IHso fovet; 

nunc ille ripam celeris Alphei legit, M5 
nunc ncmoris alti densa metatur loca, 
ubi Lerna puro gelida perkicet vado, 
sedesque mutas: hinc aves querulae fremunl 
cymique ventis leoe percussae tremunt 
veteresque fogi. iuvit aut amois vagi 510 
presslsse ripas, caespite aut nudo leves 
duxisse somnos, sive fons largus citas 
defundit uodas sive per flores novos 
^iugiente dulcis murmurat rivo sonus. 
eicussa silvis poma coin|iescuot famem j^m^ 5t5 
et fraga parvis ^uls^^ dumefis cibos 
faciles ministranU regios luxus procid 
est impetus fugisse: sollicito bibunt 
auro superbi ; quam iuvat nuda manu 
captasse foiiteml certior somnus premit 520 
secura duro membra versantem toro. r 
mn iii recessu furta et obscuro improbus 
quaerit cubih seque multipHci timcns 
domo recondit: aethera ac iucem petit 
et teste caelo vivit. ' hoc equidem reor 625 
vixisse.ritu prima quos mi&tos deis 



494 inter atque: r a i,ras. 2— d m. E. — sita codd. correxit 
N. Heinsius adu. p. €(! 496 haud v. ^ 498 sufficit E 504 eliso E 
505 celerisale et logit E, cf. I, 0 506 metitur 5* 508 sedemque 
mutat A sedesque mutat E correxi cf. /, 223. — hic A 509 rami- 
que {sup. lil. q ras, 1 liL (fort. s) E) v. 1. percussi codd. correxit 
N, HHnthti adv.u. 67 510 iovat eedd, eorrexit G. Fabrieiui {efi, 
IMrio) 513 ditfandit J 521 venaotar^ 522 seccflsa g, — ob- 
scura E 



Digitized by Google 



150 



L. AWfABI SBNBCAB 



profudit aetas. nullus hU auri fuit 

caecus CQpido, nulius in campo 8acer>t«xaJL 

divisit agros arbiter populis lapis; 

nondum secaliant creduiae pontum rates: sao 
sua quisque norat maria; non vasto aggere 
crebraque turre dnxerant urbes latus; 
non arma saeya miles aptabat matfu 
'amJuu^ nec torta clausas fregerat saxo gravi 
^<*u^ ballista portas, iussa nec dominum pati t 536 
iuDCto ferebat terra servitium bove: 
sed arva per se feta poscentes nibil 
^ .^ pavere gentes, silva nativas opes 

et opaca dederant antra nativas domos. 
rupere foedus impius lucri furor ^ 540 

et ira praeceps quaeque succensas agit u-^v * - ' 
libido mentes; venit imperii sitis 
^ cruenta, factus praeda niaiori minor, 
» pro iure vires esse. tum primum manu 

bellare nuda * * saxaque et ramos rudes 545 

vertere in arma: non erat gracili levis 

armata ferro cornus aut longo latus 

mucrone cingens ensis aut cristii procol «'.'^a-^^V 

galeae comantes: tela faciebat dolor. 

inTenit artes bellicus Mavors novas 550 

et mille formas mortiB. binc terras cnior 

infecit omnes fusus et rubuit mare. 

tum scdera dempto fine per cunctas domos 

iere, nuUum caruit exemplo nefas: 

a firatre frater, dextera nati parens 555 
cecidit, maritus coniugis ferro iacet 
perimuntque fetus impiae matres suos; 
taceo' novercam: mitior nil est feris. 
sed dux maldrum femina: baec scelerum artifex 
" obsedit animos, buius incestis stupris 5S0 
fumant tot urbes, bella tot genles gerunt 
et versa ab imo regna tot populos premunt. 
sileantur aliae: sola couiuox Aegei, 



527 perfudit E 537 sed: d ex r 1 m. E 541 precesp E 
543 cruentum facinus pr. ^ 545 post nuda hoc fere detideramus : 
[tela luiii saefs msiiu | aptare idorti] 548 aaft tiiste (cristae Aldina) 
caput A 552 omiiis B 558 ticeo noyercas. mltliis Dihil est feiis 
codd. correxi {cf. Eur, AkeiL 309) 559 haec] et A 560 hnios 
incesti E earrexit Jae» Graneviui ciilus incestae A 



Digitized by Google 



PBABDBA 151 

Medea, reddet feminas dimm genus. 
NFTfi. Cur omnium flt culpa paucarum scelue? 565 
f IjM^» Delestor omnes, horreo fugio execror. 
sirAitio» sit natura, sit dirus furor: 
odisse placuit. ignibus iunges aquas 
et amica ratibua ante promittet vada 

incerla Syrtif, ante ab extreino sinu 570 

Hesperia Tethys lucidum attollet diem 

et ora dammis blaoda praebebunt lupi, 

quam victus animum feminae mitem geram. 

KVTR. Saepe obstinatis induit frenos Amor 

et odia mutat. regna materna aspice: 575 

illae feroces sentiunt Veneris iuguin; 

testaris istud unicus gentis puer. 

Hipp. Solamen unum matris amissae fero, 

odisse quod iam feminas omnes licet. 

KVTR. Vt dura cimtes undique intractabilis K 560 
resistit undis ei lacessentes aquas 
>, •v.^'4\longe remittit, verba sic spernit mea. 

Sed Phaedra praeceps graditur, impatiens morae. 
quo se dabit fortuna? quo verget furor? 
terrae repente corpus exanimum accidit 585 
et ora morti similis obduxit color. 
attoUe Tultus, dimove vocis moias: 
tuus en, alumna» temet Hippolytus tenet 

PHAEtDRA 

Quis me dolori reddit atque aestus gr^es 
reponit animo? quam bene excideram mihi! 590 
Hipp. Cur dulce munus redditae lucis fugis? 
PH. Aude, anime, tempta, perage mandatum tuum. *^ T 
intrepida constent verba: qui timide rogat 
docet negare. magna pars sceleris mei 
olim peracta est; serus est nobis pudor: 595 
amavimus nefanda. si coepta exsequor, 



565 cor correcHtm a rubricator& 566 omnis E 567 duriis 
EA corr. 5" {Mdina) 574 nutricis nomen om.y add. manus de qua 
vide I, 17 {ubi pro 6Si sq. ponendum 582—644, i. e. fol. 75^ et 76') 
M 577 genitus puer J 579 omnis E 582 detertus una cum 
tcholiisy littera L rubra et aliarum quarundam vettigiit (e. g, [s]ic 
[sjpe) reHetU B; X ui A 584 vergit B 585 repente temie cor- 

i»ii8 exanimum cadit A 589 novae scaenae interiiilur Phaedra et 
dem B Pbaed. Hipp. Nutr. J 59t PhaedraB eonHnuatur A 



Digitized by Google 



152 



L. ANKAKI 8BMECAE 



forsaa iugali crimen abscondam faees 

faonesta quaedam scelera successas facit — 

en incipe, animel — Commodes paulum, precor, 

secretus aures. si quis est abeat comes. 60O 

Hipp. En locus ab omni liber aiiutrio Tacat. 

PH. Sed ora coeptis transitum verbis negant; 

vis magna yocem mittit et maior tenet. 

vos testor omnes, caelites, hoc quod volo — 604 

Hipp. Aiiimusne cupiens aliquid effari nequit? 60G 

rn. Ciirae leves locunlur, iugentes stupent. 

uipp. Coinniitte curas auribus, mater, meis. 

PH. Matiis superbum est nomen et nimium potens: 

nostros humilius nomen affectus decet ; 610 

me vel sororem, Hippolyte, vel famulam voca, 

famulamque potius: omne servitium leram. 

non me per allas ire si iubeas nives, 

pigeat gelatis ingredi Pindi iugis; 

non, si per ignes ire et infesta agniina, 615 
cuncter paratis ensibus pectus dare. 
mandata recipe sceptra, mc famulam accipe: 
muliebre non est regna tutari urbium; 619 
tu qui iuventae flore primaevo viges , 620 

cives paterno fortis imperio rege, 
sinu receptam supplicem ac servam tege. 
miserere viduae — hipp. Summus hoc omen deus 
avertat. aderit sospes ac^itum parens. /-wHcai:«X»j^ 
PH. Regni tenacis dominus et tacitae Stygis ^ 
nullam relictos fecit ad superos viam: 
thalami remittet ille raptorem sui? ; . 
nisi forte amori placidus et Pluton s^t. 
Hipp. Ulum quidem aequi caelites reducem dabikntt 
sed dum tenebit vota in incerto deus, 690 
pietate caros debila fratres colam 
et te mcrebor csse ne viduani putes 
ac tibi parentis ipse supplebo locum. 
PH. 0 spes amantum credula, o failax Amorl 



625 



me nollo • * 605 

te iuipeiia regere, me decet iussa exsequi 61S 



598 non ista qoaedani B 600 secretas B 60$ endtfil A 

604 omnis ^ 605 extat BA, om. ^ 618 delevit Peiperus 619 tutari 
patris A 62b sedet Im, ex Beries ut vid. E 632 et te tuebor A 



Digitized by Google 



PHAEDRA 



153 



satisne dixi? precibus admotis agam. 635 

Miserere, tacitae mentis exaudi preces — 
lil)et loqui pigetque. hipp. Quodnam istud malum est? ' 
PH. Quod in novercam cadere vix credas maiuiu. 
flipp. Ambigua voce verba perplexa iacis: . 
effare aperte. ph. Pectus insanum vapor p m 640 
amorque torret. intimis fervet ferus ^ 
visceribus ignis roersus et veoas lateDS 6^ 
ut agilis altas flamina pereurrit trabes. 
mpp. Amore nempe Thesei casto furjs? 615 
PH. Hippolyte, sic esl: Tliesei vultus amo 
iUos priores quos tulit quoudam puer, * 
cum prima puras barlNi signarel genas 
monstrique caecam Cnosii Tidit domum 
et longa curva fila collegit via. 650 
quis tum iile fulsitl presserant vittae comam 
et ora flavus tenera tinguebai pudor; 
inerant lacertis mollibus fortes tjori; «wuu^^j^ 
tuaeque Phoebes vdIIus aul Pbo^i mei, 
tuusque potius — talis, en talis fuit 655 
cum placuit hosti, sic tulit celsum caput: >. 
in te magis refulget incomptus decor;^'-' 
est genitor in te totus et torvae tamen 
pars aiiqua matris rniscet ex aequo decus; 
in ore Graio Scylhicus apparet rigor.y 660 
si cum parente Creticum intrasscs fretum, 
tibi fila polius nostra nevisset soror. um^<'< 
te te, soror, quacumque siderei poli 
in parte fulges, invoco ad causam parem: 
domus sorores una corripuit duas, 665 
te genitor, at me natus. en supplex iacet 
adlapsa genibus regiae proles domus. 
respersa nulla Id^e el intactaf innooens 

penitiis medQllas atqae per venas meat «42 



635 dixit A 639 perplexe <^ 641 anioie torret. inlimis ferit 
feras Im. amorque torret. intinia terus vorat 2m. E amorque torret. 
intimas saevas vorat A, — fervet Peiperus retUluit {qui scripni fervit) 
642 om, B (aseripiue ut nid, manu de qua vide 04 v, ^74, ted era^ 
sux) 643 venis codd. eorrexit Bolhiut .649 gnosii eodd. 651 
vitcU' E 652 ting. rnbor A 654 tuaeve codd. correxit Bothius 
65S et genitor codd. correxit N. Heinsius adv. p. 67. — in te torvus A 
662 nevidisset E 663 siderea E 665 duas corr. ex imas E {non 
enotavi uira manu: duas 2) 666 ac ^ 66S labe nulia g 



Digitized by Google 



I 



154 L. ANNAEI 8ENEGAE 

tibi mutor uni. certa descendi ad preces: 

finem hic dolori faciei aut vitae dies. 670 

miserere amantiB — hipp.. Magne regnator deum, 

lepius audis scelera? tam lentua videa? 
et quando saeya fulmen emittea maou, 
si nunc serenum est? omnig impulsus ruat 
aether et atris nubibus condat diem, 675 
ac versa retro sidera obliquos agant 
retorta cursus. tuque, sidereuin caput, 
radiate Titan, tu nefas .stirpis toae 
speculare? lucem merge et in tenebras fuge. 
cur dextra, divum rector atque hominum, vacat 6S0 
tua nec trisulca mundus ardescit face? 
' in me tona, me fige, me velox cremet 
\ jv'^^'j transactus ignis — sum nocens, merui mori: 
- placui novercae. dignus en stupris ego? 
scelerique tanto visus ego solus libi 685 
materia facilis? hoc meus meruit rigor? 
0 scelere vincens omne femineum geous, , . 
genetrice peiorl illa se tantum stupro ^qu^J^^^^^ 689 
contaminavit, et tamen tacitum diu * 690 

crimen biformi partus exhibuit nota 
4,*^ scelusque matris arguit vultu truci 
ambiguus infaqs — ille te venter tuHt. 
0 ter quaterque prospero fato dati ^ 
quos hausit et peremit et leto dedit 605 
odium dolusque — genitor, invideo tihi: 
Colcbide noverca maius haec, maius maium est. 
PH. £t ipsa nostrae fata cognosco domus: 
fugienda petimus; sed mei non sum potens. 
te vel per ignes, per mare insanum sequar 70 
rupesque et amnes, unda quos torrens rapit; 
quacumque gressus tuleris hac amens agar — 
iterum, superbe, genibus advolvor tuis. 



0 maiiis aasa ouitre monstrifera malom S88 



669 mittor A, — discendi E 671 phaed. magna E {corr, 
• manus de qua v, ad v. 574) 673 ecquando vulgo {posi Avan' 
lAMt). — cmittis E 676 ae vestra B 677 syderiQm E 678 
radiate tantum ne nefas E 684 en] an A 68S delevit SolkHu 
691 biformis // triformi E 695 ausit E 697 cholchide E. — hoe 
codd, correxit iV. ffeimiui adv, p, 68 702 ameos sequar A 



Digitized by Google 



PHAEDRA 



155 



Hipp. Procul impudicos corpore a casto amoYe 
tacius — quid hoc est? etiam io amplexus ruit? 705 
stringatur ensis, merita supplicia exigat. 
en impudicnm crine contorto caput 
laeva reflexi: iustior numquam focis 

datus tuis est sanguis, arquitenens dea. ^ ^ ^ l t-» 

PH. Hippolyte, nunc me compotera voti facis;^^'^^:* . 710 
^ sanas furentem. maius hoc voto meo est, i 
salvo ut pudore manibus immoriar tuis. 
Hipp. Abscede, vive ne quid exores, et hic 
contactus ensis deserat castum latus. 

quis eluet me Tanais aut quae barbaris 715 
Maeotis undis Pontico incumbens mari? 
non ipse toto magnus Oceano pater j 
tantum expiarit sceleris. o silvae, o ferael 
nvTR. Deprensa culpa est. aoime, quid segnis stupes? ^ 
iu,ir reg eramu s ipsi crimen atque ultro ^mpiam lao 
^ Venerem arguamus: scelere Telandom est sceius; 
tutissimum est ioferre, cum timeas, gradum. 
ausae priores simus an passae nefas, 
secreta cum sit culpa, quis testis sciet? 

Adeste, Athenael fida famulomm manus, 725 
fer opeml nefandi raptor Hippolytus stupri 
instat ^premitque, mortis intentat metum, 
ferro pudicam terret — en praeceps abit 
ensemque trepida liquit attonitus fuga. 
pignus tenemuB sceleris. hanc maestam prius 790 
recreate. crinis tractus et lacerae comae 
ut sunt remaneant, facinoris tanti notae. 
perferte in urbem. recipe iam sensus, era. 
quid te ipsa lacerans omnium aspectus fugis? 
mens inpudicam facere, non casus solet. 735 

, CHORVS i^'^ ^'^^ <^r:r . 

Fugit insanae similis procellae,^- ' -1 ^# 
ocior nubes glomerante Coro, li.^t/. 



U1CU9 J 



707 en] et Jl? 710 adfert PrUcianus I p, 253, 6 H, ('o tamen in 
hoc (compos) solo corripitur. Seneca in Pliaedra: Hippolyte, me nunc 
compotem voti facis' ubi mc nunc ex nunc me correctum in cod. Halber- 
ttadiensi). — facies E facias Prisciani Halberstad. ei Caroliruhensis 
712 solvo E 720 ipsae ^ 727 intentans g 729 tiemdaiii B 
732 notas A 733 referte A. — «19». eri mt. 0 2m. ut vidU E 734 
laceiaB E. — aspeetnm A 



r 

Digitized by Google 



156 L. ANNAEI SENECAE 

ocior cursum rapiente llanima, 

slelJa cum ventis agitata lougos , 'm>ov.^, 

porrigit ignes. 740 
conferat tecum decus omno phscuQi 
fama^miratrix senioris aevi: 
pulchrior^Dto tua fonna lucet, 
clarior quanto micat orbe pleno 

cum 8U08 igues coeunte comu 746 
iunxit et curru properante pemox 
exerit vultus rabicunda Phoebe 
nec tenent stellae faciem minores; 
talis est, primas referen^ tenebras, 
nuntius noctis; modo lotus undis 760 
Hesperus, pulsis iterum tend>ri8 
Lucifer idem. 



Et tu, thyrsigera Libcr ab India, 

intoiisa iuvenis perpeluum coma, 

tigres pampinea cuspide territans •/ 755 

ac mitra cohibens cornigerum caput,* 

non vinces rigidas Hippolyti comas. 

ne vultus nimium suspicias tuos: ^ ,• 

omnes per populos falnila distuht, 

Phaedcae quem Bromio praetulerit soror. - 760 



^/«M ' Anceps forma bonum mortalibus, 
exigui donum breve temporis, 
, ^ ut velox celeri pede laberisl , 
^ix,non sic prata noTO vere decentia 
, ' * aestatis calidae despoliat vapor, .765 
saevit solstitio cum medius dies 
et noctes brevibus praecipitant rotis; 
languescunt fojio ut lilia pallido, 
et gratae capiti deficiunt comae 

et fulgor leneris qui radiat gcnis 770 
momento rapitur nuUaque nou dies 



740 coniptt ignes A 747 exeret E 749 qualla eM. tommi 
756 panpinea E 758 nec A 759 omnis E 764 vere novo prata 
A 765 dispoliat ^ 767 praecipitat codd. correxit Gronovius 
768 ut om. A 769 deficiunt rosae .4 770 ut folgor codd. correxit 
Richterus {sed delelo 768 et et in ut mutato v, 769). — genis: i 
ex M E 



Digitized by Google 



PHABBBA 157 

formoDsi spoliuin corporis abstulit. 
res est forma fugax: quis sapiens booo 
confidat fragili? dum licet, iitere. 

tempus le tacitum subruit, horaque ' 775 
semper praeteritST-deteriur subit. 

Quid deserta pelis? tutior aviis 
non est forma locis: te nemore abdito, 
cum Titan medium constiluil diem, 
cingent, turba licens, Naides improbae, 780 
formonsos solitae claudere fontibus, 
et somnis facient insidias tuis . 782 

Panas quae Dryades montivagos petuut. 784 
aut te stellifero despiciens polo 7S& 
vAcvuu si^^us pos^ veteres Arcadas editum 
currus oon poterit flectere candidos. 
et nuper rubuit, nuUaque luciiKs 
nubes sordidior vultibus obstitit; 
at nos solliciti numine turbido, * 791 

tractam Thessalicis carminibus rati, 
tinnitos dedimus: tu faeras labor 
et tu causa morae, te dea noctium 
dum spectat celeres sustinuit vias. 
vexent hanc faciem. frigora parcius, 7% 
baec solem facies rarius appetat: 
lucebit Pario marmore darius. 
quam grata esl facies torva viriliter ^<^-*^M'*x»',^ /l* 
et pondus veteris triste supercili! v ; 

Phoebo colla licet splendida compares: 800 
illum caesaries nescia coHigi 
perfundens umeros ornat et integit; 
te frons hirta decet, te brevior coma 
V. ^ ^nulla lege iacens; tu licet asperos / 

pugnacesque deos viribus audeas 805 
et vasti spatio vincere corporis: 
aequas Herculeos nam iuvenis toros^ 
Martis belligeri pectore latior. 

lascivae nemoruiu deae 783 



t 



774 confidit codd. correxit Avantim 775 te] sed A. — sub- 
ruet E 778 abditum A 780 cinget A cingnet E correxit Rich- 
ierus, — Naiades A 780. 81 sic dispositi: c. t. 1. | N. i. f. s. | c f. E 
7^ laac. n, d. montivagive Paaes A dtUvi ef, /, 141 784 om. g 
790 Imnioe A 805 arceas A 807 iam 



Digitized by Google 



158 



L. ANNAEI auaCAE 



si dorso libeat coraipodiB 

frenis CaiBtoiesi moEiuor mana 810 

Spartaniim poteris flectere Cyllaron. 
/. ammeDtum digitis tende prioribus 
/ et totis iaculum dirige viribus: 

tam longe, dociles spicula figere, 

Don mittent giacilem Cretes harundinem. 815 
aut si tela modo spargere Parthico 
in caelum placeat, nulia sine alite 
descendent, tepido viscere condita 
praedam de mediis nubibus afferent. 

Raris forma viris (saecula prospice) 820 
inpunita fuit. te rnelior deus 
tutum praetereat forniaque nobilis 
deformis senii monstret imaginem. 

Quid sinat inausnm feminae praece^s foror? 
nefanda iuveni crimina Insonti^pparat. 25 
en sceleral quaerit crine lacerato fidem, 
decus omne turbat capitis, umectat genaa: 
instruitur omni fraude feminea. dolua. 

Sed iste quisnam est, regium in vultu decus 
gerens et alto Tertice attollens caput? sao 
ut ora iuveni paria Peritboo gerit, 
ni languido pallore canderent genae 
staretque recta squalor incultus coma. ^;^* 
en ipse Theseus redditus terris adest. ^ 

THESEVS 

Tandem profugi noctis aeternae plagam S35 
vastoque manes carcere umbrantem polum, 
et vix cupitum suflerunt oculi diem. 
iam quarta Eleusin dona Triptolenii secat 
paremque totieus iibra composuit diem, i< i-' 
ambiguus ut me sortis ignotae labor 840 
detinuit inter mortis et vitae mala. 
pars una vitae mansit extincto mibi: 



810 nobilior E 811 Cyllarum // 817 sine ave E 819 affe- 
res A 820 perspice E 823 def. sen. liniina transeat A 825 in- 
somti E 826 in scelere A 828 omnis A 829 quidnam E 831 
pihtho 0 E pirithoi ^ 832 candore pallerenl A 835 seamae iiu 
•eriptum Thesais. Nntriz 837 et] nt A 838 eleasin: ia «r is 
rof. im, B (eteas in S) eleiisis A. — treptolemi B 



Digitized by Google 



PBAKMU 



159 



senBus maloniin; flnis Alcides fuit, 

qui cum reTulsum Taitaro abstraliiiret canem, 

me quoque supernas pariter ad sedea tulit. 845 

sed fessa Tirtus robore antiquo caret 

trepidantque gressua. heu, labor quantus fiiit 

Phlegethoote ab imo petere longinquum aethera 

pariterque mortem fugere et Alciden sequi. 

Quis fremitus aures flebilis pepulit meas? 850 
expromat aliquis. luctus et lacrimae et dolor, 
in limine ipso maesta lamentatio? 
auspicia digna prorsus inferoo hospite. 

NVTUIX 

Tenet obstinatum Phaedra consilium necis 
fletusque noslros spernit ac morti imminet. ^ 
THES. Quae causa leti? reduce cur moritur viro? 
KVTR. Haec ipsa letum causa maturum attulit. 
THEs. Perplexa magnum verba nescio quid tegunt. 
effare aperte quis gravet mentem dolor. 
NYTR. Haut pandit ulli; maeata secretum occulit 860 
statuitque secum ferre quo moritur malum. 
iam perge, quaeso, perge: properato est opus. 
TVEs. Reserate cbusos regii postes laris. 

0 eocia thalamif sicine adyentum viri 
et expetiti coniugis Tultum excipis? 865 
quin ense viduas dexteram atque animum mibi 
restituis et te quidquid e vita fugat 
expromis? ph. Eheu, per tui sceptrum imperi, 
magnanime Tbeseu, perque natorum indolem -^^^^ * 
tuosque reditus perque iam cineres meos, 870 
permitte mortem. thes. Causa quae cogit mori? 
PH. Si causa leti dicitur, fructus perit. 
THES. Nemo istud alius, me quidem excepto, audiet. 
PH. Aures pudica coniugis solas timct. 
THES. Effare : fido pectore arcana occulam. ^ 875 
PH. Alium silere quod voles, primus sile* 
THKs. Leti facultas nuUa contlnget tibi. 



843 mersus malorain ^4 844 revulso E. — extralieret /i 852 et 
limioe in ipso A 853 hospitia codd. correxit Grotius 860 aut E 
863 postis lares ^ 864 novae tcaenae iitulus Theseus. Phaedra. 
KQfriz tadla E Thes. Phaed. A 868 hea (hen per Unp. bc, tai 
Pogghu) 874 Thueo e&nUnuaiur — s. pudicas c 8« timesr A 
877 contigDet E 



Digitized by 



160 



L. AraiAII 8BMECAE 



PH. Mori ?olenti desse mors numquaTn potest. 

TBEd. Quod sit luendum morte delictum iiulica. 

PH. Quod vivo. THEs. Lacrimae nonne te noslrae niovenl? 8S0 

PH. Mors oplima est perirc lacrimandum suis. 

THEs. Silere pergit. verbere ac vinclis anus 

altrixque prodet quidquid haec fari abnuit. 

vincite ferro. verberuni vis extrahat 

secreta mentis. ph. Ipsa iam fabor. mane. i/*' u^j^-.- 3^5 

TUEs. Quiduam ora maesta avertis et lacrimas genis 

subito coortas veste praetenta optegis? 

PH. Te, te, creator caelitum, testem invoco 

et te, coruscum lucis aetheriae iubar, 

t ex cuius ortu nostra dependet domust \ 890 

temptata precibus restiti; ferro ac minis 

non cessit animus: vim tamen oorpus tuiit. 

labem hanc pudoris eluet noster cnior. 

T11E8. Quis, ede, nostri deeoris eversor fnit? 

PH. Quem rere minime. thes. Quis sic audire ezpeto. S96 

PH. Hic dicet ensis quen tumoltu territue 

liquit stuprator ci?ium accursum timens. 

THEs. Quod fiicinus, heume, icerno? quodmonstrum intuor? 

regale parris asperum signis dmr 

capulo refulget, generis Actaei decus. 900 
sed ipse quonam efant? ph. Hi trepidum fuga 
▼idere famuli concitum celeri pede. 

THEs. Pro sancta Pielas, pro gubernator poli 

et qui secundum tliictibus regnum moves, 

unde ista venit generis intandi lues? ' "^*^ . 905 

hunc Graia tellus aluit an Taurus Scytlies 

Colchusque Phasis? redit ad auctores genus 

stirpemque primam degener sanguis refert.' l - 1. 1* 

est prorsus iste gentis armiferae furor, 

odisse Veneris foedera et castum diu 910 
vulgare populis corpus. o tetrum genus<>' \ 
nullaque victum lege melioris solil 
ferae quoque ipsae Veneris evitant nefas 
generisque leges inscius serrat pudor. 



878 niimqnam mors 883 prodest E 889 aethereae ^ 890 
eanteci ex quibus ulrimque 897 liquid tJ 900 gentis y/. — acteae 
(atheae, attheae ^ ut v. 1149) correxil Gronovius 904 secundum 
in fla€iibu8 r^gnum tenes A 907 Golchusve ^ 908 strirpemque E 
909 annigeiae ^ 



Digitized by Google 



PflAElllU 1^1 

ubi Yultus llle et ficta maiestas yiri St5 
atque habitus horrens, prisea et antiqua appetens, \ 
fDoramqne senlum triste et affeetus graves? ovt>t-*cLA>ut^ 
0 vita fallax, abclitos sensus geris 
animisque pulchram turpibus faciem imluist 
pudor impudentem celat, audacem quies, 920 
pietas nefandum; vera fallacJes proMht 
simulantque mtlles dura. silvarum incola 
ille efferatus castus intaclus rudis, 
mihi te reservas? a meo primum toro 4 
et scelere tanto placuit ordiri virum? Jy^' ' ' 925 
iam iam superno numini grates ago, 
quod icta nostra cecidit Antiope manu, 
quod non ad antra Stygia descendens tibi 
matrem reliqui. profugus ignotas procui 
percurre gentes: te lieet terra ultimo dao 
summota mundo dirimat Oceani plagis '^» 
orbemqiie nostris pedibus obversum colas« ' 
licet in recessu penitus extremo abditus 
horrifera celsl regna transieris poli 

hlmesque sopra positus et canas niyes 935 

gelidi frementes liqueris Boreae minas 

post te forentes, sceleribus poenas dabis, 

profugum per omnes pertinax latebras prepiam: 

longinqua clausa^abstrusa^diversa^ invia -Ks^ 

emetiemui^f nullus obstabit locus: 940 

scis unde redeam. tela quo mitti haud queunt, 

huc vota mittam. genitor aequoreus dedit 

iii vota prono terna concipiam deo, 

et invocata munus hoc sanxit Styge\ ^ - «. ^ 

En perage donum triste, regnator fretil \ 945 
non cernat ultra lucidum Hippolytus diem 
adeatque manes iuvenis iratos patri. 
fer abominandam nunc opem nato, parens: 
numquam supremum nuininis munus tui 
consumeremus, magna ni premerent mala; 950 
inter profunda Tartara et Ditem horridum 
et imminentes regis inferni minas, 
voto peperci: redde nunc pactam iidem. 

917 et sspectu grave A 919 turbidis g 937 poste f. E 

'938 omnis E 939 longinquam E 94t. 942 huc vota mittam, t. q. 

m. h. q.: I scis nnde redeam. g. a. d. A 943 triaa ^ 947 iiato 
i»aire A 949 siip^mram E j 

Stneaw tn(o«diM n. / 11 



Digitized by Google 



162 



L. AHRAEI 8EKECAE 



genitor, moraris? cur adhuc uudae ailent? 
nunc atra ▼ontis nubila impeUentibus 
aubtexe noctem, sidera et oaelum eripe, 
effunde pontuip, vulguB aequorenm cie 
fluctusque ab ipso tumidua Oeeano ma. 



055. 



CHORVS 

0 iiiagDa parens, Natura, deum 



tuque igniferi rector Olympi, 
qui sparsa cito sidera mundo 



cursusque vagos rapia astrorum 



9oa 



celerique polos cardine versas, 
cur tanta tibi cura perennes 
agitare vias aetheris alii, 



ut nunc canae frigora brumae 
nudent silvas, nunc arbustis 
redeant nmbrae, nunc aestivi 
colla leonis Cererem' magno 

fervore coquant viresque suas 070 
temperet annus? 

sed cur idem qui tanta regis, 
sub quo,vasti poudera mundi 

librata suos ducunt orbes, 

hominnm nimium securus abes, jua*-«,»a*<jia.aa*-^ 975 

uon sollicitus prodesse bonis, 

nocuisse malis? 

res humanas ordine nullo 

Fortuna regit sparsitque manu 

munera caeca, peiora fovens; 980 

vincit sanctos dira libido, 

traus sublimi regnat in aula. 

tradere turpi fasces populus 

gaudet, eosdem colit atque odit. 

tristis virtus pervjerga tulit < • . 96fr 

praemia fecti: castos sequitur 

mala paupertas vitioque potens 



958 ipsos E. — tumitlos 959—982 verstu binorum dime- 

trorum, sed iniliis singuiorum distinclis E 964 cur tibi tanta est 
cura A 960—978 post v, 990 (m iuum loeum relegati 2 — iffl.) B 
966 et nnDc 'E 969—971 He dhpwiU: c. 1. G. | f. c | v. s. t a. ^ 
975 ades J (ades securus 979 spargitque — manum E 983 
fasce E 984 in E omitti AiehUru» tradit; n»9 enotavi ot osUat in S 



Digitized by Google 



PUAKDaA 



163 



regnat adulter: 

o vane pudor falsumque decual 

Sed quid citato nuDtius properat gradu 
rigatque maestis lugubrem vuitum genis? 990 

Nvrravs 

O sors acerba et dura, famulatus gravis, 
cur me ad nefandum nuntium casus vocat? 

THESEVS 

Ne metue dades forliter f<nri asperas: 
noQ imparatum pectus aerumnis (eto. i^.tXxx,^'-^^ ^ 
NYHT. Vocem dolori lingua luctifico negat * 915 

TBES. Proloquere quae aors aggravet qua&sam domum. 
mniT. Hippolytus, lieu me, flebili leto occubat. 
TBES. Natum parens dbisse iam pridem scio: 
nunc raptor obiit. mortis effare ordinem. 
NV?JT. Vt profugus urbem liquit infesto gradu Lwi^t^ .u^^lOOO 
celerem citatis passibus cursum explicans, 
celso sonipedes ocius sqbigit iugo ^ V&.u^s^' 
J\,Xet ora frenis domita substrictis ligat. 
*- tum multa secum effatus et patrium solum 

abominatus saepe genitorem ciet <' ' ^ 1005 
acerque habenis lora permissis quatit: 
cum sabito vastum tonuit ex alto mare 
crevitque in astra. nullus inspirat salo 
ventus, quieti nulla pars caeli strepil 

placidumque pelagus piropria tempestas agit. 1010 

non tantus Auster Sicula disturbat freta 

nec tam furens lonius exsurgit sinus 

regnante Coro, saxa cum fluctu tremunt 

et cana summum spuma Leucaten ferit. 

consurgit ingens pontus in vastum aggerem; 1015 

iQmidumque monstjco pelagus in terras ruit lOlS 

988 iic dispontt: regn. ad. o v. p. | f. d. E, -* Tani E 989 
portat gradu codd. correxi cf, /, 212 990 restatque maestus lugubrem 
vultum gerens A. — vultum : m {lineola) atramento pallidiore picta E 
teaenae litulus: Nuntius. Theseus 991 graves E 992 nefandi 
— Tocas J 993 cladis E 994 gero A 995 lactifica EA eor- 
rexitte videtur Stn^erhu 996 aggr. lnctifleam domnmi? 997 TOto 
occobat J 1000 liquid E 1002 celsoB eodd. corrtxU N, ffeintiut 
adv. p, 70 1008 solo E 1012 nec tam furenli pontus exsurgit sinu 
codd. correxit Bothius (furenti lonius - sinu /ac. Gronovius) 1013 
choro E 1016 delevi cf, /, 207. — terram A 

11* 



Digitized by Google 



164 L. AMI<fAEI SEMECAK 

I 

nec isla ratibus tanta coostruitur lues: 10L7 
lerris minatur; fluctus haud cursu levi 
provolvitur: ne&cio quid onerato sinu 

gravis unda portat — quae novum teilus caput 1020 
^ ostendit astris? Cyclas exoritur nova? 

haec dum atupentes quaerimus, totum en mare 1025 

iminugit, omiicaB luidiquil scopuli astrepunt; -v^^Mtz ^.^v^ 

summum cacumen rorat expulso sale, 

spumat Tomitque vicibus alternis aquas 

qualis per alta vehitur Oceani freta . 

fluctum refundens ore pbjsfitgr capax. uA^a^ 1030 

inhomiit concussus undarum globusA^AjA^- 

solvitque sese et litori invezit malum 

maius timore, pontus in terras ruit 

suumque monstrum sequitur — os quassat tremor. 

quis nabitus iUe corporis vasti fuitl 1035 

caeruiea taurus colla sublimis gerens 

erexit altam fronte viridanti iubam; «n 
* stant hispidae aures, orbibus varius color, 
^ et quem feri dominator habuisset gregis 

et quem sub undis natus: hinc flammam vomunt 1040 

oculi, hiuc relucent caeiula insignes nota; 
\^ opima cervix arduos tollit toros 
j^j^ v naresque hiulcis haustibus patulae fremunt; Aj^t>-- 

musco lenaci pectus ac palear viret, 
• longuni rubente spargitur fuco latus; ^ 1045 

tum pone tergus uhima in monstrum coit 'i^'^t\ , 

facies et ingens belua immensam trahit 

squamosa partem. talis extremo mari 

pistrix citatas sorbet aut frangit rate&^ 

tremuere terrae, fugit attonitum pecus 1050 

passim per agros nec suos pastor sequi 
meminit iuvencos; omnis e saltu fera 



latuere rupes numine Epidauri dei 1022 

et scelere petrae nobiles Scironides 

et quae duobus teira comprimitur fretis. i 1024 



1022—1024 delevi cf. /, 201 1022 latuere nube A, — numeii 
eodd. eorremi 1025 querimur en fotimi ji qoaerimiu en totma S 
eorrexii Mperw 1027 fotat ^ salo A 1030 fluctus J 1033 
mains malum timoce B 1034 OBsa E 1035 Theseo datur A 1036 
Herculea A 1038 auris E. — cornibus A 1040 vomit^ 1041 in- 
signis codd, correxit Gronovius 1044 om, E (in mg, ut v, 642} 
1045 succo 4 1049 aut reddit A 



Digitized by Google 



PHAEDIU 



165 



diffugit, omnis frigido exsanguis metu . 

venator horret. solus immuDis metu ^ -^^^ 

Hippolytus ary» continet frei^js equos 1065 

paTidosque notae tockb hortatu ciet 

est alta ad agros collibus ruptis via« 

Ticina tangens spatia suppositi maris; 

hic se ilh moles acuit atqie iras parat. 4.h«wu^ 
. ut cepit animos seque praetemptans satis 1060 
^r olusit irae, prtepieti' cursn evolat, 

summatn citato vix gradu tangens humum, 

et torva currus ante trepidantes stetit. 

contra feroci natiis insurgens minax 

Yultu nec ora mutat et magnurn intonat: 1065 
^liaud frangit aDimum vanus hie terrur meum: 
nam mihi paternus vincere est tauros labor.' 
inobsequentes protinus frenis equi 
rapuere currum iamque derrantes via, 
* quacumque rabidos pavidus evexit furor, v -^V^^ 1070 
bac ire pergunt seque per scopulos agunt. 
at ille, qualis turbido rector mari 
ratem retentat^ ne det obliquum latus, 
et arte fluctum fallil» haud aiiter citos 
currus gubernat: bra nunc pressis trahit 1075 
constricta frenist terga nunc torto freqnens 
verbere cohercet sequitur adsiduus comes, 
nunc aequa carpens spatia, nunc contra obvius 
qbecrat» omni parte terrorem movens. 
non licuit ultra fugere: nam toto obvius 1060 
incurrit ore corni^er ponti horridus* 
tum vero pavida sonipedes mente exciti^ 
imperia solvnnt seque lufitantur iugo " y^^- 
eripere rectique in pedes iactant onus. ' ^ 
praeceps in ora fusus impticuit cadens V^'-^ 106& 
laqueo tenaci corpus et quanto magis ^ 
pugnat, sequaces boc magis nodos ligat. -^v' - \ 
sensere pecudes facinus — et curru levi, 
dominante nullo, qua timor iussit ruunt. 
talis per auras non suum agnoscens onus 1090 

1053 discessit A 1054 solus: is L ras. 1 liL 2m. E soUs S 
^ 1057 Argos J cf, /, 205 105$ vteini B 1060 praedpitans ^ 1061 

Sradnsit S 1063 torvnsqiie 1070 quaquumqae i?. — p^vidosrapi- 
w A 1074 fluctus A 1080 torvo A 1061 Mi.^ ud add. tft m^. 
Im. E 1065 in ora goatus impl. A 



j ' i 

166 U ANNAEI SERECAE 

Solique falso creditum indignans diem 

Phaeihonta currus devio excussit polo. V^Ai^»- ' 

late cruentat arva et inlisum caput r r>>^ ^-^ 

scopulis rcsultat; auferunl dumi comas, \ 

et ora durus pulchra populatur lapis 109S 

peritque multo vulnere infelix decor. 

moribunda celeres membra provolvunt rolae: 

tandemque raptum truncus ambusla sude 

medium per inguen stipite erecto tenet, 

paulumque domino currus affixo stetit. 1100 

haesere biiuges vulDere — et pariter moram 

dominumque rumpunt inde semanimem secant' . 

virgulta, acutis asperi T^pra rubia.. -^^ ^l«»<v xlji^Cj^ 

omnisque truncus corporis partem tulit. 

errant per agros, funej>ris famuli manusy «v«w4vuian^J^ 110( 

per ilia qua distiractug Hippolytus ^oca 

longum cruenta tramitem signat nota, 

maestaeque domini memb^a vestigant canes. 

necdum dolentum sedulus potuit labor 

explere corpus. hodne est formae decus? 1110 

qui modo patemi clarus imperii comes 

et certus heres siderum fulsit modo, 

passim ad supremos ille colligitur rogos 

et funeri confertur. thks. 0 nimium potens, 

quanto parentes sanguinis vinclo lenes, 1115 

natura, quam te colimus iuviti quoque: 

occidere volui noxium, amissum fleo. 

NVNT. Gaudereli^nim est ipse quod voluit potcns. 

THEs. Equidem malorum maximum hunc cumuiuui reor, 

si abominanda casus optanda efficit.' ' 1120 

NVNT. Et si odia servas, cur madent fletu geoae? 

THES. Quod interemi, non quod amisi ileo. 

. . CHORVS 

Quanti casus humana rotantl 
minor in parvis Fortuna furit 



1097 pervolvnnt B 1099 iecto B eiectOitf oorr. ^ 1102 se- 

mianimen E 1105 errat^. — funebres E 1106 qiiae codd, eorr» 
^ {ed. Ltigd.?) Itl3. 1114 sic disponit: passim - confertur. | th. - 
potens Ji' {t m.) 1118 haud llere honesle quisquam quod voluit potest • 
yl Ha.odere non est quisque quod voluit potens {punctis^ quali post Ha, 
frequenler inter vocabula distinguilur) E correxi (oon ipse cf, I, 216 
adn. il) 1120 optata A 

\ 

Digitized by Google 



167 



leviusque ferit leviora deus; 1125 

servat placidos obscura quies 

praebetque senes casa securos. ^ , 

Admota aetheriis culmina sedibus \^^A 
Euros excipiunt, excipiunt INotos,^ ^ 
insani Boreae minas, 1130 
imbriferumque Corum. 

Raros patitur fulmiDis ictus '^^ '^^ccif :• 
umida vallis: - 
trcmuit telo lovis altisoni 

Caucasus ingens Phrygiumque nemus tl35 
matris Cx^dfis: metuens cado 
^ luppiter alto vicina petit; 

non capit umquam magnos motus 

humilis tecti plebeia domqs. 1139 

Tolat ambiguis mobilis alis 1141 

bora, nec ulli praestat Tdox 

Fortuna fidem. 

hic qui clari » « 

sidera mundi nitidumque diem 

nocte relicta, luget maestos . tl45 

tristis reditus ipsoque magis 
flebile Averno sedis patriae 
videt bospitium. 

PaUas Actaeae vtneraDda genti» 
quod tuus cadum superosque Theseus llM 
spectat et fugit Styglas paludes^ 
casta nil debes patroo rapad: 
constat inferno numerus tyranno. 

Quae vox ab altis flebilis tectis sonat ' . ^ 
strictoque vaecors Pbaedra quid ferro paral? 1155 

THBSfiVS 

Quis te dolore percitam instigat furor? 
quid ensis iste quidve vociferatio ' • ^ . 
planctusque supra corpus invisum volunt? 

drta regna tonat luo 

1129 Daros excipiunt notos A 1140 delevi cf. I, 139 1148 
Fort. fidem. qui clara videt A Fort. fidem. hic qui clari K lacunam tie 
explemus: [lactus vidit] cf, /, iOS 1145 morte relicta E/i corr, g 
scaenae inscripium Theseus Phaedra et idem E Thes. Pbaed. Chor. A 



» 



Digitized by Google 



168 



L. AIWABl 8BIf£CAE 



J/4 \ «.«.' *VI 



PHACDRA 

Me, nie, prufumli saeve dominator freli, 
iiivade el in me moustra caerulei maris IIM 
emitte, quidquid intimo Tethys sinu 
extrema gestat, quidquid Oceanus vagis 
complexus undis ultimo fluctu tegit. 
0 dure Theseu semper, o numquam ad tuos 
tuto reverse: natus et genitor nece il6» 
Tedilus tuos luere; perverti» domuin 
amore semper coDiugum aut odio Docena. 
Hippolyle, tales intuor Tuitus tuos 
talesque feci? membra quis saevus Sinis 
aut quis Procruates sparsit aut quis Cresius, 1170 
Daedalea vasto daustra mugitu replens, 
taunis bifbrmis ore cornlgero ferox 
^'^*^" divulsitT heu me» quo tuus fugit decor 
oculique nostrum sidus? exanimis iaces? 
ades parumper verba^ue exaudi mea — lin 
nil turpe loquimur: hac manu poenas tibi 
solvam et nefando pectori ferrum inseram 
animaque Phaedram pariter ac scelere exuam, ^j'.* *^ 
et le per undas perque Tartareos lacus, • 
per Styga, per amnes igneos aniens sequar. 1180 
placemus umbras: capilis exuvias cape ' i ^ 
"* * laceraeque frontis accipe abscisam comam, 
non licuit animos iuugere, at certe licet 
iunxisse fata. morere, si casta es, viro; 
si incesta, amori. coniugis thalamos petam 118^ 
tanto inipiatos facinore? hoc derat nefaSy 
« ut vindicalo sancta fruereris toro. a ^.^i 
0 mors amoris una sedamen mah, 
0 mors pudoris maximum laesi decus, 

confugimus ad te: pande placatos sinus. 1190 
Audite, Athenae, tuque, fuaesU pater ^ . 
r jeior noverca: falsa memoravi et nefas, 
\ puod ipsa demens pectore insano hauseram, 

mentita finxi. vana punisti pater, 

iuvenisque castus crimine incesto iacet, . lliK^ 

llb4 dire — numquam tuis J 1169 qui E. — cinis codd, 
coiTexit Gronovius (Scinis Avantius et tqq.) 117(3 hoc E 1178 a. 
memet pariter A 1182 absdssam g 1184 castes viro E 1186 im- 
plelos E 1186 solamen — mia aed. m. |'o mofs piid. om. ^ 
1194 falia ponistl A 1195 incesCae A 



Digitized by Google 



PHABDEA 169 

pudicu8| 108008 — recipe iam morg&JiU08«f^<^/ux4\e^<^ /, t^iLoK- 

mucrooe pectus impium iusto patet . / / 

cruorque sancto solvit inferias vire. 

THES. Quid facere rapto debeas oato pareosi 

dlsce a ooverca: coodere Acherontis plagis. ^ 1200 

Pallidi fauces Averni vosque, TaeDarei specus, ^'«^*«'^^^'* 
uuda miseris grata Lethes vosque, torpentes lacus, 
impium abdite atque mersum premite perpetuis nialis. 
nunc adeste, sacva ponti moostra, ouoc vastum marei 
ultimo quodcumque Proteus aequorum abscoodit sioUf IIOS 
meque ovantem scelere tanto rapite io altos gnr^tes. ^4«... 7 
tuque semper, genitor, irae facilis asseosor meaOi 
morte faciii digous haud sum qui oova oatum oece 
segregem sparsi per agros quique, dum falsum nefas <U'*U.V 
exsequor viodex severuSf ioddi io verum scelus. 1210 
sidera et maoes et undas scdere complevi meo: 
amplius sors nulla restat; regna me norunt tria. 

In hoc redimus? patuit ad caelum viaf 
bina ut viderem funera et geminam necem, 
caelebs et orbus funebres uua face 1216 
ut concremarem' prolis ac thalami rogos? 
dooator atrae lucisi Aicidey tuum 
Diti remitte muous; ereptos mihi 
restitue maoes. impius Ihistra iovoco 
mortem relictam — crudus et leti ailifeXi 1220 
exitia machiuatus iosolitai effera, 
oooc ipse tibimet iul»ta supplida irn^^v^eV 
pious coacto vertice attiogens humum ^ 
caelo remissum findat in geminas tralieSi 
mittarve praeceps saxa per Scironia? 1225 
graviora vidi, quae pali clausos iubet 
Phlegethou noceutes igueo ciogens vado: 
quae poena memet maneat et sedes, scio. 
utnbrae nocentes, cedite et cervicibus ^ 
his, his reposilum degravet fessas manus * 1390 



1199. 1200 Phaedrae conttnuanlur A 1200 a] ex A 1201 
novae tcaenae inscribitur Theseus Chorus C 1201 tenerai E 1203 
jmpium npite codd, eorrexi 1205 sioum sed lu {lineola) erata 
videHtr (sinn 2j4) 1207 aseensor E 1208 nuHrte digniiDi faelmis 
ausus qoi A 1210 e. v. scelestus i. i. v. nefas ji 1211 sceleri E 
1215 face: a ex io 1 m, E 1225 mittarqne ji 1227 cigaens E 
1228 maneat memet A 1229 ce4at g 



Digitized by Google 



L. AKMABI 8BRECAB 



saxum, seni perennis Aeolio labor; . 
me ludat amnis ora.vicina alluens; v>vi.V ^ 
▼ultur relicto transvolet Tityo^ ferus /^* 
meumque poenae semper aeereacat iecnr; '^*^'^ 
ct tu mei requieace Perithoi pater: 1295 
faaec incitatis membra turbinibus ^ferat 
numquam resistens orbe-^revoluto rota. t^jutj^xy 
debisce tellus» recipe me dirum chaos, 
recipe, haec ad umbras iustior nobis via est: 
natuni sequor — ne metue qui manes regis: 1240 
casti venimus; recipe me aeterna domo 
non exiturum. non movent divos preces; 
at si rogarem scelera, quam proni forenl. 
CHOR. Theseu, querelis tempus aeternum manet: 
nunc iusta nato solve et absconde ocius 1245 
dispersa foede membra laniatu efTero. 
THKS. Huc, huc reliquias vehite cari corporis 
vpondusque et artus tcmere congestos date. 
Hippoiytus hic est? crimen agnosco meum: 
ego te peremi; neu nocens tantum sem^ 1250 
solusve fiereta, facinus. ausurus parens 
patrem advocavi. munere en patrio fruor. 
0 triste fractis orbitas annis malpml 
complectere artus, quodque de nato est super» ^ 
miserande, maesto pectore incumbens fgj^ie. W>^.as. IM 
OHOR. Dfsiecta genitor membm laceri corporis 
in ordinem dispone et errantes loco 
restitue partes: fortis bio dextrae locust 
hic laeva frenis docta moderandis manos 
ponenda: laevi lateris agnosce notas. l&OO 
quam magna lacrin^is parS adhno nostris abest! 
THEs. Durate trepidae lugubri offloio manus, 
fletusque largos sistite, arentes genae, 
dum membra nato genitor adnumerat suo 
corpusque lingit. hoc quid est forma carens 1265 
et turpe, multo vulnere abruptum undique? 
quae pars tui sit dubito; sed pars est tui: 



1231 senis p. Aeolii 1232 abluens ^ 1234 accrescat ex ac- 
cressat Im, E 1237 nusquam E 1249 facinus agn. m. A 1251 
flerett B 1256 gror. om. — eorpotlr torp\ {i, 0. dor^) 1 m. 
E 125S humeri locus A 1259 hic dextra A 1261 ttm, m. 
eodd, addUU 1265 quidein ett A 1266 ambesnm A 



Digitized by Google 



PHAEDliA 171 

liiGf hic repoDe^ non suo, at vacuo loco. 
haecne illa faeies igne ttdereo nitens, 
inimica flecteus lumina? huc cecidit decorf 1270 
o dira fata^ numinum o saevus feTorl 
sic ad parentem natus ex voto' redit? 
en baec suprema dona genitbris cape, » v . 

saepe efferendus; intenm haec ignes ferant. -a^MJu^ mxA ^ V« 
Patefacite acerbam cacde lunesta domum; 1275 
Mopsopia claris to(a lamentis sonet. 
▼os apparate regii flamniam rogi; 
at vos per agros corporis partes vagas 
inquirite. istam terra defossam premat, 
gravisque tellus impio capiti iucubet. 1280 

1270 hic A 1271 saeviis furor A 1273 Een iS. — vott A 
1275 acerba c. funestam A 1279 acquirite (anq.) A 

MARCI . LVCII . ANNEI SEXECAE | PHAEDRA • EXPLiaT | FEU- 
GITER INGIPIT OEDYPPVS E item Otdipu» tepUtur A 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



0 E D I P V S 



Digitized by Google 



f 



PERSONAE 



OEDIPVS 
lOCASTA 

CREO - V ^'^ .'^ *' 
TIRESIA v> > > 
MANTO " 
SENEX GORIHTpiVS^ 
PHORBAS 
NVNTIVS 
GHORVS 

SGAENA THEBIS 



Digitized by Google 



I 



OEDIPVS 

lam nocte TitaD dobius eipuba redit 
6t nube mae^tus squalida exoritur iubar, 
lumenque flamma trlste luctiQca gereas 
prospiciet avida peste solalas domos, 

stragemque quam nox fecit ostendet dies. 5 

Quisquamne regno gaudet? 0 fallax bonuiu, 
quantum malorum fronte quam blanda tegisl 
ut alta ventos semper excipiunt iuga 
rupemque saxis vasta dirimenlem freta 

quamvis quieti verberat fluctus maris, 10 

imperia sic excelsa Fortunae obiacent. 

quam bene parentls sceptra Polybi fugeraml 

curis solutus exul, intrepidus, vacans 

(caelum deosque testor) in regnum incidi; 

infanda timeo: |ie m^ea genitor maau 15 

perimatur; hoc me Delphicae lauirus monent^ 

aliudque nobis maius in^icunt scelus. 

est maius aliquod patre mactato nefas? 

pro miaera pietas (eloqui fatum pudet), 

thalamos parentis Phoebus et diros toros 20 

nato minatur impia incestQS. face; 

hic me paternis expulit regnis timor. ^ 

non ego penatea profugua excessi meos: "^"^ " 

parum ipse fidena mihimet in tutb* tua, 

natura, pos.ui iura. cum magna horreaa, 25 

quod posse fieri non piites metuas tamen: 

cuncta expavesco meque non credo mibi. 

lam iam aliquid in nos fata moliri poraut. 
nam quid rear quod^isla Cadmeae iues 

tea§na9 interipium Oedippus. locaste E 1 iam noete pnlsa du- 
bias e0t|lsit dksA 2 moestum eodd, eorrexii GronotUu 3 luctlferaul 

4 iam cernet a. p. // lO verberant A 13 vagans A 17 indi- 
cant ^ 18 aliquod: d ex t 2m. E aliud 23 nunc ergo sic / m. 
E 24 parvi g 26 quae g 29 quodj quid, ied i 2m,'i, ras, E 



Digitized by Google 



176 



L. AIOIAEI SENBCAE 



iDfesta genti strage tam late edita 30 

mihi pardt uni? cui reaeramur malo? 

inter ruinas urbis et semper novis 

deflenda. lacrimis funera ac populi struem * ^ 

incolumis asto — scilicet Phoebi reui. ^^v^ '"t 

gperare poteras scderibus tantis danT * 35 

regnum salubre? fecimus caelum nocens. 

Non aup^ gelido lenis afBatu foyet 
aphela flammisi corda, non Zepbyri leyes 
spirant, sed ignes auget aesliferi canis 

Titan, leonis terga Nemeaei premens. 40 
(lesrruit anines umor atque herbas color 
aretque Dirce, tenuis Ismenos fluit 
et tinguit inopi nuda vix unda vada. 
obscura caelo labitur Phoebi soror, 

tristisque mundus nubilo pailet die. 45 
nullum serenis noctibus sidus micat, 
sed gravis et ater incubat terris vapor: 
obtexit arces caelitum ac summas domos 
inferna facies. denegat fructum Ceres^ 
^ adulta, et altis flava cum spicis trematj 50 
arente culmo sterilis emontur seges. 
nec ulla pars immunis exitio vacat, 
sed omnis aetas pariter el texus ruit, 
iuvenesque senibus iungit et natis patres 
funesta pestis, una faz thalamos cremat 55 
fletuque acerbo ftinera et questu carent. 
quin ipsa tanti pervicax clades mali 
siccavit oculos, quodque in extremis solet 
periere lacrimae: portat hunc aeger parens 
supremum ad ignem, mater hunc amens gerit 60 
properatque ut alium repetat in eundem rogum. 
quin luctu in ipso luctus exoritur novus 
suaeque circa funus exequiae cadunt. ^ ^ hv .- 

tum propria flammis corpora alienis cremant; 
diripitur ignis: nuHus est miseris pudor. 65 
non ossa tumuli sancta discreti tegunt: 



34 aslo] ergo A inc. ergo tu Ph. r. g .37 nec aura E 39 igne 
friget E 40 Sitan E, ~ nemei EA corr. g 43 inopij ipsa A 
45 pallet novo A {efi 219) 49 fmctmn: t \ 2m, B 50 cremat 
codd, correxit Gronmriui 52 Nalls p. ^ 53 sed] et $ 57 ista ^ 
01 regerat A. — loeoin ^ 



Digitized by Google 



OEDIPVS 177 

arsisse satis est — pars quota iii cineres abit? ^^^^^*]<- ^i"'^^' 
tlest terra tumulis, iara rogos silvae negant. ^^^' ' 
non vota, non ars uUa correptos levant: 
cadunt medentes, morbus auxilium trahit. 70 

Adfusus aris supplices tendo manus 
matura poscens fata, praecurram ut prior 
patriaiD ruentem neve post ofiniies cadam 
fiamqoe regni funus extremum mei. 

o saeva nimium numina, o Tatum gravel 76 

negatur uni nempe in hoc populo mihi 

mors tam parata? sperne letali manu 

eontacta regna, iinque iacrimas, funerSy 

tabifica caeii vitia quae tecum inYehia ^v^-^luw^ 

infaustus hospes, profuge iamdudum ocius — ^ 80 

vel ad parentes. 

/ lOCASTA 

Quid iuvaty eoniunx, mala 
gravare questu? regium hocripaam reor: 
adversa capere, quoque sit dufoius magis 
status et catlentis imperi moles labet, 

hoc stare cerlo pressius fortem gradu : 8SL 

haud est virile terga Fortunae dare. 

OED. Abest pavoris crimen ac probrum procul, 

virtusque nostra nescit ignavos metus: 

si tela contra stricta, si vis horrida 

Mavortis in nie rueret — adversus feros 90 

audai Gigantas obvias ferrem manus. 

nec Sphinga caecis verba nectentem modis 

fugi: cruentos vatis infandae tuli 

rictus et albens ossibus sparsis solum; 

cumque e superna rupe iam praedae imminens 95 

aptaret alas verbera et oaudae movena 

saevi leonis more conciperet minas, 

carmen popoaci: sonuit horrendum insuper, 

crepuere malae, sazaque impatiens morae \ 

revulsit ungiiis viscera expectans mea; 1 too 

09 corrnptos ^ 72 procurram E (alhra r sup, ter, i m.) 73 

omnis K 11 iam E, — loetuli sed a pro w im. E 78 contracta 
79 tabifica : ta co; ti ruhricator E 84 labat A 85 gradum E 
90 ferox C 91 gigantes J 92 spinga^E 93 pestis inf. yt 
95 superba A 96 al«8 ^4, — caudam .4 {cf. /, 37) 97 concutc- 
ret A 

SenMte tragoedUe II. 12 



Digitized by Google 



178 L. AlfllAEl 8ENSCAE 

nodosa sortis Terba et implexos dolos 
ac Iriste cannen alilia 8oI?i ferae — 
quid sera mortis Tota nunc demens facis? 
licuit perire. laudis hoc pretiom tibi , x<^i^ 

^^- -^ sceptrum el peremptae Sphingis haec merces datur.A**^*^ '.105 
ille, ille dirus callidi monstri cinis 
in nos rebellat, illa nunc Thchas lues 
perempta perdil. una iam superest salus, 
; si quam salulis Phoebus osleudil viam. 

CHORVS 

, ' Occidis, Cadmi geuerosa proles, % 110 
urbe cum tola; viduas colonis 
respicis terras, miserauda Thebe. . 
carpitur ieto tuus iiie, Bacche, 
miles, extremos comes usque ad Indos, 
ausus Edis equitare campis 115 
figere et mundo tua signa primo: 
dnnami silvis Arabas beatos 
vidit et versos equites, sagittis 
tergii fallacis metuenda Parthi; 

litus inlravit pelagi rubenlis: 120 
promil hinc orlus aperitque lucem 
Phoebus et flamma propiore nudos 

inficit Indos. 
stirpis invictac genus interimus, 

labimur saevo rapicnte fato; 125 
ducitur semper nova pompa Morti: 
longus ad manes properalur ordo 
agminis niaesti, seriesque tristis 
haeret et turhae tumulos petenti 

non satis septem patuere portae. IdO 
stat gravis strages premiturquQ iuncto 
funere funus. 

_ ■ 

101 fortis — N. 8. T. tortis e. i. d. E 102 solvit E 103>- 
105 heasid loquitur A 106 calidi E 107 Ines ex luet / m. E 
110—136 extant in cod. Thuaneo ciiorvs thkbanorvm E Th. 112 
phoebe E 113 bache E Th. 117 arabas Th. arabgs sic E. — 
cinnami silvas Arabum beatas A 118 versa Th. versas EA correxit 
Peiperus, — equitis A, — sagitlas codd. correxi 119 falacis Tk, 
- terga cooverai A 121 hic A 123 iDf. lod. igne vidoo ^ 124 io- 
terimos E Th, 127 mamis 7%. . 130 septen] semper Tk. 131 
vincto ^ 



Digitized by Google 



OEDIPVS 179 

priiiia vis tardas teligit bideutes: 

lauiger piugues uiale carpsit heriias; ^ k^»*H-J4-€Kv^- 
colla lacturus steltirat sacerdos: * 135 

dum manus certum parat alta vuiuus, 
aureo laurus rutilanle coruu > '^.^x^ 
labilur segnis; patuit sub ictu 
ponderis vasti resoluta cervix: v. V, ,»^,aXu* 
uec cruor, ferrum uiaculavit atra . ' 140 

lurpis e plaga sanies proiusa. ^^^^ 
segnior cursu sonipes ID ipso 
coucidit gyro dominuaique prono 
prodidit annd. 

incubant agris pecudes rdiclae; , . . 145 

taurus amiento pereunle marcet: -^.w^^uMjk 

deticit pastor grege ^aninuto \ 

tabidos inter moriena iavencoe. 

hon lupos cervi metuunt rapacea, 

cessat irati fren;iitua leonis, 150 

nulla villosis feritas in ursis; 

perdidit pestem latebrosa serpeas: ^ ^^a^ 

aret et sicco morilur yeneno. C 

/^Non silva sua decorata coma 
fundit opacis montibus umbras, ' 155 

noW^rura virent ubere glebae, 
uou pienatsuo vitis Baccho 
braccbia curval: 
omuia nostrum sensere maium. 

Rupere Erebi claustru proluudi ^ 160 
turba sororum iace Tartarea ^ * 

Phlegethouque suam mutat ripam: 
miscuit uudis Styga Sidoniis. 
Mors atra avidos oris hiatus 

pandit et omnes explicat alas; 165 
quique capaci turbida cumba 
iiumina servat durus senio 
naviu crudo, vix assiduo 



134 carpit Th. 141 profusa est A 145 ioc. pratis A 147 
diniiiiuto A 152 perbibit / 154 non sua silva ^ 157 hacho E 
laccho (hiaco) / 158 sic disponit E: b. c. o. n. | s. m. cf. I, 10! f 
1(^2 sua molaai ripa A 164 mors alla codd. correxil N, Heinsius 
Mtbf, p. 169 165 omiiis E 167 seoior J 168 navita Ghar6n A 
crndiis g 

12* 



Digitized by Google 



180 ANNAII SBNBCAK 

bracchia conto lasaata reCert, 

fessus turbam veplare novani, 170 
quin Taenarii vincula ferri 
nipiase canem fama el nostris 
errare locis, mugisse solum, 
vaga per lucos simulaora ferunt 

maiora viris, bis Cadmeum 175 
nive discussa tremuisse nemus, 'X KxXXi^ 
Aj v M bis turbatam sanguine Dircen, ( 
nocte silenti * « 
AmphioDios ululasse canes. 

0 dira novi facies leti, 180 
gravior leto: piger ignavos ^ 
aliigat aitus languor, et aegro 
rubor in vultu, maculaeque caput 
sparsere leves; tum vapor ipsam 

corporis arcem naninieus urit 18^ 
multoque genas sanguiue tendil, 
oculique rigent et sacer ignis 
pascitur artus; resonant aures 
stillatque niger naris aduncae 

cruor et venas rumpit hiantes; 190 
intima creber viscera quassal 
^ V.V V gemitus strideiis. iamque amplexu 
^ftrigida pressb saxa fatigant; 
quos liberior donHis(elatO 

custode^sinit, petitis fontes > . . t95 

aliturque sitis latice ingesto. Va^-a ^ 

prostrata iacet turba per aras 
^ oratque mori: solum hoc faciles 
MribuCre dei; delobra petunt, 

haut ut voto numina placent, aoo 

sed iitvat ipsos satiare deos. 

OEDIPVS 

Quisnam ille propero regiam gressu petit? 

* 

171 lenarei codd. 173 errasse / 174 simulacra viruin codd. 
correxi 176 iam turb. C 178. 179 n. 8. A. | u. c. EA. — inter- 
eidiit» viMur hoe ftre: fcircum mnrosj 1S2 langor E 184 sparse 
rerelcs E 186 tiagit J 192 timc tmpL J 107 tnrbt eadentani A 
202 seaenae inseripium OedipiMis. €honi8. Greo E 202—205 choro 
continuantur et a v. 200 nova teutna ordOttr tmut tiit§lut Oedipw. 
CreoQ A 202 prospero E 



Digitized by Google 



OBDIPVB 181 

adestne clarus sanguine ac [aclis Creo 
an aeger aninius lalsa pro veris viilel? 

cHon. Adest petitus omnibus votis Creo. $05 
ovjo, Horrorc quatior, fata quo vergant limens, 
trepidumque gemino pectus afTeclu labat: 
nhi laeta duris mixta in ambiguo iacent, 
incertus auimus scire cum cupiat timet. 

Germane nostrae coniiigis, fessis opem 210 
si quam reportas, voce properata edoce. x 

-/ • ^ 

CREO 

Responsa dubia sorte perplexn iacent. 

OED. Dubiam salutem qui ilat adflictis negat. 

GR. Amba^ flexa Delphico mos est deo v^v.aa>>J^ 

arcana tegere. obd. Fare, sit dubium licet: ^ 215 

ambigua soli nosccre Oedipodae datur. 

CR. Caedem expiari regiam exilio deus, 

et interemptum Laimn uicisci iubet: 

noD ante caelo lucidus curret dies 

haustusque tutos aetheris puri dabit. 220 
OEO. Et quis peremptor incluti regis fttit? ^ 
jiem memoret ede Pfaoebus, ut j)oena8 luat. A^iytJ ^,1^ 

oF. Sit^precor dllxiss^futuriiyvisu et anditu horrida ; 7 
torpor ins^it per arttfs, |rrigidus sanguis coit.^*^^' 
ut sacrata, templa Phoebi(supp1ici intravi pede 225 
et pias nu,men precatus/rite summisi manus, 
gemina Parna^i nivalislarx trucem fremitum dedit; 
imminens Phoe^ea laurusitreniuit et niovit coniani 
ac repente, sancta fonlisf lympha Castalii stetit. 
incipit Le,toa vates jspargere horrentes comas 230 
et pati com;nota Phoebum; contigit nondum specum, 
^icat vasfo fragore /maior humano sonus: ^ r , / 
mitia Cadmeis remeabunt sidera Thebis, ".• 'o '* vt./f. 
si profugus Dircen Ismenida liquerit hosp^is 
. regis caede nocens» Phoebo iam notus et infans. 235 



207 afaicta B eorrwii N, HBinHut adv, p. 169 eTeoUi j4 212 
et 214 (ambage ~ tegere) ehoro Mbuuntur E 2)2 perpl. lalent .4 
. 214 nexa g 215 archana E 217 sedem g. — exitio E 218 cREtt 
mhiw pictum et detersum E. — ulcissi E 220 puniri, sed ni induxit 
incertum utra manus E 223 horrido ./ horridum ^ 227 arsx E, 
^ sooitum dedit A 228 movit domum codd. correxi 229 caspha- 
Bi B 2S0 Utbael A loeta B eerremil iV. H^tuki» /. «. 333 phoe- 
bis B 331 li^pwris A 23ft inatins B 



Digitized by Google 



182 



L. ANIUEI 8BNICAB 



nec tibi longa manent sceleratae gaudia caedis: 
tecum bella geres natis quoque bella relinqiiens, 
turpis matemos iterum re^olutus in orttis. 

OED. Quod facere monitu caelitum iussus paro, 
functi cineribus regis hoc decuit dari, 240 
ne sancta quisquam sceptra violaret dolo. 
regi tuenda maxime regum est salus: 
l ^curat peremptum nemo. quem incolumem-iimet. 
* cB. Curam perempti mafor excussit timor. 
OED. Pium probibuit ullus officium metus? ^ 245 
CB. Spbinx et nefandi carminis tristes minae. 
OED. Niinc expielnr niiminuni irnperio scelus. 

Qnisquis deonini regna placaius vides: 
tu, tu penes quom iura praecipilis poli 

tuque, o sereni maximum mundi decus, 250 

his seila cursu signa qui vario regis, 

qui tarda celeri saecula evoivis rota, 

sororque fratri semper occurrens tuo, 

noctivaga Pboehe, quique ventorum potens 

aequor per altnm caerulos currus agis, 255 

et qui carentes luce disponis donios, >• 

adeste: cuius Laius dextra occidit, 

bunc non quieta tecta, non fidi lares, 

non hospitaiis exulem telhis ferat; 

thalamis pudendis doleat et prole impia; 260 

bic et parentem dextera perimat sua, 

faciatqne (num quid gravius optari potest?) 

quid quid ego fugi — non erit veniae locus: 

per regna iuro quaeque nunc bospes gero 

et quae rehqui perque penetral^ deos, 286 

per te, pater Neptune, qui fluctu brevi 

utrimque nostro geminus alludis solo; 

et ipse nostris Ireoibus testis yeni, 

fetidica vatis ora Cirrbaeae movens: 

ita molle senium ducat et summum diem 270 
securus alto reddal in solio parens 
solasque Merope noverit Polyhi (a(^ 
ut Dulia sontem gratia eripiet mxWC 

« WfclMM»— ■ II ■ ■ I II ■ ■ ■ 

237 relinij[ues .V 238 turpes A". — hortus E 243 quaerit EJ 
qiwritiir ^ earrwU de fnUmowa» .246 Spinx. et nef: E probilMnt nef. A 
247 expietur: \ex\p0r ra*. E 256 carentis E 258 Nlinc E, — quietum A 
263 ergo E 264 rego g 269 chyrrliee E 27t regtl (degat A 



Digitized by Google 



OEDIPVS 



183 



Sed quo nefaDdum facinus admissum loco est, 
meinorate: aperto Marte ao insidiis iacet? 275 
CR. FroDdifera sanctae neniora Castaliae petens 
calcavit artis obsitiim dumis iter,- 
trigemina qua se spargit in campos via. 
secat una gratum Phocidos Baccho solum, 
unde altus ar?a deserit, caelum petens, 280 
clementer acto coUe Parnasos biceps; ^.^.o.>./ /i^v - lU 
at una Umares Sisyphi terras adit; \ 
Olenia in arva tertius trames cavr 
convalle serpens tangit errantes aquas 

gelidumque dirimit amnis t Elei vadum: ^UC^*^ 285 
hic pace4'retuni subita praedonum manus ' 
aggressa lerro facinus occultum tulit. 

\n tempore ipso sorte Phoebea excitus 
Tiresia tremulo tardus accelerat genu 

comesque Manto lucc viduatum trahens. 260 
OED. Sacrate divis, proximum Phoebo caput, 
responsa solve; fare, quem poena^ petant. 

/ TIRESIA 

Quod tarda fatu est lingua, quod quaerit moras 
haut te.quidem, magnanime, mirari addecet: 
visu^carenti magna pars veri latet. m 
sed quo vocat me p^tria, quo Phoebus, sequar: 
fata eruantur: si foret viridia mihi i^*x-v^^^ 
calidusque sanguis, pectore exciperem deum. 
appellite aris candidum tergo bovem 
curvoque numquam cplla depressam iugo. 300 
tu lucis inopem, nata, genitorem regens 
manifesta sacri signa fatidici refer. 

MANTO 

Opima sanctas rietima ante aras stetit. 



274 ne&stom j4 275 nemorato ^ 276 petens ex patens 
im. t: 277 altis J 278 tergemioa g 279 bacho E 280 arva] 
ima ./ 281 parnassos E parnasas y/ 282 bimaris E 284 serpit g 
285 Elidis g conieci Aetoii (Euem Madvi^ius adv. II p. 117 Hylaelhi de 
ffilamowHz, via prima in Pkocida et Thebas, allera Corinthum^ ler" 
tia Delphos et in Aeloliam ducit) 28 U ^radu A 291 nova9 «MM- 
M9 iUuhu: Tire^ et idcm, Manto E Oedip. Tires. Manto A 293 tardo 
fiitom» 1. A 294 haud te q. A haut tq, E 295 carentem g 298 
excnterem / 300 depressnm eodd» eorressi {ef. 341 sq,) 303 post 
victima /brt, ras. l iit, E 



Digitizectt)y 



184 L. Ar^iNAfiJ )$£I^£CAE 

TiR. In vola superos voce solleauu ^^ca /^^^aJUvva^ixY 
arasque dono luris Eoi extrue. ( 306 

MAN. lam tura sacris caelitum iugessi focis. 
TiR. Quid llamma? largas iamne comprendit dapea? 
MAN. Subito refulsit lumine et subito occidit. 
TiR. Vtrbnine darua ignia et nitidus stetii 
rectusque puruin ▼erticem caelo tulit dto 
.et siimmam in auras, fusus expHcuit comam? 
an latera drca serpit incertus Tiae 
et fluctuante turbidus fumo labat? ^ 
MAN. Non una facies raobilia flanuDae fuit: > 
imbrifera qualis implicai varios aibi 316 
Iris colorea, parte quae magna poJi 
curvata picto nuntiai nimbos sinu , 
(quis desii illi quive sit dublies coiorX «^^^*^ ***H! ^ 
caerulea fulvis mixta oberravii noiis, ^ 
aanguinea rursus; uRuna in iendiras abit. 320 
sed ecce pugnax ignis in partes duas ^ l>^:^u>.u 

discedit et se scindit unius sacri » 'n . i 

discors favilla — genitor, horresco iulueus: '^'^ 
libata Bacclii dona permutat cruor 
. ... ambitque densus regium fumus caput 325 
ipsosque circa spissior vultus sedet a 
et nube densa sordidam lucem abdidit. 
quid sit, parens, eilare. tir. Quid fari queam 
inter tumuitus mentis attonitae vagus? 

quidiiam ioquar? sunt dira, sed in alto maia; 330 

solet ira certis numinum ostendi notis: 

quid istud est quod esse prolatum volunl 

itenimque nolunt et truces iras tegunt? 
i^^AU .^t^tidet deos nescio quid* huc propere admove 
i.^'r<^«.*«^t'isiiarge aalsa colla taurorum mola. ^^' 336 

placidone vuliu sacra ei admoias manus 

paiiuniur? han. Alium iaurus attoUena capui 

primos ad ortus positus expavii diem 

irepidusque vulium solis ei radios fugii. 

TiR. Vnclpie ierram vulnere afiflicti peioni? 840 

■AN. luvenca ferro semei imposiio induii V . -^l^KMttA^ 

ei vulnere uno cecidii, ai taurus duos i ' 



307 comprehendil i 308 luinen A 316 hiris E 318 quisve 
A 320 ultimum A 324 bachi E 329 vagos A ■' 333 ans ^ 
339 solis] obliqoat A 341 opposito A 



Digitized by Google 



OEniPvs 



185 



perpessus ictus huc el huc dubius ruit 
animamque fessus vix rcluctantem exprimit. 
TiR. Vtrum citatus vulnere angusto mical ''^^ V-a 3tt 
aD lentus akas irrigat piagas cruor ? UhJXxj^ , ' 

MAN. Huius^per ipsam qua palet pectus^viam 
effusus amnis,* hoius exigQO graTea 
maculantur iclos imbre; sed yeraus retro 
per ora multus sanguis atque oculos redit. 360 
TiR. lofausta magnos sacra terrores cieot 
sed ede certas viscerum nobis notas. 
MAn. Genitor, quid hoc est? non kvi motu, ut solent, 
agitata trepidant exta^ sed totas mauus 
quatiunt novusque prositit venis cruor. . ^ ^ 355 

cor marce t aegrum penitus ac mersnm latet -^iAil^i^ . 
liventque venae; magna para fibris abcst j 
^ et felle nigro tabidam spumat ieciir, ^ WM%y^iw«>^A^ 
ac (semper omen unico iraperio grave) ' ^ 
en capita parlbus bina consurguut toris; 300 
sed utrumque caesum tenuis abscondit caput 
roembraua: lalebrani rebus occultis negans 
hostile vaUdo robore insurgit latus 
septemque venas tendit; has omnes retro 
prohibens reverti limes oblicus sec^t. 305 
mutatus ordo est, sede nil propria iacet, 
sed acta relro cuncta: non animae capax 
in parte dextra pulmo sanguineus iacet, 
nou laeva cordis regio, non molli ambitu 
omenta pingues visceri obtendunt sinus: •-•^u.vw.- 370 
natura versa est, nulla lex utero manet. 
scrutemur, unde tantjis hiC extis rigor. 
quod hoc nefas? conceptus inDuptae bovis, 
nec more solito positus alieno in loco, 
implet parentem ; membra cum gemitu movet, ^ 375 
rigore tremulo debiles artus nucant; 
infecit atras lividus fibras cruor 
tmptantque turpes mobilem tranci gradum; 
et inane surgit corpus ac sacros petit 
cornu ministros; viscera effugiuBt manum. 380 

K 

347 vivus per i. g 353 hoc om. ^ 355 novlsque 364 om- 
nis E 366 nichil p, lacent E 369 cordis .4 reg. cord. ^ 370 vi- 
scerum J 372 scrutetur c. — livor 373 infaustae bovis./ 376 
tremulo rigore y/ 377 artas g 379 at sacros E 380 manu g 



Digitized by Google 



186 



L. AXNJ^KI S£NECAE 



/ neque ista, quae tc pepuiit, anneDti gravis-» 
^ ->vgx est nec usquam territi resonant greges: 
knmugit ans ignis et trepidant foci. 
OED. Qttid ista sacri signa terrifici ferant 
^ expronie: voces aurc non timida bauriam. 3S6 
TiR. Hi^ invidebisyfuibus opem quaeris malis. 387 
OBD. Memora quod nnum scii^ caelicolae Toiont^ 
contaminarit rege quis caeso manns. 

Tia. Nec alta caeli quae levi pinna secant 390 

nec fibra vivis rapta pectoribos potest 

ciere nomen; alia temptanda est via: 

ipse evodndus noctis aeternae plagis, 

emissus Erebo ut caedis auctorem indicet 

resexanda tellu$, Ditis inplacabile 395 

numen precandum, popuius infernae Stygis 

huc extralientlus: <'(le cui mandes sacrum; > 

nam le/penes quem summa regnorum, nefas 

invisere umbras. oed. Te, Creo, hic poscit labor, 

ad quem secundum regna respiciunt mea. 400 

Tm. Dum uos proliindae claustra laxamus Stygis, 

populare Bacchi laudibus carmen soueL 

CHORVS 

EfTusam rediniite comam nutante corymbo, ^a»^*-'^/ -a)/ 
moUia Nysaeis armati bracchia thyrsisl ^ 4 

lucidum caeli decus, huc ades 405 
votis quae tibi nobiles 
Thebae, Baccbe, tuae 
^ palmis supplicibus fcrunt; 
' huc adverte favens virginrum capnt, 

vultu sidereo discute nubiki 410 
et tristes Erebi minas 
avidumque fatmn. 

te decet cingi comam floribus vemiSf 



solent extrema facere seenroe mala. 986 



381 ipsa A 382 fugiunt greges A 383 are segnis ^ 3S6 
delevU Peiperus 390 levis p. secat y/ 391 parta ^ 395—432 
MBtant Hi R 398 rega. est n. j4 399 omnia vwba po$t ambras 
omtssa vtdtntitr R 402 pupolare (baechi) E 403. 404 extant in 

cod. Thuaneo 404 armatus nETh. armate / corr. C. — brachia Th. 
405 sqq. cf. /, ///. 120 400 votis jtviore vcrsu lU': 406. 407 uno 
versu A quae t. n. thebae | thebae b. t. 411 herebi E 



I 



Digitized by Google 



0EDIPT8 



187 



te caput Tyria cofaibere mitra 
hederave mollem 

bacifera religare frontem, » • 415 

spargrre efiusos sine lege crines, A ^^a-, 
rnrsns adducto revocare nodo; ^ 
qualis iratam metuens novercam 
creveras falsos imitatus artus, cv<^.k;*^ 
crine (lavpnti simulata virgo, * ^ 430 
luteS vestem retinente zona: 
inde tam molles placuere cultus 
et sinus la\i fluidumque s yrma> '^^^,^ 
vidit aurato residere curru, 

veste cum longa tegeres leones, 425 
omDis Eoae plaga vasta terrae, 
qui bibit Gaugen Diveamque quisquis 
fraDgit AraxeD. 

Te senior turpi sequitur Sileaua aaello, 

turgida papyipeis redimitus tempora aertjs; >hmji-*W^ 430 

eoudita lascin dedupuDt orgia myatae. V^to^ ^ 

te Bassaridum comitata cohors 

Dunc Edono. pede pnlsayit 

sola Pangaeo, liuDC Threicio 

vertice PiDdi; dudc Cadmieas 435 
iDter matres impia 'HbeDas 
i> i^^comes Ogygjq veDit lacdio, # 

Debride sacra praeciDcta latus 438 

thyrsumque levem vibraDte maDu: 44t 

iam pdst laceros PeDtbeos artus 

thyades, oestro membra remissae, 1^^-^^.^.« 

velut ignotum videre Defas. ^ ' 

libl commotae pectora matres 439 
fbdere comam 



414 mollem an molle an molli R 415 bachifera — hederave 

— bacil. uno versu A 417 renovare E 421 luteam $ 422 unde 9^. 

— iam /l tfl «t*tf. 423 flaiiidaiiiqiie HE 425 ^tegercfl tiEA eorr. ^ 
426 vasta ex veste im.E 427 Gangen R Gtogem EA 428 Araxem 

A 429—431 in cod. Th. 429 turpis Th. 432 coros R ut vid. 
433 eden ope depuls. E edon ope dep. C edom vel edem pede p. ^{A) 
Gdonii Avantiuis Edoni G. Fabricius 434 Pangaei codd. correxi (pede 
pulsavit quasi unum verbum\ 439. 440 delevi 440 — 444 ignotum 
HmBiri^ etmuiU mmofii. E 442 laeertoe, $td t expimeL Im, E 
443 ostro — remissa ^ 



Digitized by Google 



188 



L. ARNAEI 8BNECAB 



PoDti regna tenet nitidi matertera Baochi . 445 

Nereidomqne cboris Cadmeia cingitur Ino; 
ins habct in fluctus magni puer advena ponti, 
cognatus Bacclii, nuraen non vile PalaemoD. 
j te TyiTliena, puer, rapuit manus, 

ot tumidum Nereus posoit mare; 450 

caerula cum pralis niutat iVeta: 

liiuc verno piatanus folio viret 

et Phoebo laurus carum nemus; 

garrula per ramos avis obstrepit; 
tr. x yjvaces hederas remus tenet, 455 

sumnia ligat vitis carchesia-. 

Idaeus prora fremuit leo, 

tigris puppe sedet Gahgetica. 

tum pirata fretQ pavidns natat, 

et nova demeraos faciea habet: , 460 

braccbia^prima caduDt praedonibus 
inlisumque utero pectus coit,'**- ^'•''i 
parvula dependet lateri manus 
et dorso flnctnm cnrro snbity 

lunata acindit cauda mare: 465 
et sequitur cunms fugientia carbasa delpbin. 

DiYite Pactolos vexit te Lydius unda, ^ 
» . aurea torrenti deducens flumina ripa; 
kvJ^u^A laxavit victos arcus fteticasque sagittas 

lactea Hassagetes qui pocula aanguine mlscet; 470 
regna steurigeri Bacchum sensere Lycurgi; 
sensere terrae t Zalacnm feroces 
et qnos vicinus Boreas ferit 
arva mntantes 

quasque Maeotis alluit gentes 475 

445—448 in eod. Th. 445 FontU A 450 limidum E 455 
ramus codd. correxit Rapheleirt^ins (C) 459 dum pir. ^ 4H6 — 471 
in cod. Th. 466 Te sequitur E Th. ./ corr. C 467 Pactulos Th., 
sed 0 exMut vid. Pactolus / 470 lacla E. — s. miscent c sanguinem 
viDcit Th. 471 ligurgi ETh.J corr. g 472 zedacum y/ (le Dacum 
liapkBlmigiiu ^ te Dilram B§ntMut ad Luoan, // 296) eonioai Galitam 
474 sq. He in E logmniuri 

alluit gentes. 
Rigido fluctu. Arva mutantes. Quasque meotis 
Ouasque despectat. vertice summo. Frigido fluclu 
hie 474 — 476 (Arva — fluctu) siipplevit 1 m. airamenlo pauUum nigriore 
{mtaa tantum Rigido flactQ $arip$erat). R, A, Q, Q minio pfetao^ F nigra. 
ef. J, 112 A tie ditpanit: A. m. q. M* | a. g. f. f. 



Digitized by Googl 



0£DIPVS 189 

frigido Quclu 

quasque despectat vertice e summo 
sidus Arcadium gemiDumque plau^traoi. . 
ille dispersos domuit Gelonos, '^.^' < ' " 
anna detraxit trucibus puellis: 

ore deiecto petiere terram 480 
Thermodontiacae caterrae, 
poaitisque tandem levibus sagittis 
BlaeD£|des factae. 

sacer Citbaeron sanguine undavit 
ViV^ ^ Ophionbique caede; M 
Proetides ailvas petiere, et Argos 
praesenle Bacchum coluK* nover^. 
Naxos Aegaeo ledimita ponto 
tradidit thalamis reiiotam, 
▼irginem, meliore pensans 

damnum marito: 480 

pumice ex sicco 
fluxit Nyctelius latex; 
jt.^^ garruli gramen secuere rivi, tv/ v^T \^ 

conbibit dulces Iiumus alta sucos - tv wt..- s 

uiveique lactis candidos fontes 4d5 

et mixla odor(5 Lesbia cum tbynio. 

ducitur magno nova nupta caeip: 

solemne Phoebus carmen 

infusis humero capillis 

cantat et geminus Cupido 580 
concutit taedas; 

telum deposuit luppiter igneum 
oditque Baccho veniente fuknen. 

Lucida dum current annosi sidera mundi, 

Oceanus ciausum dum flucUbus ambiet orbem 605 

Lunaque dimissos dum piena recoUiget ignes. 



477 e om. codd. addidi 478 duobus versibus: s. arcliad. | g. 
p. E 483 M<jnadaes f. E mites sunt factae ./ 484 sac. et C. g. 
— ioundavit g 486 agros J 487 Draesentem // 489 tr. th. | r, 
T. I m. p. I d. m, E tr. th. Tirginem relictani | m. p. daniDa mar. E 
491 p. e. s. f. I N. 1. JI7 UM versu A 494 alia E 495 hietea A 
lacus C 498 s. Ph. c. canit A 900. 50t coneinit taedas gem. Gap. ./ 
502 ippiter E 503 conditqiie 1 quodqne g 504—509 m cod. Th, 
506 occeanus E. — ambiat . zi ex K t m, TK 506 demissos E, — 
recolligit E coUiget \ t ex \ im, Th, 



Digitized by Google 



190 



dum iiialutiiios praedicet LucilVr ortus 
allaque caeruleuui duui Neiea uesciet ArctQg, 
candida formoasi veaerabiuiur ora Lyaei» 

OEDIPVS 

Etsi ipse vultus ilebiies praefert uotaSy 
exprome cuius capite placemus d«»08. ftlO 

CKEO 

Fari iubes tacere quae suadet uietus. 
OBD. Si te rueotes non satis Thebae moveut, 
at sceptra moyeant lapsa eognatae (lomus. 
CB. Neacisse cupiea absse quae nimium expetis. 
' OKD. Iners maiorum remedium ignorantia est 515 
itane et aalutis pul>licae indicium obniea?:^ ^^^ 
CR. Vbi turpis est medidnat aanari piget. 
OBD. Audita fare, vel malo domitua gravi 
quid arma possint regis irati aciea. 

GR. Odere reges dicta quae dtci iubent 520 
OED. Mitteris Erebo vile pro cuuctis caput, 

arcana sacri voce ni retegis lua. 

cu. Tacere liceat. ulla libertas Hiinor 

a rege petilur? oed. Saepe vel liugua magis 

regi atque reguo muta libertas obest. > 525 

cu. Vbi uon licet tacere, quid cuiquam licet? 

OED. imperia solvit qui tacet iussus loqui. 

cH. Coacla verba placidus accii>ias precor. 

oED. VUine poena vocis-expressae fuit? 

cR. Est ])rocul ab urbc lucus ilicibus iiiger, . 5d0 

Dircaca circa vallis inriguae loca. 

cupressus altis exerens silvis caput 

virente semper aliigat trunco uemus, 

curvosque tendit quercus et putres situ yaa^ >A 

annosa ramos: buius abrupit latus 63» 

edax Tetustas; ilia, iam scissa cadens' 

radice, fulta pendet aliena trabe. 

amara bacas biurus et tiliae ieves K\ * 



508—545 BxUmt in & 508 formoBi Rj4 509 scamM ituetip* 

imm Ocdippus. Creo E Oedipiis* Creon y/. — fleuiles H 510 expone y# 
511 suades It 513 lapsa : p ex b 2vi, E 51b etj est HE 517 
sanare E 521 mittes E 523 nuUa ./ 524 vel) vili vel vilis C 
520 ubi tac. u. lic. ^ 527 quil H 534 situ ex silus conecl. H 
536 splsst S eonwBU ihthCui sllva iam fessa Ihi 538 btccis J 



Digitized by Googl 



' OEDIPVS 



191 



et Paphia mynus et per immeosuin mare 

motura remos alous et Plioebo obvia 540 

enpde Zephyris pinus opjioneos hitus: K*j^rX\j^^Sf Ku^'-^ 

medio stat iogens arbor atque umbra gravi 

silvas minores urguet et niaguo ambitu jo^^- 1\ - 

difTusa ramos uua clereiidil iieiiius. 

tristis sub iila, lucis et Plioebi iuscius, 54^ 
restaguat umor Irigore aetenio rigens; 
limosa pigruni circumit lonteni palus. 

Huc ut sacerdos iutulit seuior graduin, 
baut est moratus: praestitit uoctem locus. 
tum cITossa tellus, et super rapti rogis 6S0 
iaciuntur ignes. ipse funesto integit 
vates amictu corpus et frondem quatil. 
lugubris imos palia perfundit pedes, 
squalente cullu maestus ingreditur seuez, 
iDoirtifera canam taxus adstriiigit comam. ^ti^- ke^ 
nigro bidentes vellere alque atrae boves 
antro trahuntur. flamma praedatur dapes 
vivumque trepidat igne ferali pecus. 
vocat inde manes teque qui manes regis 
et obsidenteui claustra Lethaei lacus, "^^ 'u^t^ /l^^- * . MO 
carmenque magicum volvit et rabido minax ( 
decantat ore quidquid aut placat leves 
aut cogit umbras; sanguinem libat focis 
"^solidasque pecudes urit et multo specum 
saturat cruore; libat et niveum insuper m 
lacys liquorem, fundit et Bacdium manu 
laevS canitque rursus ac terram intueus 
graviore manes voce et attouita citat. 
latra*it Ilecates turba ; ter vallcs cavae 

sonuere maestum, tota succusso solo f^A,,^ iw-^ 570 
pulsata tellus. 'audior' vates ait, ^ 
'^*fata verba fudi: rumpitur caecum cbaos 
• iterque populis Ditis ad superos datur.' 
subsidit omnis silva et erexit comas, 



540 ramoB^. — alnus: u i. ras.2m,E, — phoboT? 542 adquc/{ 
543 silva minore surgit C 544 rarais — umbra C 545 lucus 
546 liic (liinc C) stagnat^ 547 circuit 552 frontem C 557 retro 
traiiuntur A 560 lelalis lac\xs codd. (loet. is) correxitA. HeiMtus adv. 
p. i74 563 umbras. irrigat Moguis focos ^ 564 solidasqae : alUra s 
2m. esB i ut vid. M 561 ae] et j4 56S det^g 569 per valies 
cavBs E 574 anbsedit eodd. eorrexii Groneviut. — comam Jl 



Digitized by Google 



193 L. ANNAEI 8KIfECAE 

duxere nmaB robora et totum iiemus 575 
coBcussit horror, terra ee retro dedit 

gemuitque penitus: sive temptari abditum 

Acheron profundum mente non aequa tulit, 

^ sive ipsa tellus, ut darel functis viam, . 

compage rupta sonuit; aut ira lurens 5^0 
triceps catenas Cerberus movit graves. 
subito dehiscit terra et immenso sinu 
laxata patuit — ipse torpentes lacus 
vidi inter umbras, ipse pallentes deos 

noctemque veram; gelidus in venis stetit 5S5 

haesitque sanguis. saeva prosiluit cohors 

et stetit in armis omne vipereum geuus, 

fratrum catervae dente Dircaeo satae. 5S8 

tum torva £riay8 sonuit et caecus Furor 590 

Horrorque el una quidquid aeternae creant 

ceiantque tenebrae: Luctus aveUens comam 

aegreque lassmn sustinens Morbus caput, 
' gravis Senectus sibimet et pendens MetQS * 594 

avidumque populi Pestis Ogygii malmn. \'<tV^e^>> 599 
^ nos liquit animus. ipsa quae ritus senis 595 

artesque norat stupuit intrepidus parens 

audaxqus^mno convbqitpitis feri 

exsangue vulgus. ilieo ut^nebulae leves 

volitai^t et auras libero caelo trahunt 

non tot caducas educat frondes Eryx 600 

oec vere fiores Hybla tot medio creat, 
•wv-v^^cum examen arto nectilur densum globo, 

lluctusque non tot frangit lonium mare, 

nec tanla gelidi Slrymonis fugiens minas 

permulat hicmes ales et caelnm secans 605 

tepente ISilo pensat Arctoas nives 

(juot ilie populos vatis eduxil sonus. 

avide latebras nemoris umbrosi petunt 

animae trementes; primus emergit solo, 

dextra lerocem cornibus taurum premens, 610 

Zelhus, manuque sustiuens laeva chelyn ^^y. 



5S3 ipse pallentes doos ] v. i. u., ipse torpentes lacus 589 re- 
poaui posl V. 594 590 tum tota g 592 evellens ^ 593 lapsum C 
600 frondes Octa (etha) g 602 alto codd. correxit liichtents 603 io- 
nii» E 604 strynnonis E 606 torpenie ^ 608 pavide codd, cor- 
remit MarkUmdus ad StaL tiUf» /, //. — Dmbroeis B dtl sosti- 
net 1. ehelyin A 



Digitized by Google 



qui saxa duici traxit AmphioA som; 
interque natos Tantalis tandem auos » 
tnto siiperlMi fert capnt fostu grftre 'iu^' yxi\^.>,^ 
et numerat uniliras, peior Eac genetrix adjMt Oia 
foribunda Agaue» tota quam sequitur manua 
partita regem: sequitur et Bacdias laeer 
Pentheua tenetque saevus etiam nunc minas. 
tandem vocatas saepe pudibundum extulit 
caput atque ab omDi dissidet turba procul 620 
celatque semel (iostat et Stygias preces 
geminat sacerdos, donec in apertum efferat 
vultus opertos) Laius — fari horreo: 
stetit per artus sanguine effuso horridus, 
' paedore foedo squalidam obtectus comamy 626 
et ore rabido fatur: Cadmi effera, 
cruore semper laeta cognato domus, 
vibrate thyrsos, enthea natos manu 
lacerate potius — maximum Thebis scelus 
maternus amor est. patria, non ira deum« sao 
sed scelere raperis: non gravi flatu tibi 
luctiiicus Auster nec parum^luvio aethere 
aatiata telius haiitu sicco nocet, 
oed rex cruentus, pretia qni saevae neoia 
sceptra et nefandos occupat thaiamos patria. . 68ft 
invisa proles: sed tamen peior parena 
qoam natus, utero rursus infauato gravia^ 
egitque in ortus semet matri impioe, 
fettis regeasit, quique vix mos est feris 
firatres sibi ipse ^uit — implie&nm maluni MO 
magisque monstmm Sphinge perplexum siua. 
te, te cmenta soeptra qui desitra geria, 
te pater inultus urbe cum tota petam 
et mecum Erinyn pronubam thadami traham^ 
traham t sonantes verbera, incestam domum 615 
vertam et penates impio Marte obteram. 
proinde pulsum finibus regem ocius 



614 gravi J 615 hac] at g 617 bacchis ex bacchas {iie AS) 
man. rec. £ Baccham g {Aldina) 625 obtentus EA corr. g 628 
penthea E 629 maceraleJ? 634 praemia A 638 egit qui g 
{AkHna} S39 viz] n«e A 041 spiug» M S44 eryoim prenubam 
S Mnea pronabas A 645 Bonantto E aonanlem Gronoviu* torta iii- 
aonantes IV, Heintiu» mio, 175 tr« siieQies, TeEbeie lU Wihmomitm. 
incertam ^ / 

8«naoM tncoadiiia n. 13 



Digitized by Google 



194 L. AHItABI SBRECAB 

agite exnleni qaocuaupie ^ineBtb graAi; 

solum reliD^t: yere florifero VireDs 

repanbit heilM8« apiritua puros dMt tao 

vitaliB auray Teniet et silm deoor; 

Letum Luesque, Bfon Labor Tabes Dolor, 

comitatua illo dignus, excedent simul; 

et ipse rapidis greesibua sedes ?olet 

eifugere nostras, sed graves pedibus moras 665 

addani et tenebo: repet iucerlus viae, 

baculo seuili triste praetemptans iter: 

eripite terras, auferam caelum pater.' 

OED. Et ossa et artus gelidus invasit tremor: 

quidquid timebam facere fecisse arguor — ■ 660 

tori iugalis abnuit Merope nefas, 

sociata Polybo; sospes absolvit manus 

Polybus meas: uterque defendit parens 

caedem stuprumque. quis locus culpae est super? 

multo ante Tbebae Laium amissum gemunt, ett 

Boeota gressu quam meo tetigi loca. 

falsusne senior an deus Tli^s gravia? — 

iam iam tenemus callidi socios doli: 

mentitur ista praeferens fraudi deos 

Tates, tibique sceptra despondet uMa. m 

GE. Egone ut sororem regia expdli velim? 

u fldes sacrata cognati laris 

non contineret in meo eertum statu: 

tamen ipsa me fortuna tenrtret nimis 

sollicita semper, liceat hoc tuto libi 076 

exnere pondus iiec recedentem opprimat: 

iam te minore tutior pones loco. 

OBD. Hortaris etiam, sponte deponam ul mea 

tam gra?ia regna? gb. Suadeam hoc illis ego, 

in utrumque quis est liber etiamnum status: 680 

tibi iani necesse est ferre fortuuam tuam. 

OEO. Certissima est regnare-cupienti via 

laudare modica et otium ac sonmum loqui; 



648 quacumque ^ c/l /, 223 649 relinquet EA corr. g 656 
repetet EA reptet 5* corr, ^ (D. Heinsius) 658 praeripite A 662 
sociato E, — absolvet E 676 ne rec. A 679 cre. tam gr. regoa 
eresaa deam R 680 qui se snbter etianmeiii IP q. e. 1. etiaBi bubc 
— statBs: «tora X vk im, B 681 tibi etiam, «ftf et l»> 
duet. im. M 68B Tia] tox E 683 et totiam E. — ^ mnbd. ae- 
qni ji 



Digitized by Googl 



OEDIPVS 

ab inquieto saepe simulatur quies. 
CR. Parumne me tam longa defendit fides? 
OED. Aditum nocendi perfido praestat fides. 
cR. Solutus onere regio regni bonis 
fruor domusque civium coetu viget, 
nec ulla vicibus surgit alteruis dies 
qua non^ropinqui mqnera ad nostros lares 690 
seeptrirrediiiideiit; cultus, opulentae dapes, 
donata multisl'gratia»DOstra aalua: 
quid tam beatae desse fortonae rear? 
en». Quod dest: secanda noii habent umquam iQodum. 
CR. Incognita igitur ut nocens caasa^cadam? ^m4^- 605 
iiiD« Num ralio vobis reddita est litae meae? 
nwn audita causa^t nostra Tiresiae? tamen 
sontes Tidemur. liicitis exemplum: sequon 
ca. * Quid sl Innocens sum? obd. Dubia pro cerlis solent 
timere reges. cr. Qui pavet Tanos metus, 700 
▼eros meretur. obd. Quisquis in culpa , 
dimissus odit: omne quod dubium est cadat. ^ ^V> ..a^ 
CR. ^ic odia fiunt. obd. Odia qui nimium timet 
regnare nescit: regna custodit metus. 

CR. Qui sceptra ^uro saevus imperio regit, ' 705 

timet timentes: metus in auctorem redit. 
OKD. Servate sontem saxeo inclusum specu.^ 
ipse ad penates regios referam gradum. 

CHORVS 

Non tu tantis causa periclis, 
non hinc Labdacidas petunt 710 
fata, sed veteres deum 
irae secuntur: Castalium nemus 
umbram Sidonio praebuit hospiti 
lavit^e Dirce Tyrios colonos^ 

ut primum magni natus Agenoris, 715 
fessus per orbem furta sequi loYis, 
sub nostra payidus constitit arbove 
praedonem Tenerans suum, 

605 dk dles itf 666 pnett. dies A 603. reor R 694 qnod 

ics secundae A 696 «x. ut seqoar, ied 2i ex o 1 m. E 701 vero» 
fatetur A 702 oimie odit — quod dnbium puiat A quod obyium 
est eat E eorrexi 709 sqq. cf. /, 113. 125 _ 710 non haec codd. 
eorrexi — L. premunt A 717 consistit E. — sub nostrae lamis 
constitit ari)oii8 A 




Digitized by Google 



f06 L. ASaUM WIUCAE 

monituque Hioebi 

iussus erranti comes ire vaccae, 
quam non flexerat 
vomer aut tardi iuga curva plaustri, 
deseruit fugas nomenque genti 
inauspicata de bove tradidit. 
tempore ex illo oova monsUra semper 
protulit tellus: 725 
aut anguis imis vallibus editUB 
annosa supra robora aibilaty 

supraque pinus . 7^ 

erexit caeruleum caput, 

cum maiore sui parte recumberet; 730 
aut feta lelUiB mj^o partu 
effudit anna:.tonuit rtflexo 
. , , classicum cornu liluus^e aduneo 0<aj*^^^ 
j<xK\ gtridttlos cantiit elisil aere, 
♦ . ♦ 

non ante llngnas et ora 7» 
yocia ignotae clamore primum 

boatico eipq^ti: 

agmlna campoa cognala tenent, 
dignaque iado^-^emine prolear" 
nno a^lem permenaa die, 740 
poat Ludferi natt mealua 
anle Heaperioa ocddil orlna. 
: borret lanHa advena monalria 
populique limel beila recenlia» 

donec cecidit aaeya iwrenlns^ 74» 

genetrixque suo reddi gremio 
modo productos vidit alumnos. 
hac transierit civile nefasl 
illa Herculeae norint Tbebae 



tapra Ghaonias celaior aibaMt 



721 0. n. f. V. a. 1 1 1. c. p. £ 7i6 P. I. a. a. L | V. c. a. s. i 

R. 8. 8. p. E 728 superatque p. E sequeniem versum delevi cf. 
/, lU 729 caeruleum erexit c. A 732 sq. distributionem in £ 
(eadem in A) vide /, 126 (Eflfudit arraa proprio verMU, deinde bing. eom- 
mata) post 734 dictum oporlmt spartos pugnam Mim 73& liar 
gnaa | aUu et aima t. i. J 799 lignaque M 741 Mgantia B 747 
piodnctos: oa «0 ua im. E . , ■ 



Digitized by GoogL 



1«7 

phidia fratruiD. 750 
quid Cadmei fiita nepotia» 
cum viTacia coriraa cervi 
frootem ramia texere noTia 
domimimqoe canea egere suum? 

praeceps silyas montesque fugit 755 
citus ActaeoQ agilique magis 
pede per saltus ac saxa vagus 
metuit motas zephyris plumas 
et quae posuit retia vitat: 

donec placidi foutis io unda 700 
cornua vidit vultusque feros; 
ibi virgineos foverat artus 
nimium saevi diva pudoris. 

^ OEDIPVS 
Curas revolvit animus et repetit metua. 
obisse nostro Laium sceiere autumant 70ft 
auperi inferique, sed animua contta innocena 
sibique melius quam dda notua negat 
redit memoria tenue per vestigium, . 
cecidiaae nostri aiiipitia pulau obvium 
dalumque Diti cum prior iuTenein aenez, 170 
curru auperbua, pelleret, Tfiebia procul 
Phocaea trifidaa regio qua adndit viaa. 
unanima coniunz, explica erforea precor: 
quae apatia moriena Laiua vitae tulit? 
primone in aevo viridia an fraeto occidit? 375 

lOCASTA 

Inter aenem iuvenemque, sed propior seni. 
OBD. Frequensne turba regium cinxit latus? 
loc. Plures fefellit error ancipitis viae, 
paucos fidelis curribus iunxit labor. 

OED. Aliquisne cecidit regio fato comes? 780 
loc. Vnum fides virtusque consortem addidit. 
OED. Teneo nocentem, convenit numerus, locus: 
sed tempus adde — loc Decima iam metitur segea. 



701 feiox E 762 ubi J 764 seaenae wucriplum Oed. loc. 
769 impidsa ^ 770 dalimi esfle Dfti jtf. — acncx m mnm i m. 
E 771 Thebaa ^ 778 errorem A txplleer ront E 775 fraolocd- 
<Ut«£ 



Digitized by Google 



m 



L. AinfAU amcAB 



SENEX CORINTmVS 

Coriuthius te populus in regnum Tocat 
patrium: quietem Polybus aeternam obtinet. 786 
OED. Vt undique in me saeva Fortuna irruitl 
edissere agedum, quo cadat fato parens. 
SEN. Animam senilem mollis exsolvit sopor. 
OED. Genitor sine ulla caede defunctus iacet. 
testor, licet iam toliere ad caelum pie 7M 
puras nec uUa scelera metuentes manus. 
sed pars magis metuenda iatorum manet. 
SEN. Omnem paterna regna discutienl metum. 
OED. Repetam paterna regna; sed matrem horreo. 
SEN. Metuis parentem, quae tuum reditum ezpetens 796 
sollicita pendet? oed. Ipsa me pietas fugat. 
SBN. Viduam relinques? obi>. Tangb eh ipsos metus. 
SBN. Effare mersus quis premat mentem timor; 
praestare tacitam regibus soleo fidem. 
OBD. Conubia jnatris Delphico admonitn tremo. 800 
SBN. Timere vana desine et turpes metus 
depone: Merope vera non fderat parens. 
OBD. Quod sttbditivi praemium nati pelit? (^^'^ni^^LJXxii 
SBN. Regum superbam Kberi astringunt fideuL 
OBD. Secreta thalami fare quo excipias modo. 805 
SBN. Hae te parehti parvulum tradiint manus^ 
OBD. Tu me parenti tradis; at quis me tibi? 
SEN. Pastor nivoso sub Citbaeronis iugo. 
OED. In illa temet nemora quis casus tulit? 
SEN. Illo sequebar monte cornigeros greges. 810 • 

OED. Nunc adice certas corporis nostri notas. 
SEN. Forata ferro gesseras vestigia, 
tumore nactus nomen ac vitio pedum. 
OED. Quis fuerit ille qui meum dono dedit 
corpus requiro. se>. Regios pavit greges; 815 
minor sub illo turba pastorum fuit. 
OED. Eloquere iiomen. sen. Prima laoguescit senum 
memoria longo lassa sublabens situ. 
OED. Potesne facie noscere ac vultu virum? 
SBN. Fortasse noscam: saepe iam spatio obrutam 820 

784 scaenae titulus: senex Gorinthus. idem E senex (Corinthius). 
Oedipos A 786 ut] et E 787 ed. mibi quo A 790 iam licet B 
703 diseDlhut^ 799 fegibos £ 800 moiiltaitf 804KgBiini^ 
809 Ola: 9l em t im. E 819 eogiUMeae B (gnoeeere non reeU 
«I dooet venui iefumu) 



Digitized by Google 



OBBirYS 199 

y ^»'.' 

lem exoI^tttA manMriaiii revtcol' Dota. 

OBD. Ad Mcra el aras omne compulsum pecus 

duces sequantur; ite, propere accersite, 

famuli, penes quos summa consistil gregum. ^^^a».^"^^ v 

SEN. Sive ista ratio sive fortuna occulit, ^ 826 

latere semper patere quod latuit diu: 

saepe eruentis veritas patuit-malo. 

OED. Malum timeri maius his aliquod potest? 

SEN. Magnum esse magna nxole quod petilur scias. -'•^^^^ 

concurrit illinc publica, hinc regis salus: 8tO ' 

utrimque paria; contine medias manus, 

nihil lacessasi ipsa se fata explicent. 

OED. Non expedit concutere felicem statum: ^ 
tuto movetur quidquid extremo in loco est. 
8BN. Nobilius aliquid geiiwe ragali appetia? 
ne te parentis pigeat unQnti fMe. 
' -'OKD. ¥4. paeniteDdi aanguiius quaeram fidem: 
sic nosse certum est. eoee grandaoTiig aenex^ 
ar^itria aub quo regii fuerant gregia^ 
PlK>rba8. refersne nomen ant yultum a^ua? 840 
8BN. Adiidet animo forma; nec aetue aatia» ^x.^^-* 
nec rursua iste Tultua ignotua mihi. 

Regnuin.optinente Laio famulus giegee 
agitaati opimoa sub Citbaeronia plaga? 

PHORBAS 

Laetus (^thaeron pabulo semper novo 846 
aestiva nostro prata summittit gregi. ^ • - ^ 
8EN. Noscisne memet? phor. Dubitat anceps memoria. 
OED. Huic aliquis a le traditur quoudam puer? 
eifare. dubitas? cur genas mutat color? 
quid verba quaeris? veritas odit moras. 850 
PHOR. Obducta longo temporum tractu moves. t 
OED. Fatere, ne te cogat ad verum dolpr. 
PHOR. Inutile isti muuus infantis dedi: 
non potuit ille luce, non caelo firui. 
siui. Procul sit omen. vivit et vivat precor. 8&6 



823 scquuntur E. accrsite E 825 abstulit g 828 timere E 
829 petituro E 830 illinc Im. ex hinc jB 831 patria A 832 ipsa 
8e: sa tup. ter, lm,E» — ut nihil arcessas (accersas), ipsa te f. expli- 
eaot A 833 teni cmOinmMiur A 837 nec noen. A 838 sed ^ n 
Mrr«0l 845 umtiMm imwUM» Ptierbat. idem E PlNnl». Sen. Oed. A 
848—850 wni daniur E 851 tbdoeta E 853 infiatem A 



Digitized by Google 



MO 



OBD. Sapereaae qfuare tnditwi iillMitiHi negM? • 
pHOi. Ferrum per amboe tenve IreiMietnm pedes 

ligabat artus, vulneri ionatus tumor 

puerile foeda corpus urebat lues. 

OED. Quid quaeris ultra? fata iam accedunt prope. 860 

quis fuerit infans edoce. phor. Prohibet fides. 

OED. Huc aliquis igneml ilamma iam excutiet fidem. 

PHOR. Per tam cruentas vera quaerentur Tias? 

ignosce quaeso. oed. Si ferus videor tibi 

et impotens, parata vindicta in manu est: 865 

dic vera — quisnam? quove generatus patre? 

qua matre genitus? phor. coniuge est genitus tua. 

OED. Dehisce, tellus, tuque tenebranim potens» 

in Tartara ima, rector umbrarum, rape 

retro reTersas geDeria ac atirpis vices. 830 

congerite, dves, aaxa in inilMtaB capnt, 

maclate telia: me petat ferro paroMt 

me natoai in me coniiiges amMnt manut 

iratreBqnei et aeger populus ereptoa rogia 

iaculetnr ignea. aaecoii crimen fagor, m 

odium deomm, inria exitiam aacri, 

qua luce primnm apiritua hanai rudea 

iam morte dignua. redde nnnc animoa t acrea, 

nnnc aliqnid ande aceleribua dignum tnia. 

i, perge, propero regiam greaan pete: 880 

gratare matri Ulmria auctam domum. 

CHORVS 

- Fata si liceat mihi 
* fingere arbitrio meo, 
lemperem zephyro levi 

vela, ne pressae gravi 885 
spiritu antennae tremant: 
^ lenis et modice fluens 
aura nec ?ergena latua 



859 lue 860 senit est A 863 Oedipa eodd., Pkorbanti 

Bothiut dedit, — quaerenti codd. correxit Bothiut 864 (si - tibi) 
et 865 Phorbanti tribvunlur A 864 quaeror E 865 irop. iam 
parta A S69 i. t. iram E 871 iafestum A 878 «oimos pareos 
A pirea N. BMmhu uA». p, 179 fenM •»! tnnca Jki§9k§Urm 880 
coiso pete A 881 aocta domo g 882 pfpH m ffmrtut^ 883 §d 
finem canUei vtnMM kiswnm cahrum E 887 loQe tad mMlieaBi 
fluens A 



Digitized by Googl 



SOl 

- dacit intrepidam ritm; 
• - tau me madia ? ekat 

vita decorreas lia. 

Xaoriofni regem- teeni 
astra dam deoMBs petit 
artibos fiBua noYis^ 
certat et Teraa «vee 
fincere ae Hriais nimia 
imperat pionis puer, 

— nomen eripuit freto; . . 
caUidus mediura seuex 

: Daedalus libraus iter 9(10 
nube sub media stetit, 
alitem expectans suam . 

— (qualis accipitris minas ' 
fugit et sparsos metu 

couligit fetus avis), 905 
donec in ponto manus 
^ movit impiicitas puer 
compede audacis viae. 
quidquid excessit modum 

- pendet instabili loco. 010 

Sed quid boc? poates aonant; 
nuestua eit taiulus moa. 
regius quassat caput. 
ede quid pones novi. 

NVNTIVS 

Praedicta poBtqaam fata et iafandum genus Sift 
deprendit ac se scelere convictum Oed^^us ' 
damnavit ipse, regiam infiytos petens i 
nvisa propero tecta pen^yit gradu * . 
qualis per arva libycus insanit leo, 

fnlvam nnnaci fronte concutiens iubam; ttQ 
vultus furore torvus atque oculi truces, 
gemitus et altum rourmur, et gelidus fluit 
sudor per artus, spumat et volvit minas 

891 decurrere E decurrente A corrcxit ed. Lugdunentis {Delrio) 
892 gnosiom codd, 893 aiU dum J 894 fideos ^ 898 om, g 
IM andaci» Tiae eomes andaK M coBes andacis viae A eorrosrii /hml^ 
kn» 911 hic postis SMiat ^ 013 m. et codd. correxit M. Heinsius 
l. s. 9ia resws ^ ^aattos A 016 iof. tcelos A 022 gel. 
volat A 



Digitized by 



202 



L. ARIUBI smatcAK 



ac mersus alte oiagm» eziindat dolor. 
(8oeiim4pse^eyus^ grande nescio qM parat 925 
suiaqne fatia simile. ^quid poenaa moror?' 
ait ^hoc sceleatum pectua aut fem petaty 
aut fervido aliquis igue vel sazo demet 
quae tigris aut quae saeva ^isceribttB mds 
iiicurret alea? ipse tu scderum capax, 930 
sacer Cithaeron, yel feras in me tauas 
emitte silvis, mitte vel rabidos caneiB — • 
nuDc redde Agauen. anime, quid mortem times? 
mors iDDOceDtem sola Fortuuae eripit.' r . . 
haec fatus aplat impiam capulo maDum -^^^ 935 
ensemqiie ducit. 'itaue? tam magDis breves 
j)oeDas sceleribus solvis atque uno omnia 
«^^'pensabis ictu? moreris: hoc patri sat est; 
quid deinde matri, quid male in lucem editis 
natis, quid ipsi, quae tuum magna iuit 919 
scelus ruina,^ flebili patriae dabis? 
solvendo nonjjesrilla quae leges ratas 
Natura in uno vertit Oedipoda, novos 
commenta partus, supplicis eadem meis 
novetur. iterum vivere atque iterum mori 915 
Hceat, renasci semper ut totiens Dova 
suppticia peDdas — utere iugeDio, miser: 
quod saepe-fieri non potest fiat diu; 
mors eUgatur longa. quaeratur via 

qua nec sepultis matus et vivis tamen .^L^ 950 

ezemptus erres: morere, sed oitnt^trem. u^^.jj^y 
«onctariSy anime?* snlitus en vultus gmvat 
profttsus imbtf ac rigat fletu genas. 
^et flere satis est? hactenos ftindent levem 
ocnli liquorem? sodibus pulsi suis 9SS 
lacrimas sequantur — di maritales, salin? 
fodiantur oculil' dhit atque ira furit: 
ardent miDaces igne truculcDto geDse 
oculique vix se sedibus retinent suis; 
violentus audax vultus, iratus fcrox, 960 



927 ut hoc A 930 scelerom: prior e 2S m. E 931 tuis g 
934 eripiet B 940 ipaa 941 fleUlia g 943 solvaida non 
est 9oad. covrexit Grotiut 943 Oedipode j4 950 qaae B 9S1 
cytra paHem E 952 cn] an J 956 hi maritalei eoid. wrrouU 
MaifBiislMM adv. 11 118. — statim eodd. eorrexi 



Digitized by Googl 



0BDIPV8 203 

tentum enientis; gemuit et dinim fremen» 

manusin ora torsit at contra tmoee 

oculi etetenmi et suam iiitenti manmn /^^^^ • • \ 

iiltro insecuntur, Tulneri occurrunt suo^ ^ ^ A 

s&rutatur avidus manibus unds lumuia,\v '/ 9lk 

radice ab ima funditus ▼ulsos simul ''^'vibi^^C^, 

e(?oWit orbes; haeret ih vacuo manus f^^^ 

et flxa penitus unguibus lacerat cavos 

alte recesans luminum et inanes sinus, 

eaevitque frustra plusque quam satis est furit* (Tro 
Factum est periclum lucis; attollit caput 
^ cavisque lustrans^ orbibus caeli plagas 
^ noctem experitur. quidquid effossis male 

dependet oculis rumpit, et victor deos 

conclamat omnes: ^parcite, en, patriae precor: 975 

iam iusta feci, debitas poenas tuli; 

inventa thalamis digna nox tandem meis/ 

rigat ora foedus imber et lacerum caput 

largum revulsis sanguinem venis vomit. 

CflORVS 

Fatis agimur: cedite fatis^ 960 
non soUicitae possunt curae 
mutare rati stamina fusL 
quidquid patimur mortale genus, 
quidquid facimus venit ex alto, 
servatque suae decieta colus *kj.AX.'^l \^ 935 
Lachesis nulla revoluta manu. 
omnia secto -tramite vadunt 
primusque dies dedit exlremum: 
non illa deo vertisse licet 

quae uexa suis curruut causis. d90 
it cuique ratus prece non ulla 
mobilis ordo: muitis ipsum 
metuisse nocet, multi ad fatum 
venere suum dum lata timent. 



961 t. craentus A 970 sat est g 971 tantum est codd. cor- 
mrii Madnigiui L t,_p. 119 974 depeudit E 975 oaiaia B 976 
iossa CQdd. e^rrexit N. Heinthu ado. p. 468 979 Tomet E 980 
•gcrimiit: er expunct. 2 m. E. — credite JE eorr. ^ 986 L. dura 
eodd. correxi {Hf* 182) 987 certo ^ 991 it: t d rof. dm. 
993 timoisse A 



Digitized by Google 



204 



L. AKNABI SBNBGAB 



SoDuere fores atque ipse fimm 
duce Don uUo ianiiius orbos 
moUliir iter. 

0ED1PV8 

Bene habet, peractum est: iusta persolvi patri. 
iuTaut tenebrae. quis deus tandem mibi 
placatus atra nube perfundit caput? 1000 
quis scelera donat? conscium evasi diem. 
nil, parricida, dexterae debes tuae: 
lux te refugit. vultus Oedipodam hic decet. 
CHOR. En ecce, rapido saeva prosiluit gnidu 
locasta vaecors, qualis attonita et furens 1005 
Cadmea mater abstulit nato caput 
eeneitque raptuto. dubitat aiHictum alloqiiiy 
cupit pavetque. iam malis cessit pudor. 
set haeret ore prima yox. 

V iOCASTA 

Quid te Tocem? 
Datumne? dubitaa? natus es: natum pudet? tOIO 
invite loquere nate — quo avertis caput 
vacuosque vultus? oed. Quis frui tenebris vetat? 
quis reddit oculos? matris, en matris sonusl 
perdidimus operam. congredi fas amplius 
haut est. nefandos dividat vastum mare 1015 
dirimatque tellus abdita et quisquis sub hoc 
in alia-versus^^idera ac solem ayium Ji/v- ''^. 
dependet orbis alterum ex nobis ferat. 
loc. Fati ista culpa est: nemo fit fato nocens. 
oEi). lam parce verbis, mater, et parce auribui^ 1020 
per has reliquias corporis trunci peto, 
per inauspicatum sanguinis pignus mei, 
per omne nostri nominis fas ac nefas. 
loc. Quid, anime, torpee? socia cur scelerum dare 



996 d. n. u. molitur iter ) lumims orbus A 997 molUtur E 
90S seamae intcribiiur Oedipus (Oedippus E) Ghorus locasta 1003 
Oeilpodaa J 1007 €cnslU|iie E eorr. S •eosimve laptwn tmil 
•ffl. A Ml9 1000 «f»MMi 100 — et haciet E eorrexU Lipmtm, 
— loc cupiuDt et honeot ora. nani ifoAd te vocein? A 1010 ■pa<* 
dor E 1011 immitis oro nate A. — advertis E 1012 frui ti L ji 
1013 mater aa m. s. A 1021 tr. precoi* A 1023 ac] et A 



Digitized by Googl 



OJKDIPVS 205 



poenas recusas? omne confusum perit, 
incesta, per te iuris humani decus: 
morere el nefastum spiritum ferro exige. 
non si ipse muudum coucitans divum taUur 
corusca saeva lela iaculetur Bumu, 

lunquam rependam sceleribus poenag pares ^ 1030 

mater nefaDda. more placet: mortis via 

quaeratur. agedumt eommoda matri maaum» 

81 parricida es. restat hoc operae uitimum: 

rapiatur enais; hoc iacet ferro meus 

coniuDX — quid illum Domine haud vero yocas? t08a 

socer est utrumne pectori ioflgam meo 

tdum an patenti conditum iugulo inprimam? 

eligere nescis vuhius: hunc^ dextra, hunc pete 

uterum capacem, qui virum et natos tulit 

CHOR. lacet peronpta. vulneri immoritur manua loio 

ferrumque secum nimins eiecit cruor. 

OED. Fatidice te, te praesidem et veri deum 

compello: solum debui fatis patrem; 

bis parricida plusque quam timui nocens 

matrem peremi: scelere confecta est meo. 104^ 

0 Phoebe mendax, fata superavi impia. 

Pavitante gressu sequere pallentes viaa; 
suspensa plantis efferens vestigia 
caecam tremente dextera noctem rege. 
ingredere praeceps, lubricos ponens gradus, 1050 

1 profuge vade — siste, ne in matrem incidas. 
quicumque fessi corpore et morbo gi*aves 
semanima trahitis pectora, en fugio exeo: 
relevate coUa. mitior caeU status 

post terga sequitur: quisquis exilem iacens 1065 
amimam retentat, vividos haustus levis 
concipiaUi ite, ferte depoaitis op 



1025 p. r. omne omne contusum p. E (sie) 1026 incerta g 
1027 61] sed g 1028 div. pater A 1029 corrusca E 1033 operi 
codd. correxii Buechelenu 1036 socer e stuprum ne E 1038 
Fligere E 1042 te alterum om, g. — et om, A 1047 putavit 
aate gr. — fallaces vias A 1050 i gradeie ^ (^Minf. — po- 
neiiB pedes A 1053 trahitis corpora A 1055 postergt E 1056 
leves E 1057 adfertur in reeeniissitnis Servii codicibus ad f^^erf^. 
Aen. XII, 395; ubi haec legunlur in cod. Paris. 7965 chart. s. : 
'et Seneca iu Tbeb. ite ferte depositis upem.' {Qomiler tradidit Georgius 
mio) 



Digitized by Google 



206 L. ANMA£1 SEKECkE OKDIPVS 

mortifera mecum vitia terrarum extraho. 

violenta Fata et horridus Morbi tremor, 

Maciesque et atra Pestis et rabidus Dolor, 1 

mecum ite, mecum. ducibus his uti libet» 



1068 terri» J 

EXPUGIT OEDIPPYS • INGIPIT | AGAMENNON E sequiiur 
Trooi A 



Digitized by Googl 



Digitized by Google 



PERSONAE 



THYESTIS VMBRA 
CLYTAEMNESTRA 
NVTRIX 
AEGISTHVS 
EVRYBATES 
CASSANDRA 
AGAMEMNON 
EUSGTRA 
. 8TR0PUYS 
ORESTES tedtas 
PTUDES tadlns 
GHORVS daples 

SCAENA MYGENIS 



I 



THYfiSTIS VMBRA 

Opaca linquens Ditis inferni loca 
adsam profundo Tartari emissus specUi 
inccrtus utraa oderim sedes magia: 
fugio Thyestea inferos, superos fugo. 
en horret animus et pavor roembra excutit: 5 
video paternos, immo fraternos lares. 
hoc est Tetustum Pelopiae limen domus; 
liinc auspicari regium capiti decus 
mos est Pelasgis, hoc sedent alti toro 
quibus superfoa sceptra gestantur manu, 10 
locus bic habendae curiae — hic epulis loens* 
libel reverli. nonne vel trisles lacus 
incolere satius, nonne cuslodem Stygis 
trigemina nigris colla iactantem iubis? 

ubi ille celeri corpus evinctus rotae 15 
in se refertur, ubi per adversum irritus 
redeunte lotiens luditur saxo labor, 
ubi tondet ales avida recundinn iecur, 
et inter undas fervida exustus siti 

aquas fugaces ore decepto appetit 20 
poenas daturus caelitum dapibus graves — 
sed ille nostrae pars quota est culpae senex? 
reputemus omnes quos ob infandas maDUS 
quaesitor urna Cnosius versat reos, 

vincam Thyestes sceleribus cunctos meis: 25 

a fratre fincar, liberis plenus tribus 

in me sepultis; viscera exedi mea. 

nec hactenus Fortuna maculavit patrem, 

sed maius aliud ausa commisso scelus 

natae nefandos petere concubitus iubet. ao 

non pavidus hausi dicta, sed cepi nefas. 

ergo ut per omnes liberos irem parens, 

coacta fatis nata fert uterum gravem. 



9 alie £^ 14 tergemina g. — nimis f: 15 rota E 23 le- 
petamns ^ 24 gnoBios eodd» ' 32 omnis E 

SMkoeM tfftgoodiM IL 14 



Digitized by Google 



210 



L. ANNAIM SENECAB 



me patre dignam. versa natura est retro: 

avo parentem, pro nefas, patri vinim, 35 

natis nepotes miscui — nocti diem. 

Sed sera tandem respicit fessos malis 
post fata demum sortis incertae fides: 
rex ille regum, ductor Agamemnon clucum, 
cuius secutae mille vexillum rates 4u 
Iliaca vclis maria texerunt suis, 
post decima Phoebi lustra devicto llio 
adest . — (laturus coniugi iuguluin suae. 
iam iam natabit sanguine alterno domus: 
enses secures te^a, divisuni gravi 45 
ictu bipennis regiuni video caput, 
iam scelera *pro[)e sunt, iam dolus caedes cruor — 
parantur epulae. causa natalis tui, 
Aegisthe, venit» quid pudor vultus gravat? 
quid dextra dubio trepida coosHio labat? 50 
quid ipse temet consulis torques rogas, 
an deceat boc te? respice ad matrem: decet 

Sed cur repente noctis aestivae Vices 
hiberna longa spatia producunt mora, 

aut quid cadentes detinet stellas polo? 55 
Phoebum moramur? redde iam mundo diem. 

CUORVS 

0 regoorum magnis fallaz 
Fortuna bonis» in praecipiti 
dubioque locas nimis ezcelsos; 

numquam placidam sceptra quietem 60 

certumve sui tenuere diem; 

alia ex aliis cura fatigat 

vexatque animos uova tempestas. . 

non sic Libycis syrtibus aequor 

lurit alternos volvere lluctus, 05 
non Euxini turget ab imis 
comniola vadis uoda uivali 
vicina polo, 

ubi caeruleis immunis aquis 

35 avo iiepotem g 38 iucestae A 42 post dena A 45 se- 
cures A 51 timet E 52 aa matrem J 59 excelsos nimis £ 
eorrexil L, Muellerut de re melr, p, 169 Dimis excelsa locas (loco Q 
A 63 yexat animosf^ 66 euxini: eu u ras. 2^m, (dod sic eoxioi 
M non eyxioi A) 68 vicina tq. dimeiri oodd. 



Digitized by Googl 



AGAKBIINOH 211 

lucida versat plaustra Booies, 70 
ut praecipites regum casus 
Fortiiiia rotat. metui cupiunt 
metui(jue tiinent, non nox illis 
alma recessus praebet tutos, 

non curarum soamus domitor 7& 
pectora solvit. 

quas non arces scelus alternum 
dedit in praeceps? impia quas oon 
arma fatigant? iura pudorque 

et coniugii sacrata lides 80 
fugiunt aulas; sequitur tristis 
saDgumolenta Bellona manu 
qaaeque soperbos urii Erioys, 
Dimias semper comitata domos, 

quas io planum quaelibet hora 85 

tulit ex alto.. ^ 

licet arma vacent cessentque doli, 

sidunt ipso poodere roagna 

ceditque oneri Fortuna suo. • 

vela secundis inflata notis 90* 
ventos nimium timuere suos, 
nubibus ipsis inserta eaput 
turris pluvio vapulat Austro, 

densasque nemus spargens umbras 

annosa videt robora irangi; 96 

feriunt celsos lulmina colles, 
corpora morbis maiora patent 
et cum in pastus armenta vagos 
vilia currant, placet in vulnus 

maxima cervix. 100 
quidquid in altuiu Forluna tulit, 
ruitura levat. modicis rebus 
longius aevum est: felix roediae 
quisquis turbae sorte quietus 

aura striugit litora tuta , 105 

timidusque mari credere cumbam 
remo terras propiore legit. 



70 pl. B. monometer codd. 76 solvit: it /. ras. i — 2m. E 
80 fides: e ?. ras. l—2m. E 81 faciunt 84 tumidas semper ^ 
85 qualibet ^ 86«^. dimelriy 89 F. suo monometer codd. 97 pa- 
tent: e 2m. {9X if) B 99 camiDt g 100 #9. dhnetri, t07 pr. legit 
marwmeier eedd, 103 fel. qniBqiiis mediae t. E 104 parte J 

14* 



Digitized by Google 



212 



U AMIIUU glKBCAB 



CLTTAEMNESTRA 

Quid, segnis aniine, tuia consiiia expetis? 
(|uid fluctuaris? clausa iam melior via est: 
licuit pudicos coniugis quondam toros 110 
et sccplra casta vidua tulari fide — 
periere niores iiis decus pielas fides 
et qui redirc cuni perit nescit pudor; 
(la Irena et omnem prona nequitiam incita: 
per scelera semper sceleribus tutum est iler. lU 
tecum ipsa nunc evolve femineos dolos, 
quod ulla cooiunx perfida atque impos sui 
amore caeco, quod Dovercales manus 
ausae, quod ardeos impia virgo face, 

Phasiaca fugiens regna Tbessalica trabe: 120 
ferrum, veaena; vel Mycenaeaa domoa 
coniuncta socio profuge furtiva rate — 
quid timida loqueria furta et exilium et fugas? 
soror iata fecit; te decet maius nefas. 

JNVTHIX 

Regina Dananm et incjitnm Ledae genus, 
quid tacita versas qutdve consilii impotens 
tumido feroces impetus animo geris? 

licet ipsa sileas, totus in vultu est dolor. 

proin quidquid est, da tempus ac spatium tibi: 
quod ratio noii quit saepe sanavit mora. 
cLYT. Maiora crucianl quam ut moras possim pati; 
llammae medullas et cor exurunt meum, 
niixtus dolori snbdidit stinmlos timor, 
invidia pulsat pectus; hinc animum iugo 
premit cupido turpis et viuci vetat: 
et inter istas nientis obsessae faces, 
fessus quidem et devinctus et pessumdatus, 
pudor rebellat. fliictibus variis agor, 
ut cum iiinc profuodum ventus, hinc aestus rapit, 



seaenae interibiiur Glytemeslra («/c ubique EA, uturpando nemine 
Seneca ahstinuit. cf. Liv. Andr. v. 1! Ribh.) Nutrix 108 aaime: € 
i.rax.2m. E 111 casta iuncta >^ 120 Tli. grave 121 Mycenaea 
domo /i 124 sors ista /f 120 consilia E 129 proin sed lineo- 
lam adiecil sc/toliasla de quo vide ad P/iaed. j74 (qui cum alia per- 
raro tum tq, eertu non qoit interpretatut ett per uequid) E prom A 
proin^e MA 130 nequit ^ 131 ut oai. B 133 lixtoa 134 
pulsat. cecas liinc E 137 devicti» A 



125 



130 



135 



Digitized by GoogL 



AGAIIBIIIfOlf 213